มหาภารตะ · อัธยายะ 12.15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.15.1
याज्ञसेन्या वचः श्रुत्वा पुनरेवार्जुनोऽब्रवीत् ।
अनुमान्य महाबाहुं ज्येष्ठं भ्रातरमीश्वरम् ॥ १२.१५.१ ॥
เมื่ออรชุนได้ฟังพระดำรัสของพระนางเทราปที ก็กล่าวขึ้นอีกครั้ง พลางทูลเคารพพี่ใหญ่ผู้มีแขนทรงพลัง ผู้เป็นเจ้า
12.15.2
दण्डः शास्ति प्रजाः सर्वा दण्ड एवाभिरक्षति ।
दण्डः सुप्तेषु जागर्ति दण्डं धर्मं विदुर्बुधाः ॥ १२.१५.२ ॥
ทัณฑะปกครองประชาทั้งปวง ทัณฑะเท่านั้นที่คุ้มครองพวกเขา ทัณฑะตื่นอยู่เมื่อคนอื่นหลับ ปราชญ์ทั้งหลายรู้ว่าทัณฑะนั่นแลคือธรรม
12.15.3
दण्डः संरक्षते धर्मं तथैवार्यं जनाधिप ।
कामं संरक्षते दण्डस्त्रिवर्गो दण्ड उच्यते ॥ १२.१५.३ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ ทัณฑะคุ้มครองธรรม และคุ้มครองสิ่งที่ควรเช่นกัน ทัณฑะยังคุ้มครองความปรารถนาอีกด้วย ทัณฑะจึงถูกเรียกว่าไตรวรรค
12.15.4
दण्डेन रक्ष्यते धान्यं धनं दण्डेन रक्ष्यते ।
एतद्विद्वानुपादाय स्वभावं पश्य लौकिकम् ॥ १२.१५.४ ॥
ธัญพืชย่อมได้รับการคุ้มครองด้วยทัณฑะ ทรัพย์สินก็ได้รับการคุ้มครองด้วยทัณฑะ รู้เช่นนี้แล้ว จงพิจารณาธรรมชาติของโลกียวิสัย
12.15.5
राजदण्डभयादेके नराः पापं न कुर्वते ।
यमदण्डभयादेके परलोकभयादपि ॥ १२.१५.५ ॥
เพราะกลัวอาญาของพระราชา มนุษย์บางพวกจึงไม่ทำบาป บางพวกกลัวอาญาของยมะ และบางพวกก็กลัวโลกหน้าด้วย
12.15.6
परस्परभयादेके पापाः पापं न कुर्वते ।
एवं सांसिद्धिके लोके सर्वं दण्डे प्रतिष्ठितम् ॥ १२.१५.६ ॥
เพราะกลัวกันและกัน แม้คนบาปบางพวกก็งดเว้นจากการทำบาป ดังนี้ ในโลกแห่งกิจการของมนุษย์นี้ ทุกสิ่งย่อมตั้งอยู่บนทัณฑะ
12.15.7
दण्डस्यैव भयादेके न खादन्ति परस्परम् ।
अन्धेतमसि मज्जेयुर्यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.७ ॥
บางพวกไม่กัดกินกันและกันเพียงเพราะกลัวทัณฑะเท่านั้น หากทัณฑะไม่คุ้มครอง ผู้คนก็จะจมลงในความมืดมิดอันมืดบอด
12.15.8
यस्माददान्तान्दमयत्यशिष्टान्दण्डयत्यपि ।
दमनाद्दण्डनाच्चैव तस्माद्दण्डं विदुर्बुधाः ॥ १२.१५.८ ॥
เพราะทัณฑะทำให้ผู้ที่ไม่รู้จักข่มใจได้รับการฝึกฝน และลงโทษผู้ที่ไม่เชื่อฟัง เพราะการฝึกและการลงโทษ ปราชญ์จึงเรียกมันว่าทัณฑะ
12.15.9
वाचि दण्डो ब्राह्मणानां क्षत्रियाणां भुजार्पणम् ।
धनदण्डाः स्मृता वैश्या निर्दण्डः शूद्र उच्यते ॥ १२.१५.९ ॥
สำหรับพราหมณ์ ทัณฑะคือวาจา สำหรับกษัตริย์ คือการใช้แขน สำหรับแพศย์ กล่าวว่าเป็นการปรับด้วยทรัพย์ ส่วนศูทรเรียกว่าพ้นจากทัณฑะ
12.15.10
असंमोहाय मर्त्यानामर्थसंरक्षणाय च ।
मर्यादा स्थापिता लोके दण्डसंज्ञा विशांपते ॥ १२.१५.१० ॥
เพื่อไม่ให้มนุษย์หลงผิด และเพื่อคุ้มครองทรัพย์สิ่งของ ข้าแต่เจ้าแห่งประชาชน จึงได้มีขอบเขตกำหนดขึ้นในโลก มีชื่อเรียกว่าทัณฑะ
12.15.11
यत्र श्यामो लोहिताक्षो दण्डश्चरति सूद्यतः ।
प्रजास्तत्र न मुह्यन्ति नेता चेत्साधु पश्यति ॥ १२.१५.११ ॥
ที่ใดที่ทัณฑะเคลื่อนไปอย่างมืดดำและมีตาแดง ยกขึ้นพร้อมจะลงโทษ ที่นั่นประชาชนย่อมไม่หลงผิด หากผู้นำมองเห็นอย่างถูกต้อง
12.15.12
ब्रह्मचारी गृहस्थश्च वानप्रस्थस्च भिक्षुकः ।
दण्डस्यैव भयादेते मनुष्या वर्त्मनि स्थिताः ॥ १२.१५.१२ ॥
พรหมจารี คฤหัสถ์ วานปรัสถ์ และภิกษุ มนุษย์เหล่านี้ดำรงอยู่บนหนทางได้ก็เพราะความกลัวทัณฑะเท่านั้น
12.15.13
नाभीतो यजते राजन्नाभीतो दातुमिच्छति ।
नाभीतः पुरुषः कश्चित्समये स्थातुमिच्छति ॥ १२.१५.१३ ॥
ข้าแต่พระราชา ไม่มีผู้ใดบูชายัญโดยปราศจากความกลัว ไม่มีผู้ใดปรารถนาจะให้ทานโดยปราศจากความกลัว และไม่มีผู้ชายคนใดปรารถนาจะดำรงอยู่ตามข้อตกลงโดยปราศจากความกลัว
12.15.14
नाच्छित्त्वा परमर्माणि नाकृत्वा कर्म दुष्करम् ।
नाहत्वा मत्स्यघातीव प्राप्नोति महतीं श्रियम् ॥ १२.१५.१४ ॥
หากไม่ฟันผ่านจุดสำคัญของศัตรู ไม่ทำกิจที่ยากลำบาก และไม่ฟาดฟันเหมือนพรานปลา ก็ไม่มีผู้ใดได้รับความรุ่งเรืองอันยิ่งใหญ่
12.15.15
नाघ्नतः कीर्तिरस्तीह न वित्तं न पुनः प्रजाः ।
इन्द्रो वृत्रवधेनैव महेन्द्रः समपद्यत।
माहेन्द्रं च गृहं लेभे लोकानां चेश्वरोऽभवत् ॥ १२.१५.१५ ॥
สำหรับผู้ที่ไม่สังหาร ย่อมไม่มีเกียรติยศในโลกนี้ ไม่มีทรัพย์ และไม่มีบุตรหลานสืบไป พระอินทร์ได้เป็นมเหนทรก็เพียงเพราะการสังหารวฤตร พระองค์ได้รับเทพนิเวศของพระอินทร์และได้เป็นเจ้าแห่งโลกทั้งหลาย
12.15.16
य एव देवा हन्तारस्ताँल्लोकोऽर्चयते भृशम् ।
हन्तारुद्रस्तथास्कन्दः शक्रोऽग्निर्वरुणो यमः ॥ १२.१५.१६ ॥
เทพเจ้าเหล่าใดที่เป็นผู้สังหาร โลกย่อมยกย่องเทพเหล่านั้นอย่างยิ่ง คือพระรุทรผู้สังหาร พระสกันทะเช่นกัน พระศักระ พระอัคนี พระวรุณ และพระยม
12.15.17
हन्ता कालस्तथा वायुर्मृत्युर्वैश्रवणो रविः ।
वसवो मरुतः साध्या विश्वेदेवाश्च भारत ॥ १२.१५.१७ ॥
กาลเวลาผู้สังหาร ลมเช่นกัน มัจจุราช ไวศรวณะ และพระอาทิตย์ วสุทั้งหลาย มรุตทั้งหลาย สาธยะทั้งหลาย และวิศเวเทวะทั้งหลายด้วย ข้าแต่ภรตะ
12.15.18
एतान्देवान्नमस्यन्ति प्रतापप्रणता जनाः ।
न ब्रह्माणं न धातारं न पूषाणं कथंचन ॥ १२.१५.१८ ॥
ผู้คนที่ก้มศีรษะด้วยอำนาจ ย่อมนมัสการเทพเหล่านี้ ไม่นมัสการพระพรหม ไม่นมัสการธาตฤ และไม่นมัสการปูษันในกรณีใดๆ เลย
12.15.19
मध्यस्थान्सर्वभूतेषु दान्ताञ्शमपरायणान् ।
यजन्ते मानवाः केचित्प्रशान्तान्सर्वकर्मसु ॥ १२.१५.१९ ॥
มนุษย์บางพวกบูชาผู้ที่เป็นกลางต่อสรรพสัตว์ ผู้ข่มใจได้ มุ่งมั่นในความสงบ และสงบนิ่งในกิจทั้งปวง
12.15.20
न हि पश्यामि जीवन्तं लोके कंचिदर्हिसया ।
सत्वैः सत्वा हि जीवन्ति दुर्बलैर्बलवत्तराः ॥ १२.१५.२० ॥
ข้าพเจ้าไม่เห็นสัตว์ที่มีชีวิตอยู่ในโลกนี้ผู้ใดที่ดำรงชีวิตโดยไม่เบียดเบียนเลย สัตว์ทั้งหลายดำรงชีวิตด้วยสัตว์ทั้งหลาย ผู้ที่แข็งแรงกว่าย่อมดำรงชีวิตด้วยผู้ที่อ่อนแอกว่า
12.15.21
नकुलो मूषिकानत्ति बिडालो नकुलं तथा ।
बिडालमत्ति श्वा राजञ्श्वानं व्यालमृगस्तथा ॥ १२.१५.२१ ॥
นกุลกินหนู แมวกินนกุล ราชา หมากินแมว และสัตว์ร้ายกินหมาเช่นกัน
12.15.22
तानत्ति पुरुषः सर्वान्पश्य धर्मो यथा गतः ।
प्राणस्यान्नमिदं सर्वं जङ्गमं स्थावरं च यत् ॥ १२.१५.२२ ॥
มนุษย์กินสัตว์เหล่านั้นทั้งหมด จงดูเถิดว่าธรรมเป็นไปเช่นไร สิ่งทั้งปวงนี้ ทั้งที่เคลื่อนไหวได้และที่เคลื่อนไหวไม่ได้ ล้วนเป็นอาหารของชีวิต
12.15.23
विधानं दैवविहितं तत्र विद्वान्न मुह्यति ।
यथा सृष्टोऽसि राजेन्द्र तथा भवितुमर्हसि ॥ १२.१५.२३ ॥
ระเบียบนี้เทพีประทานไว้ ผู้มีปัญญาย่อมไม่หลงในเรื่องนี้ ข้าแต่จอมกษัตริย์ ดังที่พระองค์ถูกสร้างมาเช่นไร พระองค์ก็ควรเป็นเช่นนั้น
12.15.24
विनीतक्रोधहर्षा हि मन्दा वनमुपाश्रिताः ।
विना वधं न कुर्वन्ति तापसाः प्राणयापनम् ॥ १२.१५.२४ ॥
ฤๅษีผู้สงบ ผู้ข่มความโกรธและความยินดีได้แล้ว และอยู่ในป่า ย่อมไม่ดำรงชีวิตได้โดยไม่ฆ่าสัตว์
12.15.25
उदके बहवः प्राणाः पृथिव्यां च फलेषु च ।
न च कश्चिन्न तान्हन्ति किमन्यत्प्राणयापनम् ॥ १२.१५.२५ ॥
ในน้ำ บนแผ่นดิน และในผลไม้ มีสิ่งมีชีวิตมากมาย ไม่มีผู้ใดที่ไม่ฆ่าสิ่งเหล่านั้น การดำรงชีวิตนอกจากนี้จะเป็นอย่างไรได้เล่า
12.15.26
सूक्ष्मयोनीनि भूतानि तर्कगम्यानि कानिचित् ।
पक्ष्मणोऽपि निपातेन येषां स्यात्स्कन्धपर्ययः ॥ १२.१५.२६ ॥
สัตว์บางจำพวกมีกำเนิดที่ละเอียดอ่อน รู้ได้เพียงด้วยการใคร่ครวญ แม้เพียงขนตาร่วงลง ร่างกายของสัตว์เหล่านั้นก็อาจพินาศได้
12.15.27
ग्रामान्निष्क्रम्य मुनयो विगतक्रोधमत्सराः ।
वने कुटुम्बधर्माणो दृश्यन्ते परिमोहिताः ॥ १२.१५.२७ ॥
บรรดาฤๅษีที่ออกจากหมู่บ้าน ปราศจากความโกรธและความริษยา เมื่ออยู่ในป่ายังคงประพฤติหน้าที่ของคฤหัสถ์ แต่ก็ยังปรากฏว่าหลงใหลอยู่
12.15.28
भूमिं भित्त्वौषधीश्छित्त्वा वृक्षादीनण्डजान्पशून् ।
मनुष्यास्तन्वये यज्ञांस्ते स्वर्गं प्राप्नुवन्ति च ॥ १२.१५.२८ ॥
มนุษย์ขุดพื้นดิน ตัดยาสมุนไพร ต้นไม้ และสัตว์ที่เกิดจากไข่ แล้วประกอบยัญพิธี และเหล่านั้นย่อมได้ไปสู่สวรรค์
12.15.29
दण्डनीत्यां प्रणीतायां सर्वे सिध्यन्त्युपक्रमाः ।
कौन्तेय सर्वभूतानां तत्र मे नास्ति संशयः ॥ १२.१५.२९ ॥
เมื่อศาสตร์แห่งการลงทัณฑ์ได้รับการสถาปนาแล้ว กิจการทั้งปวงย่อมสำเร็จ ข้าแต่โอรสของกุนตี เรื่องนี้สำหรับสรรพสัตว์ทั้งปวง ข้าไม่มีความสงสัยเลย
12.15.30
दण्डश्चेन्न भवेल्लोके विनश्येयुरिमाः प्रजाः ।
जले मत्स्यानिवाभक्ष्यन्दुर्बलान्बलवत्तराः ॥ १२.१५.३० ॥
หากในโลกไม่มีการลงทัณฑ์ ประชาชนเหล่านี้ก็จะพินาศ เหมือนปลาใหญ่ในน้ำที่กลืนกินปลาเล็ก ผู้แข็งแรงย่อมกลืนกินผู้อ่อนแอ
12.15.31
सत्यं बतेदं ब्रह्मणा पूर्वमुक्तं दण्डः प्रजा रक्षति साधुनीतः ।
पश्याग्नयः पूतिमांसस्य भीताः सन्तर्जिता दण्डभयाज्ज्वलन्ति ॥ १२.१५.३१ ॥
เป็นความจริงดังที่พระพรหมตรัสไว้แต่ก่อนว่า การลงทัณฑ์ที่ใช้อย่างชอบธรรมย่อมคุ้มครองประชาชน ดูเถิด ไฟทั้งหลายที่หวาดกลัวเนื้อเน่า ย่อมลุกโพลงด้วยความกลัวการลงทัณฑ์
12.15.32
अन्धंतम इवेदं स्यान्न प्रज्ञायेत किंचन ।
दण्डश्चेन्न भवेल्लोके विभजन्साध्वसाधुनी ॥ १२.१५.३२ ॥
หากในโลกไม่มีการลงทัณฑ์ ทุกสิ่งนี้ก็จะเป็นเหมือนความมืดมิด ไม่มีสิ่งใดจะถูกจำแนกได้ เพราะไม่อาจแยกความดีและความชั่วออกจากกันได้
12.15.33
येऽपि संभिन्नमर्यादा नास्तिका वेदनिन्दकाः ।
तेऽपि भोगाय कल्पन्ते दण्डेनाशु निपीडिताः ॥ १२.१५.३३ ॥
แม้แต่ผู้ที่ละเมิดขอบเขตแห่งความประพฤติ ผู้ปฏิเสธศาสนา และผู้ดูหมิ่นพระเวท ก็ถูกการลงทัณฑ์บีบคั้นอย่างรวดเร็ว และด้วยเหตุนั้นจึงกลายเป็นผู้สมควรได้รับความสุข
12.15.34
सर्वो दण्डजितो लोको दुर्लभो हि शुचिर्जनः ।
दण्डस्य हि भयाद्भीतो भोगायैव प्रकल्पते ॥ १२.१५.३४ ॥
โลกทั้งสิ้นถูกการลงทัณฑ์ปราบให้อยู่ใต้อำนาจ ผู้บริสุทธิ์นั้นหายาก ผู้ที่หวาดกลัวด้วยความกลัวการลงทัณฑ์เท่านั้น จึงกลายเป็นผู้สมควรได้รับความสุข
12.15.35
चातुर्वर्ण्यप्रमोदाय सुनीतिकरणाय च ।
दण्डो विधात्रा विहितो धर्मार्थौं भुवि रक्षितुम् ॥ १२.१५.३५ ॥
เพื่อความยินดีของวรรณะทั้งสี่ และเพื่อการสถาปนาความประพฤติที่ดี พระผู้สร้างได้กำหนดการลงทัณฑ์ไว้ เพื่อคุ้มครองธรรมและทรัพย์บนแผ่นดิน
12.15.36
यदि दण्डान्न विभ्येयुर्वयांसि श्वापदानि च ।
अद्युः पशून्मनुष्यांश्च यज्ञार्थानि हवींषि च ॥ १२.१५.३६ ॥
หากนกและสัตว์ร้ายไม่เกรงกลัวการลงทัณฑ์ พวกมันก็จะกินปศุสัตว์และมนุษย์ และยังกินเครื่องบูชาที่จัดไว้สำหรับยัญพิธีอีกด้วย
12.15.37
न ब्रह्मचार्यधीयीत न काल्यं दुहते च गौः ।
न कन्योद्वहनं गच्छेद्यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.३७ ॥
หากไม้เท้าแห่งการลงทัณฑ์ไม่คุ้มครอง พรหมจารีก็จะไม่ศึกษาพระเวท วัวก็จะไม่ถูกรีดนมในยามรุ่งอรุณ และหญิงสาวก็จะไม่ไปแต่งงาน
12.15.38
विष्वग्लोपः प्रवर्तेत भिद्येरन्सर्वसेतवः ।
ममत्वं न प्रजानीयुर्यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.३८ ॥
หากไม้เท้าแห่งการลงทัณฑ์ไม่คุ้มครอง ความพินาศจะแผ่ไปทุกหนแห่ง เขื่อนและสะพานทั้งหลายจะพังทลาย และผู้คนจะไม่รู้จักความหมายของคำว่า ของข้า
12.15.39
न संवत्सरसत्राणि तिष्ठेयुरकुतोभयाः ।
विधिवद्दक्षिणावन्ति यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.३९ ॥
หากไม้เท้าแห่งการลงทัณฑ์ไม่คุ้มครอง พิธียัญที่กินเวลาหนึ่งปี อุดมด้วยทักษิณา และประกอบตามวิธีการ ก็จะดำรงอยู่ไม่ได้ โดยปราศจากความกลัวจากทิศใด
12.15.40
चरेयुर्नाश्रमे धर्मं यथोक्तं विधिमाश्रिताः ।
न विद्यां प्राप्नुयात्कश्चिद्यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.४० ॥
หากไม้เท้าแห่งการลงทัณฑ์ไม่คุ้มครอง ผู้ที่ยึดมั่นในระเบียบจะไม่ประพฤติธรรมตามที่กล่าวไว้ในอาศรม และไม่มีผู้ใดจะได้รับความรู้
12.15.41
न चोष्ट्रा न बलीवर्दा नाश्वाश्वतरगर्दभाः ।
न विद्यां प्राप्नुर्यानानि यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.४१ ॥
หากไม่มีอาญาคอยคุ้มครอง อูฐ โค วัว ม้า ลาและล่อ รวมทั้งยานพาหนะทั้งหลาย ก็จะไม่ได้รับการฝึกฝน
12.15.42
न प्रेष्या वचनं कुर्युर्न बालो जातु कर्हिचित् ।
तिष्ठेत्पितुर्मते धर्मे यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.४२ ॥
หากไม่มีอาญาคอยคุ้มครอง ผู้รับใช้ก็จะไม่เชื่อฟังคำสั่ง และเด็กก็จะไม่มีวันตั้งมั่นอยู่ในคำแนะนำของบิดาและในธรรมได้เลย
12.15.43
दण्डे स्थिताः प्रजाः सर्वा भयं दण्डे विदुर्बुधाः ।
दण्डे स्वर्गो मनुष्याणां लोकोऽयं च प्रतिष्ठितः ॥ १२.१५.४३ ॥
ประชาชนทั้งปวงดำรงอยู่ได้ด้วยอาญา ปราชญ์ทั้งหลายย่อมรู้จักความกลัวด้วยอาญา สวรรค์ของมนุษย์อยู่ที่อาญา และโลกนี้ก็ตั้งอยู่บนอาญาเช่นกัน
12.15.44
न तत्र कूटं पापं वा वञ्चना वाऽपि दृश्यते ।
यत्र दण्डः सुविहितश्चरत्यरिविनाशनः ॥ १२.१५.४४ ॥
ในที่ใดที่อาญาอันจัดไว้เป็นอย่างดีซึ่งทำลายศัตรูได้กำลังดำเนินอยู่ ที่นั่นย่อมไม่เห็นการหลอกลวง บาป หรือแม้แต่การฉ้อฉลเลย
12.15.45
हविः श्वा प्रलिहेद्दृष्ट्वा दण्डश्चेन्नोद्यतो भवेत् ।
हरेत्काकः पुरोडाशं यदि दण्डो न पालयेत् ॥ १२.१५.४५ ॥
หากอาญาไม่ถูกยกขึ้น สุนัขเมื่อเห็นเครื่องบูชาก็จะเลียกิน หากอาญาไม่คุ้มครอง กาก็จะคาบเอาขนมปังบูชาไปได้
12.15.46
यदीदं धर्मतो राज्यं विहितं यद्यधर्मतः ।
कार्यस्तत्र न शोको वै भुङ्क्ष्व भोगान्यजस्व च ॥ १२.१५.४६ ॥
หากแผ่นดินนี้ได้มาโดยชอบธรรม หรือหากได้มาโดยไม่ชอบธรรม ก็ไม่ควรเศร้าโศกถึงมันเลย จงเสวยความสุขและประกอบยัญบูชาเถิด
12.15.47
सुखेन धर्मं श्रीमन्तश्चरन्ति शुचिवाससः ।
संवसन्तः प्रियैर्दारैर्भुञ्जानाश्चान्नमुत्तमम् ॥ १२.१५.४७ ॥
ผู้มั่งคั่งสวมผ้าอันบริสุทธิ์ย่อมประพฤติธรรมได้โดยง่าย อยู่ร่วมกับภรรยาอันเป็นที่รัก และรับประทานอาหารอย่างดีเลิศ
12.15.48
अर्थे सर्वे समारम्भाः समायत्ता न संशयः ।
स च दण्डे समायत्तः पश्य दण्डस्य गौस्वम् ॥ १२.१५.४८ ॥
กิจการทั้งปวงที่เริ่มทำเพื่อทรัพย์ย่อมขึ้นอยู่กับทรัพย์นั้นอย่างไม่ต้องสงสัย และทรัพย์นั้นเองก็ขึ้นอยู่กับอาญา จงดูทรัพย์สินในรูปของโคที่มาจากอาญาเถิด
12.15.49
लोकयात्रार्थमेवेह धर्मप्रवचनं कृतम् ।
अहिंसाऽसाधुहिंसेति श्रेयान्धर्मपरिग्रहः ॥ १२.१५.४९ ॥
เพื่อความดำเนินไปของโลกนี้ คำสอนเรื่องธรรมจึงได้ถูกประทานไว้ การไม่เบียดเบียนเป็นสิ่งดี ส่วนการเบียดเบียนที่ไม่ควรนั้นไม่ดี การยึดถือธรรมเป็นทางที่ประเสริฐกว่า
12.15.50
नात्यन्तं गुणवत्किंचिन्न चाप्यत्यन्तनिर्गुणम् ।
उभयं सर्वकार्येषु दृश्यते साध्वसाधु च ॥ १२.१५.५० ॥
ไม่มีสิ่งใดที่เต็มไปด้วยคุณความดีโดยสิ้นเชิง และก็ไม่มีสิ่งใดที่ปราศจากคุณความดีโดยสิ้นเชิง ในกิจการทั้งปวงย่อมเห็นทั้งความดีและความไม่ดีอยู่ด้วยกัน
12.15.51
पशूनां वृषणं छित्त्वा ततो भिन्दन्ति नस्सु तान् ।
वहन्ति बहवो भारान्बध्नन्ति दमयन्ति च ॥ १२.१५.५१ ॥
มนุษย์ตัดอัณฑะของสัตว์ แล้วจึงเจาะจมูกของมัน สัตว์จำนวนมากแบกภาระ มันถูกผูกมัดและถูกฝึกให้เชื่อง
12.15.52
एवं पर्याकुले लोके वितथैर्जर्झरीकृते ।
तैस्तैर्न्यायैर्महाराज पुराणं धर्ममाचर ॥ १२.१५.५२ ॥
เมื่อโลกถูกทำให้ยุ่งเหยิงเช่นนี้ และถูกทำให้ทรุดโทรมด้วยวิถีที่ผิดๆ ข้าแต่มหาราช จงประพฤติธรรมโบราณด้วยวิธีการเหล่านั้นเถิด
12.15.53
यज देहि प्रजा रक्ष धर्मं समनुपालय ।
अमित्राञ्जहि कौन्तेय मित्राणि परिपालय ॥ १२.१५.५३ ॥
จงประกอบยัญ จงให้ทาน จงคุ้มครองประชาราษฎร์ และจงรักษาธรรมให้ดี ข้าแต่กุนตีบุตร จงปราบศัตรู และจงปกป้องมิตรทั้งหลาย
12.15.54
मा च ते निघ्नतः शत्रून्मन्युर्भवतु पार्थिव ।
न तत्र किल्विषं किंचिद्धन्तुर्भवति भारत ॥ १२.१५.५४ ॥
ข้าแต่พระราชา ขอให้ความโกรธอย่าเกิดขึ้นในพระองค์ขณะที่พระองค์สังหารศัตรู ข้าแต่ภารตะ ในการนั้นผู้ฆ่าย่อมไม่มีความผิดอันใด
12.15.55
आततायी हि यो हन्यादाततायिनमागतम् ।
न तेन भ्रूणहा स स्यान्मन्युस्तं मन्युमार्च्छति ॥ १२.१५.५५ ॥
ผู้ใดฆ่าผู้รุกรานที่มาถึงตนเอง ผู้นั้นไม่ชื่อว่าเป็นผู้ฆ่าพราหมณ์ในครรภ์ ความโกรธย่อมครอบงำผู้ที่โกรธนั้นเอง
12.15.56
अवध्यः सर्वभूतानामन्तरात्मा न संशयः ।
अवध्ये चात्मनि कथं वध्यो भवति कस्यचित् ॥ १२.१५.५६ ॥
อาตมันภายในของสรรพสัตว์เป็นสิ่งที่ฆ่าไม่ได้ ไม่ต้องสงสัยเลย เมื่ออาตมันเป็นสิ่งที่ฆ่าไม่ได้ จะมีใครเล่าที่อาจฆ่าอาตมันนั้นได้
12.15.57
यथा हि पुरुषः शालां पुनः संप्रविशेन्नवाम् ।
एव जीवः शरीराणि तानितानि प्रपद्यते ॥ १२.१५.५७ ॥
เหมือนดังที่บุรุษละทิ้งเรือนเก่าแล้วเข้าไปอยู่ในเรือนใหม่ฉันใด ชีวาตมันก็รับร่างต่างๆ เหล่านั้นฉันนั้น
12.15.58
देहान्पुराणानुत्सृज्य नवान्संप्रतिपद्यते ।
एवं मृत्युमुखं प्राहुर्जना ये तत्त्वदर्शिनः ॥ १२.१५.५८ ॥
ละทิ้งร่างเก่าแล้วรับร่างใหม่ ผู้รู้ความจริงทั้งหลายกล่าวว่านี่คือปากแห่งความตาย ฉันใดก็ฉันนั้น