મહાભારત · અધ્યાય 12.152
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.152.1
कच्चित्पितामहेनासीच्छ्रुवं वा दृष्टमेव च ।
कच्चिन्मर्त्यो मृतो राजन्पुनरुज्जीवितोऽभवत् ॥ १२.१५२.१ ॥
હે રાજન, શું પિતામહે ક્યારેય સાંભળ્યું કે જોયું છે કે મૃત મનુષ્ય ફરી જીવિત થયો હોય?
12.152.2
शृणु पार्थ यथावृत्तमितिहासं पुरातनम् ।
गृध्रजम्बुकसंवादं यो वृत्तो वैदिशे पुरे ॥ १२.१५२.२ ॥
હે પાર્થ, વૈદિશ નગરમાં બનેલી પ્રાચીન કથા સાંભળ; ગીધ અને શિયાળ વચ્ચેનો સંવાદ.
12.152.3
कस्यचिद्ब्राह्मणस्यासीद्दुःखलब्धः सुतो मृतः ।
बाल एव विशालाक्षो बालग्रहनिपीडितः ॥ १२.१५२.३ ॥
કોઈ બ્રાહ્મણનો પુત્ર, જે મહામુશ્કેલીએ મળ્યો હતો, તે મૃત્યુ પામ્યો; તે બાળક જ હતો, મોટી આંખોવાળો, બાળગ્રહથી પીડિત.
12.152.4
दुःखिताः केचिदादाय बालमप्राप्तयोवनम् ।
कुलसर्वस्वभूतं वै रुदन्तः शोककर्शिताः ॥ १२.१५२.४ ॥
કેટલાક દુઃખી લોકો, યૌવન ન પામેલા, કુળનું સર્વસ્વ એવા તે બાળકને ઉઠાવીને, રડતા, શોકથી ક્ષીણ થઈને.
12.152.5
बालं मृतं गृहीत्वाऽथ श्मशानाभिमुखाः स्थिताः ।
अङ्गेनाङ्गं समाक्रस्य रुरुदुर्भृशदुःखिताः ॥ १२.१५२.५ ॥
મૃત બાળકને લઈને પછી તેઓ સ્મશાન તરફ મોં કરીને ઊભા રહ્યા; અંગ સાથે અંગ દબાવીને તેઓ અત્યંત દુઃખથી રડવા લાગ્યા.
12.152.6
शोचन्तस्तस्य पूर्वोक्तान्भाषितांश्चासकृत्पुनः ।
तं बालं भूतले क्षिप्य प्रतिगन्तुं न शक्नुयुः ॥ १२.१५२.६ ॥
તે બાળક વિશે પહેલાં કહેલા શબ્દોને વારંવાર યાદ કરીને શોક કરતાં, તે બાળકને ભૂમિ પર મૂકીને તેઓ પાછા જઈ શક્યા નહીં.
12.152.7
तेषां रुदितशब्देन गृध्रोऽभ्येत्य वचोऽब्रवीत् ।
प्रेतात्मकमिमंकाले त्यक्त्वा गच्छत माचिरम् ॥ १२.१५२.७ ॥
તેમનો રુદનનો અવાજ સાંભળીને એક ગીધ પાસે આવીને બોલ્યું: 'પ્રેતરૂપ આ બાળકને અહીં છોડીને ઝડપથી જાઓ, વિલંબ ન કરો.'
12.152.8
इह पुंसां सहस्राणि स्त्रीसहस्राणि चैव ह ।
समानीतानि कालेन हित्वा वै यान्ति बान्धवाः ॥ १२.१५२.८ ॥
અહીં કાળ દ્વારા એકઠા કરાયેલા હજારો પુરુષો અને હજારો સ્ત્રીઓ છે; પણ સગાં તેમને છોડીને ચાલ્યાં જાય છે.
12.152.9
संपश्यत जगत्सर्वं सुखदुःखैरधिष्ठितम् ।
संयोगो विप्रयोगश्च पर्यायेणोपलभ्यते ॥ १२.१५२.९ ॥
જુઓ, આ સમગ્ર જગત સુખ-દુઃખથી વ્યાપ્ત છે; સંયોગ અને વિયોગ ક્રમાનુસાર અનુભવાય છે.
12.152.10
गृहीत्वा ये च गच्छन्ति येऽनुयान्ति च तान्मृतान् ।
तेऽप्यायुषः प्रमाणेन स्वेन गच्छन्ति जन्तवः ॥ १२.१५२.१० ॥
જે મૃતકોને લઈ જાય છે અને જે તેમની પાછળ જાય છે, તેઓ પણ પોતાના આયુષ્યના માપ પ્રમાણે ચાલ્યા જાય છે.
12.152.11
अलं स्थित्वा श्मशानेऽस्मिन्गृध्रगोमायुसंकुले ।
कङ्कालबहुले घोरे सर्वप्राणिभयंकरे ॥ १२.१५२.११ ॥
ગીધ અને શિયાળોથી ભરેલા, હાડકાંથી ભરપૂર, ભયંકર અને સર્વ પ્રાણીઓને ભય આપનારા આ સ્મશાનમાં હવે રહેવું બસ છે.
12.152.12
न पुनर्जीवितः कश्चित्कालधर्ममुपागतः ।
प्रियो वा यदि वा द्वेष्यः प्राणिनां गतिरीदृशी ॥ १२.१५२.१२ ॥
કાળધર્મને પામેલું કોઈ પણ ફરી જીવિત થતું નથી; તે પ્રિય હોય કે દ્વેષપાત્ર; પ્રાણીઓની ગતિ આવી જ છે.
12.152.13
सर्वेण खलु मर्तव्यं मर्त्यलोके प्रसूयता ।
कृतान्तविहिते मार्गे मृतं को जीवयिष्यति ॥ १२.१५२.१३ ॥
આ મર્ત્યલોકમાં જન્મેલા સર્વે અવશ્ય મરવાના છે. કૃતાંતે નિર્ધારિત કરેલા માર્ગે ગયેલા મૃતને કોણ જીવાડશે?
12.152.14
दिशान्तोपचितो यावदस्तं गच्छति भास्करः ।
गम्यतां स्वमधिष्ठानं सुतस्नेहं विसृज्य वै ॥ १२.१५२.१४ ॥
દિશાઓના છેડે એકઠો થયેલો સૂર્ય જ્યાં સુધી અસ્ત થાય છે, ત્યાં સુધીમાં પુત્રના સ્નેહને છોડીને તું તારા સ્થાને જા.
12.152.15
ततो गृध्रवचः श्रुत्वा विक्रोशन्तस्तदा नृप ।
बान्धवास्तेऽभ्यगच्छन्त पुत्रमुत्सृज्य भूतले ॥ १२.१५२.१५ ॥
હે રાજન! ત્યારે ગીધના શબ્દો સાંભળીને વિલાપ કરતા બાંધવો પુત્રને ભૂમિ પર છોડીને ચાલ્યા ગયા.
12.152.16
विनिश्चित्याथ च तदा विक्रोशन्तस्ततस्ततः ।
मृत इत्येव गच्छन्तो निराशास्तस्य दर्शने ॥ १२.१५२.१६ ॥
પછી તેમણે નિશ્ચય કરીને, અહીં-તહીં વિલાપ કરતા, 'આ મરી ગયો છે' એમ કહેતા, તેને જોવાની આશા છોડીને ચાલ્યા ગયા.
12.152.17
निश्चितार्थाश्च ते सर्वे संत्यजन्तः स्वमात्मजम् ।
निराशा जीविते तस्य मार्गमावृत्य धिष्ठिताः ॥ १२.१५२.१७ ॥
તેઓ સૌ નિશ્ચય કરીને, પોતાના પુત્રનો ત્યાગ કરીને, તેના જીવનની આશા છોડીને, માર્ગ રોકીને ઊભા રહ્યા.
12.152.18
ध्वाङ्क्षपक्षसवर्णस्तु बिलान्निःसृत्य जम्बुकः ।
गच्छमानान्स्म तानाह निर्घृणाः खलु मानुषाः ॥ १२.१५२.१८ ॥
કાગડાની પાંખના રંગનો તે શિયાળ દરમાંથી બહાર આવીને, જતા લોકોને બોલ્યો — "ખરેખર માણસો નિર્દય હોય છે."
12.152.19
आदित्योऽयं स्थितो मूढाः स्नेहं कुरुत मा भयम् ।
बहुरूपो मुहूर्ताच्च जीवेदपि च बालकः ॥ १२.१५२.१९ ॥
સૂર્ય અહીં ઉદય પામીને ઊભો છે, હે મૂર્ખાઓ! સ્નેહ કરો, ભય ન રાખો. આ બાળક ક્ષણમાત્રમાં બહુરૂપ થઈને જીવી શકે.
12.152.20
दर्भान्भूमौ विनिक्षिप्य पुत्रस्नेहविनाकृताः ।
श्मशाने सुतमुत्सृज्य कस्माद्गच्छत निर्घृणाः ॥ १२.१५२.२० ॥
દર્ભ ભૂમિ પર મૂકીને, પુત્રસ્નેહ વિનાના થઈને, સ્મશાનમાં પુત્રને છોડીને, હે નિર્દય લોકો, શા માટે જાઓ છો?
12.152.21
न वोऽस्त्यस्मिन्सुते स्नेहो बाले मधुरभाषिणि ।
यस्य भाषितमात्रेण प्रसादमधिगच्छत ॥ १२.१५२.२१ ॥
આ મધુરભાષી બાળક પર તમને સ્નેહ નથી; જેના માત્ર બોલવાથી જ તમને કૃપા મળી શકતી હતી.
12.152.22
न पश्यध्वं सुतस्नेहो यादृशः पशुपक्षिणाम् ।
न तेषां धारयित्वा तान्कश्चिदस्ति फलागमः ॥ १२.१५२.२२ ॥
પશુ-પક્ષીઓમાં જેવો પુત્રસ્નેહ હોય છે તે શું તમે જોતા નથી? તેમનું પાલન કરવાથી શું કોઈ ફળ નથી મળતું?
12.152.23
चतुष्पात्पक्षिकीटानां प्राणिनां स्नेहसङ्गिनाम् ।
परलोकगतिस्थानां मुनियज्ञक्रियामिव ॥ १२.१५२.२३ ॥
ચતુષ્પાદ પ્રાણીઓ, પક્ષીઓ, કીટકો, સ્નેહબંધનવાળા જીવો — જેઓ પરલોકની ગતિમાં છે — તેઓ મુનિઓના યજ્ઞકર્મ જેવા છે.
12.152.24
तेषां पुत्राभिरामाणामिह लोके परत्र च ।
न गुणो दृश्यते कश्चित्प्रजाः संधारयन्ति च ॥ १२.१५२.२४ ॥
પુત્રોથી આનંદ પામનારા તે જીવોમાં આ લોક કે પરલોકમાં કોઈ ગુણ દેખાતો નથી; છતાં તેઓ પોતાની સંતતિનું પાલન કરે છે.
12.152.25
अपश्यतां प्रियान्पुत्रान्येषां शोको न तिष्ठति ।
न ते पोषणसंप्रीता मातापितर एव हि ॥ १२.१५२.२५ ॥
પ્રિય પુત્રો ન દેખાય ત્યારે જેમનો શોક રહેતો નથી; પાલનપોષણમાં પ્રસન્ન રહેતાં માતાપિતા પણ ખરેખર એવાં નથી.
12.152.26
मानुषाणां कुतः स्नेहो येषां शोको न विद्यते ।
इमं कुलकरं पुत्रं त्यक्त्वा क्व नु गमिष्यथ ॥ १२.१५२.२६ ॥
જેમને શોક નથી એવા મનુષ્યોમાં સ્નેહ ક્યાંથી? આ કુળને ચલાવનાર પુત્રને છોડીને તમે ક્યાં જશો?
12.152.27
चिरं मुञ्चत बाष्पं च चिरं स्नेहेनन पश्यत ।
एवंविधानि हीष्टानि दुस्त्यजानि विशेषतः ॥ १२.१५२.२७ ॥
લાંબા સમય સુધી આંસુ વહાવો; લાંબા સમય સુધી સ્નેહથી જુઓ. આવી પ્રિય વસ્તુઓ, ખાસ કરીને, છોડવી મુશ્કેલ છે.
12.152.28
क्षीणस्याथामिशस्तस्य श्मशानाभिमुखस्य च ।
बान्धवा यत्र तिष्ठति तत्रान्यो नाधितिष्ठति ॥ १२.१५२.२८ ॥
ક્ષીણ, દુઃખથી ઘેરાયેલા અને સ્મશાન તરફ મુખ રાખેલા એવા તેની પાસે જ્યાં બંધુઓ ઊભા રહે છે, ત્યાં બીજો કોઈ ઊભો રહેતો નથી.
12.152.29
सर्वस्य दयिताः प्राणाः सर्वः स्नेहं च विन्दति ।
तिर्यग्योनिष्वपि संतां स्नेहं पश्यत यादृशम् ॥ १२.१५२.२९ ॥
સર્વને પોતાના પ્રાણ પ્રિય છે; સૌ સ્નેહ પામે છે. પશુયોનિઓમાં પણ સંતાન પ્રત્યે કેવો સ્નેહ હોય છે તે જુઓ.
12.152.30
त्यक्त्वा कथं गच्छथेमं पद्मलोलायतेक्षणम् ।
यथा नवोद्वाहकृतं स्नानमाल्यविभूषितम्। ॥ १२.१५२.३० ॥
કમળ જેવી ચંચળ અને વિશાળ આંખોવાળા આ પુત્રને છોડીને તમે કેમ જશો? નવા લગ્ન માટે સ્નાન કરીને માળાથી શણગારેલા જેવો તે છે.
12.152.31
जम्बुकस्य वचः श्रुत्वा कृपणं परिदेवतः ।
न्यवर्तन्त तदा सर्वे बालार्थं ते स्म मानुषाः ॥ १२.१५२.३१ ॥
શિયાળના દીન વિલાપ-વચનો સાંભળીને ત્યારે તે બધા માણસો બાળક માટે પાછા ફર્યા.
12.152.32
अहो बत नृशंसेन जम्बुकेनाल्पमेधसा ।
क्षुद्रेणोक्ता हीनसत्वा मानुषाः किं निवर्तथ ॥ १२.१५२.३२ ॥
અરે! ક્રૂર, અલ્પબુદ્ધિ અને તુચ્છ શિયાળના કહેવાથી, કાયર માણસો, તમે કેમ પાછા ફરો છો?
12.152.33
पञ्चभूतपरित्यक्तं शुष्कं काष्ठत्वमागतम् ।
कस्माच्छोचथ निश्चेष्टमात्मानं किं न शोचथ ॥ १२.१५२.३३ ॥
પંચમહાભૂતોએ છોડી દીધેલા, સુકાઈને લાકડા જેવા બનેલા આ નિશ્ચેષ્ટ દેહ માટે તમે કેમ શોક કરો છો? પોતાના આત્મા માટે કેમ શોક કરતા નથી?
12.152.34
तपः कुरुत वै तीव्रं मुच्यध्वं येन किल्बिषात् ।
तपसा लभ्यते सर्वं विलापः किं करिष्यति ॥ १२.१५२.३४ ॥
તીવ્ર તપ કરો, જેથી પાપમાંથી મુક્ત થાઓ. તપથી સર્વ કંઈ મળે છે; વિલાપ શું કરશે?
12.152.35
अनिष्टानि न भाग्यानि जानीत स्वंस्वमात्मना ।
येन गच्छति बालोऽयं दत्त्वा शोकमनन्तकम् ॥ १२.१५२.३५ ॥
અનિષ્ટ અને ભાગ્ય દરેક પોતાના કર્મથી જ થાય છે એમ જાણો; જેના કારણે આ બાળક અનંત શોક આપીને જાય છે.
12.152.36
धनं गावः सुवर्णं च मणिरत्नमथापि च ।
अपत्यं च तपोमूलं तपो योगाच्च लभ्यते ॥ १२.१५२.३६ ॥
ધન, ગાયો, સોનું, મણિ-રત્નો અને સંતાન પણ તપમૂલક છે; તપ અને યોગથી જ તે પ્રાપ્ત થાય છે.
12.152.37
यथा कृता च भूतेषु प्राप्यते सुखदुःखिता ।
गृहीत्वा जायते जन्तुर्दुःखानि च सुखानि च ॥ १२.१५२.३७ ॥
પ્રાણીઓમાં કરેલાં કર્મ પ્રમાણે સુખ-દુઃખ પ્રાપ્ત થાય છે; તેમ જીવ જન્મ લઈને દુઃખ અને સુખ બંને ભોગવે છે.
12.152.38
न कर्मणा पितुः पुत्रः पिता व्रा पुत्रकर्मणा ।
मार्गेणान्येन गच्छन्ति बद्धाः सुकृतदुष्कृतैः ॥ १२.१५२.३८ ॥
પિતાના કર્મથી પુત્ર કે પુત્રના કર્મથી પિતા ફળ પામતા નથી; બંધાયેલા જીવો પોતાના સુકૃત-દુષ્કૃતથી જુદા જુદા માર્ગે જાય છે.
12.152.39
धर्मं चरत यत्नेन तथाऽधर्मान्निवर्तत ।
वर्तध्वं च यथाकालं दैवतेषु द्विजेषु च ॥ १२.१५२.३९ ॥
પ્રયત્નપૂર્વક ધર્મનું આચરણ કરો, અધર્મથી દૂર રહો; યોગ્ય સમયે દેવો અને દ્વિજો પ્રત્યે યોગ્ય વર્તન રાખો.
12.152.40
शोकं त्यजत दैन्यं च सुतस्नेहान्निवर्तत ।
त्यज्यतामयमाक्रोशस्ततः शीघ्रं निवर्तत ॥ १२.१५२.४० ॥
શોક અને દીનતા છોડો; પુત્ર-સ્નેહથી પાછા ફરો. આ વિલાપ છોડી દો, પછી તરત પાછા ફરો.
12.152.41
यत्करोति शुभं कर्म तथा कर्म सुदारुणम् ।
तत्कर्तैव समश्नाति बान्धवानां किमत्र ह ॥ १२.१५२.४१ ॥
જે શુભ કર્મ કે અતિ દારુણ કર્મ કરે છે, તે કર્તા જ તેનું ફળ ભોગવે છે; એમાં બંધુઓનું શું કામ?
12.152.42
इह त्यक्त्वा न तिष्ठन्ति बान्धवा बान्धवं प्रियम् ।
स्नेहमुत्सृज्य गच्छन्ति बाष्पपूर्णाविलेक्षणाः ॥ १२.१५२.४२ ॥
અહીં બંધુઓ પ્રિય બંધુને છોડીને રહેતા નથી; સ્નેહ છોડીને, આંસુથી ભરેલી ઝાંખી આંખો સાથે તેઓ ચાલ્યા જાય છે.
12.152.43
प्राज्ञो वा यदि वा मूर्खः सधनो निर्धनोऽपि वा ।
सर्वः कालवशं याति शुभाशुभसमन्वितः ॥ १२.१५२.४३ ॥
જ્ઞાની હોય કે મૂર્ખ, ધનવાન હોય કે નિર્ધન, શુભ-અશુભથી યુક્ત સૌ કોઈ કાળને વશ થાય છે.
12.152.44
किं करिष्यथ शोचित्वा मृतं किमनुशोचथ ।
सर्वस्य हि प्रभुः कालो धर्मतः समदर्शनः ॥ १२.१५२.४४ ॥
શોક કરીને તમે શું કરશો? મૃત માટે કેમ શોક કરો છો? સૌનો પ્રભુ કાળ જ છે; તે ધર્મપૂર્વક સૌને સમદૃષ્ટિથી જુએ છે.
12.152.45
यौवनस्थांश्च बालांश्च बृद्धान्गर्भगतानपि ।
सर्वानाविशते मृत्युरेवंभूतमिदं जगत् ॥ १२.१५२.४५ ॥
યુવાન, બાળકો, વૃદ્ધો, ગર્ભમાં રહેલા સૌને મૃત્યુ ઘેરી લે છે; આ જગત આવું જ છે.
12.152.46
अहो मन्दीकृतः स्नेहो गृध्रेणेहाल्पबुद्धिना ।
पुत्रस्नेहाभिभूतानां युष्माकं शोचतां भृशम् ॥ १२.१५२.४६ ॥
અરેરે! અહીં અલ્પબુદ્ધિ ગીધે સ્નેહને મંદ કરી દીધો છે; પુત્રસ્નેહથી અભિભૂત તમે અત્યંત શોક કરો છો.
12.152.47
समैः सम्यक्प्रयुक्तैश्च वचनैर्हेतुदर्शनैः ।
सर्वमेतत्प्रपद्याशु कुरुध्वं वा विचारणां।
यद्गच्छथ जलस्थानं स्नेहमुत्सृज्य दुस्त्यजम् ॥ १२.१५२.४७ ॥
યોગ્ય રીતે પ્રયોજાયેલાં સમુચિત વચનો અને કારણો બતાવતી દલીલોથી આ બધું ઝડપથી સમજીને વિચાર કરો; છોડવો કઠિન સ્નેહ ત્યજીને જળાશય તરફ જાઓ.
12.152.48
अहो पुत्रवियोगेन मृतशून्योपसेवनात् ।
क्रोशतां वा भृशं दुःखं विवत्सानां गवामिव ॥ १२.१५२.४८ ॥
અરેરે! પુત્રવિયોગથી, મૃત અને શૂન્યની સેવા કરવાથી, આક્રંદ કરતા તમારું દુઃખ અતિ છે; વાછરડાં વિનાની ગાયોના દુઃખ જેવું.
12.152.49
अद्य शोकं विजानामि मानुषाणां महीतले ।
स्नेहं हि कारणं कृत्वा ममाप्यश्रूण्यथापतन् ॥ १२.१५२.४९ ॥
આજે હું પૃથ્વી પર મનુષ્યોનો શોક જાણું છું, કારણ કે સ્નેહને કારણ બનાવીને મારા પણ આંસુ પડ્યા.
12.152.50
यत्नो हि सततं कार्यस्ततो दैवेन सिद्ध्यति ।
दैवं पुरुषकारश्च कृतान्तेनोपपद्यते ॥ १२.१५२.५० ॥
પ્રયત્ન સતત કરવો જોઈએ; પછી દૈવથી સિદ્ધિ થાય છે. દૈવ અને પુરુષાર્થ બંને કૃતાંતથી જ ઉત્પન્ન થાય છે.
12.152.51
अनिर्वेदः सदा कार्यो निर्वेदाद्धि कुतः सुखम् ।
प्रयत्नात्प्राप्यते ह्यर्थः कस्माद्गच्छथ निर्दयम् ॥ १२.१५२.५१ ॥
સદા નિરાશ ન થવું જોઈએ; નિરાશાથી સુખ ક્યાંથી મળે? પ્રયત્નથી જ અર્થ પ્રાપ્ત થાય છે; તો નિર્દયતાથી કેમ જાઓ છો?
12.152.52
आत्ममांसोपवृत्तं च शरीरार्धमर्यी तनुम् ।
पितॄणां वंशकर्तारं वने त्यक्त्वा क्व यास्यथ ॥ १२.१५२.५२ ॥
પોતાના માંસમાંથી ઉત્પન્ન, શરીરનો અડધો ભાગ, આર્ય, પિતૃવંશ ચલાવનાર આ દેહને વનમાં છોડીને ક્યાં જશો?
12.152.53
अथवाऽस्तं गते सूर्ये संध्याकाल उपस्थिते ।
ततो नेष्यश्च वा पुत्रमिहस्था वा भविष्यथ ॥ १२.१५२.५३ ॥
અથવા સૂર્ય અસ્ત થયા પછી, સંધ્યાકાળ આવતાં, ત્યારે તમે પુત્રને લઈ જશો, અથવા અહીં જ રહેશો.
12.152.54
अद्य वर्षसहस्रं मे साग्रं जातस्य मानुषाः ।
न च पश्यामि जीवन्तं मृतं स्त्रीपुंनपुंसकम् ॥ १२.१५२.५४ ॥
આજે મારા જન્મથી હજાર વર્ષથી વધુ વીતી ગયાં, હે મનુષ્યો; જીવતા કે મૃત, સ્ત્રી, પુરુષ કે નપુંસક કોઈને પણ હું જોતો નથી.
12.152.55
मृता गर्भेषु जायन्ते जातमात्रा म्रियन्ति च ।
चंक्रमन्तो म्रियन्ते च यौवनस्थास्तथा परे ॥ १२.१५२.५५ ॥
ગર્ભમાં મૃત્યુ પામેલા જન્મે છે, જન્મતાંની સાથે મરે છે, ચાલતાં ચાલતાં મરે છે, અને યૌવનમાં રહેલા તથા બીજા પણ એ રીતે મરે છે.
12.152.56
अनित्यानीह भाग्यानि चतुष्पात्पक्षिणामपि ।
जङ्गमाजङ्गमानां च ह्यायुरग्रेऽवतिष्ठते ॥ १२.१५२.५६ ॥
અહીં ચાર પગવાળા પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓનાં ભાગ્ય પણ અનિત્ય છે; ચર અને અચર જીવોનું આયુષ્ય પણ પહેલેથી સ્થિર રહે છે.
12.152.57
इष्टदारवियुक्ताश्च पुत्रशोकान्वितास्तथा ।
दह्यमानाः स्म शोकेन गृहं गच्छन्ति नित्यशः ॥ १२.१५२.५७ ॥
પ્રિય પત્નીઓથી વિખૂટા પડેલા અને પુત્રશોકથી ભરેલા લોકો, શોકથી બળતા, દરરોજ ઘરે જાય છે.
12.152.58
अनिष्टानां सहस्राणि तथेष्टानां शतानि च ।
उत्सृज्येह प्रयाता वै बान्धवा भृशदुःखिताः ॥ १२.१५२.५८ ॥
અનિષ્ટ હજારો અને ઇષ્ટ સેંકડો અહીં જ છોડીને, અત્યંત દુઃખી બાંધવો ચાલ્યા જાય છે.
12.152.59
त्यज्यतामेष निस्तेजाः शून्यः काष्ठत्वमागतः ।
अन्यदेहविषक्तं हि शिशुं काष्ठमुपासथ ॥ १२.१५२.५९ ॥
આ બાળકને ત્યજી દો; તે નિસ્તેજ અને શૂન્ય થઈને લાકડું બની ગયો છે. અન્ય દેહમાં આસક્ત આ બાળકને તમે લાકડાની જેમ વળગી રહ્યા છો.
12.152.60
त्यक्तजीवस्य वै बाष्पं कस्माद्धित्वा न गच्छत ।
निरर्थको ह्ययं स्नेहो निष्फलश्च परिश्रमः ॥ १२.१५२.६० ॥
જીવ ગયેલા માટે આંસુ વહાવતા તમે તેને છોડીને કેમ જતા નથી? આ સ્નેહ નિરર્થક છે અને આ પરિશ્રમ નિષ્ફળ છે.
12.152.61
न च क्षुर्भ्यां न कर्णाभ्यां च शृणोति स पश्यति ।
कस्मादेनं सप्नुत्सृज्य न गृहान्गच्छताशु वै ॥ १२.१५२.६१ ॥
તે આંખોથી જોતો નથી અને કાનથી સાંભળતો નથી. તો પછી તેને છોડીને તમે જલદી ઘરે કેમ નથી જતા?
12.152.62
मोक्षधर्माश्रितैर्वाक्यैर्हेतुमद्भिः सुनिष्ठुरैः ।
भयोक्ता गच्छत क्षिप्रं स्वं स्वमेव निवेशनम् ॥ १२.१५२.६२ ॥
મોક્ષધર્મ પર આધારિત, તર્કયુક્ત અત્યંત કઠોર વચનોથી ભયથી કહેવાયેલું છે — હવે જલદી પોતપોતાને ઘરે જાઓ.
12.152.63
प्रज्ञाविज्ञानयुक्तेन बुद्धिसंज्ञाप्रदायिना ।
वच्चं श्राविता नूनं मानुषाः संनिवर्तथ ॥ १२.१५२.६३ ॥
પ્રજ્ઞા અને વિજ્ઞાનથી યુક્ત, બુદ્ધિ અને વિવેક આપનારના શબ્દો વડે — ખરેખર તમને સંભળાવાયું છે; હે મનુષ્યો, પાછા ફરો.
12.152.64
शोको द्विगुणतां याति दृष्ट्वा स्मृत्वा च चेष्टितम् ।
इत्येतद्वचनं श्रुत्वा सन्निवृत्तास्तु मानुषाः।
अपश्यत्तं तदा सुप्तं द्रुतमागत्य जम्बुकः ॥ १२.१५२.६४ ॥
જોઈને અને તેની ચેષ્ટાઓ યાદ કરીને શોક બમણો થાય છે. આ વચન સાંભળીને માણસો પાછા ફર્યા; ત્યારે એક શિયાળ ઝડપથી આવીને સૂતેલા તેને જોવા લાગ્યું.
12.152.65
इमं कनकवर्णाभं भूषणैः समलंकृतम् ।
गृध्रवाक्यात्कथं पुत्रं त्यक्ष्यध्वं पितृपिण्डदम् ॥ १२.१५२.६५ ॥
સોનેરી વર્ણનો, આભૂષણોથી સુશોભિત આ — પિતૃઓને પિંડ આપનાર પુત્ર — ગીધના વચનથી તમે તેને કેમ છોડશો?
12.152.66
न स्नेहस्य च विच्छेदो विलापरुदितस्य च ।
मृतस्यास्य परित्यागात्तापो वै भविता ध्रुवम् ॥ १२.१५२.६६ ॥
સ્નેહનો વિચ્છેદ થતો નથી, વિલાપ અને રુદન પણ બંધ થતાં નથી. પણ આ મૃતને છોડવાથી ચોક્કસ સંતાપ થશે.
12.152.67
श्रूयते शम्बुके शूद्रे हते ब्राह्मणदारकः ।
जीवितो धर्ममासाद्य रामात्सत्यपराक्रमात् ॥ १२.१५२.६७ ॥
શંબૂક શૂદ્ર માર્યો ગયો ત્યારે એક બ્રાહ્મણ-બાળક જીવતો થયો એવું સાંભળ્યું છે; સત્યપરાક્રમી રામથી ધર્મ પામીને.
12.152.68
तथा श्वैत्यस्य राजर्षेर्बालो दिष्टान्तमागतः ।
मुनिना धर्मनिष्ठेन मृतः संजीवितः पुनः ॥ १२.१५२.६८ ॥
તેવી જ રીતે, દૈવે નક્કી કરેલા અંતે પહોંચેલ રાજર્ષિ શ્વૈત્યનો બાળક ધર્મનિષ્ઠ મુનિથી મૃત્યુ પછી ફરી જીવતો થયો.
12.152.69
तथा कश्चिद्भवेत्सिद्धो मुनिर्वा देवतापि वा ।
कृपणानामनुक्रोशं कुर्याद्वो रुदतामिह ॥ १२.१५२.६९ ॥
તેવી જ રીતે, અહીં રડતા દીન લોકો પર કોઈ સિદ્ધ, મુનિ કે દેવતા પણ કરુણા કરે.
12.152.70
इत्युक्तास्ते न्यवर्तन्त शोकार्ताः पुत्रवत्सलाः ।
अङ्के शिरः समाधाय रुरुदुर्बहुविस्तरम्।
तेषां रुदितशब्देन गृध्रोऽभ्येत्य वचोऽब्रवीत् ॥ १२.१५२.७० ॥
આમ કહેવાતાં તેઓ શોકાર્ત અને પુત્રસ્નેહી હોઈ પાછા ફર્યા; ખોળામાં માથું મૂકી ઘણી વાર સુધી રડ્યા. તેમના રુદનનો અવાજ સાંભળી એક ગીધ પાસે આવીને બોલ્યું.
12.152.71
अश्रुपातपरिक्लिन्नः पाणिस्पर्शप्रपीडितः ।
धर्मराजप्रयोगाच्च दीर्घनिद्रां प्रवेशितः ॥ १२.१५२.७१ ॥
આંસુના પ્રવાહથી ભીંજાયેલો, હાથના સ્પર્શથી પીડિત, અને ધર્મરાજના આદેશથી દીર્ઘ નિદ્રામાં પ્રવેશાવેલો.
12.152.72
तपसाऽपि हि संयुक्तो जनः कालेन हन्यते ।
सर्वस्नेहावसक्तानामिदं हि स्नेहवर्तनम् ॥ १२.१५२.७२ ॥
તપથી યુક્ત માણસ પણ કાળથી હણાય છે. સર્વ સ્નેહોમાં આસક્તોની સ્નેહવર્તણૂક આ જ છે.
12.152.73
बालवृद्धसहस्राणि सदा संत्यज्य बान्धवाः ।
दिनानि चैव रात्रीश्च दुःखं तिष्ठन्ति भूतले ॥ १२.१५२.७३ ॥
બાળકો અને વૃદ્ધોના હજારો લોકોને સદા છોડીને, સગાંઓ દિવસ અને રાત દુઃખમાં પૃથ્વી પર રહે છે.
12.152.74
अलं निर्बन्धमागत्य शोकस्य परिवारणम् ।
अप्रत्ययं कुतो ह्यस्य पुनरद्येह जीवितम् ॥ १२.१५२.७४ ॥
બસ, હઠ કરીને શોક રોકવાનો પ્રયત્ન ન કરો; આ આજે અહીં ફરી જીવશે તેની શી ખાતરી?
12.152.75
नैष जम्बुकवाक्येन पुनः प्राप्स्यति जीवितम् ।
मृतस्योत्सृष्टदेहस्य पुनर्देहो न विद्यते ॥ १२.१५२.७५ ॥
આ શિયાળના વચનથી ફરી જીવન પામશે નહીં; દેહ છોડેલા મૃતને ફરી દેહ મળતો નથી.
12.152.76
नैव मूर्तिप्रदानेन जम्बुकस्य शतैरपि ।
न स जीवयितुं शक्यो बालो वर्षशतैरपि ॥ १२.१५२.७६ ॥
શિયાળના સો રૂપ આપ્યા છતાં પણ નહીં; સો વર્ષો સુધી પણ તે બાળકને જીવાડી શકાય નહીં.
12.152.77
अथ रुद्रः कुमारो वा ब्रह्मा वा विष्णुरेव च ।
वरमस्मै प्रयच्छन्ति ततो जीवेदयं शिशुः ॥ १२.१५२.७७ ॥
હવે રુદ્ર, કુમાર, બ્રહ્મા અથવા વિષ્ણુ જ આને વર આપે, તો આ શિશુ જીવી શકે.
12.152.78
नैव बाष्पविमोक्षेण न वा श्वासकृतेन च ।
न दीर्घरुदितेनायं पुनर्जीवं गमिष्यति ॥ १२.१५२.७८ ॥
આંસુ વહાવવાથી, નિસાસા નાખવાથી કે લાંબું રડવાથી આ ફરી જીવન પામશે નહીં.
12.152.79
अहं च क्रोष्टुकश्चैव यूयं ये चास्य बान्धवाः ।
धर्माधर्मौ गृहीत्वेह सर्वे वर्तामहेऽध्वनि ॥ १२.१५२.७९ ॥
હું અને આ શિયાળ, અને આનાં જે બાંધવો તમે, આપણે સૌ અહીં ધર્મ અને અધર્મ લઈને માર્ગ પર છીએ.
12.152.80
अप्रियं परुषं चापि परद्रोहं परस्त्रियम् ।
अधर्ममनृतं चैव दूरात्प्राज्ञो विवर्जयेत् ॥ १२.१५२.८० ॥
અપ્રિય, કઠોર વચન, પરદ્રોહ, પરસ્ત્રી, અધર્મ અને અસત્ય — આને જ્ઞાની દૂરથી જ ત્યજે.
12.152.81
धर्मं सत्यं श्रुतं न्याय्यं महतीं प्राणिनां दयाम् ।
अजिह्नत्वमशाठ्यं च यत्नतः परिमार्गत ॥ १२.१५२.८१ ॥
ધર્મ, સત્ય, શાસ્ત્રજ્ઞાન, ન્યાય, પ્રાણીઓ પ્રત્યે મહાન દયા, સરળતા અને કપટરહિતતા — આને પ્રયત્નપૂર્વક શોધો.
12.152.82
मातरं पितरं वाऽपि बान्धवान्सुहृदस्तथा ।
जीवतो ये न पश्यति तेषां धर्मविपर्ययः ॥ १२.१५२.८२ ॥
માતા, પિતા, બાંધવ અને મિત્રો — જીવતાં જે આ લોકોને જોતો નથી, તેનો ધર્મ ઊલટો થાય છે.
12.152.83
यो न पश्यति चक्षुर्भ्यां नेङ्गते च कथंचन ।
तस्य निष्ठावसानान्ते रुदन्ताः किं करिष्यथ ॥ १२.१५२.८३ ॥
જે આંખોથી જોતો નથી અને કોઈ રીતે હલતો નથી, તેની અંતિમ વિધિના અંતે રડતાં તમે શું કરશો?
12.152.84
इत्युक्तास्ते सुतं त्यक्त्वा भूमौ शोकपरिप्लुताः ।
दह्यमानाः सुतस्नेहात्प्रययुर्बान्धवा गृहम् ॥ १२.१५२.८४ ॥
એમ કહેવાતાં, શોકમાં ડૂબેલા તે બાંધવો પુત્રને ભૂમિ પર છોડીને, પુત્રસ્નેહથી બળતા ઘરે ગયા.
12.152.85
दारुणो मर्त्यलोकोऽयं सर्वप्राणिविनाशनः ।
इष्टबन्धुवियोगश्च तथेहाल्पं च जीवितम् ॥ १२.१५२.८५ ॥
આ મર્ત્યલોક ભયંકર છે, સર્વ પ્રાણીઓનો વિનાશ કરનારો છે. અહીં પ્રિય બંધુઓનો વિયોગ થાય છે, અને જીવન પણ અલ્પ છે.
12.152.86
बह्वलीकमसत्यं चाप्यतिवादाप्रियंवदम् ।
इमं प्रेक्ष्य पुनर्भावं दुःखशोकविवर्धनम्।
न मे मानुषलोकोऽयं मुहूर्तमपि रोचते ॥ १२.१५२.८६ ॥
આ માનવલોક ઘણા અસત્યથી ભરેલો છે, અતિશયોક્તિ અને અપ્રિય વચનોથી ભરેલો છે. દુઃખ-શોક વધારનારા આ પુનર્જન્મને જોઈને, આ માનવલોક મને ક્ષણભર પણ ગમતો નથી.
12.152.87
अहो धिग्गृध्रवाक्येन यथैवाबुद्धयस्तथा ।
कथं गच्छथ निःस्नेहाः सुतस्नेहं विसृज्य च ॥ १२.१५२.८७ ॥
અરેરે, ગીધના વચનને ધિક્કાર! તમે અજ્ઞાનીઓ જેવા થઈ ગયા છો. સ્નેહરહિત થઈને, પુત્રસ્નેહ છોડીને તમે કેમ જાઓ છો?
12.152.88
प्रदीप्ताः पुत्रशोकेन सन्निवर्तथ मानुषाः ।
श्रुत्वा गृध्रस्य वचनं पापस्येहाकृतात्मनः ॥ १२.१५२.८८ ॥
હે માણસો, પુત્રશોકથી બળતા તમે પાછા ફરો! અહીં આ પાપી, અસંયમી ગીધના વચનો સાંભળીને (તમે જશો)?
12.152.89
सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ।
सुखदुःखावृते लोके नास्ति सौख्यमनन्तकम् ॥ १२.१५२.८९ ॥
સુખ પછી દુઃખ, અને દુઃખ પછી સુખ. સુખ-દુઃખથી ઘેરાયેલા આ લોકમાં અનંત સૌખ્ય નથી.
12.152.90
इमं क्षितितले त्यक्त्वा बालं रूपसमन्वितम् ।
कुलशोभाकरं मूढाः पुत्रं त्यक्त्वा क्व यास्यथ ॥ १२.१५२.९० ॥
આ ધરતી પર, રૂપવાન અને કુળની શોભા વધારનાર આ બાળકને છોડીને, હે મૂર્ખો, પુત્રને ત્યજીને તમે ક્યાં જશો?
12.152.91
रूपयौवनसंपन्नं द्योतमानमिव श्रिया ।
जीवन्तमेव पश्यामि मनसा नात्र संशयः ॥ १२.१५२.९१ ॥
રૂપ અને યૌવનથી સંપન્ન, શોભાથી ઝળહળતા તેને હું મનથી જીવતો જ જોઉં છું, એમાં કોઈ શંકા નથી.
12.152.92
विनाशेनास्य न हि वै सुखं प्राप्स्यथ मानुषाः ।
पुत्रशोकाभितप्तानां मृतमप्यद्य वः क्षमम् ॥ १२.१५२.९२ ॥
હે મનુષ્યો, તેના વિનાશથી તમને ખરેખર સુખ નહીં મળે. પુત્રશોકથી તપેલા તમારા માટે હવે તેનું મૃત્યુ પણ યોગ્ય છે.
12.152.93
दुःखसंभावनं कृत्वा धारयित्वा सुखं स्वयम् ।
त्यक्त्वा गमिष्यथ क्वाद्य समुत्सृज्याल्पबुद्धिवत् ॥ १२.१५२.९३ ॥
દુઃખની કલ્પના કરીને, પોતે સુખ ધારણ કરીને, હવે તેને છોડીને અલ્પબુદ્ધિવાળાની જેમ તમે ક્યાં જશો?
12.152.94
तथा धर्मविरोधेन प्रियमिथ्याभिधायिनाम् ।
श्मशानवासिना नित्यं रात्रिं मृगयता नृप ॥ १२.१५२.९४ ॥
એ જ રીતે, ધર્મનો વિરોધ કરીને, પ્રિય પણ અસત્ય બોલનારાઓ વચ્ચે, સ્મશાનવાસી સદા રાત્રે શિકાર કરતો, હે રાજન્.
12.152.95
ततो मध्यस्थतां नीता वचनैरमृतोपमैः ।
जम्बुकेन स्वकार्यार्थं बान्धवास्तत्र वारिताः ॥ १२.१५२.९५ ॥
પછી, અમૃત જેવા મધુર વચનોથી, પોતાના કાર્ય માટે, શિયાળ વડે સગાંઓને મધ્યસ્થતામાં લાવવામાં આવ્યા અને ત્યાં જ રોકી દેવામાં આવ્યા.
12.152.96
अयं प्रेतसमाकीर्णो यक्षराक्षससेवितः ।
दारुणः काननोद्देशः कौशिकैरभिनादितः ॥ १२.१५२.९६ ॥
આ ભયાનક વનપ્રદેશ પ્રેતોથી ભરેલો છે, યક્ષ-રાક્ષસો દ્વારા સેવાયેલો છે, ઘુવડોના અવાજોથી ગૂંજતો છે.
12.152.97
भीमः सुघोरश्च तथा नीलमेघसमप्रभः ।
अस्मिञ्शवं परित्यज्य प्रेतकार्याण्युपासत ॥ १२.१५२.९७ ॥
ભયંકર અને અતિ ઘોર, નીલમેઘ સમાન પ્રભાવાળા આ સ્થળે શબને છોડીને પ્રેતકાર્યો કરવાં.
12.152.98
भानुर्यावन्न यात्यस्तं यावच्च विमला दिशः ।
तावदेनं परित्यज्य प्रेतकार्याण्युपासत ॥ १२.१५२.९८ ॥
સૂર્ય અસ્ત થાય ત્યાં સુધી અને દિશાઓ નિર્મળ હોય ત્યાં સુધી, આ શબને છોડીને પ્રેતકાર્યો કરો.
12.152.99
नदन्ति परुषं श्येनाः शिवाः क्रोशन्ति दारुणम् ।
मृगेन्द्राः प्रतिनर्दन्ति रविरस्तं च गच्छति ॥ १२.१५२.९९ ॥
બાજ કઠોર સ્વરે ચીસો પાડે છે, શિયાળો ભયંકર રીતે રડે છે, સિંહો સામે ગર્જે છે; સૂર્ય અસ્ત થાય છે.
12.152.100
चिता धूमेन नीलेन संरज्यन्ते च पादपाः ।
श्मशाने च निराहाराः प्रतिनर्दन्ति देवताः ॥ १२.१५२.१०० ॥
ચિતાઓના ભૂરા ધુમાડાથી વૃક્ષો રંગાય છે; સ્મશાનમાં નિરાહાર દેવતાઓ સામે ગર્જે છે.
12.152.101
सर्वे विकृतदेहाश्चाप्यस्मिन्देशे सुदारुणे ।
युष्मान्प्रधर्षयिष्यन्ति विकृता मांसभोजिनः ॥ १२.१५२.१०१ ॥
આ અતિ ભયંકર સ્થળે વિકૃત દેહવાળા સૌ માંસાહારીઓ તમારા પર હુમલો કરશે.
12.152.102
क्रूरश्चायं वनोद्देशो भयमद्य भविष्यति ।
त्यज्यतां काष्ठभूतोऽयं मुच्यतां जाम्बुकं वचः ॥ १२.१५२.१०२ ॥
આ વન-પ્રદેશ ક્રૂર છે, હવે ભય થશે. લાકડા જેવું જડ બનેલું આ શબ છોડી દો; શિયાળનું આ વચન છોડી દો.
12.152.103
यदि जम्बुकवाक्यानि निष्फलान्यनृतानि च ।
श्रोष्यथ भ्रष्टविज्ञानास्ततः सर्वे विनङ्क्ष्यथ ॥ १२.१५२.१०३ ॥
શિયાળનાં વચનો નિષ્ફળ અને અસત્ય હોવા છતાં જો તમે તે સાંભળીને વિવેક ગુમાવશો તો તમે સૌ નાશ પામશો.
12.152.104
स्थीयतां वो न भेतव्यं यावत्तपति भास्करः ।
तावदस्मिन्सुते स्नेहादनिर्वेदेन वर्तत ॥ १२.१५२.१०४ ॥
સૂર્ય તપે ત્યાં સુધી તમે અહીં રહો, ડરશો નહીં. આ પુત્ર પ્રત્યેના સ્નેહથી થાક્યા વિના અહીં જ વર્તો.
12.152.105
स्वैरं रुदन्तो विस्रब्धाश्चिरं स्नेहेन पश्यत ।
दारुणेऽस्मिन्वनोद्देशे भयं वो न भविष्यति ॥ १२.१५२.१०५ ॥
મુક્તપણે રડો, નિશ્ચિંત થઈને, લાંબો સમય સ્નેહથી જુઓ. આ ભયંકર વનપ્રદેશમાં તમને ભય નહીં થાય.
12.152.106
अयं सौम्यो वनोद्देशः पितृणां निधनाकरः ।
स्थीयतां यावदादित्यः किंवः क्रव्यादभाषितैः ॥ १२.१५२.१०६ ॥
આ સુંદર વનપ્રદેશ પિતૃઓનું મૃત્યુસ્થાન છે. સૂર્ય રહે ત્યાં સુધી અહીં રહો; માંસાહારીઓનાં વચનોથી તમને શું?
12.152.107
यदि गृध्रस्य वाक्यानि तीव्राणि रभसानि च ।
गृह्णीत मोहितात्मानः सुतो वो न भविष्यति ॥ १२.१५२.१०७ ॥
મોહિત મનથી જો તમે ગીધનાં કઠોર અને ઉતાવળાં વચનોને સ્વીકારશો, તો તમારો પુત્ર નહીં રહે.
12.152.108
गृध्रो नास्तमितेऽभ्येति तिष्ठेन्नक्तं च जम्बुकः ।
मृतस्य तं परिजनमूचतुस्तौ क्षुधान्वितौ ॥ १२.१५२.१०८ ॥
ગીધ સૂર્યાસ્ત પછી આવતું નથી, અને શિયાળ રાત્રે રહે છે. ભૂખ્યા તે બંનેએ મૃતના તે સંબંધીને કહ્યું.
12.152.109
स्वकार्यबद्धकक्षौ तौ राजन्गृध्रोऽथ जम्बुकः ।
क्षुत्पिपासापरिश्रान्तौ शास्त्रमालम्ब्य जल्पतः ॥ १२.१५२.१०९ ॥
રાજન, પોતપોતાના કાર્યમાં બંધાયેલા એ ગીધ અને શિયાળ ભૂખ-તરસથી થાકીને શાસ્ત્રનો આધાર લઈ વાદ કરવા લાગ્યા.
12.152.110
तयोर्विज्ञानविदुषोर्द्वयोर्मृगपतत्रिणोः ।
वाक्यैरमृतकल्पैस्तैः प्रतिष्ठन्ते व्रजन्ति च ॥ १२.१५२.११० ॥
જ્ઞાનમાં નિપુણ એ મૃગ અને પક્ષી બંને અમૃત સમાન તે વચનોથી ક્યારેક રોકાતા અને ક્યારેક આગળ વધતા.
12.152.111
शोकदैन्यसमाविष्टा रुदन्तस्तस्थिरे तदा ।
स्वकार्यकुशलाभ्यां ते संभ्राम्यन्ते ह नैपुणात् ॥ १२.१५२.१११ ॥
શોક અને દીનતાથી ઘેરાયેલા તેઓ રડતા ત્યારે ઊભા રહી ગયા; પોતપોતાના કાર્યમાં કુશળ એ બંનેની નિપુણતાથી તેઓ મૂંઝાઈ ગયા.
12.152.112
तथा तयोर्विवदतोर्विज्ञानविदुषोर्द्वयोः ।
बान्धवानां स्थितानां चाप्युपातिष्ठत शंकरः ॥ १२.१५२.११२ ॥
આ રીતે તે બંને જ્ઞાની વિવાદ કરી રહ્યા હતા ત્યારે, ઊભેલા સગાંઓની સામે પણ શંકર પ્રગટ થયા.
12.152.113
देव्या प्रणोदितो देवः कारुण्यार्द्रीकृतेक्षणः ।
ततस्तानाह मनुजान्वरदोऽस्मीति शंकरः ॥ १२.१५२.११३ ॥
દેવીથી પ્રેરાયેલા, કરુણાથી ભીંજાયેલાં નેત્રોવાળા દેવ શંકરે ત્યારે તે મનુષ્યોને કહ્યું, "હું વરદાતા છું."
12.152.114
ते प्रत्यूचुरिदं वाक्य दुःखिताः प्रणताः स्थिताः ।
एकपुत्रविहीनानां सर्वेष्नां जीवितार्थिनाम्।
पुत्रस्य नो जीवदानाज्जीवितं दातुमर्हसि ॥ १२.१५२.११४ ॥
દુઃખી થઈને પ્રણામ કરીને ઊભેલા તેઓએ આ વચન કહ્યું, "એકમાત્ર પુત્ર ગુમાવેલા અમે સૌ જીવનની ઇચ્છા રાખીએ છીએ; અમારા પુત્રને જીવનદાન આપીને તમે અમને પણ જીવન આપવા યોગ્ય છો."
12.152.115
एवमुक्तः स भगवान्वारिपूर्णेन पाणिना ।
जीवं तस्मै कुमाराय प्रादाद्वर्षशतानि वै ॥ १२.१५२.११५ ॥
આમ કહેવાયા પછી તે ભગવાને પાણીથી ભરેલા હાથે તે કુમારને જીવન અને સો વર્ષનું આયુષ્ય આપ્યું.
12.152.116
तथा गोमायुगृध्राभ्यां प्राददत्क्षुद्विनाशनम् ।
वरं पिनाकी भगवान्सर्वभूतहिते रतः ॥ १२.१५२.११६ ॥
એ જ રીતે, સર્વ ભૂતોના હિતમાં રત પિનાકી ભગવાને શિયાળ અને ગીધને ભૂખ નાશ પામવાનું વરદાન આપ્યું.
12.152.117
ततः प्रणम्य ते देवं श्रेयोहर्षसमन्विताः ।
कृतकृत्याः सुसंहृष्टाः प्रातिष्ठन्त तदा विभो ॥ १२.१५२.११७ ॥
પછી તેઓ તે દેવને પ્રણામ કરીને, કલ્યાણ અને હર્ષથી યુક્ત, કૃતકૃત્ય થઈને અત્યંત પ્રસન્ન થઈ, હે વિભો, ત્યારે ચાલ્યા ગયા.
12.152.118
अनिर्वेदेन दीर्घेण निश्चयेन ध्रुवेण च ।
देवदेवप्रसादाच्च क्षिप्रं फलमवाप्यते ॥ १२.१५२.११८ ॥
નિરાશ ન થવાથી, લાંબા સમય સુધી, દૃઢ નિશ્ચયથી અને દેવાધિદેવની કૃપાથી ફળ શીઘ્ર પ્રાપ્ત થાય છે.
12.152.119
पश्य दैवस्य संयोगं बान्धवाना च निश्चयम् ।
कृपणानां तु रुदतां कृतमश्रुप्रमार्जनम् ॥ १२.१५२.११९ ॥
દૈવનો સંયોગ અને સ્વજનોનો નિશ્ચય જુઓ. રડતા દીનજનોના આંસુ લૂછાયા.
12.152.120
पश्य चाल्पेन कालेन निश्चयाध्वेषणेन च ।
प्रसादं शंकरात्प्राप्य दुःखिताः सुखमाप्नुवन् ॥ १२.१५२.१२० ॥
જુઓ, થોડા સમયમાં નિશ્ચયપૂર્વકની શોધ અને શંકરની કૃપા મેળવીને દુઃખીજનોએ સુખ મેળવ્યું.
12.152.121
ते विस्मिताः प्रहृष्टाश्च पुत्रसंजीवनात्पुनः ।
बभूवुर्भरतश्रेष्ठ प्रसादाच्छंकरस्य वै ॥ १२.१५२.१२१ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, શંકરની કૃપાથી પુત્ર ફરી જીવિત થતાં તેઓ વિસ્મિત અને અત્યંત પ્રસન્ન થયા.
12.152.122
ततस्ते त्वरिता राजंस्त्यक्त्वा शोकं शिशूद्भवम् ।
विविशुः पुत्रमादाय नगरं हृष्टमानसाः ॥ १२.१५२.१२२ ॥
પછી હે રાજન્, બાળકથી ઉત્પન્ન થયેલો શોક છોડીને, પુત્રને લઈને પ્રસન્ન મનથી તેઓ ઝડપથી નગરમાં પ્રવેશ્યા.
12.152.123
एषा बुद्धिः समस्तानां चातुर्वर्ण्येन दर्शिता ॥ १२.१५२.१२३ ॥
આ બુદ્ધિ (ઉપદેશ) સર્વ ચાર વર્ણો માટે દર્શાવાઈ છે.
12.152.124
धर्मार्थमोक्षसंयुक्तमितिहासं पुरातनम् ।
श्रुत्वा मनुष्यः सततमिहामुत्र प्रमोदते ॥ १२.१५२.१२४ ॥
ધર્મ, અર્થ અને મોક્ષથી યુક્ત આ પ્રાચીન ઇતિહાસ સાંભળીને મનુષ્ય આ લોકમાં અને પરલોકમાં સતત આનંદ પામે છે.