Mahābhārata · Adhyāya 12.152
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.152.1
कच्चित्पितामहेनासीच्छ्रुवं वा दृष्टमेव च ।
कच्चिन्मर्त्यो मृतो राजन्पुनरुज्जीवितोऽभवत् ॥ १२.१५२.१ ॥
Oh rey, ¿el abuelo ha oído o visto alguna vez que un mortal muerto volviera a la vida?
12.152.2
शृणु पार्थ यथावृत्तमितिहासं पुरातनम् ।
गृध्रजम्बुकसंवादं यो वृत्तो वैदिशे पुरे ॥ १२.१५२.२ ॥
Escucha, Pārtha, la antigua historia tal como sucedió: el diálogo del buitre y el chacal, que tuvo lugar en la ciudad de Vaidiśa.
12.152.3
कस्यचिद्ब्राह्मणस्यासीद्दुःखलब्धः सुतो मृतः ।
बाल एव विशालाक्षो बालग्रहनिपीडितः ॥ १२.१५२.३ ॥
El hijo de cierto brahmán, obtenido con gran dificultad, murió; era en verdad solo un niño, de ojos grandes, afligido por un astro que ataca a los niños.
12.152.4
दुःखिताः केचिदादाय बालमप्राप्तयोवनम् ।
कुलसर्वस्वभूतं वै रुदन्तः शोककर्शिताः ॥ १२.१५२.४ ॥
Algunos afligidos, tomando al niño que no había llegado a la juventud, lo único de valor de la familia, llorando y consumidos por la pena.
12.152.5
बालं मृतं गृहीत्वाऽथ श्मशानाभिमुखाः स्थिताः ।
अङ्गेनाङ्गं समाक्रस्य रुरुदुर्भृशदुःखिताः ॥ १२.१५२.५ ॥
Luego, tomando al niño muerto, se detuvieron de cara al lugar de la cremación; estrechando miembro contra miembro, lloraron profundamente afligidos.
12.152.6
शोचन्तस्तस्य पूर्वोक्तान्भाषितांश्चासकृत्पुनः ।
तं बालं भूतले क्षिप्य प्रतिगन्तुं न शक्नुयुः ॥ १२.१५२.६ ॥
Lamentándose, recordando una y otra vez las palabras dichas antes sobre el niño, no pudieron dejarlo en el suelo y volver.
12.152.7
तेषां रुदितशब्देन गृध्रोऽभ्येत्य वचोऽब्रवीत् ।
प्रेतात्मकमिमंकाले त्यक्त्वा गच्छत माचिरम् ॥ १२.१५२.७ ॥
Al oír su llanto, un buitre se acercó y dijo: 'Abandonad aquí a este niño de forma espectral y marchaos pronto, no os demoréis.'
12.152.8
इह पुंसां सहस्राणि स्त्रीसहस्राणि चैव ह ।
समानीतानि कालेन हित्वा वै यान्ति बान्धवाः ॥ १२.१५२.८ ॥
Aquí yacen miles de hombres y miles de mujeres, reunidos por el tiempo; pero sus parientes los dejan y se marchan.
12.152.9
संपश्यत जगत्सर्वं सुखदुःखैरधिष्ठितम् ।
संयोगो विप्रयोगश्च पर्यायेणोपलभ्यते ॥ १२.१५२.९ ॥
Mirad, todo el mundo está penetrado por el placer y el dolor; la unión y la separación se experimentan por turnos.
12.152.10
गृहीत्वा ये च गच्छन्ति येऽनुयान्ति च तान्मृतान् ।
तेऽप्यायुषः प्रमाणेन स्वेन गच्छन्ति जन्तवः ॥ १२.१५२.१० ॥
Quienes llevan a los muertos y quienes les siguen también se marchan, cada cual según la medida de su propia vida.
12.152.11
अलं स्थित्वा श्मशानेऽस्मिन्गृध्रगोमायुसंकुले ।
कङ्कालबहुले घोरे सर्वप्राणिभयंकरे ॥ १२.१५२.११ ॥
Basta ya de permanecer en este crematorio, lleno de buitres y chacales, abundante en huesos, terrible y temible para todos los seres.
12.152.12
न पुनर्जीवितः कश्चित्कालधर्ममुपागतः ।
प्रियो वा यदि वा द्वेष्यः प्राणिनां गतिरीदृशी ॥ १२.१५२.१२ ॥
Nadie que haya llegado a la ley del tiempo vuelve a la vida, sea querido u odiado; tal es el curso de los seres vivos.
12.152.13
सर्वेण खलु मर्तव्यं मर्त्यलोके प्रसूयता ।
कृतान्तविहिते मार्गे मृतं को जीवयिष्यति ॥ १२.१५२.१३ ॥
Todo el que nace en este mundo mortal debe ciertamente morir. ¿Quién podrá devolver la vida al muerto que ha seguido el camino dispuesto por Kṛtānta?
12.152.14
दिशान्तोपचितो यावदस्तं गच्छति भास्करः ।
गम्यतां स्वमधिष्ठानं सुतस्नेहं विसृज्य वै ॥ १२.१५२.१४ ॥
Mientras el sol, reunido en el borde de los cuadrantes, desciende hacia el ocaso, abandona el afecto por tu hijo y vete a tu morada.
12.152.15
ततो गृध्रवचः श्रुत्वा विक्रोशन्तस्तदा नृप ।
बान्धवास्तेऽभ्यगच्छन्त पुत्रमुत्सृज्य भूतले ॥ १२.१५२.१५ ॥
Entonces, oh rey, al oír las palabras del buitre, sus parientes, lamentándose en voz alta, se marcharon dejando al hijo en el suelo.
12.152.16
विनिश्चित्याथ च तदा विक्रोशन्तस्ततस्ततः ।
मृत इत्येव गच्छन्तो निराशास्तस्य दर्शने ॥ १२.१५२.१६ ॥
Entonces, habiéndose decidido, lamentándose de aquí para allá y diciendo 'Está muerto', se marcharon sin esperanza de volver a verlo.
12.152.17
निश्चितार्थाश्च ते सर्वे संत्यजन्तः स्वमात्मजम् ।
निराशा जीविते तस्य मार्गमावृत्य धिष्ठिताः ॥ १२.१५२.१७ ॥
Todos ellos, ya seguros, abandonando a su propio hijo y sin esperanza sobre su vida, se quedaron de pie bloqueando el camino.
12.152.18
ध्वाङ्क्षपक्षसवर्णस्तु बिलान्निःसृत्य जम्बुकः ।
गच्छमानान्स्म तानाह निर्घृणाः खलु मानुषाः ॥ १२.१५२.१८ ॥
Aquel chacal, del color del ala de un cuervo, salió de su madriguera y dijo a los que se marchaban: "Ciertamente los humanos son despiadados."
12.152.19
आदित्योऽयं स्थितो मूढाः स्नेहं कुरुत मा भयम् ।
बहुरूपो मुहूर्ताच्च जीवेदपि च बालकः ॥ १२.१५२.१९ ॥
El sol se alza aquí, ¡oh necios! Mostrad afecto, no temáis. Este niño, tomando muchas formas en un instante, podría incluso volver a la vida.
12.152.20
दर्भान्भूमौ विनिक्षिप्य पुत्रस्नेहविनाकृताः ।
श्मशाने सुतमुत्सृज्य कस्माद्गच्छत निर्घृणाः ॥ १२.१५२.२० ॥
Habiendo depositado hierba darbha en el suelo, privados de amor filial, abandonando a vuestro hijo en el crematorio, ¿por qué os marcháis, oh despiadados?
12.152.21
न वोऽस्त्यस्मिन्सुते स्नेहो बाले मधुरभाषिणि ।
यस्य भाषितमात्रेण प्रसादमधिगच्छत ॥ १२.१५२.२१ ॥
No tenéis afecto por este niño de dulce habla, por cuyas simples palabras podríais haber obtenido su favor.
12.152.22
न पश्यध्वं सुतस्नेहो यादृशः पशुपक्षिणाम् ।
न तेषां धारयित्वा तान्कश्चिदस्ति फलागमः ॥ १२.१५२.२२ ॥
¿No veis el amor filial que tienen las bestias y las aves? ¿Acaso no llega fruto alguno de sostenerlos?
12.152.23
चतुष्पात्पक्षिकीटानां प्राणिनां स्नेहसङ्गिनाम् ।
परलोकगतिस्थानां मुनियज्ञक्रियामिव ॥ १२.१५२.२३ ॥
Los animales de cuatro patas, las aves y los insectos, seres vivos ligados por el afecto, que se encaminan al otro mundo, son como los ritos de sacrificio de los sabios.
12.152.24
तेषां पुत्राभिरामाणामिह लोके परत्र च ।
न गुणो दृश्यते कश्चित्प्रजाः संधारयन्ति च ॥ १२.१५२.२४ ॥
En estos seres que se deleitan con sus hijos no se ve ninguna virtud, ni en este mundo ni en el otro; sin embargo, sustentan a su progenie.
12.152.25
अपश्यतां प्रियान्पुत्रान्येषां शोको न तिष्ठति ।
न ते पोषणसंप्रीता मातापितर एव हि ॥ १२.१५२.२५ ॥
Para quienes no ven a sus queridos hijos, el dolor no permanece; y los padres, contentos en criarlos, en verdad tampoco lo son.
12.152.26
मानुषाणां कुतः स्नेहो येषां शोको न विद्यते ।
इमं कुलकरं पुत्रं त्यक्त्वा क्व नु गमिष्यथ ॥ १२.१५२.२६ ॥
¿Cómo puede haber afecto entre los humanos en quienes no hay dolor? Habiendo abandonado a este hijo, sustento de la familia, ¿adónde irás?
12.152.27
चिरं मुञ्चत बाष्पं च चिरं स्नेहेनन पश्यत ।
एवंविधानि हीष्टानि दुस्त्यजानि विशेषतः ॥ १२.१५२.२७ ॥
Derramad lágrimas durante mucho tiempo y mirad largamente con afecto; tales seres queridos son especialmente difíciles de abandonar.
12.152.28
क्षीणस्याथामिशस्तस्य श्मशानाभिमुखस्य च ।
बान्धवा यत्र तिष्ठति तत्रान्यो नाधितिष्ठति ॥ १२.१५२.२८ ॥
Donde sus parientes se paran junto al que está consumido, afligido y vuelto hacia el crematorio, ningún otro se planta en ese lugar.
12.152.29
सर्वस्य दयिताः प्राणाः सर्वः स्नेहं च विन्दति ।
तिर्यग्योनिष्वपि संतां स्नेहं पश्यत यादृशम् ॥ १२.१५२.२९ ॥
La vida es querida para todos, y todos encuentran afecto; incluso en las matrices animales, mirad qué afecto hay por la descendencia.
12.152.30
त्यक्त्वा कथं गच्छथेमं पद्मलोलायतेक्षणम् ।
यथा नवोद्वाहकृतं स्नानमाल्यविभूषितम्। ॥ १२.१५२.३० ॥
¿Cómo podéis iros, abandonando a este de ojos grandes y temblorosos como loto? Está como alguien bañado y adornado con guirnaldas para una boda nueva.
12.152.31
जम्बुकस्य वचः श्रुत्वा कृपणं परिदेवतः ।
न्यवर्तन्त तदा सर्वे बालार्थं ते स्म मानुषाः ॥ १२.१५२.३१ ॥
Al oír las palabras lastimeras y plañideras del chacal, entonces todos aquellos hombres regresaron por el niño.
12.152.32
अहो बत नृशंसेन जम्बुकेनाल्पमेधसा ।
क्षुद्रेणोक्ता हीनसत्वा मानुषाः किं निवर्तथ ॥ १२.१५२.३२ ॥
¡Ay! Por las palabras de este chacal cruel, de escaso juicio y vil, ¿por qué regresáis, hombres de poco ánimo?
12.152.33
पञ्चभूतपरित्यक्तं शुष्कं काष्ठत्वमागतम् ।
कस्माच्छोचथ निश्चेष्टमात्मानं किं न शोचथ ॥ १२.१५२.३३ ॥
¿Por qué lloráis este cuerpo inmóvil, abandonado por los cinco elementos, seco y convertido en madera? ¿Por qué no lloráis por vuestro propio ser?
12.152.34
तपः कुरुत वै तीव्रं मुच्यध्वं येन किल्बिषात् ।
तपसा लभ्यते सर्वं विलापः किं करिष्यति ॥ १२.१५२.३४ ॥
Practicad una austeridad intensa, para que os libréis del pecado. Por la austeridad se obtiene todo; ¿qué logrará el lamento?
12.152.35
अनिष्टानि न भाग्यानि जानीत स्वंस्वमात्मना ।
येन गच्छति बालोऽयं दत्त्वा शोकमनन्तकम् ॥ १२.१५२.३५ ॥
Sabed que las desdichas y las fortunas llegan a cada uno por sí mismo; por ello este niño se marcha dejando un dolor sin fin.
12.152.36
धनं गावः सुवर्णं च मणिरत्नमथापि च ।
अपत्यं च तपोमूलं तपो योगाच्च लभ्यते ॥ १२.१५२.३६ ॥
La riqueza, el ganado, el oro, las gemas y joyas, y también la descendencia, tienen su raíz en la austeridad; por la austeridad y la disciplina se obtienen.
12.152.37
यथा कृता च भूतेषु प्राप्यते सुखदुःखिता ।
गृहीत्वा जायते जन्तुर्दुःखानि च सुखानि च ॥ १२.१५२.३७ ॥
Tal como entre los seres se obtienen la dicha y el sufrimiento según las acciones hechas, así el ser, al nacer, experimenta penas y alegrías.
12.152.38
न कर्मणा पितुः पुत्रः पिता व्रा पुत्रकर्मणा ।
मार्गेणान्येन गच्छन्ति बद्धाः सुकृतदुष्कृतैः ॥ १२.१५२.३८ ॥
Ni el hijo por la acción del padre, ni el padre por la acción del hijo; los seres atados van por caminos distintos según sus buenas y malas acciones.
12.152.39
धर्मं चरत यत्नेन तथाऽधर्मान्निवर्तत ।
वर्तध्वं च यथाकालं दैवतेषु द्विजेषु च ॥ १२.१५२.३९ ॥
Practicad el dharma con esfuerzo y apartaos del adharma; comportaos a su debido tiempo con los dioses y con los dvija.
12.152.40
शोकं त्यजत दैन्यं च सुतस्नेहान्निवर्तत ।
त्यज्यतामयमाक्रोशस्ततः शीघ्रं निवर्तत ॥ १२.१५२.४० ॥
Abandonad el dolor y la desesperanza, volveos del afecto por los hijos. Que se abandone este lamento, y después volved pronto.
12.152.41
यत्करोति शुभं कर्म तथा कर्म सुदारुणम् ।
तत्कर्तैव समश्नाति बान्धवानां किमत्र ह ॥ १२.१५२.४१ ॥
Quien realiza una buena acción, o una muy cruel, ese mismo autor la disfruta; ¿qué tienen que ver aquí los parientes?
12.152.42
इह त्यक्त्वा न तिष्ठन्ति बान्धवा बान्धवं प्रियम् ।
स्नेहमुत्सृज्य गच्छन्ति बाष्पपूर्णाविलेक्षणाः ॥ १२.१५२.४२ ॥
Aquí los parientes no se quedan abandonando al pariente querido; abandonando el afecto, se marchan con los ojos llenos de lágrimas y empañados.
12.152.43
प्राज्ञो वा यदि वा मूर्खः सधनो निर्धनोऽपि वा ।
सर्वः कालवशं याति शुभाशुभसमन्वितः ॥ १२.१५२.४३ ॥
Sea sabio o necio, rico o pobre, todo ser dotado de lo bueno y lo malo cae bajo el poder del tiempo.
12.152.44
किं करिष्यथ शोचित्वा मृतं किमनुशोचथ ।
सर्वस्य हि प्रभुः कालो धर्मतः समदर्शनः ॥ १२.१५२.४४ ॥
¿Qué lograréis con lamentaros? ¿Por qué os lamentáis por el muerto? El tiempo es el señor de todos; según el dharma, mira a todos con igual visión.
12.152.45
यौवनस्थांश्च बालांश्च बृद्धान्गर्भगतानपि ।
सर्वानाविशते मृत्युरेवंभूतमिदं जगत् ॥ १२.१५२.४५ ॥
La muerte alcanza a todos: a los jóvenes, a los niños, a los ancianos, incluso a los que están en el vientre. Así es este mundo.
12.152.46
अहो मन्दीकृतः स्नेहो गृध्रेणेहाल्पबुद्धिना ।
पुत्रस्नेहाभिभूतानां युष्माकं शोचतां भृशम् ॥ १२.१५२.४६ ॥
¡Ah! Aquí el buitre de escaso entendimiento ha embotado el afecto, mientras vosotros, vencidos por el amor a vuestros hijos, os lamentáis en exceso.
12.152.47
समैः सम्यक्प्रयुक्तैश्च वचनैर्हेतुदर्शनैः ।
सर्वमेतत्प्रपद्याशु कुरुध्वं वा विचारणां।
यद्गच्छथ जलस्थानं स्नेहमुत्सृज्य दुस्त्यजम् ॥ १२.१५२.४७ ॥
Habiendo comprendido pronto todo esto mediante palabras bien dichas y razones que muestran las causas, reflexionad y, abandonando el afecto difícil de dejar, id al lugar del agua.
12.152.48
अहो पुत्रवियोगेन मृतशून्योपसेवनात् ।
क्रोशतां वा भृशं दुःखं विवत्सानां गवामिव ॥ १२.१५२.४८ ॥
¡Ah! Por la separación de los hijos y por atender a lo muerto y vacío, el dolor de vosotros que clamáis es muy grande, como el de las vacas privadas de sus becerros.
12.152.49
अद्य शोकं विजानामि मानुषाणां महीतले ।
स्नेहं हि कारणं कृत्वा ममाप्यश्रूण्यथापतन् ॥ १२.१५२.४९ ॥
Hoy conozco el dolor de los hombres sobre la tierra, pues también caían mis lágrimas, teniendo el afecto como causa.
12.152.50
यत्नो हि सततं कार्यस्ततो दैवेन सिद्ध्यति ।
दैवं पुरुषकारश्च कृतान्तेनोपपद्यते ॥ १२.१५२.५० ॥
El esfuerzo debe hacerse siempre; entonces el éxito llega por el destino. Tanto el destino como el esfuerzo humano surgen del Tiempo, el finalizador.
12.152.51
अनिर्वेदः सदा कार्यो निर्वेदाद्धि कुतः सुखम् ।
प्रयत्नात्प्राप्यते ह्यर्थः कस्माद्गच्छथ निर्दयम् ॥ १२.१५२.५१ ॥
Nunca se debe desesperar; pues ¿cómo llegará la felicidad desde la desesperación? El fin se alcanza con el esfuerzo; ¿por qué os marcháis tan despiadadamente?
12.152.52
आत्ममांसोपवृत्तं च शरीरार्धमर्यी तनुम् ।
पितॄणां वंशकर्तारं वने त्यक्त्वा क्व यास्यथ ॥ १२.१५२.५२ ॥
Habiendo abandonado en el bosque este cuerpo noble, mitad de vuestro propio cuerpo, nacido de vuestra propia carne, continuador del linaje de los antepasados, ¿adónde iréis?
12.152.53
अथवाऽस्तं गते सूर्ये संध्याकाल उपस्थिते ।
ततो नेष्यश्च वा पुत्रमिहस्था वा भविष्यथ ॥ १२.१५२.५३ ॥
O bien, cuando el sol se haya puesto y llegue la hora del crepúsculo, entonces llevaréis al hijo, o bien permaneceréis aquí.
12.152.54
अद्य वर्षसहस्रं मे साग्रं जातस्य मानुषाः ।
न च पश्यामि जीवन्तं मृतं स्त्रीपुंनपुंसकम् ॥ १२.१५२.५४ ॥
Hoy han pasado más de mil años desde mi nacimiento, oh hombres; no veo ni al vivo ni al muerto, ni mujer, ni hombre, ni neutro.
12.152.55
मृता गर्भेषु जायन्ते जातमात्रा म्रियन्ति च ।
चंक्रमन्तो म्रियन्ते च यौवनस्थास्तथा परे ॥ १२.१५२.५५ ॥
Los muertos en el vientre nacen; los recién nacidos mueren; los que mueren caminando, y los que están en la juventud y los demás, de igual modo mueren.
12.152.56
अनित्यानीह भाग्यानि चतुष्पात्पक्षिणामपि ।
जङ्गमाजङ्गमानां च ह्यायुरग्रेऽवतिष्ठते ॥ १२.१५२.५६ ॥
Aquí, las fortunas de los seres de cuatro patas y de las aves también son impermanentes; la vida de los seres móviles e inmóviles está fijada de antemano.
12.152.57
इष्टदारवियुक्ताश्च पुत्रशोकान्वितास्तथा ।
दह्यमानाः स्म शोकेन गृहं गच्छन्ति नित्यशः ॥ १२.१५२.५७ ॥
Separados de sus amadas esposas y llenos de dolor por sus hijos, ardiendo de pena, regresan a casa cada día.
12.152.58
अनिष्टानां सहस्राणि तथेष्टानां शतानि च ।
उत्सृज्येह प्रयाता वै बान्धवा भृशदुःखिताः ॥ १२.१५२.५८ ॥
Dejando aquí miles de cosas indeseadas y cientos de cosas queridas, los parientes profundamente afligidos se marchan.
12.152.59
त्यज्यतामेष निस्तेजाः शून्यः काष्ठत्वमागतः ।
अन्यदेहविषक्तं हि शिशुं काष्ठमुपासथ ॥ १२.१५२.५९ ॥
Abandonad a este, sin brillo y vacío, convertido en madera. Este niño, unido a otro cuerpo, ¿por qué lo atendéis como si fuera leña?
12.152.60
त्यक्तजीवस्य वै बाष्पं कस्माद्धित्वा न गच्छत ।
निरर्थको ह्ययं स्नेहो निष्फलश्च परिश्रमः ॥ १२.१५२.६० ॥
¿Por qué no lo dejáis, derramando lágrimas por quien ha perdido la vida? Este afecto es inútil y este esfuerzo, infructuoso.
12.152.61
न च क्षुर्भ्यां न कर्णाभ्यां च शृणोति स पश्यति ।
कस्मादेनं सप्नुत्सृज्य न गृहान्गच्छताशु वै ॥ १२.१५२.६१ ॥
Él no ve con los ojos ni oye con los oídos. ¿Por qué, entonces, no lo abandonáis y no volvéis pronto a vuestras casas?
12.152.62
मोक्षधर्माश्रितैर्वाक्यैर्हेतुमद्भिः सुनिष्ठुरैः ।
भयोक्ता गच्छत क्षिप्रं स्वं स्वमेव निवेशनम् ॥ १२.१५२.६२ ॥
Dicho con temor, con palabras muy severas y razonadas basadas en la enseñanza de la liberación: ahora id rápidamente cada uno a su propia morada.
12.152.63
प्रज्ञाविज्ञानयुक्तेन बुद्धिसंज्ञाप्रदायिना ।
वच्चं श्राविता नूनं मानुषाः संनिवर्तथ ॥ १२.१५२.६३ ॥
Por las palabras de quien posee sabiduría y entendimiento y da discernimiento: sin duda se os ha hecho oír; oh hombres, volved atrás.
12.152.64
शोको द्विगुणतां याति दृष्ट्वा स्मृत्वा च चेष्टितम् ।
इत्येतद्वचनं श्रुत्वा सन्निवृत्तास्तु मानुषाः।
अपश्यत्तं तदा सुप्तं द्रुतमागत्य जम्बुकः ॥ १२.१५२.६४ ॥
Al ver y recordar sus acciones, la pena se duplica. Al oír estas palabras, los hombres se volvieron; entonces un chacal llegó rápidamente y lo vio dormido.
12.152.65
इमं कनकवर्णाभं भूषणैः समलंकृतम् ।
गृध्रवाक्यात्कथं पुत्रं त्यक्ष्यध्वं पितृपिण्डदम् ॥ १२.१५२.६५ ॥
De color dorado y bien adornado con joyas, este hijo, que ofrece las libaciones fúnebres a los antepasados: ¿cómo lo abandonaréis por la palabra del buitre?
12.152.66
न स्नेहस्य च विच्छेदो विलापरुदितस्य च ।
मृतस्यास्य परित्यागात्तापो वै भविता ध्रुवम् ॥ १२.१५२.६६ ॥
El afecto no se corta, ni el lamento ni el llanto cesan; pero al abandonar a este muerto, la aflicción ciertamente surgirá.
12.152.67
श्रूयते शम्बुके शूद्रे हते ब्राह्मणदारकः ।
जीवितो धर्ममासाद्य रामात्सत्यपराक्रमात् ॥ १२.१५२.६७ ॥
Se oye que cuando el śūdra Śambuka fue muerto, el hijo de un brahmán revivió, habiendo alcanzado el dharma por medio de Rāma, de verdadero valor.
12.152.68
तथा श्वैत्यस्य राजर्षेर्बालो दिष्टान्तमागतः ।
मुनिना धर्मनिष्ठेन मृतः संजीवितः पुनः ॥ १२.१५२.६८ ॥
Asimismo, el hijo del rey-sabio Śvaitya, que había llegado al fin señalado por el destino, fue devuelto a la vida por un sabio devoto del dharma tras haber muerto.
12.152.69
तथा कश्चिद्भवेत्सिद्धो मुनिर्वा देवतापि वा ।
कृपणानामनुक्रोशं कुर्याद्वो रुदतामिह ॥ १२.१५२.६९ ॥
Asimismo, que algún perfecto, sabio o incluso un dios tenga compasión de ustedes, que lloran aquí en su desdicha.
12.152.70
इत्युक्तास्ते न्यवर्तन्त शोकार्ताः पुत्रवत्सलाः ।
अङ्के शिरः समाधाय रुरुदुर्बहुविस्तरम्।
तेषां रुदितशब्देन गृध्रोऽभ्येत्य वचोऽब्रवीत् ॥ १२.१५२.७० ॥
Así exhortados, aquellos afligidos por el dolor y amantes de sus hijos regresaron; poniendo sus cabezas en el regazo, lloraron largamente. Al oír el sonido de su llanto, un buitre se acercó y habló estas palabras.
12.152.71
अश्रुपातपरिक्लिन्नः पाणिस्पर्शप्रपीडितः ।
धर्मराजप्रयोगाच्च दीर्घनिद्रां प्रवेशितः ॥ १२.१५२.७१ ॥
Empapado por el caudal de lágrimas, oprimido por el contacto de la mano, y conducido al largo sueño por mandato del rey del dharma.
12.152.72
तपसाऽपि हि संयुक्तो जनः कालेन हन्यते ।
सर्वस्नेहावसक्तानामिदं हि स्नेहवर्तनम् ॥ १२.१५२.७२ ॥
Incluso una persona unida a la austeridad es abatida por el tiempo; esta es la manera del afecto para quienes se aferran a todo cariño.
12.152.73
बालवृद्धसहस्राणि सदा संत्यज्य बान्धवाः ।
दिनानि चैव रात्रीश्च दुःखं तिष्ठन्ति भूतले ॥ १२.१५२.७३ ॥
Habiendo abandonado siempre a miles de niños y ancianos, los parientes permanecen en la tierra en dolor, de día y de noche.
12.152.74
अलं निर्बन्धमागत्य शोकस्य परिवारणम् ।
अप्रत्ययं कुतो ह्यस्य पुनरद्येह जीवितम् ॥ १२.१५२.७४ ॥
Basta: no vengas con obstinación a apartar el dolor. ¿Qué garantía hay de que éste vuelva a vivir aquí hoy?
12.152.75
नैष जम्बुकवाक्येन पुनः प्राप्स्यति जीवितम् ।
मृतस्योत्सृष्टदेहस्य पुनर्देहो न विद्यते ॥ १२.१५२.७५ ॥
Éste no recobrará la vida por la palabra de un chacal; para el muerto que ha dejado su cuerpo, no se encuentra de nuevo un cuerpo.
12.152.76
नैव मूर्तिप्रदानेन जम्बुकस्य शतैरपि ।
न स जीवयितुं शक्यो बालो वर्षशतैरपि ॥ १२.१५२.७६ ॥
Ni aun dando cientos de formas de chacal, ni aun en cientos de años, puede ese niño ser devuelto a la vida.
12.152.77
अथ रुद्रः कुमारो वा ब्रह्मा वा विष्णुरेव च ।
वरमस्मै प्रयच्छन्ति ततो जीवेदयं शिशुः ॥ १२.१५२.७७ ॥
Ahora, si Rudra, Kumāra, Brahmā o Viṣṇu le conceden una gracia, entonces este niño podría vivir.
12.152.78
नैव बाष्पविमोक्षेण न वा श्वासकृतेन च ।
न दीर्घरुदितेनायं पुनर्जीवं गमिष्यति ॥ १२.१५२.७८ ॥
Ni derramando lágrimas, ni con suspiros, ni con un largo llanto volverá éste a la vida.
12.152.79
अहं च क्रोष्टुकश्चैव यूयं ये चास्य बान्धवाः ।
धर्माधर्मौ गृहीत्वेह सर्वे वर्तामहेऽध्वनि ॥ १२.१५२.७९ ॥
Yo, este chacal y vosotros, que sois sus parientes, todos caminamos aquí por el sendero, llevando dharma y adharma.
12.152.80
अप्रियं परुषं चापि परद्रोहं परस्त्रियम् ।
अधर्ममनृतं चैव दूरात्प्राज्ञो विवर्जयेत् ॥ १२.१५२.८० ॥
El habla desagradable y dura, la traición a otros, la mujer ajena, la injusticia y la mentira: el sabio debe evitarlos desde lejos.
12.152.81
धर्मं सत्यं श्रुतं न्याय्यं महतीं प्राणिनां दयाम् ।
अजिह्नत्वमशाठ्यं च यत्नतः परिमार्गत ॥ १२.१५२.८१ ॥
Busca con esfuerzo el dharma, la verdad, el saber, lo justo, la gran compasión hacia los seres vivos, la rectitud y la ausencia de engaño.
12.152.82
मातरं पितरं वाऽपि बान्धवान्सुहृदस्तथा ।
जीवतो ये न पश्यति तेषां धर्मविपर्ययः ॥ १२.१५२.८२ ॥
Quien no ve a su madre, padre, parientes y amigos mientras viven, su dharma queda invertido.
12.152.83
यो न पश्यति चक्षुर्भ्यां नेङ्गते च कथंचन ।
तस्य निष्ठावसानान्ते रुदन्ताः किं करिष्यथ ॥ १२.१५२.८३ ॥
Aquel que no ve con sus ojos ni se mueve de ningún modo: al final de sus exequias, ¿qué haréis llorando?
12.152.84
इत्युक्तास्ते सुतं त्यक्त्वा भूमौ शोकपरिप्लुताः ।
दह्यमानाः सुतस्नेहात्प्रययुर्बान्धवा गृहम् ॥ १२.१५२.८४ ॥
Así admonidos, los parientes, sumidos en el dolor y abrasados por el amor al hijo, dejaron al hijo en el suelo y se fueron a casa.
12.152.85
दारुणो मर्त्यलोकोऽयं सर्वप्राणिविनाशनः ।
इष्टबन्धुवियोगश्च तथेहाल्पं च जीवितम् ॥ १२.१५२.८५ ॥
Este mundo mortal es terrible, destructor de todos los seres. Aquí hay separación de los parientes queridos, y la vida es breve.
12.152.86
बह्वलीकमसत्यं चाप्यतिवादाप्रियंवदम् ।
इमं प्रेक्ष्य पुनर्भावं दुःखशोकविवर्धनम्।
न मे मानुषलोकोऽयं मुहूर्तमपि रोचते ॥ १२.१५२.८६ ॥
Este mundo humano está lleno de mucha falsedad y no verdad, de palabras excesivas y desagradables. Al ver este renacer que aumenta el dolor y la pena, este mundo humano no me agrada ni por un momento.
12.152.87
अहो धिग्गृध्रवाक्येन यथैवाबुद्धयस्तथा ।
कथं गच्छथ निःस्नेहाः सुतस्नेहं विसृज्य च ॥ १२.१५२.८७ ॥
¡Ay, vergüenza por las palabras del buitre! Os habéis vuelto insensatos como él. Sin afecto, abandonando el amor por vuestro hijo, ¿cómo podéis marcharos?
12.152.88
प्रदीप्ताः पुत्रशोकेन सन्निवर्तथ मानुषाः ।
श्रुत्वा गृध्रस्य वचनं पापस्येहाकृतात्मनः ॥ १२.१५२.८८ ॥
¡Oh humanos, ardiendo en pena por vuestro hijo, volved atrás! Habiendo escuchado aquí las palabras del buitre malvado e indomado, ¿(os iréis)?
12.152.89
सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ।
सुखदुःखावृते लोके नास्ति सौख्यमनन्तकम् ॥ १२.१५२.८९ ॥
Tras la felicidad viene el dolor, y tras el dolor la felicidad. En este mundo envuelto en felicidad y dolor no existe una dicha sin fin.
12.152.90
इमं क्षितितले त्यक्त्वा बालं रूपसमन्वितम् ।
कुलशोभाकरं मूढाः पुत्रं त्यक्त्वा क्व यास्यथ ॥ १२.१५२.९० ॥
Habiendo abandonado sobre esta tierra a este niño, dotado de belleza, adorno de la gloria de la familia, ¿adónde iréis, oh insensatos, abandonando a vuestro hijo?
12.152.91
रूपयौवनसंपन्नं द्योतमानमिव श्रिया ।
जीवन्तमेव पश्यामि मनसा नात्र संशयः ॥ १२.१५२.९१ ॥
Dotado de belleza y juventud, resplandeciente como con esplendor, lo veo en mi mente aún vivo; no hay duda de ello.
12.152.92
विनाशेनास्य न हि वै सुखं प्राप्स्यथ मानुषाः ।
पुत्रशोकाभितप्तानां मृतमप्यद्य वः क्षमम् ॥ १२.१५२.९२ ॥
Oh hombres, con su destrucción no alcanzaréis en verdad la felicidad; para vosotros, atormentados por el dolor de un hijo, incluso su muerte sería ahora conveniente.
12.152.93
दुःखसंभावनं कृत्वा धारयित्वा सुखं स्वयम् ।
त्यक्त्वा गमिष्यथ क्वाद्य समुत्सृज्याल्पबुद्धिवत् ॥ १२.१५२.९३ ॥
Habiendo imaginado el dolor y reteniendo para vosotros mismos la felicidad, ¿adónde iréis ahora, abandonándolo y desechándolo como gente de poco entendimiento?
12.152.94
तथा धर्मविरोधेन प्रियमिथ्याभिधायिनाम् ।
श्मशानवासिना नित्यं रात्रिं मृगयता नृप ॥ १२.१५२.९४ ॥
Así, en oposición al dharma, entre los que dicen falsedades agradables, el habitante del crematorio que siempre caza de noche, oh rey.
12.152.95
ततो मध्यस्थतां नीता वचनैरमृतोपमैः ।
जम्बुकेन स्वकार्यार्थं बान्धवास्तत्र वारिताः ॥ १२.१५२.९५ ॥
Entonces, con palabras semejantes al néctar, en provecho propio, los parientes fueron llevados a la posición de mediadores por el chacal y allí fueron contenidos.
12.152.96
अयं प्रेतसमाकीर्णो यक्षराक्षससेवितः ।
दारुणः काननोद्देशः कौशिकैरभिनादितः ॥ १२.१५२.९६ ॥
Esta terrible región de bosque está llena de espíritus, frecuentada por yakṣas y rākṣasas, y resonando con los gritos de los búhos.
12.152.97
भीमः सुघोरश्च तथा नीलमेघसमप्रभः ।
अस्मिञ्शवं परित्यज्य प्रेतकार्याण्युपासत ॥ १२.१५२.९७ ॥
Terrible y sumamente espantoso, de un brillo como nube azul oscura, en este lugar abandonen el cadáver y realicen los ritos de los muertos.
12.152.98
भानुर्यावन्न यात्यस्तं यावच्च विमला दिशः ।
तावदेनं परित्यज्य प्रेतकार्याण्युपासत ॥ १२.१५२.९८ ॥
Mientras el sol no se haya puesto y los cuatro rumbos estén despejados, abandonen este cuerpo y realicen los ritos de los muertos.
12.152.99
नदन्ति परुषं श्येनाः शिवाः क्रोशन्ति दारुणम् ।
मृगेन्द्राः प्रतिनर्दन्ति रविरस्तं च गच्छति ॥ १२.१५२.९९ ॥
Los halcones chillan con dureza, los chacales aúllan espantosamente, los leones rugen en respuesta, y el sol se pone.
12.152.100
चिता धूमेन नीलेन संरज्यन्ते च पादपाः ।
श्मशाने च निराहाराः प्रतिनर्दन्ति देवताः ॥ १२.१५२.१०० ॥
Las piras tiñen los árboles con humo azul oscuro, y en el campo de cremación las deidades en ayuno responden con sus ecos.
12.152.101
सर्वे विकृतदेहाश्चाप्यस्मिन्देशे सुदारुणे ।
युष्मान्प्रधर्षयिष्यन्ति विकृता मांसभोजिनः ॥ १२.१५२.१०१ ॥
En este lugar sumamente espantoso, todos los devoradores de carne de cuerpos deformes los atacarán a ustedes.
12.152.102
क्रूरश्चायं वनोद्देशो भयमद्य भविष्यति ।
त्यज्यतां काष्ठभूतोऽयं मुच्यतां जाम्बुकं वचः ॥ १२.१५२.१०२ ॥
Esta región boscosa es cruel; ahora habrá peligro. Abandonen este cuerpo rígido como madera y desechen las palabras del chacal.
12.152.103
यदि जम्बुकवाक्यानि निष्फलान्यनृतानि च ।
श्रोष्यथ भ्रष्टविज्ञानास्ततः सर्वे विनङ्क्ष्यथ ॥ १२.१५२.१०३ ॥
Si escuchan las palabras del chacal, que son vanas y falsas, y pierden el juicio, todos ustedes perecerán.
12.152.104
स्थीयतां वो न भेतव्यं यावत्तपति भास्करः ।
तावदस्मिन्सुते स्नेहादनिर्वेदेन वर्तत ॥ १२.१५२.१०४ ॥
Quédense aquí, no teman mientras brille el sol; por afecto a este hijo, actúen aquí sin cansancio.
12.152.105
स्वैरं रुदन्तो विस्रब्धाश्चिरं स्नेहेन पश्यत ।
दारुणेऽस्मिन्वनोद्देशे भयं वो न भविष्यति ॥ १२.१५२.१०५ ॥
Lloren libremente, estén tranquilos y miren con afecto por largo tiempo; en esta terrible región boscosa no les vendrá ningún temor.
12.152.106
अयं सौम्यो वनोद्देशः पितृणां निधनाकरः ।
स्थीयतां यावदादित्यः किंवः क्रव्यादभाषितैः ॥ १२.१५२.१०६ ॥
Esta agradable región boscosa es un lugar donde los antepasados encuentran su fin. Quédense aquí mientras brille el sol; ¿qué tienen que ver con las palabras de los carnívoros?
12.152.107
यदि गृध्रस्य वाक्यानि तीव्राणि रभसानि च ।
गृह्णीत मोहितात्मानः सुतो वो न भविष्यति ॥ १२.१५२.१०७ ॥
Si, con las mentes confundidas, aceptan las palabras duras y precipitadas del buitre, su hijo no sobrevivirá.
12.152.108
गृध्रो नास्तमितेऽभ्येति तिष्ठेन्नक्तं च जम्बुकः ।
मृतस्य तं परिजनमूचतुस्तौ क्षुधान्वितौ ॥ १२.१५२.१०८ ॥
El buitre no llega después del ocaso, y el chacal permanece de noche; los dos, hambrientos, hablaron a aquel pariente del muerto.
12.152.109
स्वकार्यबद्धकक्षौ तौ राजन्गृध्रोऽथ जम्बुकः ।
क्षुत्पिपासापरिश्रान्तौ शास्त्रमालम्ब्य जल्पतः ॥ १२.१५२.१०९ ॥
Oh rey, el buitre y el chacal, cada uno absorto en su propio asunto y agotados por el hambre y la sed, tomaron las escrituras como apoyo y se pusieron a discutir.
12.152.110
तयोर्विज्ञानविदुषोर्द्वयोर्मृगपतत्रिणोः ।
वाक्यैरमृतकल्पैस्तैः प्रतिष्ठन्ते व्रजन्ति च ॥ १२.१५२.११० ॥
Con aquellas palabras, semejantes al néctar, de los dos sabios en conocimiento, la bestia y el ave, se detenían y luego volvían a andar.
12.152.111
शोकदैन्यसमाविष्टा रुदन्तस्तस्थिरे तदा ।
स्वकार्यकुशलाभ्यां ते संभ्राम्यन्ते ह नैपुणात् ॥ १२.१५२.१११ ॥
Invadidos por la pena y el desaliento, llorando, entonces se quedaron de pie; por la habilidad de aquellos dos, expertos en su propio oficio, quedaban confundidos.
12.152.112
तथा तयोर्विवदतोर्विज्ञानविदुषोर्द्वयोः ।
बान्धवानां स्थितानां चाप्युपातिष्ठत शंकरः ॥ १२.१५२.११२ ॥
Así, mientras aquellos dos sabios discutían, y ante los parientes que estaban de pie, se presentó Śaṅkara.
12.152.113
देव्या प्रणोदितो देवः कारुण्यार्द्रीकृतेक्षणः ।
ततस्तानाह मनुजान्वरदोऽस्मीति शंकरः ॥ १२.१५२.११३ ॥
Impulsado por la Diosa, el dios Śaṅkara, con los ojos humedecidos de compasión, entonces habló a aquellos hombres: "Soy el otorgador de dones."
12.152.114
ते प्रत्यूचुरिदं वाक्य दुःखिताः प्रणताः स्थिताः ।
एकपुत्रविहीनानां सर्वेष्नां जीवितार्थिनाम्।
पुत्रस्य नो जीवदानाज्जीवितं दातुमर्हसि ॥ १२.१५२.११४ ॥
Afligidos y postrados, se quedaron de pie y respondieron estas palabras: "Todos nosotros, privados de nuestro único hijo, deseamos la vida; al dar la vida a nuestro hijo, eres digno de dárnosla también a nosotros."
12.152.115
एवमुक्तः स भगवान्वारिपूर्णेन पाणिना ।
जीवं तस्मै कुमाराय प्रादाद्वर्षशतानि वै ॥ १२.१५२.११५ ॥
Así interpelado, el bienaventurado, con su mano llena de agua, dio a aquel muchacho la vida y cientos de años.
12.152.116
तथा गोमायुगृध्राभ्यां प्राददत्क्षुद्विनाशनम् ।
वरं पिनाकी भगवान्सर्वभूतहिते रतः ॥ १२.१५२.११६ ॥
Asimismo, el bienaventurado Pinākin, deleitado en el bien de todos los seres, concedió al chacal y al buitre un don que aniquila el hambre.
12.152.117
ततः प्रणम्य ते देवं श्रेयोहर्षसमन्विताः ।
कृतकृत्याः सुसंहृष्टाः प्रातिष्ठन्त तदा विभो ॥ १२.१५२.११७ ॥
Entonces, inclinándose ante aquel dios, llenos de dicha y alegría, habiendo cumplido su propósito y muy complacidos, partieron, oh poderoso.
12.152.118
अनिर्वेदेन दीर्घेण निश्चयेन ध्रुवेण च ।
देवदेवप्रसादाच्च क्षिप्रं फलमवाप्यते ॥ १२.१५२.११८ ॥
Sin desesperar, con larga perseverancia, firme resolución y por la gracia del dios de los dioses, el fruto se obtiene pronto.
12.152.119
पश्य दैवस्य संयोगं बान्धवाना च निश्चयम् ।
कृपणानां तु रुदतां कृतमश्रुप्रमार्जनम् ॥ १२.१५२.११९ ॥
Mira la conjunción del destino y la resolución de los parientes; se enjugaron las lágrimas de los desdichados que lloraban.
12.152.120
पश्य चाल्पेन कालेन निश्चयाध्वेषणेन च ।
प्रसादं शंकरात्प्राप्य दुःखिताः सुखमाप्नुवन् ॥ १२.१५२.१२० ॥
Mira: en poco tiempo, mediante la búsqueda de la resolución y obteniendo la gracia de Śaṅkara, los afligidos alcanzaron la felicidad.
12.152.121
ते विस्मिताः प्रहृष्टाश्च पुत्रसंजीवनात्पुनः ।
बभूवुर्भरतश्रेष्ठ प्रसादाच्छंकरस्य वै ॥ १२.१५२.१२१ ॥
Oh mejor de los Bharatas, asombrados y muy alegres de nuevo por la resurrección del hijo, por la gracia de Śaṅkara.
12.152.122
ततस्ते त्वरिता राजंस्त्यक्त्वा शोकं शिशूद्भवम् ।
विविशुः पुत्रमादाय नगरं हृष्टमानसाः ॥ १२.१५२.१२२ ॥
Entonces, oh rey, abandonando rápidamente el dolor nacido del niño, tomando al hijo, con ánimo alegre entraron en la ciudad.
12.152.123
एषा बुद्धिः समस्तानां चातुर्वर्ण्येन दर्शिता ॥ १२.१५२.१२३ ॥
Esta sabiduría (enseñanza) ha sido mostrada a todos, a las cuatro órdenes sociales.
12.152.124
धर्मार्थमोक्षसंयुक्तमितिहासं पुरातनम् ।
श्रुत्वा मनुष्यः सततमिहामुत्र प्रमोदते ॥ १२.१५२.१२४ ॥
Habiendo escuchado esta antigua historia, unida al dharma, la riqueza y la liberación, la persona se alegra constantemente aquí y en el más allá.