ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.15.1
याज्ञसेन्या वचः श्रुत्वा पुनरेवार्जुनोऽब्रवीत् ।
अनुमान्य महाबाहुं ज्येष्ठं भ्रातरमीश्वरम् ॥ १२.१५.१ ॥
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଅର୍ଜୁନ ପୁଣି କହିଲେ, ମହାବାହୁ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା, ଈଶ୍ୱର (ଯୁଧିଷ୍ଠିର)ଙ୍କୁ ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ସମ୍ବୋଧନ କରି।
12.15.2
दण्डः शास्ति प्रजाः सर्वा दण्ड एवाभिरक्षति ।
दण्डः सुप्तेषु जागर्ति दण्डं धर्मं विदुर्बुधाः ॥ १२.१५.२ ॥
ଦଣ୍ଡ ହିଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଶାସନ କରେ, ଦଣ୍ଡ ହିଁ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ। ଶୋଇଥିବାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡ ଜାଗ୍ରତ ରହେ; ବୁଦ୍ଧିମାନେ ଦଣ୍ଡକୁ ହିଁ ଧର୍ମ ଜାଣନ୍ତି।
12.15.3
दण्डः संरक्षते धर्मं तथैवार्यं जनाधिप ।
कामं संरक्षते दण्डस्त्रिवर्गो दण्ड उच्यते ॥ १२.१५.३ ॥
ହେ ଜନାଧିପ, ଦଣ୍ଡ ଧର୍ମର ରକ୍ଷା କରେ, ସେହିପରି ଆର୍ଯ୍ୟ (ଉଚିତ)ର ମଧ୍ୟ। ଦଣ୍ଡ ହିଁ କାମର ରକ୍ଷା କରେ; ଦଣ୍ଡକୁ ତ୍ରିବର୍ଗ କୁହାଯାଏ।
12.15.4
दण्डेन रक्ष्यते धान्यं धनं दण्डेन रक्ष्यते ।
एतद्विद्वानुपादाय स्वभावं पश्य लौकिकम् ॥ १२.१५.४ ॥
ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଧାନ୍ୟ ରକ୍ଷିତ ହୁଏ, ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଧନ ରକ୍ଷିତ ହୁଏ। ଏହା ଜାଣି ଲୌକିକ ସ୍ୱଭାବ ଦେଖ।
12.15.5
राजदण्डभयादेके नराः पापं न कुर्वते ।
यमदण्डभयादेके परलोकभयादपि ॥ १२.१५.५ ॥
ରାଜଦଣ୍ଡର ଭୟରେ କେହି କେହି ପାପ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଯମଦଣ୍ଡର ଭୟରେ କେହି କେହି, ଏବଂ ପରଲୋକର ଭୟରେ ମଧ୍ୟ।
12.15.6
परस्परभयादेके पापाः पापं न कुर्वते ।
एवं सांसिद्धिके लोके सर्वं दण्डे प्रतिष्ठितम् ॥ १२.१५.६ ॥
ପରସ୍ପର ଭୟରେ କେତେକ ପାପୀ ମଧ୍ୟ ପାପ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିପରି ଏହି ଜଗତରେ, ବ୍ୟବହାରରେ ଯାହା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସବୁ ଦଣ୍ଡ ଉପରେ ହିଁ ରହିଛି।
12.15.7
दण्डस्यैव भयादेके न खादन्ति परस्परम् ।
अन्धेतमसि मज्जेयुर्यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.७ ॥
କେତେକ କେବଳ ଦଣ୍ଡର ଭୟରେ ପରସ୍ପରକୁ ଖାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ଦଣ୍ଡ ରକ୍ଷା ନ କଲେ ସେମାନେ ଘୋର ଅନ୍ଧକାରରେ ବୁଡ଼ିଯିବେ।
12.15.8
यस्माददान्तान्दमयत्यशिष्टान्दण्डयत्यपि ।
दमनाद्दण्डनाच्चैव तस्माद्दण्डं विदुर्बुधाः ॥ १२.१५.८ ॥
ତାହା ଅଦମିତମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରେ, ଅଶିଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦିଏ। ଦମନ ଓ ଦଣ୍ଡନ ହେତୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ଦଣ୍ଡ କହନ୍ତି।
12.15.9
वाचि दण्डो ब्राह्मणानां क्षत्रियाणां भुजार्पणम् ।
धनदण्डाः स्मृता वैश्या निर्दण्डः शूद्र उच्यते ॥ १२.१५.९ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ବାକ୍ୟରେ; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ଭୁଜବଳ ପ୍ରୟୋଗ। ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ଧନଦଣ୍ଡ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଶୂଦ୍ରକୁ ଦଣ୍ଡରହିତ କୁହାଯାଏ।
12.15.10
असंमोहाय मर्त्यानामर्थसंरक्षणाय च ।
मर्यादा स्थापिता लोके दण्डसंज्ञा विशांपते ॥ १२.१५.१० ॥
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ମୋହ ଏଡ଼ାଇବା ଓ ଧନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଜଗତରେ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ସ୍ଥାପିତ ହେଲା; ତାହାର ନାମ ଦଣ୍ଡ, ହେ ପ୍ରଜାପାଳକ।
12.15.11
यत्र श्यामो लोहिताक्षो दण्डश्चरति सूद्यतः ।
प्रजास्तत्र न मुह्यन्ति नेता चेत्साधु पश्यति ॥ १२.१५.११ ॥
ଯେଉଁଠି କଳା ଓ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଆଖିର ଦଣ୍ଡ ଉଠାଇ ବିଚରଣ କରେ, ସେଠାରେ ନେତା ଭଲ ଭାବେ ଦେଖିଲେ ପ୍ରଜାମାନେ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
12.15.12
ब्रह्मचारी गृहस्थश्च वानप्रस्थस्च भिक्षुकः ।
दण्डस्यैव भयादेते मनुष्या वर्त्मनि स्थिताः ॥ १२.१५.१२ ॥
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ବାନପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଭିକ୍ଷୁ — ଏହି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦଣ୍ଡର ଭୟରେ ହିଁ ପଥରେ ସ୍ଥିର ରହନ୍ତି।
12.15.13
नाभीतो यजते राजन्नाभीतो दातुमिच्छति ।
नाभीतः पुरुषः कश्चित्समये स्थातुमिच्छति ॥ १२.१५.१३ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଭୟ ବିନା କେହି ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଭୟ ବିନା କେହି ଦାନ ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ଭୟ ବିନା କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟ ନିୟମରେ ସ୍ଥିର ରହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ।
12.15.14
नाच्छित्त्वा परमर्माणि नाकृत्वा कर्म दुष्करम् ।
नाहत्वा मत्स्यघातीव प्राप्नोति महतीं श्रियम् ॥ १२.१५.१४ ॥
ଶତ୍ରୁର ମର୍ମସ୍ଥାନ ଛେଦନ ନ କରି, କଠିନ କର୍ମ ନ କରି, ଏବଂ ମାଛମାରାର ପରି ଆଘାତ ନ କରି କେହି ମହତୀ ଶ୍ରୀ ପାଏ ନାହିଁ।
12.15.15
नाघ्नतः कीर्तिरस्तीह न वित्तं न पुनः प्रजाः ।
इन्द्रो वृत्रवधेनैव महेन्द्रः समपद्यत।
माहेन्द्रं च गृहं लेभे लोकानां चेश्वरोऽभवत् ॥ १२.१५.१५ ॥
ଯିଏ ମାରେ ନାହିଁ, ତା'ର ଏଠାରେ କୀର୍ତ୍ତି ନାହିଁ, ଧନ ନାହିଁ, ଓ ପୁଣି ସନ୍ତାନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ବୃତ୍ରବଧ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଇନ୍ଦ୍ର ମହେନ୍ଦ୍ର ହେଲେ; ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଗୃହ ପାଇ ଲୋକମାନଙ୍କର ଈଶ୍ୱର ହେଲେ।
12.15.16
य एव देवा हन्तारस्ताँल्लोकोऽर्चयते भृशम् ।
हन्तारुद्रस्तथास्कन्दः शक्रोऽग्निर्वरुणो यमः ॥ १२.१५.१६ ॥
ଯେଉଁ ଦେବତା ସଂହାରକ, ସେମାନଙ୍କୁ ହିଁ ଲୋକେ ଅତ୍ୟଧିକ ପୂଜନ୍ତି: ସଂହାରକ ରୁଦ୍ର, ସେହିପରି ସ୍କନ୍ଦ, ଶକ୍ର, ଅଗ୍ନି, ବରୁଣ, ଯମ।
12.15.17
हन्ता कालस्तथा वायुर्मृत्युर्वैश्रवणो रविः ।
वसवो मरुतः साध्या विश्वेदेवाश्च भारत ॥ १२.१५.१७ ॥
ସଂହାରକ କାଳ, ସେହିପରି ବାୟୁ, ମୃତ୍ୟୁ, ବୈଶ୍ରବଣ (କୁବେର), ରବି, ବସୁଗଣ, ମରୁତ୍ଗଣ, ସାଧ୍ୟଗଣ ଓ ବିଶ୍ୱେଦେବଗଣ ମଧ୍ୟ, ହେ ଭାରତ।
12.15.18
एतान्देवान्नमस्यन्ति प्रतापप्रणता जनाः ।
न ब्रह्माणं न धातारं न पूषाणं कथंचन ॥ १२.१५.१८ ॥
ପ୍ରତାପରେ ନତ ଲୋକେ ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ହିଁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନୁହେଁ, ଧାତାଙ୍କୁ ନୁହେଁ, ପୂଷାଙ୍କୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ନୁହେଁ।
12.15.19
मध्यस्थान्सर्वभूतेषु दान्ताञ्शमपरायणान् ।
यजन्ते मानवाः केचित्प्रशान्तान्सर्वकर्मसु ॥ १२.१५.१९ ॥
ସବୁ ଭୂତ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟସ୍ଥ, ଦାନ୍ତ, ଶମପରାୟଣ, ପ୍ରଶାନ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ କେତେକ ମାନବ ସବୁ କର୍ମରେ ପୂଜା କରନ୍ତି।
12.15.20
न हि पश्यामि जीवन्तं लोके कंचिदर्हिसया ।
सत्वैः सत्वा हि जीवन्ति दुर्बलैर्बलवत्तराः ॥ १२.१५.२० ॥
ଜଗତରେ ହିଂସା ନ କରି ଜୀବିତ କାହାକୁ ବି ମୁଁ ଦେଖେ ନାହିଁ; ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରାଣୀରେ ବଞ୍ଚେ, ବଳବାନ ଦୁର୍ବଳରେ ବଞ୍ଚେ।
12.15.21
नकुलो मूषिकानत्ति बिडालो नकुलं तथा ।
बिडालमत्ति श्वा राजञ्श्वानं व्यालमृगस्तथा ॥ १२.१५.२१ ॥
ନେଉଳ ମୂଷା ଖାଏ, ବିଲେଇ ନେଉଳକୁ ମଧ୍ୟ ଖାଏ; ହେ ରାଜନ, କୁକୁର ବିଲେଇକୁ ଖାଏ, ସେପରି ହିଂସ୍ର ପଶୁ କୁକୁରକୁ ଖାଏ।
12.15.22
तानत्ति पुरुषः सर्वान्पश्य धर्मो यथा गतः ।
प्राणस्यान्नमिदं सर्वं जङ्गमं स्थावरं च यत् ॥ १२.१५.२२ ॥
ସେମାନଙ୍କୁ ସବୁକୁ ମନୁଷ୍ୟ ଖାଏ। ଦେଖ, ଧର୍ମ କିପରି ଚାଲେ। ଏହି ଗତିଶୀଳ ଓ ସ୍ଥିର ଯାହା କିଛି, ସବୁ ପ୍ରାଣର ଅନ୍ନ।
12.15.23
विधानं दैवविहितं तत्र विद्वान्न मुह्यति ।
यथा सृष्टोऽसि राजेन्द्र तथा भवितुमर्हसि ॥ १२.१५.२३ ॥
ଏହା ଦୈବ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ବିଧାନ; ଏଥିରେ ବିଦ୍ବାନ ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଯେପରି ସୃଷ୍ଟ ହୋଇଛ, ସେପରି ତୁମକୁ ହେବା ଉଚିତ।
12.15.24
विनीतक्रोधहर्षा हि मन्दा वनमुपाश्रिताः ।
विना वधं न कुर्वन्ति तापसाः प्राणयापनम् ॥ १२.१५.२४ ॥
କ୍ରୋଧ ଓ ହର୍ଷକୁ ଦମନ କରି ବନ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ମୃଦୁ ତପସ୍ୱୀମାନେ ବଧ ବିନା ପ୍ରାଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
12.15.25
उदके बहवः प्राणाः पृथिव्यां च फलेषु च ।
न च कश्चिन्न तान्हन्ति किमन्यत्प्राणयापनम् ॥ १२.१५.२५ ॥
ଜଳରେ, ପୃଥିବୀରେ ଓ ଫଳରେ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କୁ ମାରୁ ନ ଥିବା କେହି ନାହାନ୍ତି। ପ୍ରାଣଧାରଣ ପାଇଁ ଆଉ କ'ଣ ଉପାୟ?
12.15.26
सूक्ष्मयोनीनि भूतानि तर्कगम्यानि कानिचित् ।
पक्ष्मणोऽपि निपातेन येषां स्यात्स्कन्धपर्ययः ॥ १२.१५.२६ ॥
କେତେକ ପ୍ରାଣୀ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମନ୍ତି, କେବଳ ତର୍କରେ ଜଣାଯାଆନ୍ତି। ପଲକ ପଡ଼ିବାରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଶରୀର ନଷ୍ଟ ହୋଇପାରେ।
12.15.27
ग्रामान्निष्क्रम्य मुनयो विगतक्रोधमत्सराः ।
वने कुटुम्बधर्माणो दृश्यन्ते परिमोहिताः ॥ १२.१५.२७ ॥
ଗ୍ରାମ ଛାଡ଼ି ଯାଇଥିବା ମୁନିମାନେ, କ୍ରୋଧ ଓ ଈର୍ଷାରହିତ, ବନରେ ଗୃହସ୍ଥଧର୍ମ ପାଳନ କରୁଥିବା ଦେଖାଯାନ୍ତି; ତଥାପି ସେମାନେ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ।
12.15.28
भूमिं भित्त्वौषधीश्छित्त्वा वृक्षादीनण्डजान्पशून् ।
मनुष्यास्तन्वये यज्ञांस्ते स्वर्गं प्राप्नुवन्ति च ॥ १२.१५.२८ ॥
ପୃଥିବୀ ବିଦାରି, ଔଷଧି, ବୃକ୍ଷାଦି ଓ ଅଣ୍ଡଜ ପଶୁମାନଙ୍କୁ କାଟି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଆନ୍ତି।
12.15.29
दण्डनीत्यां प्रणीतायां सर्वे सिध्यन्त्युपक्रमाः ।
कौन्तेय सर्वभूतानां तत्र मे नास्ति संशयः ॥ १२.१५.२९ ॥
ଦଣ୍ଡନୀତି ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ହେ କୌନ୍ତେୟ, ସର୍ବଭୂତଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏଥିରେ ମୋର କୌଣସି ସଂଶୟ ନାହିଁ।
12.15.30
दण्डश्चेन्न भवेल्लोके विनश्येयुरिमाः प्रजाः ।
जले मत्स्यानिवाभक्ष्यन्दुर्बलान्बलवत्तराः ॥ १२.१५.३० ॥
ଜଗତରେ ଦଣ୍ଡ ନ ଥିଲେ ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଆନ୍ତେ; ଜଳରେ ବଳବାନ ମାଛମାନେ ଦୁର୍ବଳ ମାଛଙ୍କୁ ଖାଆନ୍ତି ଭଳି, ବଳବାନମାନେ ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ଖାଇଯାଆନ୍ତେ।
12.15.31
सत्यं बतेदं ब्रह्मणा पूर्वमुक्तं दण्डः प्रजा रक्षति साधुनीतः ।
पश्याग्नयः पूतिमांसस्य भीताः सन्तर्जिता दण्डभयाज्ज्वलन्ति ॥ १२.१५.३१ ॥
ବ୍ରହ୍ମା ପୂର୍ବରୁ ଯାହା କହିଥିଲେ ତାହା ସତ୍ୟ: ସୁନୀତିରେ ପରିଚାଳିତ ଦଣ୍ଡ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ। ପଚା ମାଂସକୁ ଭୟ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନିମାନେ ଦଣ୍ଡଭୟରେ ଜଳୁଛନ୍ତି, ଦେଖ।
12.15.32
अन्धंतम इवेदं स्यान्न प्रज्ञायेत किंचन ।
दण्डश्चेन्न भवेल्लोके विभजन्साध्वसाधुनी ॥ १२.१५.३२ ॥
ଜଗତରେ ଦଣ୍ଡ ନ ଥିଲେ ଏ ସବୁ ଅନ୍ଧ ଅନ୍ଧକାର ପରି ହେବ; ଭଲ-ମନ୍ଦ ଭେଦ କରି କିଛି ଜଣାପଡ଼ିବ ନାହିଁ।
12.15.33
येऽपि संभिन्नमर्यादा नास्तिका वेदनिन्दकाः ।
तेऽपि भोगाय कल्पन्ते दण्डेनाशु निपीडिताः ॥ १२.१५.३३ ॥
ଯେଉଁମାନେ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଭାଙ୍ଗିଛନ୍ତି, ନାସ୍ତିକ ଓ ବେଦନିନ୍ଦକ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡରେ ଶୀଘ୍ର ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଭୋଗ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।
12.15.34
सर्वो दण्डजितो लोको दुर्लभो हि शुचिर्जनः ।
दण्डस्य हि भयाद्भीतो भोगायैव प्रकल्पते ॥ १२.१५.३४ ॥
ଦଣ୍ଡରେ ବଶୀଭୂତ ସମସ୍ତ ଜଗତ; ଶୁଚି ମନୁଷ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ଦଣ୍ଡଭୟରେ ଭୀତ ଲୋକ ହିଁ ଭୋଗ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
12.15.35
चातुर्वर्ण्यप्रमोदाय सुनीतिकरणाय च ।
दण्डो विधात्रा विहितो धर्मार्थौं भुवि रक्षितुम् ॥ १२.१५.३५ ॥
ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁନୀତି ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ବିଧାତା ଦଣ୍ଡ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ପୃଥିବୀରେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ରକ୍ଷା ପାଇଁ।
12.15.36
यदि दण्डान्न विभ्येयुर्वयांसि श्वापदानि च ।
अद्युः पशून्मनुष्यांश्च यज्ञार्थानि हवींषि च ॥ १२.१५.३६ ॥
ଦଣ୍ଡରୁ ଯଦି ପକ୍ଷୀ ଓ ହିଂସ୍ର ପଶୁମାନେ ଭୟ ନ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ପଶୁ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ରଖାଯାଇଥିବା ହବିଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଖାଇଦେବେ।
12.15.37
न ब्रह्मचार्यधीयीत न काल्यं दुहते च गौः ।
न कन्योद्वहनं गच्छेद्यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.३७ ॥
ଯଦି ଦଣ୍ଡ ରକ୍ଷା ନ ହୁଏ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବେ ନାହିଁ; ପ୍ରଭାତରେ ଗାଈ ଦୁହାଯିବ ନାହିଁ; କନ୍ୟାର ବିବାହ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ।
12.15.38
विष्वग्लोपः प्रवर्तेत भिद्येरन्सर्वसेतवः ।
ममत्वं न प्रजानीयुर्यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.३८ ॥
ଯଦି ଦଣ୍ଡ ରକ୍ଷା ନ ହୁଏ, ଚାରିଆଡ଼େ ବିନାଶ ବ୍ୟାପିବ; ସମସ୍ତ ବନ୍ଧ ଓ ସେତୁ ଭାଙ୍ଗିଯିବ; ଲୋକେ 'ମୋର' ଭାବ ଚିହ୍ନିପାରିବେ ନାହିଁ।
12.15.39
न संवत्सरसत्राणि तिष्ठेयुरकुतोभयाः ।
विधिवद्दक्षिणावन्ति यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.३९ ॥
ଯଦି ଦଣ୍ଡ ରକ୍ଷା ନ ହୁଏ, କୌଣସି ଭୟ ବିନା, ବିଧିପୂର୍ବକ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଚାଲୁଥିବା ବର୍ଷବ୍ୟାପୀ ଯଜ୍ଞସତ୍ର ରହିପାରିବ ନାହିଁ।
12.15.40
चरेयुर्नाश्रमे धर्मं यथोक्तं विधिमाश्रिताः ।
न विद्यां प्राप्नुयात्कश्चिद्यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.४० ॥
ଯଦି ଦଣ୍ଡ ରକ୍ଷା ନ ହୁଏ, ଆଶ୍ରମରେ ବିଧି ଆଶ୍ରୟ କରୁଥିବା ଲୋକେ କହାଯାଇଥିବା ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରିବେ ନାହିଁ; କେହି ବିଦ୍ୟା ପାଇବେ ନାହିଁ।
12.15.41
न चोष्ट्रा न बलीवर्दा नाश्वाश्वतरगर्दभाः ।
न विद्यां प्राप्नुर्यानानि यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.४१ ॥
ଯଦି ଦଣ୍ଡ ରକ୍ଷା ନ ହୁଏ, ଉଟ, ବଳଦ, ଘୋଡା, ଖଚର ଓ ଗଧ, ଏବଂ ଯାନ ସବୁ ଶିକ୍ଷା ପାଇବେ ନାହିଁ।
12.15.42
न प्रेष्या वचनं कुर्युर्न बालो जातु कर्हिचित् ।
तिष्ठेत्पितुर्मते धर्मे यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.४२ ॥
ଯଦି ଦଣ୍ଡ ରକ୍ଷା ନ ହୁଏ, ସେବକମାନେ ଆଦେଶ ମାନିବେ ନାହିଁ; ଶିଶୁ କେବେ ବି ପିତାଙ୍କ ମତ ଓ ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିର ରହିବ ନାହିଁ।
12.15.43
दण्डे स्थिताः प्रजाः सर्वा भयं दण्डे विदुर्बुधाः ।
दण्डे स्वर्गो मनुष्याणां लोकोऽयं च प्रतिष्ठितः ॥ १२.१५.४३ ॥
ଦଣ୍ଡରେ ସ୍ଥିତ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା; ବୁଦ୍ଧିମାନେ ଦଣ୍ଡରେ ହିଁ ଭୟକୁ ଜାଣନ୍ତି। ଦଣ୍ଡରେ ହିଁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗ ଅଛି, ଏବଂ ଏହି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ତାହା ଉପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
12.15.44
न तत्र कूटं पापं वा वञ्चना वाऽपि दृश्यते ।
यत्र दण्डः सुविहितश्चरत्यरिविनाशनः ॥ १२.१५.४४ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ସୁବିହିତ, ଶତ୍ରୁନାଶକ ଦଣ୍ଡ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ, ସେଠାରେ କପଟ, ପାପ କିମ୍ବା ପ୍ରବଞ୍ଚନା ମଧ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହୁଏ ନାହିଁ।
12.15.45
हविः श्वा प्रलिहेद्दृष्ट्वा दण्डश्चेन्नोद्यतो भवेत् ।
हरेत्काकः पुरोडाशं यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.४५ ॥
ଯଦି ଦଣ୍ଡ ଉଦ୍ୟତ ନ ହୁଏ, ତେବେ କୁକୁର ହବିଷ୍ୟ ଦେଖି ଚାଟିବ; ଯଦି ଦଣ୍ଡ ରକ୍ଷା ନ କରେ, ତେବେ କାଉ ପୁରୋଡାଶ ହରଣ କରିବ।
12.15.46
यदीदं धर्मतो राज्यं विहितं यद्यधर्मतः ।
कार्यस्तत्र न शोको वै भुङ्क्ष्व भोगान्यजस्व च ॥ १२.१५.४६ ॥
ଏହି ରାଜ୍ୟ ଧର୍ମରୁ ମିଳିଥାଉ କି ଅଧର୍ମରୁ, ସେଥିପାଇଁ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଭୋଗ କର ଏବଂ ଯଜ୍ଞ କର।
12.15.47
सुखेन धर्मं श्रीमन्तश्चरन्ति शुचिवाससः ।
संवसन्तः प्रियैर्दारैर्भुञ्जानाश्चान्नमुत्तमम् ॥ १२.१५.४७ ॥
ଶ୍ରୀମନ୍ତମାନେ ଶୁଚି ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି, ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହ ବାସ କରି, ଉତ୍ତମ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରି ସୁଖରେ ଧର୍ମାଚରଣ କରନ୍ତି।
12.15.48
अर्थे सर्वे समारम्भाः समायत्ता न संशयः ।
स च दण्डे समायत्तः पश्य दण्डस्य गौस्वम् ॥ १२.१५.४८ ॥
ଧନ ପାଇଁ ହିଁ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ତାହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଆଉ ସେହି ଧନ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଦଣ୍ଡର ଗୋଧନ ଦେଖ।
12.15.49
लोकयात्रार्थमेवेह धर्मप्रवचनं कृतम् ।
अहिंसाऽसाधुहिंसेति श्रेयान्धर्मपरिग्रहः ॥ १२.१५.४९ ॥
ଲୋକଯାତ୍ରା ପାଇଁ ହିଁ ଏଠାରେ ଧର୍ମୋପଦେଶ କରାଯାଇଛି। ଅହିଂସା ଭଲ, ଅନୁଚିତ ହିଂସା ନୁହେଁ; ଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
12.15.50
नात्यन्तं गुणवत्किंचिन्न चाप्यत्यन्तनिर्गुणम् ।
उभयं सर्वकार्येषु दृश्यते साध्वसाधु च ॥ १२.१५.५० ॥
କିଛି ବି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁଣବାନ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁଣହୀନ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭଲ ଏବଂ ମନ୍ଦ ଉଭୟ ଦେଖାଯାଏ।
12.15.51
पशूनां वृषणं छित्त्वा ततो भिन्दन्ति नस्सु तान् ।
वहन्ति बहवो भारान्बध्नन्ति दमयन्ति च ॥ १२.१५.५१ ॥
ପଶୁମାନଙ୍କ ବୃଷଣ କାଟି ପରେ ସେମାନଙ୍କ ନାକ ଛେଦନ କରାଯାଏ। ଅନେକ ପଶୁ ଭାର ବହନ କରନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ବଶ କରାଯାଏ।
12.15.52
एवं पर्याकुले लोके वितथैर्जर्झरीकृते ।
तैस्तैर्न्यायैर्महाराज पुराणं धर्ममाचर ॥ १२.१५.५२ ॥
ଏପରି ଜଗତ ବିଚଳିତ ଓ ମିଥ୍ୟା ଉପାୟରେ ଜର୍ଜରିତ ହେଲେ, ହେ ମହାରାଜ, ସେହି ସେହି ନ୍ୟାୟ ଦ୍ୱାରା ପୁରାତନ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କର।
12.15.53
यज देहि प्रजा रक्ष धर्मं समनुपालय ।
अमित्राञ्जहि कौन्तेय मित्राणि परिपालय ॥ १२.१५.५३ ॥
ଯଜ୍ଞ କର, ଦାନ ଦିଅ, ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ଧର୍ମ ଭଲ ଭାବେ ପାଳନ କର। ହେ କୌନ୍ତେୟ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ବଧ କର; ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ପାଳନ କର।
12.15.54
मा च ते निघ्नतः शत्रून्मन्युर्भवतु पार्थिव ।
न तत्र किल्विषं किंचिद्धन्तुर्भवति भारत ॥ १२.१५.५४ ॥
ହେ ରାଜା, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ସମୟରେ ତୁମ ମନରେ କ୍ରୋଧ ନ ଥାଉ। ହେ ଭାରତ, ବଧକାରୀକୁ ତାହାରେ କୌଣସି ପାପ ସ୍ପର୍ଶ କରେ ନାହିଁ।
12.15.55
आततायी हि यो हन्यादाततायिनमागतम् ।
न तेन भ्रूणहा स स्यान्मन्युस्तं मन्युमार्च्छति ॥ १२.१५.५५ ॥
ଯେ ଆତତାୟୀ ଆସିଥିବା ଆତତାୟୀକୁ ମାରେ, ସେ ଭ୍ରୂଣହତ୍ୟାକାରୀ ହୁଏ ନାହିଁ; କ୍ରୋଧ ସେହି କ୍ରୋଧୀକୁ ହିଁ ଧରେ।
12.15.56
अवध्यः सर्वभूतानामन्तरात्मा न संशयः ।
अवध्ये चात्मनि कथं वध्यो भवति कस्यचित् ॥ १२.१५.५६ ॥
ସର୍ବଭୂତର ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଅବଧ୍ୟ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଅବଧ୍ୟ ଆତ୍ମାରେ କାହାର ବଧ୍ୟତା କିପରି ହୁଏ?
12.15.57
यथा हि पुरुषः शालां पुनः संप्रविशेन्नवाम् ।
एव जीवः शरीराणि तानितानि प्रपद्यते ॥ १२.१५.५७ ॥
ଯେପରି ମଣିଷ ପୁରୁଣା ଘର ଛାଡ଼ି ପୁଣି ନୂଆ ଘରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେପରି ଜୀବ ଏକ ପରେ ଏକ ଶରୀର ଧାରଣ କରେ।
12.15.58
देहान्पुराणानुत्सृज्य नवान्संप्रतिपद्यते ।
एवं मृत्युमुखं प्राहुर्जना ये तत्त्वदर्शिनः ॥ १२.१५.५८ ॥
ପୁରୁଣା ଶରୀର ଛାଡ଼ି ନୂଆ ଶରୀର ପାଏ; ଏହିପରି ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀମାନେ ଏହାକୁ ମୃତ୍ୟୁମୁଖ କହନ୍ତି।