Mahābhārata · Adhyāya 12.15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.15.1
याज्ञसेन्या वचः श्रुत्वा पुनरेवार्जुनोऽब्रवीत् ।
अनुमान्य महाबाहुं ज्येष्ठं भ्रातरमीश्वरम् ॥ १२.१५.१ ॥
Tras escuchar las palabras de Yājñasenī, Arjuna volvió a hablar, dirigiéndose con respeto al de grandes brazos, su hermano mayor, el señor.
12.15.2
दण्डः शास्ति प्रजाः सर्वा दण्ड एवाभिरक्षति ।
दण्डः सुप्तेषु जागर्ति दण्डं धर्मं विदुर्बुधाः ॥ १२.१५.२ ॥
El castigo gobierna a todos los súbditos; solo el castigo los protege. Entre los que duermen, el castigo permanece despierto; los sabios conocen el castigo como dharma.
12.15.3
दण्डः संरक्षते धर्मं तथैवार्यं जनाधिप ।
कामं संरक्षते दण्डस्त्रिवर्गो दण्ड उच्यते ॥ १२.१५.३ ॥
Oh señor de los hombres, el castigo protege el dharma, y de igual modo protege lo que es apropiado. El castigo también protege el deseo; el castigo se llama el triple fin.
12.15.4
दण्डेन रक्ष्यते धान्यं धनं दण्डेन रक्ष्यते ।
एतद्विद्वानुपादाय स्वभावं पश्य लौकिकम् ॥ १२.१५.४ ॥
Por el castigo se protege el grano; por el castigo se protege la riqueza. Sabiendo esto, observa la naturaleza mundana.
12.15.5
राजदण्डभयादेके नराः पापं न कुर्वते ।
यमदण्डभयादेके परलोकभयादपि ॥ १२.१५.५ ॥
Por temor al castigo del rey algunos hombres no cometen pecado; por temor al castigo de Yama algunos, y también por temor al otro mundo.
12.15.6
परस्परभयादेके पापाः पापं न कुर्वते ।
एवं सांसिद्धिके लोके सर्वं दण्डे प्रतिष्ठितम् ॥ १२.१५.६ ॥
Por temor mutuo, incluso los pecadores dejan de pecar. Así, en este mundo, todo lo establecido en los asuntos humanos descansa sobre el castigo.
12.15.7
दण्डस्यैव भयादेके न खादन्ति परस्परम् ।
अन्धेतमसि मज्जेयुर्यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.७ ॥
Algunos no se devoran unos a otros sino por temor al castigo; si el castigo no protegiera, se hundirían en la oscuridad ciega.
12.15.8
यस्माददान्तान्दमयत्यशिष्टान्दण्डयत्यपि ।
दमनाद्दण्डनाच्चैव तस्माद्दण्डं विदुर्बुधाः ॥ १२.१५.८ ॥
Porque doma a los indómitos y castiga a los indisciplinados; por domar y castigar, los sabios lo llaman daṇḍa, castigo.
12.15.9
वाचि दण्डो ब्राह्मणानां क्षत्रियाणां भुजार्पणम् ।
धनदण्डाः स्मृता वैश्या निर्दण्डः शूद्र उच्यते ॥ १२.१५.९ ॥
Para los brahmanes el castigo es la palabra; para los kṣatriyas, el uso del brazo; para los vaiśyas se declaran multas de riqueza; el śūdra se dice exento de castigo.
12.15.10
असंमोहाय मर्त्यानामर्थसंरक्षणाय च ।
मर्यादा स्थापिता लोके दण्डसंज्ञा विशांपते ॥ १२.१५.१० ॥
Para que los mortales no se confundan y para proteger la riqueza, se estableció en el mundo un límite llamado castigo, oh señor de los pueblos.
12.15.11
यत्र श्यामो लोहिताक्षो दण्डश्चरति सूद्यतः ।
प्रजास्तत्र न मुह्यन्ति नेता चेत्साधु पश्यति ॥ १२.१५.११ ॥
Allí donde el castigo recorre, oscuro y de ojos rojos, alzado en alto, los súbditos no se confunden, si el líder ve con rectitud.
12.15.12
ब्रह्मचारी गृहस्थश्च वानप्रस्थस्च भिक्षुकः ।
दण्डस्यैव भयादेते मनुष्या वर्त्मनि स्थिताः ॥ १२.१५.१२ ॥
El estudiante célibe, el cabeza de familia, el morador del bosque y el mendicante: estos hombres se mantienen en el camino solo por temor al castigo.
12.15.13
नाभीतो यजते राजन्नाभीतो दातुमिच्छति ।
नाभीतः पुरुषः कश्चित्समये स्थातुमिच्छति ॥ १२.१५.१३ ॥
Oh rey, nadie sacrifica sin temor, nadie desea dar sin temor, y ningún hombre desea mantenerse en un acuerdo sin temor.
12.15.14
नाच्छित्त्वा परमर्माणि नाकृत्वा कर्म दुष्करम् ।
नाहत्वा मत्स्यघातीव प्राप्नोति महतीं श्रियम् ॥ १२.१५.१४ ॥
Sin herir los puntos vitales del enemigo, sin realizar una acción difícil y sin golpear como un pescador, nadie alcanza gran prosperidad.
12.15.15
नाघ्नतः कीर्तिरस्तीह न वित्तं न पुनः प्रजाः ।
इन्द्रो वृत्रवधेनैव महेन्द्रः समपद्यत।
माहेन्द्रं च गृहं लेभे लोकानां चेश्वरोऽभवत् ॥ १२.१५.१५ ॥
Para quien no mata no hay fama aquí, ni riqueza, ni descendencia de nuevo. Indra se convirtió en Mahendra solo por la muerte de Vṛtra; obtuvo la morada de Indra y llegó a ser señor de los mundos.
12.15.16
य एव देवा हन्तारस्ताँल्लोकोऽर्चयते भृशम् ।
हन्तारुद्रस्तथास्कन्दः शक्रोऽग्निर्वरुणो यमः ॥ १२.१५.१६ ॥
Los mismos dioses que son matadores son grandemente honrados por el mundo: el matador Rudra, asimismo Skanda, Śakra, Agni, Varuṇa y Yama.
12.15.17
हन्ता कालस्तथा वायुर्मृत्युर्वैश्रवणो रविः ।
वसवो मरुतः साध्या विश्वेदेवाश्च भारत ॥ १२.१५.१७ ॥
El matador Tiempo, asimismo el Viento, la Muerte, Vaiśravaṇa (Kubera), el sol, los Vasus, los Marutas, los Sādhyas y también los Viśvedevas, oh Bhārata.
12.15.18
एतान्देवान्नमस्यन्ति प्रतापप्रणता जनाः ।
न ब्रह्माणं न धातारं न पूषाणं कथंचन ॥ १२.१५.१८ ॥
Las gentes doblegadas por el poder rinden homenaje a estos mismos dioses, no a Brahmā, no a Dhātṛ, no a Pūṣan de ninguna manera.
12.15.19
मध्यस्थान्सर्वभूतेषु दान्ताञ्शमपरायणान् ।
यजन्ते मानवाः केचित्प्रशान्तान्सर्वकर्मसु ॥ १२.१५.१९ ॥
Algunos hombres honran en todos los ritos a aquellos que son imparciales con todos los seres, dominados, entregados a la calma y serenos.
12.15.20
न हि पश्यामि जीवन्तं लोके कंचिदर्हिसया ।
सत्वैः सत्वा हि जीवन्ति दुर्बलैर्बलवत्तराः ॥ १२.१५.२० ॥
No veo en el mundo a ningún ser vivo que viva sin dañar. Los seres vivos viven de los seres vivos; los más fuertes viven de los más débiles.
12.15.21
नकुलो मूषिकानत्ति बिडालो नकुलं तथा ।
बिडालमत्ति श्वा राजञ्श्वानं व्यालमृगस्तथा ॥ १२.१५.२१ ॥
La mangosta come ratones, y el gato come a la mangosta. Oh rey, el perro come al gato, y así también la fiera devora al perro.
12.15.22
तानत्ति पुरुषः सर्वान्पश्य धर्मो यथा गतः ।
प्राणस्यान्नमिदं सर्वं जङ्गमं स्थावरं च यत् ॥ १२.१५.२२ ॥
El hombre se los come a todos. Mira cómo ha seguido la ley del dharma: todo esto, lo que se mueve y lo que no se mueve, es alimento de la vida.
12.15.23
विधानं दैवविहितं तत्र विद्वान्न मुह्यति ।
यथा सृष्टोऽसि राजेन्द्र तथा भवितुमर्हसि ॥ १२.१५.२३ ॥
Este decreto fue dispuesto por el destino, y el sabio no se confunde por ello. Oh señor de reyes, como fuiste creado, así debes ser.
12.15.24
विनीतक्रोधहर्षा हि मन्दा वनमुपाश्रिताः ।
विना वधं न कुर्वन्ति तापसाः प्राणयापनम् ॥ १२.१५.२४ ॥
Los ascetas apacibles que se han retirado al bosque, habiendo dominado la ira y la alegría, no sostienen su vida sin matar.
12.15.25
उदके बहवः प्राणाः पृथिव्यां च फलेषु च ।
न च कश्चिन्न तान्हन्ति किमन्यत्प्राणयापनम् ॥ १२.१५.२५ ॥
En el agua, en la tierra y en los frutos hay muchos seres vivos; no hay nadie que no los mate. ¿Qué otra cosa es sino el sostenimiento de la vida?
12.15.26
सूक्ष्मयोनीनि भूतानि तर्कगम्यानि कानिचित् ।
पक्ष्मणोऽपि निपातेन येषां स्यात्स्कन्धपर्ययः ॥ १२.१५.२६ ॥
Algunos seres tienen orígenes sutiles y solo pueden conocerse por el razonamiento; incluso la caída de una pestaña puede causar la destrucción de sus cuerpos.
12.15.27
ग्रामान्निष्क्रम्य मुनयो विगतक्रोधमत्सराः ।
वने कुटुम्बधर्माणो दृश्यन्ते परिमोहिताः ॥ १२.१५.२७ ॥
Los sabios que han salido de la aldea, libres de ira y envidia, se ven en el bosque cumpliendo deberes domésticos, pero están confundidos.
12.15.28
भूमिं भित्त्वौषधीश्छित्त्वा वृक्षादीनण्डजान्पशून् ।
मनुष्यास्तन्वये यज्ञांस्ते स्वर्गं प्राप्नुवन्ति च ॥ १२.१५.२८ ॥
Habiendo abierto la tierra y cortado hierbas, árboles y similares, y animales nacidos de huevo, los hombres realizan sacrificios, y alcanzan el cielo.
12.15.29
दण्डनीत्यां प्रणीतायां सर्वे सिध्यन्त्युपक्रमाः ।
कौन्तेय सर्वभूतानां तत्र मे नास्ति संशयः ॥ १२.१५.२९ ॥
Cuando la ciencia del castigo está establecida, todas las empresas tienen éxito; hijo de Kuntī, sobre todos los seres no tengo duda alguna en esto.
12.15.30
दण्डश्चेन्न भवेल्लोके विनश्येयुरिमाः प्रजाः ।
जले मत्स्यानिवाभक्ष्यन्दुर्बलान्बलवत्तराः ॥ १२.१५.३० ॥
Si no existiera el castigo en el mundo, estas gentes perecerían; como en el agua los peces más fuertes devoran a los más débiles, así los más poderosos devorarían a los débiles.
12.15.31
सत्यं बतेदं ब्रह्मणा पूर्वमुक्तं दण्डः प्रजा रक्षति साधुनीतः ।
पश्याग्नयः पूतिमांसस्य भीताः सन्तर्जिता दण्डभयाज्ज्वलन्ति ॥ १२.१५.३१ ॥
Es verdad lo que Brahmā dijo antaño: el castigo, bien administrado, protege a los súbditos. Mira cómo los fuegos, asustados por la carne podrida, arden por temor al castigo.
12.15.32
अन्धंतम इवेदं स्यान्न प्रज्ञायेत किंचन ।
दण्डश्चेन्न भवेल्लोके विभजन्साध्वसाधुनी ॥ १२.१५.३२ ॥
Si en el mundo no hubiera castigo, todo esto sería como una oscuridad ciega, y nada se conocería, pues no se distinguiría lo bueno de lo malo.
12.15.33
येऽपि संभिन्नमर्यादा नास्तिका वेदनिन्दकाः ।
तेऽपि भोगाय कल्पन्ते दण्डेनाशु निपीडिताः ॥ १२.१५.३३ ॥
Incluso quienes han roto los límites de la conducta, los ateos que difaman los Vedas, son pronto afligidos por el castigo y así se vuelven aptos para el disfrute.
12.15.34
सर्वो दण्डजितो लोको दुर्लभो हि शुचिर्जनः ।
दण्डस्य हि भयाद्भीतो भोगायैव प्रकल्पते ॥ १२.१५.३४ ॥
Todo el mundo se somete al castigo; una persona pura es rara. Solo quien se asusta por el temor al castigo se vuelve apto para el disfrute.
12.15.35
चातुर्वर्ण्यप्रमोदाय सुनीतिकरणाय च ।
दण्डो विधात्रा विहितो धर्मार्थौं भुवि रक्षितुम् ॥ १२.१५.३५ ॥
Para el deleite de las cuatro clases y para establecer una buena conducta, el Creador instituyó el castigo, para proteger el dharma y la riqueza en la tierra.
12.15.36
यदि दण्डान्न विभ्येयुर्वयांसि श्वापदानि च ।
अद्युः पशून्मनुष्यांश्च यज्ञार्थानि हवींषि च ॥ १२.१५.३६ ॥
Si las aves y las bestias feroces no temieran al castigo, devorarían ganado y personas, y también las ofrendas destinadas al sacrificio.
12.15.37
न ब्रह्मचार्यधीयीत न काल्यं दुहते च गौः ।
न कन्योद्वहनं गच्छेद्यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.३७ ॥
Si el castigo no protege, el estudiante célibe no estudiará, la vaca no será ordeñada al amanecer y no se celebrará el matrimonio de una doncella.
12.15.38
विष्वग्लोपः प्रवर्तेत भिद्येरन्सर्वसेतवः ।
ममत्वं न प्रजानीयुर्यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.३८ ॥
Si el castigo no protege, la destrucción se extenderá por todas partes, todos los diques y puentes se romperán, y las personas no reconocerán el sentido de «mío».
12.15.39
न संवत्सरसत्राणि तिष्ठेयुरकुतोभयाः ।
विधिवद्दक्षिणावन्ति यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.३९ ॥
Si el castigo no protege, las sesiones sacrificiales de un año, ricas en ofrendas y celebradas según la regla, libres de temor por cualquier lado, no perdurarán.
12.15.40
चरेयुर्नाश्रमे धर्मं यथोक्तं विधिमाश्रिताः ।
न विद्यां प्राप्नुयात्कश्चिद्यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.४० ॥
Si el castigo no protege, quienes se acogen a la regla en los ermitaños no practicarán el deber tal como está prescrito, y nadie alcanzará el conocimiento.
12.15.41
न चोष्ट्रा न बलीवर्दा नाश्वाश्वतरगर्दभाः ।
न विद्यां प्राप्नुर्यानानि यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.४१ ॥
Si el castigo no protege, ni los camellos, ni los bueyes de tiro, ni los caballos, ni las mulas y los asnos, ni los vehículos recibirán adiestramiento.
12.15.42
न प्रेष्या वचनं कुर्युर्न बालो जातु कर्हिचित् ।
तिष्ठेत्पितुर्मते धर्मे यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.४२ ॥
Si el castigo no protege, los sirvientes no obedecerán las órdenes, y el niño jamás permanecerá firme en la opinión del padre y en el deber.
12.15.43
दण्डे स्थिताः प्रजाः सर्वा भयं दण्डे विदुर्बुधाः ।
दण्डे स्वर्गो मनुष्याणां लोकोऽयं च प्रतिष्ठितः ॥ १२.१५.४३ ॥
Todos los súbditos descansan en el castigo (daṇḍa); los sabios conocen el temor en el castigo. En el castigo está el cielo de los hombres, y este mundo también se sostiene sobre él.
12.15.44
न तत्र कूटं पापं वा वञ्चना वाऽपि दृश्यते ।
यत्र दण्डः सुविहितश्चरत्यरिविनाशनः ॥ १२.१५.४४ ॥
Donde opera un castigo bien dispuesto, destructor de enemigos, no se ve engaño, pecado ni siquiera fraude.
12.15.45
हविः श्वा प्रलिहेद्दृष्ट्वा दण्डश्चेन्नोद्यतो भवेत् ।
हरेत्काकः पुरोडाशं यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.४५ ॥
Si el castigo no está alzado, el perro verá la ofrenda (haviḥ) y la lamerá; si el castigo no protege, el cuervo se llevará el pastel sacrificial (puroḍāśa).
12.15.46
यदीदं धर्मतो राज्यं विहितं यद्यधर्मतः ।
कार्यस्तत्र न शोको वै भुङ्क्ष्व भोगान्यजस्व च ॥ १२.१५.४६ ॥
Si este reino ha sido obtenido por dharma, o si ha sido obtenido por adharma, no debe haber dolor por ello; disfruta de los placeres y realiza sacrificios.
12.15.47
सुखेन धर्मं श्रीमन्तश्चरन्ति शुचिवाससः ।
संवसन्तः प्रियैर्दारैर्भुञ्जानाश्चान्नमुत्तमम् ॥ १२.१५.४७ ॥
Los prósperos, vestidos con ropas puras, practican el dharma con facilidad, viviendo con sus amadas esposas y comiendo el mejor alimento.
12.15.48
अर्थे सर्वे समारम्भाः समायत्ता न संशयः ।
स च दण्डे समायत्तः पश्य दण्डस्य गौस्वम् ॥ १२.१५.४८ ॥
Por la riqueza comienzan todas las empresas y de ella dependen, sin duda; y esa riqueza depende a su vez del castigo. Mira la riqueza en ganado del castigo.
12.15.49
लोकयात्रार्थमेवेह धर्मप्रवचनं कृतम् ।
अहिंसाऽसाधुहिंसेति श्रेयान्धर्मपरिग्रहः ॥ १२.१५.४९ ॥
Por el bien del curso del mundo se dio aquí la enseñanza del dharma. La no violencia es buena, la violencia indebida no; abrazar el dharma es lo mejor.
12.15.50
नात्यन्तं गुणवत्किंचिन्न चाप्यत्यन्तनिर्गुणम् ।
उभयं सर्वकार्येषु दृश्यते साध्वसाधु च ॥ १२.१५.५० ॥
Nada es totalmente virtuoso, ni nada es totalmente carente de virtud; en todas las acciones se ven tanto lo bueno como lo malo.
12.15.51
पशूनां वृषणं छित्त्वा ततो भिन्दन्ति नस्सु तान् ।
वहन्ति बहवो भारान्बध्नन्ति दमयन्ति च ॥ १२.१५.५१ ॥
Tras cortar los testículos de los animales, luego les perforan las narices. Muchos animales cargan pesos; se los ata y se los doma.
12.15.52
एवं पर्याकुले लोके वितथैर्जर्झरीकृते ।
तैस्तैर्न्यायैर्महाराज पुराणं धर्ममाचर ॥ १२.१५.५२ ॥
Cuando el mundo está así agitado y desgastado por caminos falsos, ¡oh gran rey!, practica el antiguo dharma por esos mismos métodos.
12.15.53
यज देहि प्रजा रक्ष धर्मं समनुपालय ।
अमित्राञ्जहि कौन्तेय मित्राणि परिपालय ॥ १२.१५.५३ ॥
Sacrifica, da ofrendas, protege a tus súbditos y cumple bien el dharma. ¡Oh hijo de Kuntī, abate a tus enemigos y cuida a tus amigos!
12.15.54
मा च ते निघ्नतः शत्रून्मन्युर्भवतु पार्थिव ।
न तत्र किल्विषं किंचिद्धन्तुर्भवति भारत ॥ १२.१५.५४ ॥
Que no haya ira en ti, oh rey, mientras das muerte a tus enemigos; en ello no hay falta alguna para quien mata, ¡oh Bhārata!
12.15.55
आततायी हि यो हन्यादाततायिनमागतम् ।
न तेन भ्रूणहा स स्यान्मन्युस्तं मन्युमार्च्छति ॥ १२.१५.५५ ॥
Quien mata a un agresor que se le ha acercado no es culpable de la muerte de un embrión brahmán; la ira alcanza al mismo que está airado.
12.15.56
अवध्यः सर्वभूतानामन्तरात्मा न संशयः ।
अवध्ये चात्मनि कथं वध्यो भवति कस्यचित् ॥ १२.१५.५६ ॥
El ser interior de todos los seres no puede ser muerto, no hay duda; ¿cómo puede alguien ser matable en un yo que no puede ser muerto?
12.15.57
यथा हि पुरुषः शालां पुनः संप्रविशेन्नवाम् ।
एव जीवः शरीराणि तानितानि प्रपद्यते ॥ १२.१५.५७ ॥
Así como una persona, habiendo dejado una casa vieja, entra de nuevo en una nueva, así el ser vivo asume cuerpos uno tras otro.
12.15.58
देहान्पुराणानुत्सृज्य नवान्संप्रतिपद्यते ।
एवं मृत्युमुखं प्राहुर्जना ये तत्त्वदर्शिनः ॥ १२.१५.५८ ॥
Abandonando cuerpos viejos, obtiene otros nuevos; así los que ven la verdad llaman a esto la boca de la muerte.