ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.152
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.152.1
कच्चित्पितामहेनासीच्छ्रुवं वा दृष्टमेव च ।
कच्चिन्मर्त्यो मृतो राजन्पुनरुज्जीवितोऽभवत् ॥ १२.१५२.१ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ପିତାମହ କଅଣ କେବେ ଶୁଣିଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଦେଖିଛନ୍ତି ଯେ ମୃତ ମଣିଷ ପୁନର୍ବାର ଜୀବିତ ହୋଇଥିଲା?
12.152.2
शृणु पार्थ यथावृत्तमितिहासं पुरातनम् ।
गृध्रजम्बुकसंवादं यो वृत्तो वैदिशे पुरे ॥ १२.१५२.२ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ବୈଦିଶ ନଗରରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା ସେହି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ ଶୁଣ; ଶାଗୁଣା ଓ ଶିଆଳର କଥାବାର୍ତ୍ତା।
12.152.3
कस्यचिद्ब्राह्मणस्यासीद्दुःखलब्धः सुतो मृतः ।
बाल एव विशालाक्षो बालग्रहनिपीडितः ॥ १२.१५२.३ ॥
ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଯିଏ ବହୁ କଷ୍ଟରେ ମିଳିଥିଲା, ମରିଗଲା; ସେ ଶିଶୁ ହିଁ ଥିଲା, ବଡ଼ ଆଖିର, ବାଳଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ।
12.152.4
दुःखिताः केचिदादाय बालमप्राप्तयोवनम् ।
कुलसर्वस्वभूतं वै रुदन्तः शोककर्शिताः ॥ १२.१५२.४ ॥
କେତେକ ଦୁଃଖିତ ଲୋକ, ଯୌବନ ନ ପାଇଥିବା, କୁଳର ସର୍ବସ୍ୱ ସେହି ଶିଶୁକୁ ଉଠାଇ, କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି, ଶୋକରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ।
12.152.5
बालं मृतं गृहीत्वाऽथ श्मशानाभिमुखाः स्थिताः ।
अङ्गेनाङ्गं समाक्रस्य रुरुदुर्भृशदुःखिताः ॥ १२.१५२.५ ॥
ମୃତ ଶିଶୁକୁ ଧରି ସେମାନେ ଶ୍ମଶାନ ଆଡ଼କୁ ମୁହଁ କରି ଠିଆ ହେଲେ; ଅଙ୍ଗରେ ଅଙ୍ଗ ଲଗାଇ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ।
12.152.6
शोचन्तस्तस्य पूर्वोक्तान्भाषितांश्चासकृत्पुनः ।
तं बालं भूतले क्षिप्य प्रतिगन्तुं न शक्नुयुः ॥ १२.१५२.६ ॥
ସେହି ଶିଶୁ ବିଷୟରେ ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଥିବା କଥାକୁ ବାରମ୍ବାର ସ୍ମରଣ କରି ଶୋକ କରୁଥିବା ସେମାନେ, ସେହି ଶିଶୁକୁ ଭୂମିରେ ରଖି ଫେରି ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ।
12.152.7
तेषां रुदितशब्देन गृध्रोऽभ्येत्य वचोऽब्रवीत् ।
प्रेतात्मकमिमंकाले त्यक्त्वा गच्छत माचिरम् ॥ १२.१५२.७ ॥
ସେମାନଙ୍କ କ୍ରନ୍ଦନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଏକ ଶକୁନି ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲା: 'ପ୍ରେତରୂପୀ ଏହି ଶିଶୁକୁ ଏଠାରେ ଛାଡ଼ି ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଅ, ବିଳମ୍ବ କର ନାହିଁ।'
12.152.8
इह पुंसां सहस्राणि स्त्रीसहस्राणि चैव ह ।
समानीतानि कालेन हित्वा वै यान्ति बान्धवाः ॥ १२.१५२.८ ॥
ଏଠାରେ କାଳ ଦ୍ୱାରା ଏକତ୍ର କରାଯାଇଥିବା ହଜାର ହଜାର ପୁରୁଷ ଓ ହଜାର ହଜାର ନାରୀ ଅଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ବାନ୍ଧବମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାନ୍ତି।
12.152.9
संपश्यत जगत्सर्वं सुखदुःखैरधिष्ठितम् ।
संयोगो विप्रयोगश्च पर्यायेणोपलभ्यते ॥ १२.१५२.९ ॥
ଦେଖ, ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ ସୁଖ-ଦୁଃଖରେ ଆବୃତ; ସଂଯୋଗ ଓ ବିୟୋଗ ପାଳି ଅନୁସାରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ।
12.152.10
गृहीत्वा ये च गच्छन्ति येऽनुयान्ति च तान्मृतान् ।
तेऽप्यायुषः प्रमाणेन स्वेन गच्छन्ति जन्तवः ॥ १२.१५२.१० ॥
ଯେଉଁମାନେ ମୃତମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ସେମାନଙ୍କ ପଛେ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଆୟୁର ପରିମାଣ ଅନୁସାରେ ଚାଲିଯାନ୍ତି।
12.152.11
अलं स्थित्वा श्मशानेऽस्मिन्गृध्रगोमायुसंकुले ।
कङ्कालबहुले घोरे सर्वप्राणिभयंकरे ॥ १२.१५२.११ ॥
ଶଙ୍ଖ ଓ ଶିଆଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ହାଡ଼ରେ ଭରା, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଏହି ଶ୍ମଶାନରେ ଆଉ ରହିବା ଯଥେଷ୍ଟ।
12.152.12
न पुनर्जीवितः कश्चित्कालधर्ममुपागतः ।
प्रियो वा यदि वा द्वेष्यः प्राणिनां गतिरीदृशी ॥ १२.१५२.१२ ॥
କାଳଧର୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କେହି ଆଉ ବଞ୍ଚି ଉଠନ୍ତି ନାହିଁ; ସେ ପ୍ରିୟ ହେଉ କି ଦ୍ୱେଷ୍ୟ; ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଗତି ଏହିପରି।
12.152.13
सर्वेण खलु मर्तव्यं मर्त्यलोके प्रसूयता ।
कृतान्तविहिते मार्गे मृतं को जीवयिष्यति ॥ १२.१५२.१३ ॥
ଏହି ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ମରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। କୃତାନ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପଥରେ ଯାଇଥିବା ମୃତକୁ କିଏ ବଞ୍ଚାଇବ?
12.152.14
दिशान्तोपचितो यावदस्तं गच्छति भास्करः ।
गम्यतां स्वमधिष्ठानं सुतस्नेहं विसृज्य वै ॥ १२.१५२.१४ ॥
ଦିଗର ସୀମାରେ ସଂଚିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ପୁତ୍ରସ୍ନେହ ତ୍ୟାଗ କରି ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଯାଅ।
12.152.15
ततो गृध्रवचः श्रुत्वा विक्रोशन्तस्तदा नृप ।
बान्धवास्तेऽभ्यगच्छन्त पुत्रमुत्सृज्य भूतले ॥ १२.१५२.१५ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ସେତେବେଳେ ଗିଧର କଥା ଶୁଣି, ବିଳାପ କରି ବାନ୍ଧବମାନେ ପୁତ୍ରକୁ ଭୂମିରେ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
12.152.16
विनिश्चित्याथ च तदा विक्रोशन्तस्ततस्ततः ।
मृत इत्येव गच्छन्तो निराशास्तस्य दर्शने ॥ १२.१५२.१६ ॥
ପରେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଏଣେତେଣେ ବିଳାପ କରି, 'ଏ ମରିଗଲା' ବୋଲି କହି, ତାକୁ ଦେଖିବାର ଆଶା ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
12.152.17
निश्चितार्थाश्च ते सर्वे संत्यजन्तः स्वमात्मजम् ।
निराशा जीविते तस्य मार्गमावृत्य धिष्ठिताः ॥ १२.१५२.१७ ॥
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ତାର ଜୀବନ ଆଶା ଛାଡ଼ି, ପଥ ରୋକି ଠିଆ ହେଲେ।
12.152.18
ध्वाङ्क्षपक्षसवर्णस्तु बिलान्निःसृत्य जम्बुकः ।
गच्छमानान्स्म तानाह निर्घृणाः खलु मानुषाः ॥ १२.१५२.१८ ॥
କାଉର ଡେଣାର ରଙ୍ଗର ସେହି ଶିଆଳ ଗର୍ତ୍ତରୁ ବାହାରି, ଯାଉଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କହିଲା — "ମଣିଷମାନେ ସତରେ ନିର୍ଦ୍ଦୟ।"
12.152.19
आदित्योऽयं स्थितो मूढाः स्नेहं कुरुत मा भयम् ।
बहुरूपो मुहूर्ताच्च जीवेदपि च बालकः ॥ १२.१५२.१९ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏଠାରେ ଉଦିତ ହୋଇ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି, ହେ ମୂର୍ଖମାନେ! ସ୍ନେହ କର, ଭୟ କର ନାହିଁ। ଏହି ବାଳକ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବହୁରୂପ ହୋଇ ବଞ୍ଚି ପାରେ।
12.152.20
दर्भान्भूमौ विनिक्षिप्य पुत्रस्नेहविनाकृताः ।
श्मशाने सुतमुत्सृज्य कस्माद्गच्छत निर्घृणाः ॥ १२.१५२.२० ॥
ଦର୍ଭ ଘାସ ଭୂମିରେ ରଖି, ପୁତ୍ରସ୍ନେହ ବିହୀନ ହୋଇ, ଶ୍ମଶାନରେ ପୁତ୍ରକୁ ଛାଡ଼ି, ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୟମାନେ, କାହିଁକି ଯାଉଛ?
12.152.21
न वोऽस्त्यस्मिन्सुते स्नेहो बाले मधुरभाषिणि ।
यस्य भाषितमात्रेण प्रसादमधिगच्छत ॥ १२.१५२.२१ ॥
ଏହି ମଧୁରଭାଷୀ ବାଳକ ପ୍ରତି ତୁମର ସ୍ନେହ ନାହିଁ; ଯାହାର କେବଳ କଥାରେ ତୁମେ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇ ପାରିଥାନ୍ତ।
12.152.22
न पश्यध्वं सुतस्नेहो यादृशः पशुपक्षिणाम् ।
न तेषां धारयित्वा तान्कश्चिदस्ति फलागमः ॥ १२.१५२.२२ ॥
ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କଠାରେ ଥିବା ପୁତ୍ରସ୍ନେହ କ'ଣ ତୁମେ ଦେଖୁନାହଁ? ସେମାନଙ୍କୁ ପୋଷିବାରେ କ'ଣ କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ?
12.152.23
चतुष्पात्पक्षिकीटानां प्राणिनां स्नेहसङ्गिनाम् ।
परलोकगतिस्थानां मुनियज्ञक्रियामिव ॥ १२.१५२.२३ ॥
ଚତୁଷ୍ପାଦ ପ୍ରାଣୀ, ପକ୍ଷୀ, କୀଟ, ସ୍ନେହବଦ୍ଧ ପ୍ରାଣୀମାନେ — ପରଲୋକ ଗତିରେ ଥିବା — ସେମାନେ ମୁନିଙ୍କ ଯଜ୍ଞକର୍ମ ପରି।
12.152.24
तेषां पुत्राभिरामाणामिह लोके परत्र च ।
न गुणो दृश्यते कश्चित्प्रजाः संधारयन्ति च ॥ १२.१५२.२४ ॥
ପୁତ୍ରମାନଙ୍କଠାରେ ଆନନ୍ଦିତ ସେହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କଠାରେ ଏ ଲୋକ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ କୌଣସି ଗୁଣ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ତଥାପି ସେମାନେ ନିଜ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ପୋଷନ୍ତି।
12.152.25
अपश्यतां प्रियान्पुत्रान्येषां शोको न तिष्ठति ।
न ते पोषणसंप्रीता मातापितर एव हि ॥ १२.१५२.२५ ॥
ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ନ ଦେଖୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଶୋକ ରହେ ନାହିଁ; ପାଳନପୋଷଣରେ ଆନନ୍ଦିତ ମାତାପିତା ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୃତରେ ସେପରି ନୁହଁନ୍ତି।
12.152.26
मानुषाणां कुतः स्नेहो येषां शोको न विद्यते ।
इमं कुलकरं पुत्रं त्यक्त्वा क्व नु गमिष्यथ ॥ १२.१५२.२६ ॥
ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଶୋକ ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ନେହ କେଉଁଠୁ? ଏହି କୁଳଧାରୀ ପୁତ୍ରକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଆପଣମାନେ କୁଆଡ଼େ ଯିବେ?
12.152.27
चिरं मुञ्चत बाष्पं च चिरं स्नेहेनन पश्यत ।
एवंविधानि हीष्टानि दुस्त्यजानि विशेषतः ॥ १२.१५२.२७ ॥
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଲୋତକ ଢାଳ; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ସ୍ନେହରେ ଦେଖ। ଏପରି ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁ, ବିଶେଷ କରି, ତ୍ୟାଗ କରିବା କଷ୍ଟକର।
12.152.28
क्षीणस्याथामिशस्तस्य श्मशानाभिमुखस्य च ।
बान्धवा यत्र तिष्ठति तत्रान्यो नाधितिष्ठति ॥ १२.१५२.२८ ॥
କ୍ଷୀଣ, ଦୁଃଖରେ ଘେରା ହୋଇ ଶ୍ମଶାନ ଦିଗକୁ ମୁଖ କରିଥିବା ତା ପାଖରେ ବନ୍ଧୁମାନେ ଯେଉଁଠି ଠିଆ ହୁଅନ୍ତି, ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ କେହି ଠିଆ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.152.29
सर्वस्य दयिताः प्राणाः सर्वः स्नेहं च विन्दति ।
तिर्यग्योनिष्वपि संतां स्नेहं पश्यत यादृशम् ॥ १२.१५२.२९ ॥
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ପ୍ରିୟ; ସମସ୍ତେ ସ୍ନେହ ପାଆନ୍ତି। ପଶୁଯୋନିରେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତାନ ପ୍ରତି କିପରି ସ୍ନେହ ଥାଏ, ଦେଖ।
12.152.30
त्यक्त्वा कथं गच्छथेमं पद्मलोलायतेक्षणम् ।
यथा नवोद्वाहकृतं स्नानमाल्यविभूषितम्। ॥ १२.१५२.३० ॥
ପଦ୍ମ ପରି ଚଞ୍ଚଳ ଓ ବିଶାଳ ନୟନ ଥିବା ଏହି ପୁତ୍ରକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଆପଣମାନେ କିପରି ଯିବେ? ନବ ବିବାହ ପାଇଁ ସ୍ନାନ କରି ମାଳାରେ ସଜ୍ଜିତ ଲୋକ ପରି ସେ।
12.152.31
जम्बुकस्य वचः श्रुत्वा कृपणं परिदेवतः ।
न्यवर्तन्त तदा सर्वे बालार्थं ते स्म मानुषाः ॥ १२.१५२.३१ ॥
ଶିଆଳର ଦୀନ ବିଳାପ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେତେବେଳେ ସେହି ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଶିଶୁ ପାଇଁ ଫେରିଗଲେ।
12.152.32
अहो बत नृशंसेन जम्बुकेनाल्पमेधसा ।
क्षुद्रेणोक्ता हीनसत्वा मानुषाः किं निवर्तथ ॥ १२.१५२.३२ ॥
ଅହୋ! କ୍ରୂର, ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର ଶିଆଳର କଥାରେ, ହୀନସାହସୀ ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ତୁମେ କାହିଁକି ଫେରୁଛ?
12.152.33
पञ्चभूतपरित्यक्तं शुष्कं काष्ठत्वमागतम् ।
कस्माच्छोचथ निश्चेष्टमात्मानं किं न शोचथ ॥ १२.१५२.३३ ॥
ପଞ୍ଚଭୂତ ଛାଡିଦେଇଥିବା, ଶୁଖି କାଠ ହୋଇଯାଇଥିବା ଏହି ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟ ଶରୀର ପାଇଁ କାହିଁକି ଶୋକ କରୁଛ? ନିଜ ଆତ୍ମା ପାଇଁ କାହିଁକି ଶୋକ କରୁନାହଁ?
12.152.34
तपः कुरुत वै तीव्रं मुच्यध्वं येन किल्बिषात् ।
तपसा लभ्यते सर्वं विलापः किं करिष्यति ॥ १२.१५२.३४ ॥
କଠୋର ତପସ୍ୟା କର, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ। ତପସ୍ୟାରେ ସବୁକିଛି ମିଳେ; ବିଳାପ କ'ଣ କରିବ?
12.152.35
अनिष्टानि न भाग्यानि जानीत स्वंस्वमात्मना ।
येन गच्छति बालोऽयं दत्त्वा शोकमनन्तकम् ॥ १२.१५२.३५ ॥
ଅନିଷ୍ଟ ଓ ଭାଗ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ କର୍ମରୁ ପାଆନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣ; ସେଥିପାଇଁ ଏହି ଶିଶୁ ଅନନ୍ତ ଶୋକ ଦେଇ ଚାଲିଯାଉଛି।
12.152.36
धनं गावः सुवर्णं च मणिरत्नमथापि च ।
अपत्यं च तपोमूलं तपो योगाच्च लभ्यते ॥ १२.१५२.३६ ॥
ଧନ, ଗାଈ, ସୁନା, ମଣି-ରତ୍ନ ଏବଂ ସନ୍ତାନ ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟାରୁ ମିଳେ; ତପସ୍ୟା ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସେସବୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.152.37
यथा कृता च भूतेषु प्राप्यते सुखदुःखिता ।
गृहीत्वा जायते जन्तुर्दुःखानि च सुखानि च ॥ १२.१५२.३७ ॥
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୃତ କର୍ମ ଅନୁସାରେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ସେହିପରି ଜୀବ ଜନ୍ମ ନେଇ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ଉଭୟ ଭୋଗ କରେ।
12.152.38
न कर्मणा पितुः पुत्रः पिता व्रा पुत्रकर्मणा ।
मार्गेणान्येन गच्छन्ति बद्धाः सुकृतदुष्कृतैः ॥ १२.१५२.३८ ॥
ପିତାଙ୍କ କର୍ମରେ ପୁତ୍ର କିମ୍ବା ପୁତ୍ରଙ୍କ କର୍ମରେ ପିତା ଫଳ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ବଦ୍ଧ ଜୀବମାନେ ନିଜ ସୁକୃତ-ଦୁଷ୍କୃତ ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପଥେ ଯାଆନ୍ତି।
12.152.39
धर्मं चरत यत्नेन तथाऽधर्मान्निवर्तत ।
वर्तध्वं च यथाकालं दैवतेषु द्विजेषु च ॥ १२.१५२.३९ ॥
ଯତ୍ନ ସହ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କର, ଅଧର୍ମରୁ ନିବୃତ୍ତ ହୁଅ; ଯଥାକାଳରେ ଦେବତା ଓ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଉଚିତ ଆଚରଣ କର।
12.152.40
शोकं त्यजत दैन्यं च सुतस्नेहान्निवर्तत ।
त्यज्यतामयमाक्रोशस्ततः शीघ्रं निवर्तत ॥ १२.१५२.४० ॥
ଶୋକ ଓ ଦୈନ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କର; ପୁତ୍ର-ସ୍ନେହରୁ ନିବୃତ୍ତ ହୁଅ। ଏହି ବିଳାପ ତ୍ୟାଗ କର, ତାପରେ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଯାଅ।
12.152.41
यत्करोति शुभं कर्म तथा कर्म सुदारुणम् ।
तत्कर्तैव समश्नाति बान्धवानां किमत्र ह ॥ १२.१५२.४१ ॥
ଯେ ଶୁଭ କର୍ମ କରେ ଓ ଅତି ଦାରୁଣ କର୍ମ କରେ, କର୍ତ୍ତା ହିଁ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗେ; ଏଥିରେ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କର କଅଣ ସମ୍ପର୍କ?
12.152.42
इह त्यक्त्वा न तिष्ठन्ति बान्धवा बान्धवं प्रियम् ।
स्नेहमुत्सृज्य गच्छन्ति बाष्पपूर्णाविलेक्षणाः ॥ १२.१५२.४२ ॥
ଏଠାରେ ବାନ୍ଧବମାନେ ପ୍ରିୟ ବାନ୍ଧବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ରହନ୍ତି ନାହିଁ; ସ୍ନେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ଲୁହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଝାପସା ଆଖି ନେଇ ସେମାନେ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି।
12.152.43
प्राज्ञो वा यदि वा मूर्खः सधनो निर्धनोऽपि वा ।
सर्वः कालवशं याति शुभाशुभसमन्वितः ॥ १२.१५२.४३ ॥
ଜ୍ଞାନୀ ହେଉ କି ମୂର୍ଖ, ଧନୀ ହେଉ କି ନିର୍ଧନ, ଶୁଭାଶୁଭ ଯୁକ୍ତ ସମସ୍ତେ କାଳର ବଶରେ ଯାଆନ୍ତି।
12.152.44
किं करिष्यथ शोचित्वा मृतं किमनुशोचथ ।
सर्वस्य हि प्रभुः कालो धर्मतः समदर्शनः ॥ १२.१५२.४४ ॥
ଶୋକ କରି ଆପଣମାନେ କ'ଣ କରିବେ? ମୃତ ପାଇଁ କାହିଁକି ଶୋକ କରୁଛନ୍ତି? ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରଭୁ କାଳ; ସେ ଧର୍ମତଃ ସମଦୃଷ୍ଟିରେ ସବୁକୁ ଦେଖେ।
12.152.45
यौवनस्थांश्च बालांश्च बृद्धान्गर्भगतानपि ।
सर्वानाविशते मृत्युरेवंभूतमिदं जगत् ॥ १२.१५२.४५ ॥
ଯୌବନସ୍ଥ, ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ, ଗର୍ଭସ୍ଥ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଆବେଶ କରେ; ଏହି ଜଗତ ଏପରି ଅଟେ।
12.152.46
अहो मन्दीकृतः स्नेहो गृध्रेणेहाल्पबुद्धिना ।
पुत्रस्नेहाभिभूतानां युष्माकं शोचतां भृशम् ॥ १२.१५२.४६ ॥
ଆହା! ଏଠାରେ ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି ଶକୁନି ସ୍ନେହକୁ ମନ୍ଦ କରିଦେଲା; ପୁତ୍ରସ୍ନେହରେ ଅଭିଭୂତ ଆପଣମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ଶୋକ କରୁଛନ୍ତି।
12.152.47
समैः सम्यक्प्रयुक्तैश्च वचनैर्हेतुदर्शनैः ।
सर्वमेतत्प्रपद्याशु कुरुध्वं वा विचारणां।
यद्गच्छथ जलस्थानं स्नेहमुत्सृज्य दुस्त्यजम् ॥ १२.१५२.४७ ॥
ସମୁଚିତ ଭାବେ ପ୍ରୟୋଗିତ ଉପଯୁକ୍ତ ବାକ୍ୟ ଓ କାରଣ ପ୍ରଦର୍ଶନକାରୀ ଯୁକ୍ତିରେ ଏ ସବୁ ଶୀଘ୍ର ବୁଝି ବିଚାର କର; ଛାଡ଼ିବା କଷ୍ଟକର ସ୍ନେହ ତ୍ୟାଗ କରି ଜଳାଶୟକୁ ଯାଅ।
12.152.48
अहो पुत्रवियोगेन मृतशून्योपसेवनात् ।
क्रोशतां वा भृशं दुःखं विवत्सानां गवामिव ॥ १२.१५२.४८ ॥
ଆହା! ପୁତ୍ରବିୟୋଗ ଓ ମୃତ ଶୂନ୍ୟର ସେବାରୁ ବିଳାପ କରୁଥିବା ଆପଣମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଅତ୍ୟଧିକ; ବାଛୁରୀ ହରାଇଥିବା ଗାଈଙ୍କ ଦୁଃଖ ପରି।
12.152.49
अद्य शोकं विजानामि मानुषाणां महीतले ।
स्नेहं हि कारणं कृत्वा ममाप्यश्रूण्यथापतन् ॥ १२.१५२.४९ ॥
ଆଜି ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଶୋକ ଜାଣେ, କାରଣ ସ୍ନେହକୁ କାରଣ କରି ମୋ ଆଖିରୁ ମଧ୍ୟ ଲୁହ ଝରିଲା।
12.152.50
यत्नो हि सततं कार्यस्ततो दैवेन सिद्ध्यति ।
दैवं पुरुषकारश्च कृतान्तेनोपपद्यते ॥ १२.१५२.५० ॥
ପ୍ରଯତ୍ନ ସର୍ବଦା କରିବା ଉଚିତ; ତେବେ ଦୈବରୁ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ। ଦୈବ ଓ ପୁରୁଷକାର ଉଭୟ କୃତାନ୍ତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
12.152.51
अनिर्वेदः सदा कार्यो निर्वेदाद्धि कुतः सुखम् ।
प्रयत्नात्प्राप्यते ह्यर्थः कस्माद्गच्छथ निर्दयम् ॥ १२.१५२.५१ ॥
ସର୍ବଦା ନିରାଶ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ନିରାଶାରୁ ସୁଖ କେମିତି ମିଳିବ? ପ୍ରଯତ୍ନରୁ ହିଁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ମିଳେ; ତେବେ କାହିଁକି ନିର୍ଦ୍ଦୟ ହୋଇ ଯାଉଛ?
12.152.52
आत्ममांसोपवृत्तं च शरीरार्धमर्यी तनुम् ।
पितॄणां वंशकर्तारं वने त्यक्त्वा क्व यास्यथ ॥ १२.१५२.५२ ॥
ନିଜ ମାଂସରୁ ଜନ୍ମିତ, ଶରୀରର ଅର୍ଦ୍ଧଭାଗ, ଆର୍ଯ୍ୟ, ପିତୃବଂଶ ଚଳାଉଥିବା ଏହି ଦେହକୁ ବନରେ ଛାଡ଼ି କେଉଁଠି ଯିବ?
12.152.53
अथवाऽस्तं गते सूर्ये संध्याकाल उपस्थिते ।
ततो नेष्यश्च वा पुत्रमिहस्था वा भविष्यथ ॥ १२.१५२.५३ ॥
କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲେ, ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ତାପରେ ପୁତ୍ରକୁ ନେବ, କିମ୍ବା ଏଠାରେ ରହିବ।
12.152.54
अद्य वर्षसहस्रं मे साग्रं जातस्य मानुषाः ।
न च पश्यामि जीवन्तं मृतं स्त्रीपुंनपुंसकम् ॥ १२.१५२.५४ ॥
ଆଜି ମୋ ଜନ୍ମଠାରୁ ହଜାର ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ଗଡ଼ିଗଲା, ହେ ମନୁଷ୍ୟଗଣ; ଜୀବିତ ବା ମୃତ, ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁରୁଷ କି ନପୁଂସକ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦେଖେ ନାହିଁ।
12.152.55
मृता गर्भेषु जायन्ते जातमात्रा म्रियन्ति च ।
चंक्रमन्तो म्रियन्ते च यौवनस्थास्तथा परे ॥ १२.१५२.५५ ॥
ଗର୍ଭରେ ମୃତ ଲୋକମାନେ ଜନ୍ମନ୍ତି, ଜନ୍ମ ହେବା ମାତ୍ରେ ମରନ୍ତି, ଚାଲୁଥିବା ବେଳେ ମରନ୍ତି, ଏବଂ ଯୌବନରେ ଥିବା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସେପରି ମରନ୍ତି।
12.152.56
अनित्यानीह भाग्यानि चतुष्पात्पक्षिणामपि ।
जङ्गमाजङ्गमानां च ह्यायुरग्रेऽवतिष्ठते ॥ १२.१५२.५६ ॥
ଏଠାରେ ଚତୁଷ୍ପାଦ ପ୍ରାଣୀ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅନିତ୍ୟ; ଚଳନ୍ତି ଓ ଅଚଳ ଜୀବମାନଙ୍କର ଆୟୁଷ ମଧ୍ୟ ଆଗରୁ ସ୍ଥିର ହୋଇ ରହିଥାଏ।
12.152.57
इष्टदारवियुक्ताश्च पुत्रशोकान्वितास्तथा ।
दह्यमानाः स्म शोकेन गृहं गच्छन्ति नित्यशः ॥ १२.१५२.५७ ॥
ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କଠାରୁ ବିୟୁକ୍ତ ଏବଂ ପୁତ୍ରଶୋକରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଲୋକମାନେ, ଶୋକରେ ଜଳି ଜଳି, ପ୍ରତିଦିନ ଘରକୁ ଫେରନ୍ତି।
12.152.58
अनिष्टानां सहस्राणि तथेष्टानां शतानि च ।
उत्सृज्येह प्रयाता वै बान्धवा भृशदुःखिताः ॥ १२.१५२.५८ ॥
ଅନିଷ୍ଟ ହଜାର ଓ ଇଷ୍ଟ ଶହେ ଏଠାରେ ଛାଡ଼ି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ବାନ୍ଧବମାନେ ଚାଲିଯାନ୍ତି।
12.152.59
त्यज्यतामेष निस्तेजाः शून्यः काष्ठत्वमागतः ।
अन्यदेहविषक्तं हि शिशुं काष्ठमुपासथ ॥ १२.१५२.५९ ॥
ଏହି ଶିଶୁକୁ ତ୍ୟାଗ କର; ସେ ନିସ୍ତେଜ ଓ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ କାଠ ହୋଇଯାଇଛି। ଅନ୍ୟ ଦେହରେ ଆସକ୍ତ ଏହି ଶିଶୁକୁ ତୁମେମାନେ କାଠ ପରି ଧରିଛ।
12.152.60
त्यक्तजीवस्य वै बाष्पं कस्माद्धित्वा न गच्छत ।
निरर्थको ह्ययं स्नेहो निष्फलश्च परिश्रमः ॥ १२.१५२.६० ॥
ପ୍ରାଣ ଚାଲିଯାଇଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ଲୁହ ଢାଳି ତୁମେ ତାକୁ ଛାଡ଼ି କାହିଁକି ଯାଉନ ନାହଁ? ଏହି ସ୍ନେହ ନିରର୍ଥକ, ଏହି ପରିଶ୍ରମ ନିଷ୍ଫଳ।
12.152.61
न च क्षुर्भ्यां न कर्णाभ्यां च शृणोति स पश्यति ।
कस्मादेनं सप्नुत्सृज्य न गृहान्गच्छताशु वै ॥ १२.१५२.६१ ॥
ସେ ଆଖିରେ ଦେଖେ ନାହିଁ, କାନରେ ଶୁଣେ ନାହିଁ। ତେବେ ତାକୁ ଛାଡ଼ି ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଘରକୁ କାହିଁକି ଯାଉ ନାହଁ?
12.152.62
मोक्षधर्माश्रितैर्वाक्यैर्हेतुमद्भिः सुनिष्ठुरैः ।
भयोक्ता गच्छत क्षिप्रं स्वं स्वमेव निवेशनम् ॥ १२.१५२.६२ ॥
ମୋକ୍ଷଧର୍ମ ଉପରେ ଆଧାରିତ, ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଅତି କଠୋର ବାକ୍ୟରେ ଭୟରେ କୁହାଯାଇଛି — ଏବେ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଅ।
12.152.63
प्रज्ञाविज्ञानयुक्तेन बुद्धिसंज्ञाप्रदायिना ।
वच्चं श्राविता नूनं मानुषाः संनिवर्तथ ॥ १२.१५२.६३ ॥
ପ୍ରଜ୍ଞା ଓ ବିଜ୍ଞାନରେ ଯୁକ୍ତ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ବିବେକ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ — ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ଶୁଣାଯାଇଛ; ହେ ମନୁଷ୍ୟଗଣ, ଫେରିଯାଅ।
12.152.64
शोको द्विगुणतां याति दृष्ट्वा स्मृत्वा च चेष्टितम् ।
इत्येतद्वचनं श्रुत्वा सन्निवृत्तास्तु मानुषाः।
अपश्यत्तं तदा सुप्तं द्रुतमागत्य जम्बुकः ॥ १२.१५२.६४ ॥
ଦେଖି ଓ ତାର କର୍ମ ସ୍ମରଣ କରି ଶୋକ ଦ୍ବିଗୁଣ ହୁଏ। ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଫେରିଗଲେ; ସେତେବେଳେ ଏକ ଶିଆଳ ଶୀଘ୍ର ଆସି ଶୋଇଥିବା ତାକୁ ଦେଖିଲା।
12.152.65
इमं कनकवर्णाभं भूषणैः समलंकृतम् ।
गृध्रवाक्यात्कथं पुत्रं त्यक्ष्यध्वं पितृपिण्डदम् ॥ १२.१५२.६५ ॥
ସୁନା ବର୍ଣ୍ଣର, ଅଳଙ୍କାରରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଏହି — ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଦେଉଥିବା ପୁତ୍ର — ଗିଦ୍ଧର ବାକ୍ୟରେ ତୁମେ ଏହାକୁ କେମିତି ତ୍ୟାଗ କରିବ?
12.152.66
न स्नेहस्य च विच्छेदो विलापरुदितस्य च ।
मृतस्यास्य परित्यागात्तापो वै भविता ध्रुवम् ॥ १२.१५२.६६ ॥
ସ୍ନେହର ବିଚ୍ଛେଦ ହୁଏ ନାହିଁ, ବିଳାପ ଓ କାନ୍ଦଣା ମଧ୍ୟ ଥାଏ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଏହି ମୃତକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ନିଶ୍ଚୟ ସନ୍ତାପ ହେବ।
12.152.67
श्रूयते शम्बुके शूद्रे हते ब्राह्मणदारकः ।
जीवितो धर्ममासाद्य रामात्सत्यपराक्रमात् ॥ १२.१५२.६७ ॥
ଶମ୍ବୁକ ନାମକ ଶୂଦ୍ର ନିହତ ହେବା ପରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ବାଳକ ଜୀବିତ ହେଲା ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ; ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ପାଇ।
12.152.68
तथा श्वैत्यस्य राजर्षेर्बालो दिष्टान्तमागतः ।
मुनिना धर्मनिष्ठेन मृतः संजीवितः पुनः ॥ १२.१५२.६८ ॥
ସେହିପରି, ଦୈବ ନିରୂପିତ ଅନ୍ତ ପାଇଥିବା ରାଜର୍ଷି ଶୈତ୍ୟଙ୍କ ବାଳକ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପୁନର୍ଜୀବିତ ହେଲା।
12.152.69
तथा कश्चिद्भवेत्सिद्धो मुनिर्वा देवतापि वा ।
कृपणानामनुक्रोशं कुर्याद्वो रुदतामिह ॥ १२.१५२.६९ ॥
ସେହିପରି, ଏଠାରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦୀନ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତି କୌଣସି ସିଦ୍ଧ, ମୁନି କିମ୍ବା ଦେବତା କରୁଣା କରନ୍ତୁ।
12.152.70
इत्युक्तास्ते न्यवर्तन्त शोकार्ताः पुत्रवत्सलाः ।
अङ्के शिरः समाधाय रुरुदुर्बहुविस्तरम्।
तेषां रुदितशब्देन गृध्रोऽभ्येत्य वचोऽब्रवीत् ॥ १२.१५२.७० ॥
ଏପରି କୁହାଗଲେ ସେମାନେ ଶୋକାର୍ତ୍ତ ଓ ପୁତ୍ରସ୍ନେହୀ ହୋଇ ଫେରିଗଲେ; କୋଳରେ ମୁଣ୍ଡ ରଖି ବହୁକ୍ଷଣ କାନ୍ଦିଲେ। ସେମାନଙ୍କ କାନ୍ଦଣାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଏକ ଶାଗୁଣ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲା।
12.152.71
अश्रुपातपरिक्लिन्नः पाणिस्पर्शप्रपीडितः ।
धर्मराजप्रयोगाच्च दीर्घनिद्रां प्रवेशितः ॥ १२.१५२.७१ ॥
ଲୁହର ଧାରରେ ଭିଜିଥିବା, ହାତ ସ୍ପର୍ଶରେ ପୀଡ଼ିତ, ଓ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦୀର୍ଘ ନିଦ୍ରାରେ ପ୍ରବେଶିତ।
12.152.72
तपसाऽपि हि संयुक्तो जनः कालेन हन्यते ।
सर्वस्नेहावसक्तानामिदं हि स्नेहवर्तनम् ॥ १२.१५२.७२ ॥
ତପସ୍ୟାଯୁକ୍ତ ମଣିଷ ମଧ୍ୟ କାଳ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ସ୍ନେହରେ ଆସକ୍ତମାନଙ୍କ ସ୍ନେହ-ଆଚରଣ ଏହା।
12.152.73
बालवृद्धसहस्राणि सदा संत्यज्य बान्धवाः ।
दिनानि चैव रात्रीश्च दुःखं तिष्ठन्ति भूतले ॥ १२.१५२.७३ ॥
ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ହଜାର ହଜାର ଲୋକଙ୍କୁ ସଦା ଛାଡ଼ି, ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଦିନ ଓ ରାତି ଦୁଃଖରେ ପୃଥିବୀରେ ରହନ୍ତି।
12.152.74
अलं निर्बन्धमागत्य शोकस्य परिवारणम् ।
अप्रत्ययं कुतो ह्यस्य पुनरद्येह जीवितम् ॥ १२.१५२.७४ ॥
ବସ୍, ହଠ କରି ଶୋକ ନିବାରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର ନାହିଁ; ଏ ଆଜି ଏଠାରେ ପୁଣି ବଞ୍ଚିବ ତାହାର କଣ ଭରସା?
12.152.75
नैष जम्बुकवाक्येन पुनः प्राप्स्यति जीवितम् ।
मृतस्योत्सृष्टदेहस्य पुनर्देहो न विद्यते ॥ १२.१५२.७५ ॥
ଏ ଶିଆଳର କଥାରେ ପୁଣି ଜୀବନ ପାଇବ ନାହିଁ; ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ମୃତଙ୍କୁ ପୁଣି ଦେହ ମିଳେ ନାହିଁ।
12.152.76
नैव मूर्तिप्रदानेन जम्बुकस्य शतैरपि ।
न स जीवयितुं शक्यो बालो वर्षशतैरपि ॥ १२.१५२.७६ ॥
ଶିଆଳର ଶହେ ରୂପ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଶହେ ବର୍ଷ ଧରି ମଧ୍ୟ ସେ ଶିଶୁକୁ ବଞ୍ଚାଇ ହେବ ନାହିଁ।
12.152.77
अथ रुद्रः कुमारो वा ब्रह्मा वा विष्णुरेव च ।
वरमस्मै प्रयच्छन्ति ततो जीवेदयं शिशुः ॥ १२.१५२.७७ ॥
ଏବେ ରୁଦ୍ର, କୁମାର, ବ୍ରହ୍ମା କିମ୍ବା ବିଷ୍ଣୁ ଯଦି ଏହାକୁ ବର ଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ଏ ଶିଶୁ ବଞ୍ଚିପାରେ।
12.152.78
नैव बाष्पविमोक्षेण न वा श्वासकृतेन च ।
न दीर्घरुदितेनायं पुनर्जीवं गमिष्यति ॥ १२.१५२.७८ ॥
ଲୁହ ଢାଳିବା ଦ୍ୱାରା, ନିଶ୍ୱାସ ପକାଇବା ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘ କାନ୍ଦିବା ଦ୍ୱାରା ଏ ପୁଣି ଜୀବନ ପାଇବ ନାହିଁ।
12.152.79
अहं च क्रोष्टुकश्चैव यूयं ये चास्य बान्धवाः ।
धर्माधर्मौ गृहीत्वेह सर्वे वर्तामहेऽध्वनि ॥ १२.१५२.७९ ॥
ମୁଁ ଓ ଏହି ଶିଆଳ, ଏବଂ ତୁମେ ଯେଉଁମାନେ ଏହାର ବାନ୍ଧବ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଧର୍ମାଧର୍ମ ନେଇ ପଥରେ ଅଛୁ।
12.152.80
अप्रियं परुषं चापि परद्रोहं परस्त्रियम् ।
अधर्ममनृतं चैव दूरात्प्राज्ञो विवर्जयेत् ॥ १२.१५२.८० ॥
ଅପ୍ରିୟ ଓ କଠୋର ବାକ୍ୟ, ପରଦ୍ରୋହ, ପରସ୍ତ୍ରୀ, ଅଧର୍ମ ଓ ଅସତ୍ୟ — ଏଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାଜ୍ଞ ଦୂରରୁ ତ୍ୟାଗ କରିବେ।
12.152.81
धर्मं सत्यं श्रुतं न्याय्यं महतीं प्राणिनां दयाम् ।
अजिह्नत्वमशाठ्यं च यत्नतः परिमार्गत ॥ १२.१५२.८१ ॥
ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ, ନ୍ୟାୟ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମହାନ ଦୟା, ସରଳତା ଓ ଛଳ-ରହିତତା — ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଯତ୍ନରେ ଖୋଜ।
12.152.82
मातरं पितरं वाऽपि बान्धवान्सुहृदस्तथा ।
जीवतो ये न पश्यति तेषां धर्मविपर्ययः ॥ १२.१५२.८२ ॥
ମାତା, ପିତା, ବାନ୍ଧବ ଓ ସୁହୃଦ — ଜୀବିତ ଥିବାବେଳେ ଯିଏ ଏମାନଙ୍କୁ ଦେଖେ ନାହିଁ, ତାହାର ଧର୍ମ ଓଲଟି ଯାଏ।
12.152.83
यो न पश्यति चक्षुर्भ्यां नेङ्गते च कथंचन ।
तस्य निष्ठावसानान्ते रुदन्ताः किं करिष्यथ ॥ १२.१५२.८३ ॥
ଯିଏ ଆଖିରେ ଦେଖେ ନାହିଁ ଓ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଗତି କରେ ନାହିଁ, ତାହାର ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି ଶେଷରେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ତୁମେ କଣ କରିବ?
12.152.84
इत्युक्तास्ते सुतं त्यक्त्वा भूमौ शोकपरिप्लुताः ।
दह्यमानाः सुतस्नेहात्प्रययुर्बान्धवा गृहम् ॥ १२.१५२.८४ ॥
ଏପରି କୁହାଯିବାରୁ ଶୋକରେ ବୁଡ଼ିଥିବା ସେମାନେ ପୁତ୍ରକୁ ଭୂମିରେ ଛାଡ଼ି, ପୁତ୍ରସ୍ନେହରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ବାନ୍ଧବମାନେ ଘରକୁ ଗଲେ।
12.152.85
दारुणो मर्त्यलोकोऽयं सर्वप्राणिविनाशनः ।
इष्टबन्धुवियोगश्च तथेहाल्पं च जीवितम् ॥ १२.१५२.८५ ॥
ଏହି ମର୍ତ୍ୟଲୋକ ଭୟଙ୍କର, ସର୍ବପ୍ରାଣୀଙ୍କ ବିନାଶକ। ଏଠାରେ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ବିୟୋଗ ଘଟେ, ଏବଂ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଅଳ୍ପ।
12.152.86
बह्वलीकमसत्यं चाप्यतिवादाप्रियंवदम् ।
इमं प्रेक्ष्य पुनर्भावं दुःखशोकविवर्धनम्।
न मे मानुषलोकोऽयं मुहूर्तमपि रोचते ॥ १२.१५२.८६ ॥
ଏହି ମାନବଲୋକ ବହୁ ମିଥ୍ୟା ଓ ଅସତ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅତିକଥନ ଓ ଅପ୍ରିୟ ବାକ୍ୟରେ ଭରା। ଦୁଃଖ-ଶୋକ ବଢ଼ାଉଥିବା ଏହି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଦେଖି, ଏହି ମାନବଲୋକ ମୋତେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଭଲ ଲାଗେ ନାହିଁ।
12.152.87
अहो धिग्गृध्रवाक्येन यथैवाबुद्धयस्तथा ।
कथं गच्छथ निःस्नेहाः सुतस्नेहं विसृज्य च ॥ १२.१५२.८७ ॥
ଅହୋ, ଶାଗୁଣା ପକ୍ଷୀର କଥାକୁ ଧିକ୍! ଆପଣମାନେ ଅଜ୍ଞାନୀ ପରି ହୋଇଗଲେ। ସ୍ନେହହୀନ ହୋଇ, ପୁତ୍ରସ୍ନେହ ତ୍ୟାଗ କରି ଆପଣ କିପରି ଯାଉଛନ୍ତି?
12.152.88
प्रदीप्ताः पुत्रशोकेन सन्निवर्तथ मानुषाः ।
श्रुत्वा गृध्रस्य वचनं पापस्येहाकृतात्मनः ॥ १२.१५२.८८ ॥
ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ପୁତ୍ରଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଫେରି ଆସ! ଏଠାରେ ଏହି ପାପୀ, ଅସଂଯମୀ ଶାଗୁଣାର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି (ଆପଣମାନେ ଯିବେ କି)?
12.152.89
सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ।
सुखदुःखावृते लोके नास्ति सौख्यमनन्तकम् ॥ १२.१५२.८९ ॥
ସୁଖ ପରେ ଦୁଃଖ, ଏବଂ ଦୁଃଖ ପରେ ସୁଖ। ସୁଖଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ଏହି ଲୋକରେ ଅନନ୍ତ ସୌଖ୍ୟ ନାହିଁ।
12.152.90
इमं क्षितितले त्यक्त्वा बालं रूपसमन्वितम् ।
कुलशोभाकरं मूढाः पुत्रं त्यक्त्वा क्व यास्यथ ॥ १२.१५२.९० ॥
ଏହି ପୃଥିବୀ ଉପରେ, ସୁନ୍ଦର ରୂପଧାରୀ ଏବଂ କୁଳର ଶୋଭା ବୃଦ୍ଧିକାରୀ ଏହି ବାଳକକୁ ଛାଡ଼ି, ହେ ମୂର୍ଖମାନେ, ପୁତ୍ରକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଆପଣମାନେ କେଉଁଠି ଯିବେ?
12.152.91
रूपयौवनसंपन्नं द्योतमानमिव श्रिया ।
जीवन्तमेव पश्यामि मनसा नात्र संशयः ॥ १२.१५२.९१ ॥
ରୂପ ଓ ଯୌବନରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ଶୋଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସେହି ପୁତ୍ରକୁ ମୁଁ ମନରେ ଜୀବିତ ହିଁ ଦେଖୁଛି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
12.152.92
विनाशेनास्य न हि वै सुखं प्राप्स्यथ मानुषाः ।
पुत्रशोकाभितप्तानां मृतमप्यद्य वः क्षमम् ॥ १२.१५२.९२ ॥
ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ତାହାର ବିନାଶରେ ତୁମେମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ସୁଖ ପାଇବ ନାହିଁ। ପୁତ୍ରଶୋକରେ ତପ୍ତ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବର୍ତ୍ତମାନ ତାହାର ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଉଚିତ।
12.152.93
दुःखसंभावनं कृत्वा धारयित्वा सुखं स्वयम् ।
त्यक्त्वा गमिष्यथ क्वाद्य समुत्सृज्याल्पबुद्धिवत् ॥ १२.१५२.९३ ॥
ଦୁଃଖ କଳ୍ପନା କରି, ନିଜେ ସୁଖ ଧାରଣ କରି, ବର୍ତ୍ତମାନ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧିଙ୍କ ପରି ତୁମେ କେଉଁଠାକୁ ଯିବ?
12.152.94
तथा धर्मविरोधेन प्रियमिथ्याभिधायिनाम् ।
श्मशानवासिना नित्यं रात्रिं मृगयता नृप ॥ १२.१५२.९४ ॥
ସେହିପରି, ଧର୍ମର ବିରୋଧରେ, ପ୍ରିୟ କିନ୍ତୁ ମିଥ୍ୟା କହିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଶ୍ମଶାନବାସୀ ସର୍ବଦା ରାତ୍ରେ ମୃଗୟା କରି, ହେ ରାଜନ୍।
12.152.95
ततो मध्यस्थतां नीता वचनैरमृतोपमैः ।
जम्बुकेन स्वकार्यार्थं बान्धवास्तत्र वारिताः ॥ १२.१५२.९५ ॥
ତା'ପରେ, ଅମୃତ ପରି ମଧୁର ବାକ୍ୟରେ, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, ଶିଆଳ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧବମାନେ ମଧ୍ୟସ୍ଥତାରେ ଆଣି ସେଠାରେ ରୋକାଗଲେ।
12.152.96
अयं प्रेतसमाकीर्णो यक्षराक्षससेवितः ।
दारुणः काननोद्देशः कौशिकैरभिनादितः ॥ १२.१५२.९६ ॥
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟ ପ୍ରଦେଶ ପ୍ରେତମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯକ୍ଷ-ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, ପେଚାମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାରରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ।
12.152.97
भीमः सुघोरश्च तथा नीलमेघसमप्रभः ।
अस्मिञ्शवं परित्यज्य प्रेतकार्याण्युपासत ॥ १२.१५२.९७ ॥
ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅତି ଘୋର, ନୀଳମେଘ ସମାନ ପ୍ରଭାଯୁକ୍ତ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଶବକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ପ୍ରେତକାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
12.152.98
भानुर्यावन्न यात्यस्तं यावच्च विमला दिशः ।
तावदेनं परित्यज्य प्रेतकार्याण्युपासत ॥ १२.१५२.९८ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ନ ହେବା ଯାଏଁ ଏବଂ ଦିଗସବୁ ନିର୍ମଳ ଥିବା ଯାଏଁ, ଏହି ଶବକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ପ୍ରେତକାର୍ଯ୍ୟ କର।
12.152.99
नदन्ति परुषं श्येनाः शिवाः क्रोशन्ति दारुणम् ।
मृगेन्द्राः प्रतिनर्दन्ति रविरस्तं च गच्छति ॥ १२.१५२.९९ ॥
ଶ୍ୟେନମାନେ କଠୋର ସ୍ୱରରେ ଡାକୁଛନ୍ତି, ଶିୟାଳମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ସିଂହମାନେ ପ୍ରତିଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ଯାଉଛନ୍ତି।
12.152.100
चिता धूमेन नीलेन संरज्यन्ते च पादपाः ।
श्मशाने च निराहाराः प्रतिनर्दन्ति देवताः ॥ १२.१५२.१०० ॥
ଚିତାର ନୀଳ ଧୂଆଁ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ରଙ୍ଗ ଦେଉଛି; ଶ୍ମଶାନରେ ନିରାହାର ଦେବତାମାନେ ପ୍ରତିଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି।
12.152.101
सर्वे विकृतदेहाश्चाप्यस्मिन्देशे सुदारुणे ।
युष्मान्प्रधर्षयिष्यन्ति विकृता मांसभोजिनः ॥ १२.१५२.१०१ ॥
ଏହି ଅତି ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥାନରେ ବିକୃତଦେହ ମାଂସଭୋଜୀ ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବେ।
12.152.102
क्रूरश्चायं वनोद्देशो भयमद्य भविष्यति ।
त्यज्यतां काष्ठभूतोऽयं मुच्यतां जाम्बुकं वचः ॥ १२.१५२.१०२ ॥
ଏହି ବନାଞ୍ଚଳ କ୍ରୂର; ଏବେ ଭୟ ହେବ। କାଠ ପରି ଶକ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିବା ଏ ଶବକୁ ତ୍ୟାଗ କର; ଶିଆଳର ଏ କଥା ଛାଡ଼ି ଦିଅ।
12.152.103
यदि जम्बुकवाक्यानि निष्फलान्यनृतानि च ।
श्रोष्यथ भ्रष्टविज्ञानास्ततः सर्वे विनङ्क्ष्यथ ॥ १२.१५२.१०३ ॥
ଶିଆଳର କଥା ନିଷ୍ଫଳ ଓ ମିଥ୍ୟା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ତୁମେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି ବିବେକ ହରାଇବ, ତେବେ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ବିନଷ୍ଟ ହେବ।
12.152.104
स्थीयतां वो न भेतव्यं यावत्तपति भास्करः ।
तावदस्मिन्सुते स्नेहादनिर्वेदेन वर्तत ॥ १२.१५२.१०४ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାପ ଦେଉଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଏଠାରେ ରୁହ, ଭୟ କର ନାହିଁ। ଏହି ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ସ୍ନେହରେ କ୍ଳାନ୍ତି ବିନା ଏଠାରେ ବ୍ୟବହାର କର।
12.152.105
स्वैरं रुदन्तो विस्रब्धाश्चिरं स्नेहेन पश्यत ।
दारुणेऽस्मिन्वनोद्देशे भयं वो न भविष्यति ॥ १२.१५२.१०५ ॥
ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦରେ କାନ୍ଦି, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ସ୍ନେହରେ ଦେଖ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ବନାଞ୍ଚଳରେ ତୁମକୁ ଭୟ ହେବ ନାହିଁ।
12.152.106
अयं सौम्यो वनोद्देशः पितृणां निधनाकरः ।
स्थीयतां यावदादित्यः किंवः क्रव्यादभाषितैः ॥ १२.१५२.१०६ ॥
ଏହି ସୁନ୍ଦର ବନାଞ୍ଚଳ ପିତୃମାନଙ୍କ ମରଣ ସ୍ଥାନ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ରୁହ; ମାଂସାଶୀମାନଙ୍କ କଥାରେ ତୁମର କ'ଣ?
12.152.107
यदि गृध्रस्य वाक्यानि तीव्राणि रभसानि च ।
गृह्णीत मोहितात्मानः सुतो वो न भविष्यति ॥ १२.१५२.१०७ ॥
ମୋହିତ ମନରେ ଯଦି ତୁମେ ଶକୁନିର କଠୋର ଓ ଉତାବଳା କଥା ଗ୍ରହଣ କର, ତେବେ ତୁମର ପୁତ୍ର ରହିବ ନାହିଁ।
12.152.108
गृध्रो नास्तमितेऽभ्येति तिष्ठेन्नक्तं च जम्बुकः ।
मृतस्य तं परिजनमूचतुस्तौ क्षुधान्वितौ ॥ १२.१५२.१०८ ॥
ଶକୁନି ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପରେ ଆସେ ନାହିଁ, ଶିଆଳ ରାତ୍ରିରେ ରହେ। କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ ସେହି ଦୁଇଜଣ ମୃତର ସେହି ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ କହିଲେ।
12.152.109
स्वकार्यबद्धकक्षौ तौ राजन्गृध्रोऽथ जम्बुकः ।
क्षुत्पिपासापरिश्रान्तौ शास्त्रमालम्ब्य जल्पतः ॥ १२.१५२.१०९ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆବଦ୍ଧ ସେହି ଗିଦ୍ଧ ଓ ଶୃଗାଳ, କ୍ଷୁଧା-ପିପାସାରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ, ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ତର୍କ କଲେ।
12.152.110
तयोर्विज्ञानविदुषोर्द्वयोर्मृगपतत्रिणोः ।
वाक्यैरमृतकल्पैस्तैः प्रतिष्ठन्ते व्रजन्ति च ॥ १२.१५२.११० ॥
ଜ୍ଞାନରେ ନିପୁଣ ସେହି ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀ ଦୁଇଟି ଅମୃତ ସମାନ ସେ ବାକ୍ୟରେ ଠିଆ ହେଉଥିଲେ ଓ ଚାଲୁଥିଲେ।
12.152.111
शोकदैन्यसमाविष्टा रुदन्तस्तस्थिरे तदा ।
स्वकार्यकुशलाभ्यां ते संभ्राम्यन्ते ह नैपुणात् ॥ १२.१५२.१११ ॥
ଶୋକ ଓ ଦୈନ୍ୟରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ସେମାନେ ସେତେବେଳେ ଠିଆ ହୋଇ ରହିଲେ; ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ ସେହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ନୈପୁଣ୍ୟରେ ସେମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ।
12.152.112
तथा तयोर्विवदतोर्विज्ञानविदुषोर्द्वयोः ।
बान्धवानां स्थितानां चाप्युपातिष्ठत शंकरः ॥ १२.१५२.११२ ॥
ଏପରି ସେହି ଦୁଇଜଣ ଜ୍ଞାନୀ ବିବାଦ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଠିଆ ହୋଇଥିବା ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମଧ୍ୟ ଶଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
12.152.113
देव्या प्रणोदितो देवः कारुण्यार्द्रीकृतेक्षणः ।
ततस्तानाह मनुजान्वरदोऽस्मीति शंकरः ॥ १२.१५२.११३ ॥
ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ, କରୁଣାରେ ଆର୍ଦ୍ର ନୟନ ଦେବ ଶଙ୍କର ସେତେବେଳେ ସେହି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ବରଦାତା।"
12.152.114
ते प्रत्यूचुरिदं वाक्य दुःखिताः प्रणताः स्थिताः ।
एकपुत्रविहीनानां सर्वेष्नां जीवितार्थिनाम्।
पुत्रस्य नो जीवदानाज्जीवितं दातुमर्हसि ॥ १२.१५२.११४ ॥
ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ପ୍ରଣତ ହୋଇ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ସେମାନେ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ, "ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ରହୀନ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଜୀବନ ଇଚ୍ଛୁକ; ଆମ ପୁତ୍ରକୁ ଜୀବନଦାନ ଦେଇ ଆପଣ ଆମକୁ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।"
12.152.115
एवमुक्तः स भगवान्वारिपूर्णेन पाणिना ।
जीवं तस्मै कुमाराय प्रादाद्वर्षशतानि वै ॥ १२.१५२.११५ ॥
ଏହିପରି ଅନୁରୋଧ ପାଇ ସେହି ଭଗବାନ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ହସ୍ତରେ ସେହି କୁମାରକୁ ଜୀବନ ଓ ଶହେ ବର୍ଷ ଆୟୁ ଦାନ କଲେ।
12.152.116
तथा गोमायुगृध्राभ्यां प्राददत्क्षुद्विनाशनम् ।
वरं पिनाकी भगवान्सर्वभूतहिते रतः ॥ १२.१५२.११६ ॥
ସେହିପରି ସର୍ବଭୂତଙ୍କ ହିତରେ ରତ ପିନାକୀ ଭଗବାନ ଶିଆଳ ଓ ଶାଗୁଣା ପକ୍ଷୀକୁ କ୍ଷୁଧା ନାଶର ବର ଦେଲେ।
12.152.117
ततः प्रणम्य ते देवं श्रेयोहर्षसमन्विताः ।
कृतकृत्याः सुसंहृष्टाः प्रातिष्ठन्त तदा विभो ॥ १२.१५२.११७ ॥
ତାପରେ ସେମାନେ ସେହି ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ମଙ୍ଗଳ ଓ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କୃତକୃତ୍ୟ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ହେ ବିଭୋ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
12.152.118
अनिर्वेदेन दीर्घेण निश्चयेन ध्रुवेण च ।
देवदेवप्रसादाच्च क्षिप्रं फलमवाप्यते ॥ १२.१५२.११८ ॥
ନିରାଶ ନ ହେଲେ, ଦୀର୍ଘକାଳ, ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଓ ଦେବଦେବଙ୍କ କୃପାରେ ଫଳ ଶୀଘ୍ର ମିଳେ।
12.152.119
पश्य दैवस्य संयोगं बान्धवाना च निश्चयम् ।
कृपणानां तु रुदतां कृतमश्रुप्रमार्जनम् ॥ १२.१५२.११९ ॥
ଦୈବର ସଂଯୋଗ ଓ ବାନ୍ଧବଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖ। କାନ୍ଦୁଥିବା ଦୀନମାନଙ୍କ ଲୁହ ପୋଛାଗଲା।
12.152.120
पश्य चाल्पेन कालेन निश्चयाध्वेषणेन च ।
प्रसादं शंकरात्प्राप्य दुःखिताः सुखमाप्नुवन् ॥ १२.१५२.१२० ॥
ଦେଖ, ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ସଂକଳ୍ପର ଅନ୍ବେଷଣ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ କୃପା ପାଇ ଦୁଃଖୀମାନେ ସୁଖ ପାଇଲେ।
12.152.121
ते विस्मिताः प्रहृष्टाश्च पुत्रसंजीवनात्पुनः ।
बभूवुर्भरतश्रेष्ठ प्रसादाच्छंकरस्य वै ॥ १२.१५२.१२१ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ପୁତ୍ର ପୁନର୍ବାର ଜୀବିତ ହେବାରୁ ସେମାନେ ବିସ୍ମିତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
12.152.122
ततस्ते त्वरिता राजंस्त्यक्त्वा शोकं शिशूद्भवम् ।
विविशुः पुत्रमादाय नगरं हृष्टमानसाः ॥ १२.१५२.१२२ ॥
ତା'ପରେ ହେ ରାଜନ୍, ଶିଶୁଜନିତ ଶୋକ ତ୍ୟାଗ କରି ପୁତ୍ରକୁ ନେଇ ପ୍ରସନ୍ନ ମନରେ ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ନଗରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
12.152.123
एषा बुद्धिः समस्तानां चातुर्वर्ण्येन दर्शिता ॥ १२.१५२.१२३ ॥
ଏହି ବୁଦ୍ଧି (ଉପଦେଶ) ସମସ୍ତ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଛି।
12.152.124
धर्मार्थमोक्षसंयुक्तमितिहासं पुरातनम् ।
श्रुत्वा मनुष्यः सततमिहामुत्र प्रमोदते ॥ १२.१५२.१२४ ॥
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ ମୋକ୍ଷଯୁକ୍ତ ଏହି ପୁରାତନ ଇତିହାସ ଶୁଣି ମନୁଷ୍ୟ ଏ ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ସର୍ବଦା ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ।