ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.15.1
याज्ञसेन्या वचः श्रुत्वा पुनरेवार्जुनोऽब्रवीत् ।
अनुमान्य महाबाहुं ज्येष्ठं भ्रातरमीश्वरम् ॥ १२.१५.१ ॥
ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਅਰਜੁਨ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ, ਮਹਾਬਾਹੂ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਈਸ਼ਵਰ (ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ) ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਕੇ।
12.15.2
दण्डः शास्ति प्रजाः सर्वा दण्ड एवाभिरक्षति ।
दण्डः सुप्तेषु जागर्ति दण्डं धर्मं विदुर्बुधाः ॥ १२.१५.२ ॥
ਦੰਡ ਹੀ ਸਾਰੀ ਪਰਜਾ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੰਡ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੰਡ ਜਾਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਸਿਆਣੇ ਦੰਡ ਨੂੰ ਹੀ ਧਰਮ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
12.15.3
दण्डः संरक्षते धर्मं तथैवार्यं जनाधिप ।
कामं संरक्षते दण्डस्त्रिवर्गो दण्ड उच्यते ॥ १२.१५.३ ॥
ਹੇ ਜਨਾਧਿਪ, ਦੰਡ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਿਆ (ਉਚਿਤ) ਦੀ ਵੀ। ਦੰਡ ਹੀ ਕਾਮ ਦੀ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦੰਡ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਵਰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.15.4
दण्डेन रक्ष्यते धान्यं धनं दण्डेन रक्ष्यते ।
एतद्विद्वानुपादाय स्वभावं पश्य लौकिकम् ॥ १२.१५.४ ॥
ਦੰਡ ਨਾਲ ਅਨਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦੰਡ ਨਾਲ ਧਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਸੰਸਾਰਕ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਵੇਖ।
12.15.5
राजदण्डभयादेके नराः पापं न कुर्वते ।
यमदण्डभयादेके परलोकभयादपि ॥ १२.१५.५ ॥
ਰਾਜ ਦੰਡ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਲੋਕ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਯਮ ਦੰਡ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਕੁਝ, ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਵੀ।
12.15.6
परस्परभयादेके पापाः पापं न कुर्वते ।
एवं सांसिद्धिके लोके सर्वं दण्डे प्रतिष्ठितम् ॥ १२.१५.६ ॥
ਆਪਸੀ ਡਰ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਪਾਪੀ ਵੀ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਸਭ ਦੰਡ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
12.15.7
दण्डस्यैव भयादेके न खादन्ति परस्परम् ।
अन्धेतमसि मज्जेयुर्यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.७ ॥
ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਦੰਡ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ। ਜੇ ਦੰਡ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਘੋਰ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਣ।
12.15.8
यस्माददान्तान्दमयत्यशिष्टान्दण्डयत्यपि ।
दमनाद्दण्डनाच्चैव तस्माद्दण्डं विदुर्बुधाः ॥ १२.१५.८ ॥
ਇਹ ਅਣਵਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਸ਼ਿਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਮਨ ਅਤੇ ਦੰਡਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਇਸਨੂੰ ਦੰਡ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
12.15.9
वाचि दण्डो ब्राह्मणानां क्षत्रियाणां भुजार्पणम् ।
धनदण्डाः स्मृता वैश्या निर्दण्डः शूद्र उच्यते ॥ १२.१५.९ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਦੰਡ ਬੋਲ ਹੈ; ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਲਈ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ। ਵੈਸ਼ਾਂ ਲਈ ਧਨ-ਦੰਡ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਦੰਡ-ਰਹਿਤ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.15.10
असंमोहाय मर्त्यानामर्थसंरक्षणाय च ।
मर्यादा स्थापिता लोके दण्डसंज्ञा विशांपते ॥ १२.१५.१० ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਰਿਆਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ; ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਦੰਡ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲਕ।
12.15.11
यत्र श्यामो लोहिताक्षो दण्डश्चरति सूद्यतः ।
प्रजास्तत्र न मुह्यन्ति नेता चेत्साधु पश्यति ॥ १२.१५.११ ॥
ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਿਆਮ ਅਤੇ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਦੰਡ ਉਠਾ ਕੇ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਜੇ ਆਗੂ ਠੀਕ ਵੇਖੇ ਤਾਂ ਪਰਜਾ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ।
12.15.12
ब्रह्मचारी गृहस्थश्च वानप्रस्थस्च भिक्षुकः ।
दण्डस्यैव भयादेते मनुष्या वर्त्मनि स्थिताः ॥ १२.१५.१२ ॥
ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ, ਵਾਨਪ੍ਰਸਥੀ ਅਤੇ ਭਿਕਸ਼ੂ — ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੰਡ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਹੀ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
12.15.13
नाभीतो यजते राजन्नाभीतो दातुमिच्छति ।
नाभीतः पुरुषः कश्चित्समये स्थातुमिच्छति ॥ १२.१५.१३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਡਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਯਜ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਡਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਡਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਮਰਿਆਦਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।
12.15.14
नाच्छित्त्वा परमर्माणि नाकृत्वा कर्म दुष्करम् ।
नाहत्वा मत्स्यघातीव प्राप्नोति महतीं श्रियम् ॥ १२.१५.१४ ॥
ਵੈਰੀ ਦੇ ਮਰਮ-ਸਥਾਨ ਕੱਟੇ ਬਿਨਾਂ, ਔਖਾ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਵਾਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
12.15.15
नाघ्नतः कीर्तिरस्तीह न वित्तं न पुनः प्रजाः ।
इन्द्रो वृत्रवधेनैव महेन्द्रः समपद्यत।
माहेन्द्रं च गृहं लेभे लोकानां चेश्वरोऽभवत् ॥ १२.१५.१५ ॥
ਜੋ ਮਾਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੀਰਤੀ ਨਹੀਂ, ਧਨ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੰਤਾਨ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਵਧ ਨਾਲ ਹੀ ਇੰਦਰ ਮਹੇਂਦਰ ਬਣਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਗ੍ਰਹਿ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਹੋਇਆ।
12.15.16
य एव देवा हन्तारस्ताँल्लोकोऽर्चयते भृशम् ।
हन्तारुद्रस्तथास्कन्दः शक्रोऽग्निर्वरुणो यमः ॥ १२.१५.१६ ॥
ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ਹਨ, ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਬਹੁਤ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਸੰਹਾਰਕ ਰੁਦ੍ਰ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਕੰਦ, ਸ਼ਕ੍ਰ, ਅਗਨੀ, ਵਰੁਣ, ਯਮ।
12.15.17
हन्ता कालस्तथा वायुर्मृत्युर्वैश्रवणो रविः ।
वसवो मरुतः साध्या विश्वेदेवाश्च भारत ॥ १२.१५.१७ ॥
ਸੰਹਾਰਕ ਕਾਲ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਯੂ, ਮ੍ਰਿਤਯੂ, ਵੈਸ਼ਰਵਣ (ਕੁਬੇਰ), ਰਵੀ, ਵਸੂ, ਮਰੁਤ, ਸਾਧਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ ਵੀ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
12.15.18
एतान्देवान्नमस्यन्ति प्रतापप्रणता जनाः ।
न ब्रह्माणं न धातारं न पूषाणं कथंचन ॥ १२.१५.१८ ॥
ਪ੍ਰਤਾਪ ਅੱਗੇ ਝੁਕੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਧਾਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਪੂਸ਼ਨ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ।
12.15.19
मध्यस्थान्सर्वभूतेषु दान्ताञ्शमपरायणान् ।
यजन्ते मानवाः केचित्प्रशान्तान्सर्वकर्मसु ॥ १२.१५.१९ ॥
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਸਥ, ਦਾਂਤ, ਸ਼ਮ-ਪਰਾਇਣ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.15.20
न हि पश्यामि जीवन्तं लोके कंचिदर्हिसया ।
सत्वैः सत्वा हि जीवन्ति दुर्बलैर्बलवत्तराः ॥ १२.१५.२० ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਜੀਉਂਦਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਜੀਵ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਜੀਂਦੇ ਹਨ, ਬਲਵਾਨ ਨਿਰਬਲਾਂ ਨਾਲ ਜੀਂਦੇ ਹਨ।
12.15.21
नकुलो मूषिकानत्ति बिडालो नकुलं तथा ।
बिडालमत्ति श्वा राजञ्श्वानं व्यालमृगस्तथा ॥ १२.१५.२१ ॥
ਨੇਵਲਾ ਚੂਹਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਿੱਲੀ ਨੇਵਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾਂਦੀ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੁੱਤਾ ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹਿੰਸਕ ਪਸ਼ੂ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।
12.15.22
तानत्ति पुरुषः सर्वान्पश्य धर्मो यथा गतः ।
प्राणस्यान्नमिदं सर्वं जङ्गमं स्थावरं च यत् ॥ १२.१५.२२ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੇਖ, ਧਰਮ ਕਿਵੇਂ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੋ ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ ਹੈ, ਸਭ ਪ੍ਰਾਣ ਦਾ ਅੰਨ ਹੈ।
12.15.23
विधानं दैवविहितं तत्र विद्वान्न मुह्यति ।
यथा सृष्टोऽसि राजेन्द्र तथा भवितुमर्हसि ॥ १२.१५.२३ ॥
ਇਹ ਦੈਵ ਦਾ ਠਹਿਰਾਇਆ ਵਿਧਾਨ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਾਨ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.15.24
विनीतक्रोधहर्षा हि मन्दा वनमुपाश्रिताः ।
विना वधं न कुर्वन्ति तापसाः प्राणयापनम् ॥ १२.१५.२४ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਹਰਖ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ ਬਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨਰਮ ਤਪਸਵੀ ਹਿੰਸਾ ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣ ਨਹੀਂ ਟਿਕਾਉਂਦੇ।
12.15.25
उदके बहवः प्राणाः पृथिव्यां च फलेषु च ।
न च कश्चिन्न तान्हन्ति किमन्यत्प्राणयापनम् ॥ १२.१५.२५ ॥
ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰਾਣ ਟਿਕਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕੀ ਹੈ?
12.15.26
सूक्ष्मयोनीनि भूतानि तर्कगम्यानि कानिचित् ।
पक्ष्मणोऽपि निपातेन येषां स्यात्स्कन्धपर्ययः ॥ १२.१५.२६ ॥
ਕੁਝ ਜੀਵ ਸੂਖਮ ਯੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਤਰਕ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਲਕ ਝਪਕਣ ਨਾਲ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
12.15.27
ग्रामान्निष्क्रम्य मुनयो विगतक्रोधमत्सराः ।
वने कुटुम्बधर्माणो दृश्यन्ते परिमोहिताः ॥ १२.१५.२७ ॥
ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਕੇ ਗਏ ਮੁਨੀ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ।
12.15.28
भूमिं भित्त्वौषधीश्छित्त्वा वृक्षादीनण्डजान्पशून् ।
मनुष्यास्तन्वये यज्ञांस्ते स्वर्गं प्राप्नुवन्ति च ॥ १२.१५.२८ ॥
ਧਰਤੀ ਪੁੱਟ ਕੇ, ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ, ਰੁੱਖਾਂ ਆਦਿ ਅਤੇ ਅੰਡਜ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਵੱਢ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਯੱਗ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਵਰਗ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
12.15.29
दण्डनीत्यां प्रणीतायां सर्वे सिध्यन्त्युपक्रमाः ।
कौन्तेय सर्वभूतानां तत्र मे नास्ति संशयः ॥ १२.१५.२९ ॥
ਦੰਡਨੀਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਤੇ ਸਾਰੇ ਉਪਰਾਲੇ ਸਫਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਬਾਰੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
12.15.30
दण्डश्चेन्न भवेल्लोके विनश्येयुरिमाः प्रजाः ।
जले मत्स्यानिवाभक्ष्यन्दुर्बलान्बलवत्तराः ॥ १२.१५.३० ॥
ਜੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦੰਡ ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਰਜਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਬਲਵਾਨ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦੇ।
12.15.31
सत्यं बतेदं ब्रह्मणा पूर्वमुक्तं दण्डः प्रजा रक्षति साधुनीतः ।
पश्याग्नयः पूतिमांसस्य भीताः सन्तर्जिता दण्डभयाज्ज्वलन्ति ॥ १२.१५.३१ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਕਿਹਾ ਸੀ ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ: ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਦੰਡ ਪਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੜੇ ਮਾਸ ਤੋਂ ਡਰੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਦੰਡ ਦੇ ਭੈ ਨਾਲ ਬਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਵੇਖ।
12.15.32
अन्धंतम इवेदं स्यान्न प्रज्ञायेत किंचन ।
दण्डश्चेन्न भवेल्लोके विभजन्साध्वसाधुनी ॥ १२.१५.३२ ॥
ਜੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦੰਡ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹਨੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ; ਚੰਗੇ-ਮਾੜੇ ਦਾ ਭੇਦ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਵੀ ਪਛਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ।
12.15.33
येऽपि संभिन्नमर्यादा नास्तिका वेदनिन्दकाः ।
तेऽपि भोगाय कल्पन्ते दण्डेनाशु निपीडिताः ॥ १२.१५.३३ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਰਿਆਦਾ ਤੋੜੀ, ਨਾਸਤਿਕ ਅਤੇ ਵੇਦ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਦੰਡ ਨਾਲ ਛੇਤੀ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਭੋਗ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.15.34
सर्वो दण्डजितो लोको दुर्लभो हि शुचिर्जनः ।
दण्डस्य हि भयाद्भीतो भोगायैव प्रकल्पते ॥ १२.१५.३४ ॥
ਦੰਡ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਹੋਇਆ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ; ਸ਼ੁੱਧ ਮਨੁੱਖ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ। ਦੰਡ ਦੇ ਭੈ ਤੋਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੀ ਭੋਗ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ।
12.15.35
चातुर्वर्ण्यप्रमोदाय सुनीतिकरणाय च ।
दण्डो विधात्रा विहितो धर्मार्थौं भुवि रक्षितुम् ॥ १२.१५.३५ ॥
ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਲਈ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਨੀਤੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਦੰਡ ਠਹਿਰਾਇਆ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ।
12.15.36
यदि दण्डान्न विभ्येयुर्वयांसि श्वापदानि च ।
अद्युः पशून्मनुष्यांश्च यज्ञार्थानि हवींषि च ॥ १२.१५.३६ ॥
ਜੇ ਦੰਡ ਤੋਂ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਹਿੰਸਕ ਜਾਨਵਰ ਨਾ ਡਰਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਸ਼ੂਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਯੱਗ ਲਈ ਰੱਖੀਆਂ ਹਵੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾ ਜਾਣ।
12.15.37
न ब्रह्मचार्यधीयीत न काल्यं दुहते च गौः ।
न कन्योद्वहनं गच्छेद्यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.३७ ॥
ਜੇ ਦੰਡ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਪੜ੍ਹੇਗਾ ਨਹੀਂ, ਸਵੇਰੇ ਗਾਂ ਦੁੱਧ ਲਈ ਨਹੀਂ ਦੁਹੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਕੰਨਿਆ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
12.15.38
विष्वग्लोपः प्रवर्तेत भिद्येरन्सर्वसेतवः ।
ममत्वं न प्रजानीयुर्यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.३८ ॥
ਜੇ ਦੰਡ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤਬਾਹੀ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗੀ; ਸਾਰੇ ਬੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਪੁਲ ਟੁੱਟ ਜਾਣਗੇ; ਲੋਕ 'ਮੇਰਾ' ਵਾਲੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਨਗੇ।
12.15.39
न संवत्सरसत्राणि तिष्ठेयुरकुतोभयाः ।
विधिवद्दक्षिणावन्ति यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.३९ ॥
ਜੇ ਦੰਡ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਸਿਓਂ ਡਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਹਿਤ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲ ਭਰ ਦੇ ਯੱਗ-ਸਤਰ ਨਹੀਂ ਟਿਕਣਗੇ।
12.15.40
चरेयुर्नाश्रमे धर्मं यथोक्तं विधिमाश्रिताः ।
न विद्यां प्राप्नुयात्कश्चिद्यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.४० ॥
ਜੇ ਦੰਡ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਕਹੇ ਹੋਏ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ; ਕੋਈ ਵੀ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।
12.15.41
न चोष्ट्रा न बलीवर्दा नाश्वाश्वतरगर्दभाः ।
न विद्यां प्राप्नुर्यानानि यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.४१ ॥
ਜੇ ਦੰਡ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਊਠ, ਬਲਦ, ਘੋੜੇ, ਖੱਚਰ ਅਤੇ ਗਧੇ, ਅਤੇ ਵਾਹਨ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ।
12.15.42
न प्रेष्या वचनं कुर्युर्न बालो जातु कर्हिचित् ।
तिष्ठेत्पितुर्मते धर्मे यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.४२ ॥
ਜੇ ਦੰਡ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਨੌਕਰ ਹੁਕਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਗੇ; ਬਾਲਕ ਕਦੇ ਵੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇਗਾ ਨਹੀਂ।
12.15.43
दण्डे स्थिताः प्रजाः सर्वा भयं दण्डे विदुर्बुधाः ।
दण्डे स्वर्गो मनुष्याणां लोकोऽयं च प्रतिष्ठितः ॥ १२.१५.४३ ॥
ਦੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ ਸਾਰੀਆਂ ਪਰਜਾਂ; ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਦੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭੈ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਦੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸੁਰਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਲੋਕ ਵੀ ਉਸੇ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਤ ਹੈ।
12.15.44
न तत्र कूटं पापं वा वञ्चना वाऽपि दृश्यते ।
यत्र दण्डः सुविहितश्चरत्यरिविनाशनः ॥ १२.१५.४४ ॥
ਜਿੱਥੇ ਸੁਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੰਡ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਛਲ, ਪਾਪ ਜਾਂ ਠੱਗੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੀ।
12.15.45
हविः श्वा प्रलिहेद्दृष्ट्वा दण्डश्चेन्नोद्यतो भवेत् ।
हरेत्काकः पुरोडाशं यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.४५ ॥
ਜੇ ਦੰਡ ਉੱਠਿਆ ਹੋਇਆ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕੁੱਤਾ ਹਵਿ ਵੇਖ ਕੇ ਚੱਟ ਲਵੇਗਾ; ਜੇ ਦੰਡ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਕਾਂ ਪੁਰੋਡਾਸ਼ ਖੋਹ ਲਵੇਗਾ।
12.15.46
यदीदं धर्मतो राज्यं विहितं यद्यधर्मतः ।
कार्यस्तत्र न शोको वै भुङ्क्ष्व भोगान्यजस्व च ॥ १२.१५.४६ ॥
ਇਹ ਰਾਜ ਧਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਧਰਮ ਨਾਲ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਭੋਗ ਭੋਗ ਅਤੇ ਯੱਗ ਕਰ।
12.15.47
सुखेन धर्मं श्रीमन्तश्चरन्ति शुचिवाससः ।
संवसन्तः प्रियैर्दारैर्भुञ्जानाश्चान्नमुत्तमम् ॥ १२.१५.४७ ॥
ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਲੋਕ ਸ਼ੁੱਧ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਪਿਆਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਉੱਤਮ ਅੰਨ ਖਾਂਦੇ ਹੋਏ ਸੁਖ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.15.48
अर्थे सर्वे समारम्भाः समायत्ता न संशयः ।
स च दण्डे समायत्तः पश्य दण्डस्य गौस्वम् ॥ १२.१५.४८ ॥
ਧਨ ਲਈ ਹੀ ਸਾਰੇ ਉੱਦਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਉਹ ਧਨ ਵੀ ਦੰਡ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਦੰਡ ਦੇ ਗੋਧਨ ਨੂੰ ਵੇਖ।
12.15.49
लोकयात्रार्थमेवेह धर्मप्रवचनं कृतम् ।
अहिंसाऽसाधुहिंसेति श्रेयान्धर्मपरिग्रहः ॥ १२.१५.४९ ॥
ਲੋਕ-ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਹੀ ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਹਿੰਸਾ ਚੰਗੀ ਹੈ, ਅਯੋਗ ਹਿੰਸਾ ਨਹੀਂ; ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।
12.15.50
नात्यन्तं गुणवत्किंचिन्न चाप्यत्यन्तनिर्गुणम् ।
उभयं सर्वकार्येषु दृश्यते साध्वसाधु च ॥ १२.१५.५० ॥
ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਣਵਾਨ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਣਹੀਨ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਅਤੇ ਮਾੜਾ ਦੋਵੇਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
12.15.51
पशूनां वृषणं छित्त्वा ततो भिन्दन्ति नस्सु तान् ।
वहन्ति बहवो भारान्बध्नन्ति दमयन्ति च ॥ १२.१५.५१ ॥
ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਕੱਟ ਕੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੱਕ ਵਿੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਸ਼ੂ ਬੋਝ ਢੋਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.15.52
एवं पर्याकुले लोके वितथैर्जर्झरीकृते ।
तैस्तैर्न्यायैर्महाराज पुराणं धर्ममाचर ॥ १२.१५.५२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਉਲਝ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਝੂਠੇ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਜਰਜਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਨ੍ਹਾਂ-ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰੋ।
12.15.53
यज देहि प्रजा रक्ष धर्मं समनुपालय ।
अमित्राञ्जहि कौन्तेय मित्राणि परिपालय ॥ १२.१५.५३ ॥
ਯੱਗ ਕਰ, ਦਾਨ ਦੇ, ਪਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਧਰਮ ਦਾ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਪਾਲਣ ਕਰ। ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰ; ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰ।
12.15.54
मा च ते निघ्नतः शत्रून्मन्युर्भवतु पार्थिव ।
न तत्र किल्विषं किंचिद्धन्तुर्भवति भारत ॥ १२.१५.५४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਿਆਂ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
12.15.55
आततायी हि यो हन्यादाततायिनमागतम् ।
न तेन भ्रूणहा स स्यान्मन्युस्तं मन्युमार्च्छति ॥ १२.१५.५५ ॥
ਜੋ ਆਤਤਾਈ ਆਏ ਹੋਏ ਆਤਤਾਈ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਰੂਣਹੱਤਿਆ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਕ੍ਰੋਧ ਉਸ ਕ੍ਰੋਧੀ ਨੂੰ ਹੀ ਆ ਫੜਦਾ ਹੈ।
12.15.56
अवध्यः सर्वभूतानामन्तरात्मा न संशयः ।
अवध्ये चात्मनि कथं वध्यो भवति कस्यचित् ॥ १२.१५.५६ ॥
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਅਵੱਧ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਅਵੱਧ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਧ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
12.15.57
यथा हि पुरुषः शालां पुनः संप्रविशेन्नवाम् ।
एव जीवः शरीराणि तानितानि प्रपद्यते ॥ १२.१५.५७ ॥
ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਫਿਰ ਨਵੇਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੜਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜੀਵ ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਸਰੀਰ ਧਾਰਦਾ ਹੈ।
12.15.58
देहान्पुराणानुत्सृज्य नवान्संप्रतिपद्यते ।
एवं मृत्युमुखं प्राहुर्जना ये तत्त्वदर्शिनः ॥ १२.१५.५८ ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਵੇਂ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਤਵਦਰਸ਼ੀ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਮੂੰਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।