ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.145
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.145.1
सपत्न्या वचनं श्रुत्वा धर्मयुक्तिसमन्वितम् ।
हर्षेण महता युक्तो वाक्यं व्याकुललोचनः ॥ १२.१४५.१ ॥
ਸਪਤਨੀ ਦੇ ਧਰਮਯੁਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਹਰਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਵਿਆਕੁਲ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਇਹ ਵਾਕ ਬੋਲਿਆ।
12.145.2
तं वै शाकुनिकं दृष्ट्वा विधिदृष्टेन कर्मणा ।
स पक्षी पूजयामास यत्नात्तं पक्षिजीविनम् ॥ १२.१४५.२ ॥
ਉਸ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਿਧੀ-ਵਿਹਿਤ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਸ ਪੰਛੀ ਨੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।
12.145.3
उवाच स्वागतं तेऽद्य ब्रूहि किं करवाणि ते ।
सतांपश्च न कर्तव्यः स्वगृहे वर्तते भवान् ॥ १२.१४५.३ ॥
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅੱਜ ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ। ਦੱਸੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਸੱਜਣਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਅਣਉਚਿਤ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋ।
12.145.4
तद्ब्रवीतु भवान्क्षिप्रं किं करोमि किमिच्छसि ।
प्रणयेन ब्रवीमि त्वां त्वं हि नः शरणागतः ॥ १२.१४५.४ ॥
ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਛੇਤੀ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹੋ।
12.145.5
अरावप्युचितं कार्यमातिथ्यं गृहमागते ।
छेत्तुमप्यागते छायां नोपसंहरते द्रुमः ॥ १२.१४५.५ ॥
ਘਰ ਆਏ ਮਹਿਮਾਨ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਵੀ ਯੋਗ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਵੱਢਣ ਆਇਆ ਹੈ ਉਸ ਉੱਤੋਂ ਵੀ ਰੁੱਖ ਆਪਣੀ ਛਾਂ ਨਹੀਂ ਹਟਾਉਂਦਾ।
12.145.6
शरणागतस्य कर्तव्यमातिथ्यं हि प्रयत्नतः ।
पञ्चयज्ञप्रवृत्तेन गृहस्थेन विशेषतः ॥ १२.१४५.६ ॥
ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਦਾ ਆਦਰ ਜ਼ਰੂਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜ ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਨੂੰ।
12.145.7
पञ्चयज्ञांस्तु यो मोहान्न करोति गृहाश्रमी ।
तस्य नायं न च परो लोको भवति धर्मतः ॥ १२.१४५.७ ॥
ਪਰ ਜੋ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਪੰਚ ਯਗ੍ਯ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਇਹ ਲੋਕ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਪਰਲੋਕ।
12.145.8
तद्ब्रूहि मां सुविस्रब्धो यत्त्वं वाचा वदिष्यसि ।
तत्करिष्याम्यहं सर्वं मा त्वं शोके मनः कृथाः ॥ १२.१४५.८ ॥
ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਜੋ ਵੀ ਬੋਲੇਂਗਾ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ; ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਕਰਾਂਗਾ; ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨਾ ਲਾ।
12.145.9
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शकुनेर्लुब्धकोऽब्रवीत् ।
बाधते खलु मां शीतं संत्राणं हि विधीयताम् ॥ १२.१४५.९ ॥
ਉਸ ਦੇ ਉਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਠੰਢ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੁੱਖ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ; ਕੋਈ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
12.145.10
एवमुक्तस्तनः पक्षी पर्णान्यास्तीर्य भूतले ।
यथा शुष्काणि यत्नेन ज्वलनार्थं द्रुतं ययौ ॥ १२.१४५.१० ॥
ਏਦਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਸ ਪੰਛੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੱਤੇ ਵਿਛਾਏ ਅਤੇ ਅੱਗ ਬਾਲਣ ਲਈ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਝੱਟ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਗਿਆ।
12.145.11
स…वाऽङ्गारकर्मान्तं गृहीत्वाऽग्निमथागमत् ।
तथा शुष्केषु पर्णेषु पावकं सोऽप्यदीपयत् ॥ १२.१४५.११ ॥
ਉਹ ਕੋਲਿਆਂ ਦੀ ਭੱਠੀ ਤੋਂ ਅੱਗ ਲੈ ਆਇਆ; ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਅੱਗ ਬਾਲੀ।
12.145.12
स…प्तं महत्कृत्वा तमाह शरणागतम् ।
… सुविस्रब्धः स्वगात्राण्यकुतोभयः ॥ १२.१४५.१२ ॥
ਉਸ ਨੇ … ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਉਸ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ … ਪੂਰੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ।
12.145.13
… तथोक्तस्तथेत्युक्त्वा लुब्धो गात्राण्यतापयत् ।
अग्निप्रत्यागतप्राणस्ततः प्राह विहंगमम् ॥ १२.१४५.१३ ॥
ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ 'ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੋਵੇ' ਆਖ ਕੇ ਉਸ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਤਪਾਏ। ਅੱਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਪਸ ਆਏ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
12.145.14
हर्षेण महताऽऽविष्टो वाक्यं व्याकुललोचनः ।
तथेमं शकुनिं दृष्ट्वा विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ १२.१४५.१४ ॥
ਵੱਡੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਵਿਆਕੁਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਬੋਲ ਪਿਆ। ਇਸ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ।
12.145.15
दत्तमाहारमिच्छामि त्वया क्षुद्बाधते हि माम् ।
स तद्वचः प्रतिश्रुत्य वाक्यमाह विहंगमः ॥ १२.१४५.१५ ॥
"ਤੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਆਹਾਰ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਭੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਸਤਾ ਰਹੀ ਹੈ।" ਉਸ ਦੇ ਉਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਪੰਛੀ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖਿਆ।
12.145.16
न मेऽस्ति विभवो येन नाशयेयं क्षुधां तव ।
उत्पन्नेन हि जीवामो वयं नित्यं वनौकसः ॥ १२.१४५.१६ ॥
"ਤੇਰੀ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲੀ ਦੌਲਤ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਹਾਂ; ਜੋ ਮਿਲ ਜਾਏ ਉਸੇ ਨਾਲ ਸਦਾ ਜੀਂਦੇ ਹਾਂ।"
12.145.17
संचयो नास्ति चास्माकं मुनीनामिव कानने ।
इत्युक्त्वा तं तदा तत्र विवर्णवदनोऽभवत् ॥ १२.१४५.१७ ॥
"ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੁਨੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਸੰਚਯ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਫਿੱਕਾ ਪੈ ਗਿਆ।
12.145.18
कथं नु खलु कर्तव्यमिति चिन्तापरस्तदा ।
बभूव भरतश्रेष्ठ गर्हयन्वृत्तिमात्मनः ॥ १२.१४५.१८ ॥
"ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?" ਇਸ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਜੀਵਿਕਾ ਨੂੰ ਧਿਕਾਰਦਾ ਰਿਹਾ।
12.145.19
मुहूर्ताल्लब्धसंज्ञस्तु स पक्षी पक्षिघातिनम् ।
उवाच तर्पयिष्ये त्वां मुहूर्तं प्रतिपालय ॥ १२.१४५.१९ ॥
ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਸ ਪੰਛੀ ਨੇ ਪੰਛੀ-ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਾਂਗਾ; ਬੱਸ ਇੱਕ ਪਲ ਉਡੀਕ ਕਰ।"
12.145.20
इत्युक्त्वा शुष्कपर्णैस्तु समुज्ज्वाल्य हुताशनम् ।
हर्षेण महताऽऽविष्टः कपोतः पुनरब्रबीत् ॥ १२.१४५.२० ॥
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਅੱਗ ਬਾਲ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਕਬੂਤਰ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ।
12.145.21
ऋषीणां देवतानां च पितृणां च महात्मनाम् ।
युतः पूर्वं मया धर्मो महानतिथिपूजने ॥ १२.१४५.२१ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਪਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮਹਾਨ ਧਰਮ ਮਹਿਮਾਨ-ਸਤਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ।
12.145.22
कुरुष्वानुग्रहं सौम्य सत्यमेतद्ब्रबीमि ते ।
निश्चिता खलु मे बुद्धिरतिथिप्रतिपूजने ॥ १२.१४५.२२ ॥
ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮਿਹਰ ਕਰ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਮਹਿਮਾਨ-ਸਤਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਪੱਕੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
12.145.23
ततः कृतप्रतिज्ञो वै स पक्षी प्रहसन्निव ।
तमग्निं त्रिः परिक्रम्य प्रविवेश महामतिः ॥ १२.१४५.२३ ॥
ਫਿਰ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰਕੇ ਉਸ ਮਹਾਮਤੀ ਪੰਛੀ ਨੇ ਹੱਸਦਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉਸ ਅੱਗ ਦੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
12.145.24
अग्निमध्ये प्रविष्टं तु लुब्धो दृष्ट्वा च पक्षिणम् ।
चिन्तयामास मनसा किमिदं वै मया कृतम् ॥ १२.१४५.२४ ॥
ਅੱਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਉਸ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, "ਹਾਏ, ਮੈਂ ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ?"
12.145.25
अहो मम नृशंसस्य गर्हितस्य स्वकर्मणा ।
अधर्मः सुमहान्धोरो भविष्यति न संशयः ॥ १२.१४५.२५ ॥
ਹਾਇ! ਕਰੂਰ ਤੇ ਨਿੰਦਤ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਵੱਡਾ, ਘੋਰ ਅਧਰਮ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
12.145.26
एवं बहुविधं भूरि विललाप स लुब्धकः ।
गर्हयन्स्वानि कर्माणि द्विजं दृष्ट्वा तथाऽऽगतम् ॥ १२.१४५.२६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦ੍ਵਿਜ (ਪੰਛੀ) ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਇਆ ਵੇਖ ਕੇ।