મહાભારત · અધ્યાય 12.145
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.145.1
सपत्न्या वचनं श्रुत्वा धर्मयुक्तिसमन्वितम् ।
हर्षेण महता युक्तो वाक्यं व्याकुललोचनः ॥ १२.१४५.१ ॥
સપત્નીનાં ધર્મયુક્તિથી યુક્ત વચન સાંભળીને, મહાન હર્ષથી ભરેલો, વ્યાકુળ નેત્રોવાળો તે આ વાક્ય બોલ્યો.
12.145.2
तं वै शाकुनिकं दृष्ट्वा विधिदृष्टेन कर्मणा ।
स पक्षी पूजयामास यत्नात्तं पक्षिजीविनम् ॥ १२.१४५.२ ॥
તે શિકારીને જોઈને, વિધિવિહિત કર્મથી તે પક્ષીએ યત્નપૂર્વક પક્ષીઓથી જીવતા તે શિકારીનો સત્કાર કર્યો.
12.145.3
उवाच स्वागतं तेऽद्य ब्रूहि किं करवाणि ते ।
सतांपश्च न कर्तव्यः स्वगृहे वर्तते भवान् ॥ १२.१४५.३ ॥
તેણે કહ્યું: આજે તમારું સ્વાગત છે. કહો, તમારા માટે હું શું કરું? સજ્જનો સાથે કંઈ અનુચિત ન કરવું; તમે તમારા જ ઘરમાં છો.
12.145.4
तद्ब्रवीतु भवान्क्षिप्रं किं करोमि किमिच्छसि ।
प्रणयेन ब्रवीमि त्वां त्वं हि नः शरणागतः ॥ १२.१४५.४ ॥
તેથી તમે જલદી કહો, હું શું કરું, તમને શું જોઈએ છે? સ્નેહથી હું તમને કહું છું, તમે તો અમારે શરણે આવ્યા છો.
12.145.5
अरावप्युचितं कार्यमातिथ्यं गृहमागते ।
छेत्तुमप्यागते छायां नोपसंहरते द्रुमः ॥ १२.१४५.५ ॥
ઘરે આવેલા અતિથિનો શત્રુ પ્રત્યે પણ યોગ્ય આતિથ્ય કરવું; પોતાને કાપવા આવનાર પર પણ વૃક્ષ પોતાની છાયા સંકેલતું નથી.
12.145.6
शरणागतस्य कर्तव्यमातिथ्यं हि प्रयत्नतः ।
पञ्चयज्ञप्रवृत्तेन गृहस्थेन विशेषतः ॥ १२.१४५.६ ॥
શરણે આવેલાનું આતિથ્ય યત્નપૂર્વક કરવું જોઈએ; ખાસ કરીને પંચયજ્ઞમાં પ્રવૃત્ત ગૃહસ્થે.
12.145.7
पञ्चयज्ञांस्तु यो मोहान्न करोति गृहाश्रमी ।
तस्य नायं न च परो लोको भवति धर्मतः ॥ १२.१४५.७ ॥
પરંતુ મોહને કારણે જે ગૃહસ્થ પંચયજ્ઞ નથી કરતો, ધર્મ અનુસાર તેને આ લોક પણ નથી અને પરલોક પણ નથી.
12.145.8
तद्ब्रूहि मां सुविस्रब्धो यत्त्वं वाचा वदिष्यसि ।
तत्करिष्याम्यहं सर्वं मा त्वं शोके मनः कृथाः ॥ १२.१४५.८ ॥
તેથી પૂર્ણ વિશ્વાસથી તું વાણીથી જે કહીશ તે મને કહે; હું એ બધું કરીશ; શોકમાં મન ન લગાવ.
12.145.9
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शकुनेर्लुब्धकोऽब्रवीत् ।
बाधते खलु मां शीतं संत्राणं हि विधीयताम् ॥ १२.१४५.९ ॥
તેનું એ વચન સાંભળીને શિકારીએ પક્ષીને કહ્યું: ઠંડી ખરેખર મને પીડે છે; કંઈક રક્ષણની વ્યવસ્થા કરો.
12.145.10
एवमुक्तस्तनः पक्षी पर्णान्यास्तीर्य भूतले ।
यथा शुष्काणि यत्नेन ज्वलनार्थं द्रुतं ययौ ॥ १२.१४५.१० ॥
આમ કહેવાયેલું તે પક્ષી ભૂમિ પર પાંદડાં પાથરીને, અગ્નિ પેટાવવા માટે સૂકાં પાંદડાં યત્નપૂર્વક ઝડપથી લેવા ગયું.
12.145.11
स…वाऽङ्गारकर्मान्तं गृहीत्वाऽग्निमथागमत् ।
तथा शुष्केषु पर्णेषु पावकं सोऽप्यदीपयत् ॥ १२.१४५.११ ॥
તે કોલસાની ભઠ્ઠીમાંથી અગ્નિ લઈ આવ્યો; એ જ રીતે સૂકાં પાંદડાં પર તેણે પણ અગ્નિ પ્રગટાવ્યો.
12.145.12
स…प्तं महत्कृत्वा तमाह शरणागतम् ।
… सुविस्रब्धः स्वगात्राण्यकुतोभयः ॥ १२.१४५.१२ ॥
તેણે … મોટું કાર્ય કરીને તે શરણાગતને કહ્યું … પૂર્ણ વિશ્વાસથી, પોતાના અંગો સાથે, નિર્ભય થઈને.
12.145.13
… तथोक्तस्तथेत्युक्त्वा लुब्धो गात्राण्यतापयत् ।
अग्निप्रत्यागतप्राणस्ततः प्राह विहंगमम् ॥ १२.१४५.१३ ॥
તેણે તેમ કહેતાં 'તેમ જ થાઓ' કહી તે શિકારીએ પોતાનાં અંગો તપાવ્યાં. અગ્નિથી પ્રાણ પાછા મળેલા તે પછી પક્ષીને બોલ્યો.
12.145.14
हर्षेण महताऽऽविष्टो वाक्यं व्याकुललोचनः ।
तथेमं शकुनिं दृष्ट्वा विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ १२.१४५.१४ ॥
મોટા હર્ષથી ભરાયેલો, વ્યાકુલ નેત્રોવાળો તે વચન બોલ્યો. આ પક્ષીને જોઈને, વિધિએ નિર્દેશેલા કર્મ વડે.
12.145.15
दत्तमाहारमिच्छामि त्वया क्षुद्बाधते हि माम् ।
स तद्वचः प्रतिश्रुत्य वाक्यमाह विहंगमः ॥ १२.१४५.१५ ॥
"તું આપેલો આહાર હું ઇચ્છું છું; ભૂખ મને પીડે છે." તેના એ વચનો સાંભળીને તે પક્ષી આ બોલ્યું.
12.145.16
न मेऽस्ति विभवो येन नाशयेयं क्षुधां तव ।
उत्पन्नेन हि जीवामो वयं नित्यं वनौकसः ॥ १२.१४५.१६ ॥
"તારી ભૂખ શમાવી શકે એવી સંપત્તિ મારી પાસે નથી. અમે વનવાસીઓ છીએ; જે મળે તેના પર જ સદા જીવીએ છીએ."
12.145.17
संचयो नास्ति चास्माकं मुनीनामिव कानने ।
इत्युक्त्वा तं तदा तत्र विवर्णवदनोऽभवत् ॥ १२.१४५.१७ ॥
"વનમાં મુનિઓની જેમ અમારી પાસે કોઈ સંચય નથી." એમ કહીને ત્યારે તેનું મુખ વિવર્ણ થયું.
12.145.18
कथं नु खलु कर्तव्यमिति चिन्तापरस्तदा ।
बभूव भरतश्रेष्ठ गर्हयन्वृत्तिमात्मनः ॥ १२.१४५.१८ ॥
"હવે મારે શું કરવું જોઈએ?" એ ચિંતામાં ત્યારે તે મગ્ન થયો. હે ભરતશ્રેષ્ઠ! તે પોતાની જ જીવિકાની નિંદા કરતો રહ્યો.
12.145.19
मुहूर्ताल्लब्धसंज्ञस्तु स पक्षी पक्षिघातिनम् ।
उवाच तर्पयिष्ये त्वां मुहूर्तं प्रतिपालय ॥ १२.१४५.१९ ॥
ક્ષણભરમાં ભાન પાછું મેળવીને તે પક્ષી પક્ષીઘાતકને બોલ્યું, "હું તને તૃપ્ત કરીશ; બસ એક ક્ષણ રાહ જો."
12.145.20
इत्युक्त्वा शुष्कपर्णैस्तु समुज्ज्वाल्य हुताशनम् ।
हर्षेण महताऽऽविष्टः कपोतः पुनरब्रबीत् ॥ १२.१४५.२० ॥
આમ કહીને, સૂકાં પાંદડાંથી અગ્નિ પ્રજ્વલિત કરીને, મહાન હર્ષથી ભરાયેલું કબૂતર ફરી બોલ્યું.
12.145.21
ऋषीणां देवतानां च पितृणां च महात्मनाम् ।
युतः पूर्वं मया धर्मो महानतिथिपूजने ॥ १२.१४५.२१ ॥
પૂર્વે મેં ઋષિઓ, દેવો અને મહાત્મા પિતૃઓ સાથે જોડાયેલો મહાન ધર્મ અતિથિપૂજનમાં પાળ્યો છે.
12.145.22
कुरुष्वानुग्रहं सौम्य सत्यमेतद्ब्रबीमि ते ।
निश्चिता खलु मे बुद्धिरतिथिप्रतिपूजने ॥ १२.१४५.२२ ॥
હે સૌમ્ય, મારા પર કૃપા કર; હું તને જે કહું છું તે સત્ય છે. અતિથિ-સત્કારમાં મારી બુદ્ધિ નિશ્ચિત થઈ છે.
12.145.23
ततः कृतप्रतिज्ञो वै स पक्षी प्रहसन्निव ।
तमग्निं त्रिः परिक्रम्य प्रविवेश महामतिः ॥ १२.१४५.२३ ॥
પછી પ્રતિજ્ઞા કરીને તે મહામતિ પક્ષી જાણે હસતું હોય તેમ તે અગ્નિની ત્રણ વાર પ્રદક્ષિણા કરીને તેમાં પ્રવેશ્યું.
12.145.24
अग्निमध्ये प्रविष्टं तु लुब्धो दृष्ट्वा च पक्षिणम् ।
चिन्तयामास मनसा किमिदं वै मया कृतम् ॥ १२.१४५.२४ ॥
અગ્નિની મધ્યમાં પ્રવેશેલા તે પક્ષીને જોઈને શિકારી મનમાં વિચારવા લાગ્યો, "અરે, મેં આ શું કર્યું?"
12.145.25
अहो मम नृशंसस्य गर्हितस्य स्वकर्मणा ।
अधर्मः सुमहान्धोरो भविष्यति न संशयः ॥ १२.१४५.२५ ॥
અરે! ક્રૂર અને નિંદનીય એવા મારા પોતાના કર્મથી મહાન, ઘોર અધર્મ થશે, એમાં સંશય નથી.
12.145.26
एवं बहुविधं भूरि विललाप स लुब्धकः ।
गर्हयन्स्वानि कर्माणि द्विजं दृष्ट्वा तथाऽऽगतम् ॥ १२.१४५.२६ ॥
આ રીતે તે શિકારી ઘણા પ્રકારે બહુ વિલાપ કરતો રહ્યો; પોતાનાં કર્મોની નિંદા કરતો, એ દ્વિજ (પક્ષી) એમ જ આવેલો જોઈને.