महाभारत · अध्याय 12.145
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.145.1
सपत्न्या वचनं श्रुत्वा धर्मयुक्तिसमन्वितम् ।
हर्षेण महता युक्तो वाक्यं व्याकुललोचनः ॥ १२.१४५.१ ॥
सपत्नीचे धर्मयुक्तीने युक्त वचन ऐकून, महान हर्षाने भरलेला, व्याकुल नेत्रांनी तो हे वाक्य बोलला.
12.145.2
तं वै शाकुनिकं दृष्ट्वा विधिदृष्टेन कर्मणा ।
स पक्षी पूजयामास यत्नात्तं पक्षिजीविनम् ॥ १२.१४५.२ ॥
त्या पारध्याला पाहून, विधिविहित कर्माने त्या पक्ष्याने यत्नपूर्वक त्या पक्षिजीवी पारध्याचा सत्कार केला.
12.145.3
उवाच स्वागतं तेऽद्य ब्रूहि किं करवाणि ते ।
सतांपश्च न कर्तव्यः स्वगृहे वर्तते भवान् ॥ १२.१४५.३ ॥
तो म्हणाला: आज तुमचे स्वागत आहे. सांगा, तुमच्यासाठी मी काय करू? सज्जनांबाबत काहीही अयोग्य करू नये; तुम्ही तुमच्याच घरात आहात.
12.145.4
तद्ब्रवीतु भवान्क्षिप्रं किं करोमि किमिच्छसि ।
प्रणयेन ब्रवीमि त्वां त्वं हि नः शरणागतः ॥ १२.१४५.४ ॥
म्हणून तुम्ही लवकर सांगा, मी काय करू, तुम्हाला काय हवे आहे? प्रेमाने मी तुम्हाला सांगतो, तुम्ही तर आमच्या शरणागत आला आहात.
12.145.5
अरावप्युचितं कार्यमातिथ्यं गृहमागते ।
छेत्तुमप्यागते छायां नोपसंहरते द्रुमः ॥ १२.१४५.५ ॥
घरी आलेल्या पाहुण्याचे शत्रूशीही योग्य आतिथ्य करावे; आपल्याला तोडायला आलेल्यावरही वृक्ष आपली सावली काढून घेत नाही.
12.145.6
शरणागतस्य कर्तव्यमातिथ्यं हि प्रयत्नतः ।
पञ्चयज्ञप्रवृत्तेन गृहस्थेन विशेषतः ॥ १२.१४५.६ ॥
शरणागताचे आतिथ्य यत्नाने करावे; विशेषतः पंचयज्ञात गुंतलेल्या गृहस्थाने.
12.145.7
पञ्चयज्ञांस्तु यो मोहान्न करोति गृहाश्रमी ।
तस्य नायं न च परो लोको भवति धर्मतः ॥ १२.१४५.७ ॥
परंतु मोहामुळे जो गृहस्थ पंचयज्ञ करत नाही, धर्मानुसार त्याला हा लोकही नाही आणि परलोकही नाही.
12.145.8
तद्ब्रूहि मां सुविस्रब्धो यत्त्वं वाचा वदिष्यसि ।
तत्करिष्याम्यहं सर्वं मा त्वं शोके मनः कृथाः ॥ १२.१४५.८ ॥
म्हणून पूर्ण विश्वासाने तू वाचेने जे सांगशील ते मला सांग; मी ते सर्व करीन; शोकात मन ठेवू नकोस.
12.145.9
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शकुनेर्लुब्धकोऽब्रवीत् ।
बाधते खलु मां शीतं संत्राणं हि विधीयताम् ॥ १२.१४५.९ ॥
त्याचे ते बोलणे ऐकून शिकारी पक्ष्याला म्हणाला: थंडी मला खरोखर त्रास देत आहे; काहीतरी संरक्षण करावे.
12.145.10
एवमुक्तस्तनः पक्षी पर्णान्यास्तीर्य भूतले ।
यथा शुष्काणि यत्नेन ज्वलनार्थं द्रुतं ययौ ॥ १२.१४५.१० ॥
असे सांगितल्यावर तो पक्षी जमिनीवर पाने पसरून, आग पेटवण्यासाठी वाळलेली पाने प्रयत्नपूर्वक लवकर घेऊन गेला.
12.145.11
स…वाऽङ्गारकर्मान्तं गृहीत्वाऽग्निमथागमत् ।
तथा शुष्केषु पर्णेषु पावकं सोऽप्यदीपयत् ॥ १२.१४५.११ ॥
त्याने कोळसा भट्टीतून अग्नी घेतला आणि मग वाळलेल्या पानांवर तो अग्नी पेटवला.
12.145.12
स…प्तं महत्कृत्वा तमाह शरणागतम् ।
… सुविस्रब्धः स्वगात्राण्यकुतोभयः ॥ १२.१४५.१२ ॥
त्याने … मोठे काही करून त्या शरणागताला म्हटले … पूर्ण विश्वासाने, आपल्या अवयवांसह, निर्भयपणे.
12.145.13
… तथोक्तस्तथेत्युक्त्वा लुब्धो गात्राण्यतापयत् ।
अग्निप्रत्यागतप्राणस्ततः प्राह विहंगमम् ॥ १२.१४५.१३ ॥
त्याने तसे सांगितल्यावर 'तसेच होवो' म्हणून त्या शिकाऱ्याने आपले अवयव तापवले. अग्नीने प्राण परत मिळालेला तो मग त्या पक्ष्याला म्हणाला.
12.145.14
हर्षेण महताऽऽविष्टो वाक्यं व्याकुललोचनः ।
तथेमं शकुनिं दृष्ट्वा विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ १२.१४५.१४ ॥
मोठ्या हर्षाने भरलेला, व्याकुल डोळ्यांचा तो बोलला. या पक्ष्याला पाहून, विधीने सांगितलेल्या कर्माने.
12.145.15
दत्तमाहारमिच्छामि त्वया क्षुद्बाधते हि माम् ।
स तद्वचः प्रतिश्रुत्य वाक्यमाह विहंगमः ॥ १२.१४५.१५ ॥
"तू दिलेला आहार मला हवा आहे; भूक मला छळत आहे." त्याचे ते शब्द ऐकून तो पक्षी असे बोलला.
12.145.16
न मेऽस्ति विभवो येन नाशयेयं क्षुधां तव ।
उत्पन्नेन हि जीवामो वयं नित्यं वनौकसः ॥ १२.१४५.१६ ॥
"तुझी भूक शमवेल असे वैभव माझ्याकडे नाही. आम्ही वनवासी आहोत; जे मिळेल त्यावरच नेहमी जगतो."
12.145.17
संचयो नास्ति चास्माकं मुनीनामिव कानने ।
इत्युक्त्वा तं तदा तत्र विवर्णवदनोऽभवत् ॥ १२.१४५.१७ ॥
"वनातील मुनींप्रमाणे आमच्याकडे कोणताही संचय नाही." असे बोलून तेव्हा त्याचे तोंड विवर्ण झाले.
12.145.18
कथं नु खलु कर्तव्यमिति चिन्तापरस्तदा ।
बभूव भरतश्रेष्ठ गर्हयन्वृत्तिमात्मनः ॥ १२.१४५.१८ ॥
"आता मी काय करावे?" या चिंतेत तेव्हा तो मग्न झाला. हे भरतश्रेष्ठा! तो स्वतःच्या उपजीविकेची निंदा करत राहिला.
12.145.19
मुहूर्ताल्लब्धसंज्ञस्तु स पक्षी पक्षिघातिनम् ।
उवाच तर्पयिष्ये त्वां मुहूर्तं प्रतिपालय ॥ १२.१४५.१९ ॥
क्षणभराने शुद्धीवर आलेला तो पक्षी पक्षिघातकाला म्हणाला, "मी तुला तृप्त करीन; फक्त एक क्षण थांब."
12.145.20
इत्युक्त्वा शुष्कपर्णैस्तु समुज्ज्वाल्य हुताशनम् ।
हर्षेण महताऽऽविष्टः कपोतः पुनरब्रबीत् ॥ १२.१४५.२० ॥
असे म्हणून कोरड्या पानांनी अग्नी पेटवून, मोठ्या हर्षाने भरलेला कपोत पुन्हा बोलला.
12.145.21
ऋषीणां देवतानां च पितृणां च महात्मनाम् ।
युतः पूर्वं मया धर्मो महानतिथिपूजने ॥ १२.१४५.२१ ॥
पूर्वी मी ऋषी, देव आणि महात्मे पितर यांच्याशी जोडलेला महान धर्म अतिथिपूजनात पाळला आहे.
12.145.22
कुरुष्वानुग्रहं सौम्य सत्यमेतद्ब्रबीमि ते ।
निश्चिता खलु मे बुद्धिरतिथिप्रतिपूजने ॥ १२.१४५.२२ ॥
हे सौम्या, माझ्यावर कृपा कर; मी तुला सांगतो हे सत्य आहे. अतिथिसत्कारात माझी बुद्धी निश्चित झाली आहे.
12.145.23
ततः कृतप्रतिज्ञो वै स पक्षी प्रहसन्निव ।
तमग्निं त्रिः परिक्रम्य प्रविवेश महामतिः ॥ १२.१४५.२३ ॥
मग प्रतिज्ञा केलेल्या त्या महामती पक्ष्याने हसल्यासारखे करून त्या अग्नीला तीन वेळा प्रदक्षिणा घालून त्यात प्रवेश केला.
12.145.24
अग्निमध्ये प्रविष्टं तु लुब्धो दृष्ट्वा च पक्षिणम् ।
चिन्तयामास मनसा किमिदं वै मया कृतम् ॥ १२.१४५.२४ ॥
अग्नीच्या मध्यभागी प्रवेश केलेल्या त्या पक्ष्याला पाहून शिकारी मनात विचार करू लागला, "अरेरे, मी हे काय केले?"
12.145.25
अहो मम नृशंसस्य गर्हितस्य स्वकर्मणा ।
अधर्मः सुमहान्धोरो भविष्यति न संशयः ॥ १२.१४५.२५ ॥
अरेरे! क्रूर आणि निंदनीय अशा माझ्या स्वकर्मामुळे महान, घोर अधर्म घडेल, यात संशय नाही.
12.145.26
एवं बहुविधं भूरि विललाप स लुब्धकः ।
गर्हयन्स्वानि कर्माणि द्विजं दृष्ट्वा तथाऽऽगतम् ॥ १२.१४५.२६ ॥
अशा प्रकारे तो शिकारी अनेक प्रकारे फार विलाप करू लागला; स्वतःच्या कर्मांची निंदा करीत, तो द्विज (पक्षी) तसाच आलेला पाहून.