మహాభారతం · అధ్యాయం 12.152
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.152.1
कच्चित्पितामहेनासीच्छ्रुवं वा दृष्टमेव च ।
कच्चिन्मर्त्यो मृतो राजन्पुनरुज्जीवितोऽभवत् ॥ १२.१५२.१ ॥
రాజా, పితామహుడు విన్నారా లేదా చూశారా, చనిపోయిన ఒక మనిషి మళ్లీ బ్రతికిన సంగతిని?
12.152.2
शृणु पार्थ यथावृत्तमितिहासं पुरातनम् ।
गृध्रजम्बुकसंवादं यो वृत्तो वैदिशे पुरे ॥ १२.१५२.२ ॥
పార్థా, వైదిశ నగరంలో జరిగిన పురాతన కథను వినుము; రాబందు, నక్క మధ్య జరిగిన సంవాదం ఇది.
12.152.3
कस्यचिद्ब्राह्मणस्यासीद्दुःखलब्धः सुतो मृतः ।
बाल एव विशालाक्षो बालग्रहनिपीडितः ॥ १२.१५२.३ ॥
ఒక బ్రాహ్మణునికి కష్టంతో పొందిన కుమారుడు మరణించాడు; వాడు బాలుడే, పెద్ద కళ్ళ వాడు, బాలగ్రహ పీడితుడు.
12.152.4
दुःखिताः केचिदादाय बालमप्राप्तयोवनम् ।
कुलसर्वस्वभूतं वै रुदन्तः शोककर्शिताः ॥ १२.१५२.४ ॥
కొందరు దుఃఖితులై, ఇంకా యౌవనం రాని ఆ బాలుని, కులానికి సర్వస్వమైనవాడిని, ఎత్తుకొని, ఏడుస్తూ, శోకంతో క్షీణించినవారై.
12.152.5
बालं मृतं गृहीत्वाऽथ श्मशानाभिमुखाः स्थिताः ।
अङ्गेनाङ्गं समाक्रस्य रुरुदुर्भृशदुःखिताः ॥ १२.१५२.५ ॥
మృతుడైన బాలుని తీసుకొని, వారు శ్మశానం వైపు ముఖం చేసి నిలిచారు; అవయవానికి అవయవం చేర్చి, అత్యంత దుఃఖంతో ఏడ్చారు.
12.152.6
शोचन्तस्तस्य पूर्वोक्तान्भाषितांश्चासकृत्पुनः ।
तं बालं भूतले क्षिप्य प्रतिगन्तुं न शक्नुयुः ॥ १२.१५२.६ ॥
ఆ బాలుని గురించి ముందు చెప్పిన మాటలను పదే పదే తలచి శోకిస్తూ, ఆ బాలుని భూమిపై ఉంచి తిరిగి వెళ్లలేకపోయారు.
12.152.7
तेषां रुदितशब्देन गृध्रोऽभ्येत्य वचोऽब्रवीत् ।
प्रेतात्मकमिमंकाले त्यक्त्वा गच्छत माचिरम् ॥ १२.१५२.७ ॥
వారి ఏడుపు శబ్దం విని ఒక రాబందు దగ్గరకు వచ్చి ఇలా అన్నది: 'ప్రేతరూపంలో ఉన్న ఈ బిడ్డను ఇక్కడే వదిలి త్వరగా వెళ్ళండి, ఆలస్యం చేయకండి.'
12.152.8
इह पुंसां सहस्राणि स्त्रीसहस्राणि चैव ह ।
समानीतानि कालेन हित्वा वै यान्ति बान्धवाः ॥ १२.१५२.८ ॥
ఇక్కడ కాలంచే కూడబెట్టబడిన వేలాది పురుషులు, వేలాది స్త్రీలు ఉన్నారు; కానీ బంధువులు వారిని వదిలి వెళ్ళిపోతారు.
12.152.9
संपश्यत जगत्सर्वं सुखदुःखैरधिष्ठितम् ।
संयोगो विप्रयोगश्च पर्यायेणोपलभ्यते ॥ १२.१५२.९ ॥
చూడండి, ఈ సమస్త జగత్తు సుఖదుఃఖాలతో నిండి ఉంది; సంయోగం, వియోగం వంతులవారీగా అనుభవంలోకి వస్తాయి.
12.152.10
गृहीत्वा ये च गच्छन्ति येऽनुयान्ति च तान्मृतान् ।
तेऽप्यायुषः प्रमाणेन स्वेन गच्छन्ति जन्तवः ॥ १२.१५२.१० ॥
మృతులను మోసుకుపోయేవారు, వారి వెంట వెళ్ళేవారు కూడా తమ స్వంత ఆయుష్షు పరిమితి ప్రకారం వెళ్ళిపోతారు.
12.152.11
अलं स्थित्वा श्मशानेऽस्मिन्गृध्रगोमायुसंकुले ।
कङ्कालबहुले घोरे सर्वप्राणिभयंकरे ॥ १२.१५२.११ ॥
రాబందులు, నక్కలతో నిండి, అస్థిపంజరాలు ఎక్కువగా ఉన్న, భయంకరమైన, సర్వప్రాణులకు భయం కలిగించే ఈ శ్మశానంలో ఇక ఉండడం చాలు.
12.152.12
न पुनर्जीवितः कश्चित्कालधर्ममुपागतः ।
प्रियो वा यदि वा द्वेष्यः प्राणिनां गतिरीदृशी ॥ १२.१५२.१२ ॥
కాలధర్మానికి లోనైన ఎవరూ మళ్ళీ బ్రతకరు; వారు ప్రియులైనా, ద్వేష్యులైనా; ప్రాణుల గతి ఇలాంటిదే.
12.152.13
सर्वेण खलु मर्तव्यं मर्त्यलोके प्रसूयता ।
कृतान्तविहिते मार्गे मृतं को जीवयिष्यति ॥ १२.१५२.१३ ॥
ఈ మర్త్యలోకంలో జన్మించిన వారందరూ తప్పక మరణించాలి. కాలంచే నిర్ణయించబడిన మార్గంలో వెళ్లిన మృతుడిని ఎవరు బ్రతికించగలరు?
12.152.14
दिशान्तोपचितो यावदस्तं गच्छति भास्करः ।
गम्यतां स्वमधिष्ठानं सुतस्नेहं विसृज्य वै ॥ १२.१५२.१४ ॥
దిక్కుల అంచున చేరిన సూర్యుడు అస్తమించేలోపు, కుమారుని పట్ల ప్రేమను విడిచిపెట్టి నీ స్థానానికి వెళ్లు.
12.152.15
ततो गृध्रवचः श्रुत्वा विक्रोशन्तस्तदा नृप ।
बान्धवास्तेऽभ्यगच्छन्त पुत्रमुत्सृज्य भूतले ॥ १२.१५२.१५ ॥
ఓ రాజా! అప్పుడు గద్ద మాటలు విని, విలపిస్తూ బంధువులు నేలపై కుమారుడిని విడిచి వెళ్లిపోయారు.
12.152.16
विनिश्चित्याथ च तदा विक्रोशन्तस्ततस्ततः ।
मृत इत्येव गच्छन्तो निराशास्तस्य दर्शने ॥ १२.१५२.१६ ॥
తర్వాత వారు నిశ్చయించుకొని, అక్కడక్కడ విలపిస్తూ, 'ఇతడు మరణించాడు' అని అంటూ, అతన్ని చూడాలన్న ఆశ వదులుకొని వెళ్లిపోయారు.
12.152.17
निश्चितार्थाश्च ते सर्वे संत्यजन्तः स्वमात्मजम् ।
निराशा जीविते तस्य मार्गमावृत्य धिष्ठिताः ॥ १२.१५२.१७ ॥
వారందరూ నిశ్చయించుకొని, తమ కుమారుని విడిచిపెట్టి, అతని జీవితంపై ఆశ వదులుకొని, దారిని అడ్డగించి నిలబడ్డారు.
12.152.18
ध्वाङ्क्षपक्षसवर्णस्तु बिलान्निःसृत्य जम्बुकः ।
गच्छमानान्स्म तानाह निर्घृणाः खलु मानुषाः ॥ १२.१५२.१८ ॥
కాకి రెక్క రంగు గల ఆ నక్క బిలం నుండి బయటకు వచ్చి, వెళ్తున్న వారితో అంది — "నిజంగా మానవులు కనికరం లేనివారు."
12.152.19
आदित्योऽयं स्थितो मूढाः स्नेहं कुरुत मा भयम् ।
बहुरूपो मुहूर्ताच्च जीवेदपि च बालकः ॥ १२.१५२.१९ ॥
సూర్యుడు ఇక్కడ ఉదయించి నిలిచి ఉన్నాడు, ఓ మూఢులారా! ప్రేమ చూపండి, భయపడకండి. ఈ బాలకుడు క్షణంలో బహురూపుడై మళ్ళీ బ్రతకవచ్చు.
12.152.20
दर्भान्भूमौ विनिक्षिप्य पुत्रस्नेहविनाकृताः ।
श्मशाने सुतमुत्सृज्य कस्माद्गच्छत निर्घृणाः ॥ १२.१५२.२० ॥
దర్భలను నేలపై ఉంచి, పుత్రస్నేహం లేనివారై, స్మశానంలో కొడుకును విడిచి, నిర్దయులారా, ఎందుకు వెళ్తున్నారు?
12.152.21
न वोऽस्त्यस्मिन्सुते स्नेहो बाले मधुरभाषिणि ।
यस्य भाषितमात्रेण प्रसादमधिगच्छत ॥ १२.१५२.२१ ॥
ఈ మధురంగా మాట్లాడే బాలకునిపై మీకు ప్రేమ లేదు; అతని మాటతోనే మీరు అనుగ్రహం పొందగలిగి ఉండేవారు.
12.152.22
न पश्यध्वं सुतस्नेहो यादृशः पशुपक्षिणाम् ।
न तेषां धारयित्वा तान्कश्चिदस्ति फलागमः ॥ १२.१५२.२२ ॥
పశుపక్షులలో ఉండే పుత్రస్నేహాన్ని మీరు చూడటం లేదా? వారిని పోషించడం వల్ల ఏ ఫలమూ రాదా?
12.152.23
चतुष्पात्पक्षिकीटानां प्राणिनां स्नेहसङ्गिनाम् ।
परलोकगतिस्थानां मुनियज्ञक्रियामिव ॥ १२.१५२.२३ ॥
నాలుగు కాళ్ళ జంతువులు, పక్షులు, కీటకాలు, స్నేహబంధంతో కూడిన ప్రాణులు — పరలోక గతికి నిలిచినవి — అవి మునుల యజ్ఞకర్మలవంటివి.
12.152.24
तेषां पुत्राभिरामाणामिह लोके परत्र च ।
न गुणो दृश्यते कश्चित्प्रजाः संधारयन्ति च ॥ १२.१५२.२४ ॥
పుత్రులతో ఆనందించే ఆ జీవులలో ఈ లోకంలోనూ పరలోకంలోనూ ఏ గుణమూ కనిపించదు; అయినా వారు తమ సంతానాన్ని పోషిస్తారు.
12.152.25
अपश्यतां प्रियान्पुत्रान्येषां शोको न तिष्ठति ।
न ते पोषणसंप्रीता मातापितर एव हि ॥ १२.१५२.२५ ॥
ప్రియమైన కుమారులను చూడనివారికి శోకం నిలవదు; పోషణలో సంతోషించే తల్లిదండ్రులు కూడా నిజానికి అలా కాదు.
12.152.26
मानुषाणां कुतः स्नेहो येषां शोको न विद्यते ।
इमं कुलकरं पुत्रं त्यक्त्वा क्व नु गमिष्यथ ॥ १२.१५२.२६ ॥
శోకం లేని మానవులకు స్నేహం ఎక్కడిది? ఈ వంశాన్ని నిలబెట్టే కుమారుడిని విడిచి మీరు ఎక్కడికి వెళ్తారు?
12.152.27
चिरं मुञ्चत बाष्पं च चिरं स्नेहेनन पश्यत ।
एवंविधानि हीष्टानि दुस्त्यजानि विशेषतः ॥ १२.१५२.२७ ॥
ఎంతసేపు కన్నీరు కార్చండి; ఎంతసేపు ప్రేమతో చూడండి. ఇలాంటి ప్రియమైన వాటిని, ముఖ్యంగా, విడిచిపెట్టడం కష్టం.
12.152.28
क्षीणस्याथामिशस्तस्य श्मशानाभिमुखस्य च ।
बान्धवा यत्र तिष्ठति तत्रान्यो नाधितिष्ठति ॥ १२.१५२.२८ ॥
క్షీణించి, బాధతో కూడి, శ్మశానం వైపు ముఖం పెట్టిన అతని దగ్గర బంధువులు నిలిచిన చోట వేరొకరు నిలబడరు.
12.152.29
सर्वस्य दयिताः प्राणाः सर्वः स्नेहं च विन्दति ।
तिर्यग्योनिष्वपि संतां स्नेहं पश्यत यादृशम् ॥ १२.१५२.२९ ॥
అందరికీ తమ ప్రాణాలు ప్రియమైనవి; అందరూ ప్రేమను పొందుతారు. జంతు జన్మలలో కూడా సంతానంపై ఎంతటి ప్రేమ ఉంటుందో చూడండి.
12.152.30
त्यक्त्वा कथं गच्छथेमं पद्मलोलायतेक्षणम् ।
यथा नवोद्वाहकृतं स्नानमाल्यविभूषितम्। ॥ १२.१५२.३० ॥
పద్మంలా చలించే విశాల నేత్రాలున్న ఇతన్ని విడిచి ఎలా వెళ్తారు? కొత్త పెళ్లికోసం స్నానం చేసి, మాలలతో అలంకరించినవాడిలా ఉన్నాడు.
12.152.31
जम्बुकस्य वचः श्रुत्वा कृपणं परिदेवतः ।
न्यवर्तन्त तदा सर्वे बालार्थं ते स्म मानुषाः ॥ १२.१५२.३१ ॥
నక్క యొక్క దీనమైన విలాప వచనాలు విని, అప్పుడు ఆ మనుషులందరూ బాలుని కోసం వెనుదిరిగారు.
12.152.32
अहो बत नृशंसेन जम्बुकेनाल्पमेधसा ।
क्षुद्रेणोक्ता हीनसत्वा मानुषाः किं निवर्तथ ॥ १२.१५२.३२ ॥
అయ్యో! క్రూరుడూ అల్పబుద్ధియూ అధముడూ అయిన నక్క మాటలకు, పిరికి మనుషులారా, మీరెందుకు వెనుదిరుగుతున్నారు?
12.152.33
पञ्चभूतपरित्यक्तं शुष्कं काष्ठत्वमागतम् ।
कस्माच्छोचथ निश्चेष्टमात्मानं किं न शोचथ ॥ १२.१५२.३३ ॥
పంచభూతాలచే విడువబడి, ఎండిపోయి కర్రలా మారిన ఈ నిశ్చేష్ట దేహం కోసం ఎందుకు శోకిస్తారు? మీ ఆత్మ కోసం ఎందుకు శోకించరు?
12.152.34
तपः कुरुत वै तीव्रं मुच्यध्वं येन किल्बिषात् ।
तपसा लभ्यते सर्वं विलापः किं करिष्यति ॥ १२.१५२.३४ ॥
తీవ్రమైన తపస్సు చేయండి, దాని వలన పాపం నుండి విముక్తులవుతారు. తపస్సుతో సర్వం లభిస్తుంది; విలాపం ఏమి చేస్తుంది?
12.152.35
अनिष्टानि न भाग्यानि जानीत स्वंस्वमात्मना ।
येन गच्छति बालोऽयं दत्त्वा शोकमनन्तकम् ॥ १२.१५२.३५ ॥
అనిష్టాలు, భాగ్యాలు తమ స్వకర్మల వల్లనే వస్తాయని తెలుసుకోండి; వాటి వల్లనే ఈ బాలుడు అంతులేని శోకాన్ని మిగిల్చి వెళ్లిపోతాడు.
12.152.36
धनं गावः सुवर्णं च मणिरत्नमथापि च ।
अपत्यं च तपोमूलं तपो योगाच्च लभ्यते ॥ १२.१५२.३६ ॥
ధనం, గోవులు, బంగారం, మణులు రత్నాలు, సంతానం కూడా తపస్సు మూలాధారమైనవే; తపస్సు, యోగం వల్లనే అవి లభిస్తాయి.
12.152.37
यथा कृता च भूतेषु प्राप्यते सुखदुःखिता ।
गृहीत्वा जायते जन्तुर्दुःखानि च सुखानि च ॥ १२.१५२.३७ ॥
ప్రాణులలో చేసిన కర్మానుసారం సుఖదుఃఖాలు లభిస్తాయి; అలాగే జీవి జన్మించి దుఃఖాలను, సుఖాలను అనుభవిస్తుంది.
12.152.38
न कर्मणा पितुः पुत्रः पिता व्रा पुत्रकर्मणा ।
मार्गेणान्येन गच्छन्ति बद्धाः सुकृतदुष्कृतैः ॥ १२.१५२.३८ ॥
తండ్రి కర్మతో కుమారుడు కాదు, కుమారుని కర్మతో తండ్రీ కాదు; బద్ధులైన జీవులు తమ శుభాశుభ కర్మలతో వేరే మార్గాల్లో వెళ్తారు.
12.152.39
धर्मं चरत यत्नेन तथाऽधर्मान्निवर्तत ।
वर्तध्वं च यथाकालं दैवतेषु द्विजेषु च ॥ १२.१५२.३९ ॥
ప్రయత్నంతో ధర్మాన్ని ఆచరించండి, అధర్మం నుండి వైదొలగండి; తగిన కాలంలో దేవతల పట్ల, ద్విజుల పట్ల మెలగండి.
12.152.40
शोकं त्यजत दैन्यं च सुतस्नेहान्निवर्तत ।
त्यज्यतामयमाक्रोशस्ततः शीघ्रं निवर्तत ॥ १२.१५२.४० ॥
శోకాన్ని, దైన్యాన్ని విడిచిపెట్టండి; పుత్రస్నేహం నుండి వెనుదిరగండి. ఈ ఆక్రోశాన్ని వదలండి; తరువాత వెంటనే వెనుదిరగండి.
12.152.41
यत्करोति शुभं कर्म तथा कर्म सुदारुणम् ।
तत्कर्तैव समश्नाति बान्धवानां किमत्र ह ॥ १२.१५२.४१ ॥
శుభకర్మను, అతి దారుణ కర్మను చేసేవాడే దాని ఫలాన్ని అనుభవిస్తాడు; ఇందులో బంధువులకు ఏమి సంబంధం?
12.152.42
इह त्यक्त्वा न तिष्ठन्ति बान्धवा बान्धवं प्रियम् ।
स्नेहमुत्सृज्य गच्छन्ति बाष्पपूर्णाविलेक्षणाः ॥ १२.१५२.४२ ॥
ఇక్కడ బంధువులు ప్రియమైన బంధువును విడిచి ఉండరు; స్నేహాన్ని వదిలి, కన్నీటితో నిండి మసకబారిన కళ్ళతో వారు వెళ్తారు.
12.152.43
प्राज्ञो वा यदि वा मूर्खः सधनो निर्धनोऽपि वा ।
सर्वः कालवशं याति शुभाशुभसमन्वितः ॥ १२.१५२.४३ ॥
జ్ఞానియైనా మూర్ఖుడైనా, ధనవంతుడైనా దరిద్రుడైనా, శుభాశుభాలతో కూడిన ప్రతివారూ కాలవశానికి వెళ్తారు.
12.152.44
किं करिष्यथ शोचित्वा मृतं किमनुशोचथ ।
सर्वस्य हि प्रभुः कालो धर्मतः समदर्शनः ॥ १२.१५२.४४ ॥
దుఃఖించి మీరేమి సాధిస్తారు? చనిపోయిన వారి కోసం ఎందుకు శోకిస్తారు? అందరికీ ప్రభువు కాలమే; అది ధర్మానుసారం అందరినీ సమంగా చూస్తుంది.
12.152.45
यौवनस्थांश्च बालांश्च बृद्धान्गर्भगतानपि ।
सर्वानाविशते मृत्युरेवंभूतमिदं जगत् ॥ १२.१५२.४५ ॥
యౌవనంలో ఉన్నవారిని, పిల్లలను, వృద్ధులను, గర్భంలో ఉన్నవారిని కూడా మృత్యువు అందరినీ ఆవహిస్తుంది; ఈ జగత్తు ఇలాంటిదే.
12.152.46
अहो मन्दीकृतः स्नेहो गृध्रेणेहाल्पबुद्धिना ।
पुत्रस्नेहाभिभूतानां युष्माकं शोचतां भृशम् ॥ १२.१५२.४६ ॥
అయ్యో! ఇక్కడ అల్పబుద్ధి గల గ్రద్ద ప్రేమను మందగింపజేసింది; కుమారుల ప్రేమతో అభిభూతులైన మీరు అత్యంతంగా శోకిస్తున్నారు.
12.152.47
समैः सम्यक्प्रयुक्तैश्च वचनैर्हेतुदर्शनैः ।
सर्वमेतत्प्रपद्याशु कुरुध्वं वा विचारणां।
यद्गच्छथ जलस्थानं स्नेहमुत्सृज्य दुस्त्यजम् ॥ १२.१५२.४७ ॥
సముచితంగా ప్రయోగించిన మాటలతో, కారణాలను చూపుతూ, వీటన్నింటినీ వెంటనే గ్రహించి ఆలోచించండి; విడిచిపెట్టడానికి కష్టమైన ప్రేమను వదిలి నీటి ప్రదేశానికి వెళ్లండి.
12.152.48
अहो पुत्रवियोगेन मृतशून्योपसेवनात् ।
क्रोशतां वा भृशं दुःखं विवत्सानां गवामिव ॥ १२.१५२.४८ ॥
అయ్యో! కుమారుని వియోగంతో, మృతమైన శూన్యాన్ని సేవించడంతో, అరుస్తున్న మీ దుఃఖం అత్యధికం; దూడలు దూరమైన ఆవుల దుఃఖంలా ఉంది.
12.152.49
अद्य शोकं विजानामि मानुषाणां महीतले ।
स्नेहं हि कारणं कृत्वा ममाप्यश्रूण्यथापतन् ॥ १२.१५२.४९ ॥
ఈ రోజు భూమిపై మానవుల శోకాన్ని నేను తెలుసుకున్నాను, ఎందుకంటే స్నేహాన్ని కారణంగా చేసుకుని నా కళ్ళ నుండి కూడా కన్నీళ్ళు రాలాయి.
12.152.50
यत्नो हि सततं कार्यस्ततो दैवेन सिद्ध्यति ।
दैवं पुरुषकारश्च कृतान्तेनोपपद्यते ॥ १२.१५२.५० ॥
ప్రయత్నం ఎల్లప్పుడూ చేయాలి; అప్పుడు దైవం వల్ల సిద్ధి కలుగుతుంది. దైవమూ పురుషకారమూ కృతాంతం వల్లనే కలుగుతాయి.
12.152.51
अनिर्वेदः सदा कार्यो निर्वेदाद्धि कुतः सुखम् ।
प्रयत्नात्प्राप्यते ह्यर्थः कस्माद्गच्छथ निर्दयम् ॥ १२.१५२.५१ ॥
ఎల్లప్పుడూ నిరాశ చెందకూడదు; నిరాశ వల్ల సుఖం ఎలా కలుగుతుంది? ప్రయత్నం వల్లనే అర్థం లభిస్తుంది; మరి ఎందుకు దయలేకుండా వెళ్ళిపోతారు?
12.152.52
आत्ममांसोपवृत्तं च शरीरार्धमर्यी तनुम् ।
पितॄणां वंशकर्तारं वने त्यक्त्वा क्व यास्यथ ॥ १२.१५२.५२ ॥
తన మాంసం నుండి పుట్టిన, శరీరంలో సగభాగమైన, పూజ్యుడైన, పితరుల వంశాన్ని నిలబెట్టే ఈ దేహాన్ని అడవిలో విడిచి ఎక్కడికి వెళ్తారు?
12.152.53
अथवाऽस्तं गते सूर्ये संध्याकाल उपस्थिते ।
ततो नेष्यश्च वा पुत्रमिहस्था वा भविष्यथ ॥ १२.१५२.५३ ॥
లేదా సూర్యుడు అస్తమించి సంధ్యాసమయం వచ్చినప్పుడు, అప్పుడు కుమారుడిని తీసుకెళ్తారు, లేదా ఇక్కడే ఉండిపోతారు.
12.152.54
अद्य वर्षसहस्रं मे साग्रं जातस्य मानुषाः ।
न च पश्यामि जीवन्तं मृतं स्त्रीपुंनपुंसकम् ॥ १२.१५२.५४ ॥
ఈ రోజు నేను పుట్టినప్పటి నుండి వేయి సంవత్సరాలకు పైగా గడిచాయి, ఓ మానవులారా; బ్రతికి ఉన్నవాడినీ చనిపోయినవాడినీ, స్త్రీనీ పురుషుడినీ నపుంసకుడినీ నేను చూడటం లేదు.
12.152.55
मृता गर्भेषु जायन्ते जातमात्रा म्रियन्ति च ।
चंक्रमन्तो म्रियन्ते च यौवनस्थास्तथा परे ॥ १२.१५२.५५ ॥
గర్భంలో మరణించినవారు జన్మిస్తారు, పుట్టిన వెంటనే మరణిస్తారు, నడుస్తూ ఉండగానే మరణిస్తారు, యౌవనంలో ఉన్నవారూ ఇతరులూ అలాగే మరణిస్తారు.
12.152.56
अनित्यानीह भाग्यानि चतुष्पात्पक्षिणामपि ।
जङ्गमाजङ्गमानां च ह्यायुरग्रेऽवतिष्ठते ॥ १२.१५२.५६ ॥
ఇక్కడ నాలుగు కాళ్ల జంతువులకూ పక్షులకూ ఉన్న భాగ్యాలూ అనిత్యమైనవే; చలించేవారికీ చలించనివారికీ ఆయుష్షు ముందే నిర్ణయించబడి ఉంటుంది.
12.152.57
इष्टदारवियुक्ताश्च पुत्रशोकान्वितास्तथा ।
दह्यमानाः स्म शोकेन गृहं गच्छन्ति नित्यशः ॥ १२.१५२.५७ ॥
ఇష్టమైన భార్యలను విడిచినవారూ పుత్రశోకంతో ఉన్నవారూ శోకంతో దహించబడుతూ ప్రతిరోజూ ఇంటికి వెళ్తారు.
12.152.58
अनिष्टानां सहस्राणि तथेष्टानां शतानि च ।
उत्सृज्येह प्रयाता वै बान्धवा भृशदुःखिताः ॥ १२.१५२.५८ ॥
అనిష్టమైనవి వేలు, ఇష్టమైనవి వందల కొద్దీ ఇక్కడే వదిలి, అత్యంత దుఃఖితులైన బంధువులు వెళ్లిపోతారు.
12.152.59
त्यज्यतामेष निस्तेजाः शून्यः काष्ठत्वमागतः ।
अन्यदेहविषक्तं हि शिशुं काष्ठमुपासथ ॥ १२.१५२.५९ ॥
ఈ శిశువును విడిచిపెట్టండి; ఇతడు తేజోహీనుడై శూన్యమై కట్టెగా మారిపోయాడు. వేరే దేహానికి అంటుకున్న ఈ శిశువును మీరు కట్టెలాగే పట్టుకొని ఉన్నారు.
12.152.60
त्यक्तजीवस्य वै बाष्पं कस्माद्धित्वा न गच्छत ।
निरर्थको ह्ययं स्नेहो निष्फलश्च परिश्रमः ॥ १२.१५२.६० ॥
ప్రాణం పోయినవాని కోసం కన్నీరు కారుస్తూ, అతనిని విడిచిపెట్టి ఎందుకు వెళ్లరు? ఈ స్నేహం నిరర్థకం; ఈ శ్రమ నిష్ఫలం.
12.152.61
न च क्षुर्भ्यां न कर्णाभ्यां च शृणोति स पश्यति ।
कस्मादेनं सप्नुत्सृज्य न गृहान्गच्छताशु वै ॥ १२.१५२.६१ ॥
అతను కళ్ళతో చూడడు, చెవులతో వినడు. అలాంటప్పుడు అతడిని విడిచిపెట్టి మీరు త్వరగా ఇళ్లకు ఎందుకు వెళ్లరు?
12.152.62
मोक्षधर्माश्रितैर्वाक्यैर्हेतुमद्भिः सुनिष्ठुरैः ।
भयोक्ता गच्छत क्षिप्रं स्वं स्वमेव निवेशनम् ॥ १२.१५२.६२ ॥
మోక్షధర్మం ఆధారంగా, హేతుబద్ధమైన అత్యంత కఠినమైన మాటలతో, భయంతో చెప్పబడినవి — ఇప్పుడు త్వరగా మీ మీ ఇళ్లకు వెళ్లండి.
12.152.63
प्रज्ञाविज्ञानयुक्तेन बुद्धिसंज्ञाप्रदायिना ।
वच्चं श्राविता नूनं मानुषाः संनिवर्तथ ॥ १२.१५२.६३ ॥
ప్రజ్ఞ, విజ్ఞానంతో కూడినవాడు, బుద్ధిని, వివేకాన్ని ఇచ్చేవాడు చెప్పిన మాటల ద్వారా — మీరు నిశ్చయంగా వినిపించబడ్డారు; ఓ మనుషులారా, వెనుదిరగండి.
12.152.64
शोको द्विगुणतां याति दृष्ट्वा स्मृत्वा च चेष्टितम् ।
इत्येतद्वचनं श्रुत्वा सन्निवृत्तास्तु मानुषाः।
अपश्यत्तं तदा सुप्तं द्रुतमागत्य जम्बुकः ॥ १२.१५२.६४ ॥
చూసి, అతని చేష్టలను గుర్తుచేసుకుంటే శోకం రెట్టింపు అవుతుంది. ఈ మాటలు విని మనుషులు వెనుదిరిగారు; అప్పుడు ఒక నక్క త్వరగా వచ్చి నిద్రపోతున్న అతన్ని చూసింది.
12.152.65
इमं कनकवर्णाभं भूषणैः समलंकृतम् ।
गृध्रवाक्यात्कथं पुत्रं त्यक्ष्यध्वं पितृपिण्डदम् ॥ १२.१५२.६५ ॥
బంగారు రంగులో మెరుస్తూ, ఆభరణాలతో చక్కగా అలంకరించబడిన ఇతడు — పితృదేవతలకు పిండం ఇచ్చే కుమారుడు — గద్ద మాట వలన మీరు ఇతన్ని ఎలా విడిచిపెడతారు?
12.152.66
न स्नेहस्य च विच्छेदो विलापरुदितस्य च ।
मृतस्यास्य परित्यागात्तापो वै भविता ध्रुवम् ॥ १२.१५२.६६ ॥
స్నేహం తెగిపోదు, విలాపం, ఏడ్పు కూడా ఆగవు. కానీ ఈ మృతుడిని విడిచిపెట్టడం వల్ల నిశ్చయంగా బాధ కలుగుతుంది.
12.152.67
श्रूयते शम्बुके शूद्रे हते ब्राह्मणदारकः ।
जीवितो धर्ममासाद्य रामात्सत्यपराक्रमात् ॥ १२.१५२.६७ ॥
శంబూకుడు అనే శూద్రుడు చంపబడినప్పుడు ఒక బ్రాహ్మణ బాలుడు జీవించాడని వినబడుతుంది; సత్యపరాక్రముడైన రాముని వలన ధర్మాన్ని పొంది.
12.152.68
तथा श्वैत्यस्य राजर्षेर्बालो दिष्टान्तमागतः ।
मुनिना धर्मनिष्ठेन मृतः संजीवितः पुनः ॥ १२.१५२.६८ ॥
అలాగే, విధిచేత నిర్ణయించిన అంతాన్ని చేరిన రాజర్షి శ్వైత్యుని బిడ్డ, ధర్మనిష్ఠుడైన ముని వలన మరల జీవింపబడ్డాడు.
12.152.69
तथा कश्चिद्भवेत्सिद्धो मुनिर्वा देवतापि वा ।
कृपणानामनुक्रोशं कुर्याद्वो रुदतामिह ॥ १२.१५२.६९ ॥
అలాగే, ఇక్కడ ఏడ్చే దీనులపై ఏదైనా సిద్ధుడో, ముని వా, దేవతో కరుణ చూపవచ్చు.
12.152.70
इत्युक्तास्ते न्यवर्तन्त शोकार्ताः पुत्रवत्सलाः ।
अङ्के शिरः समाधाय रुरुदुर्बहुविस्तरम्।
तेषां रुदितशब्देन गृध्रोऽभ्येत्य वचोऽब्रवीत् ॥ १२.१५२.७० ॥
ఇలా చెప్పబడ్డ వారు, శోకార్తులై, పుత్రప్రేమ గలవారై తిరిగి వచ్చారు; ఒడిలో తలను ఉంచి చాలాసేపు ఏడ్చారు. వారి రోదన శబ్దం విని ఒక రాబందు దగ్గరికి వచ్చి మాట్లాడింది.
12.152.71
अश्रुपातपरिक्लिन्नः पाणिस्पर्शप्रपीडितः ।
धर्मराजप्रयोगाच्च दीर्घनिद्रां प्रवेशितः ॥ १२.१५२.७१ ॥
కన్నీటి ధారలతో తడిసినవాడై, చేతి స్పర్శతో పీడింపబడినవాడై, ధర్మరాజు ఆజ్ఞవలన దీర్ఘనిద్రలోకి ప్రవేశింపజేయబడ్డాడు.
12.152.72
तपसाऽपि हि संयुक्तो जनः कालेन हन्यते ।
सर्वस्नेहावसक्तानामिदं हि स्नेहवर्तनम् ॥ १२.१५२.७२ ॥
తపస్సుతో కూడినవాడైనా మనిషి కాలం చేత చంపబడతాడు. అన్ని స్నేహాలకు అంటుకున్నవారి స్నేహవర్తనం ఇదే.
12.152.73
बालवृद्धसहस्राणि सदा संत्यज्य बान्धवाः ।
दिनानि चैव रात्रीश्च दुःखं तिष्ठन्ति भूतले ॥ १२.१५२.७३ ॥
పిల్లలను, వృద్ధులను వేలమందిని ఎల్లప్పుడూ విడిచిపెట్టి, బంధువులు పగలూ రాత్రీ దుఃఖంతో భూమిపై ఉంటున్నారు.
12.152.74
अलं निर्बन्धमागत्य शोकस्य परिवारणम् ।
अप्रत्ययं कुतो ह्यस्य पुनरद्येह जीवितम् ॥ १२.१५२.७४ ॥
చాలు, పట్టుబట్టి దుఃఖాన్ని నివారించడానికి రాకండి; ఇతడు ఈ రోజు ఇక్కడ మళ్లీ బ్రతుకుతాడనే నమ్మకం ఎక్కడ ఉంది?
12.152.75
नैष जम्बुकवाक्येन पुनः प्राप्स्यति जीवितम् ।
मृतस्योत्सृष्टदेहस्य पुनर्देहो न विद्यते ॥ १२.१५२.७५ ॥
ఇతడు జంబుకుని మాటతో మళ్లీ ప్రాణం పొందడు; శరీరాన్ని విడిచిన మృతునికి మళ్లీ దేహం లభించదు.
12.152.76
नैव मूर्तिप्रदानेन जम्बुकस्य शतैरपि ।
न स जीवयितुं शक्यो बालो वर्षशतैरपि ॥ १२.१५२.७६ ॥
జంబుకుని వందల రూపాలు ఇచ్చినా కాదు; వందల సంవత్సరాలు గడిచినా ఆ బాలుడిని బ్రతికించలేము.
12.152.77
अथ रुद्रः कुमारो वा ब्रह्मा वा विष्णुरेव च ।
वरमस्मै प्रयच्छन्ति ततो जीवेदयं शिशुः ॥ १२.१५२.७७ ॥
ఇప్పుడు రుద్రుడో, కుమారుడో, బ్రహ్మో, విష్ణువో ఇతనికి వరం ఇస్తే, ఈ శిశువు బ్రతకవచ్చు.
12.152.78
नैव बाष्पविमोक्षेण न वा श्वासकृतेन च ।
न दीर्घरुदितेनायं पुनर्जीवं गमिष्यति ॥ १२.१५२.७८ ॥
కన్నీళ్లు రాల్చడం వల్ల గానీ, నిట్టూర్పుల వల్ల గానీ, చాలాసేపు ఏడ్వడం వల్ల గానీ ఇతడు మళ్లీ ప్రాణం పొందడు.
12.152.79
अहं च क्रोष्टुकश्चैव यूयं ये चास्य बान्धवाः ।
धर्माधर्मौ गृहीत्वेह सर्वे वर्तामहेऽध्वनि ॥ १२.१५२.७९ ॥
నేనూ, ఈ నక్కా, ఇతని బంధువులైన మీరూ అందరం ఇక్కడ ధర్మాధర్మాలను స్వీకరించి మార్గంలో ఉన్నాము.
12.152.80
अप्रियं परुषं चापि परद्रोहं परस्त्रियम् ।
अधर्ममनृतं चैव दूरात्प्राज्ञो विवर्जयेत् ॥ १२.१५२.८० ॥
అప్రియమైన, కఠినమైన మాట, ఇతరులకు ద్రోహం, పరస్త్రీ, అధర్మం, అసత్యం — వీటిని జ్ఞాని దూరం నుంచే విడిచిపెట్టాలి.
12.152.81
धर्मं सत्यं श्रुतं न्याय्यं महतीं प्राणिनां दयाम् ।
अजिह्नत्वमशाठ्यं च यत्नतः परिमार्गत ॥ १२.१५२.८१ ॥
ధర్మం, సత్యం, శాస్త్రజ్ఞానం, న్యాయం, ప్రాణులపై గొప్ప దయ, సరళత, కపటం లేకపోవడం — వీటిని ప్రయత్నంతో వెతకండి.
12.152.82
मातरं पितरं वाऽपि बान्धवान्सुहृदस्तथा ।
जीवतो ये न पश्यति तेषां धर्मविपर्ययः ॥ १२.१५२.८२ ॥
తల్లి, తండ్రి, బంధువులు, మిత్రులు — బ్రతికి ఉన్నప్పుడు వీరిని చూడనివాడికి ధర్మం విపరీతమవుతుంది.
12.152.83
यो न पश्यति चक्षुर्भ्यां नेङ्गते च कथंचन ।
तस्य निष्ठावसानान्ते रुदन्ताः किं करिष्यथ ॥ १२.१५२.८३ ॥
కళ్ళతో చూడనివాడు, ఏ విధంగానూ కదలనివాడు — అతని అంత్యక్రియల చివరలో ఏడుస్తూ మీరు ఏమి చేస్తారు?
12.152.84
इत्युक्तास्ते सुतं त्यक्त्वा भूमौ शोकपरिप्लुताः ।
दह्यमानाः सुतस्नेहात्प्रययुर्बान्धवा गृहम् ॥ १२.१५२.८४ ॥
ఇలా చెప్పబడినవారై, శోకంలో మునిగిన వారు కుమారుడిని నేలపై విడిచి, పుత్ర వాత్సల్యంతో దహించబడుతూ బంధువులు ఇంటికి వెళ్ళిపోయారు.
12.152.85
दारुणो मर्त्यलोकोऽयं सर्वप्राणिविनाशनः ।
इष्टबन्धुवियोगश्च तथेहाल्पं च जीवितम् ॥ १२.१५२.८५ ॥
ఈ మర్త్యలోకం భయంకరమైనది; సర్వప్రాణుల వినాశకరమైనది. ఇక్కడ ప్రియ బంధువుల వియోగం కలుగుతుంది, జీవితమూ స్వల్పమే.
12.152.86
बह्वलीकमसत्यं चाप्यतिवादाप्रियंवदम् ।
इमं प्रेक्ष्य पुनर्भावं दुःखशोकविवर्धनम्।
न मे मानुषलोकोऽयं मुहूर्तमपि रोचते ॥ १२.१५२.८६ ॥
ఈ మానవలోకం బహు అసత్యమైనది, అతిశయోక్తులు, అప్రియ వచనాలతో నిండినది. దుఃఖశోకాలను పెంచే ఈ పునర్జన్మను చూసి, ఈ మానవలోకం ఒక్క క్షణమైనా నాకు రుచించదు.
12.152.87
अहो धिग्गृध्रवाक्येन यथैवाबुद्धयस्तथा ।
कथं गच्छथ निःस्नेहाः सुतस्नेहं विसृज्य च ॥ १२.१५२.८७ ॥
అయ్యో, రాబందు మాటలకు ధిక్కారం! మీరు అజ్ఞానులైనట్లే ఉన్నారు. స్నేహరహితులై, పుత్రస్నేహాన్ని విడిచి ఎలా వెళ్తున్నారు?
12.152.88
प्रदीप्ताः पुत्रशोकेन सन्निवर्तथ मानुषाः ।
श्रुत्वा गृध्रस्य वचनं पापस्येहाकृतात्मनः ॥ १२.१५२.८८ ॥
ఓ మానవులారా, పుత్రశోకంతో దహించబడుతూ తిరిగి రండి! ఇక్కడ ఈ పాపి, అసంయమి అయిన రాబందు మాటలు విని (మీరు వెళ్తారా)?
12.152.89
सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ।
सुखदुःखावृते लोके नास्ति सौख्यमनन्तकम् ॥ १२.१५२.८९ ॥
సుఖం తర్వాత దుఃఖం; దుఃఖం తర్వాత సుఖం. సుఖదుఃఖాలతో చుట్టబడిన ఈ లోకంలో అనంతమైన సౌఖ్యం లేదు.
12.152.90
इमं क्षितितले त्यक्त्वा बालं रूपसमन्वितम् ।
कुलशोभाकरं मूढाः पुत्रं त्यक्त्वा क्व यास्यथ ॥ १२.१५२.९० ॥
ఈ నేలపై, సౌందర్యం కలిగి కులశోభను పెంచే ఈ బాలుడిని విడిచి, ఓ మూఢులారా, పుత్రుణ్ణి విడిచి ఎక్కడికి వెళ్తారు?
12.152.91
रूपयौवनसंपन्नं द्योतमानमिव श्रिया ।
जीवन्तमेव पश्यामि मनसा नात्र संशयः ॥ १२.१५२.९१ ॥
రూపయౌవనసంపన్నుడై, శ్రీతో ప్రకాశిస్తున్నట్లుగా ఉన్న అతడిని, మనసులో సజీవుడిగానే చూస్తున్నాను; ఇందులో సందేహం లేదు.
12.152.92
विनाशेनास्य न हि वै सुखं प्राप्स्यथ मानुषाः ।
पुत्रशोकाभितप्तानां मृतमप्यद्य वः क्षमम् ॥ १२.१५२.९२ ॥
ఓ మానవులారా, అతని వినాశంతో మీకు నిజంగా సుఖం లభించదు. పుత్రశోకంతో తపించే మీకు ఇప్పుడు అతడు మరణించడమే కూడా తగినదే.
12.152.93
दुःखसंभावनं कृत्वा धारयित्वा सुखं स्वयम् ।
त्यक्त्वा गमिष्यथ क्वाद्य समुत्सृज्याल्पबुद्धिवत् ॥ १२.१५२.९३ ॥
దుఃఖాన్ని ఊహించుకొని, సుఖాన్ని స్వయంగా ధరించి, ఇప్పుడు అతడిని విడిచి అల్పబుద్ధుల వలె ఎక్కడికి వెళ్తారు?
12.152.94
तथा धर्मविरोधेन प्रियमिथ्याभिधायिनाम् ।
श्मशानवासिना नित्यं रात्रिं मृगयता नृप ॥ १२.१५२.९४ ॥
అలాగే, ధర్మానికి విరుద్ధంగా, ప్రియమైన అబద్ధాలు చెప్పేవారి మధ్య, శ్మశానవాసి ఎల్లప్పుడూ రాత్రిలో వేటాడుతూ, ఓ రాజా.
12.152.95
ततो मध्यस्थतां नीता वचनैरमृतोपमैः ।
जम्बुकेन स्वकार्यार्थं बान्धवास्तत्र वारिताः ॥ १२.१५२.९५ ॥
అప్పుడు, అమృతంలా మధురమైన మాటలతో, తన పని కోసం, నక్కచే బంధువులు మధ్యస్థ స్థితికి తీసుకురాబడి అక్కడే ఆపబడ్డారు.
12.152.96
अयं प्रेतसमाकीर्णो यक्षराक्षससेवितः ।
दारुणः काननोद्देशः कौशिकैरभिनादितः ॥ १२.१५२.९६ ॥
ఈ భయంకరమైన అడవి ప్రదేశం ప్రేతాలతో నిండి ఉంది, యక్షులు రాక్షసులు తిరుగుతారు, గుడ్లగూబల అరుపులతో ప్రతిధ్వనిస్తోంది.
12.152.97
भीमः सुघोरश्च तथा नीलमेघसमप्रभः ।
अस्मिञ्शवं परित्यज्य प्रेतकार्याण्युपासत ॥ १२.१५२.९७ ॥
భయంకరమైనదీ, అత్యంత ఘోరమైనదీ, నీలమేఘ కాంతి కలిగినదీ అయిన ఈ చోట శవాన్ని విడిచిపెట్టి ప్రేతకార్యాలు చేయాలి.
12.152.98
भानुर्यावन्न यात्यस्तं यावच्च विमला दिशः ।
तावदेनं परित्यज्य प्रेतकार्याण्युपासत ॥ १२.१५२.९८ ॥
సూర్యుడు అస్తమించనంత వరకు, దిశలు నిర్మలంగా ఉన్నంత వరకు, ఈ శవాన్ని విడిచిపెట్టి ప్రేతకార్యాలు చేయండి.
12.152.99
नदन्ति परुषं श्येनाः शिवाः क्रोशन्ति दारुणम् ।
मृगेन्द्राः प्रतिनर्दन्ति रविरस्तं च गच्छति ॥ १२.१५२.९९ ॥
గద్దలు కఠినంగా అరుస్తున్నాయి, నక్కలు భయంకరంగా ఊళ పెడుతున్నాయి, సింహాలు ప్రతిగర్జిస్తున్నాయి; సూర్యుడు అస్తమిస్తున్నాడు.
12.152.100
चिता धूमेन नीलेन संरज्यन्ते च पादपाः ।
श्मशाने च निराहाराः प्रतिनर्दन्ति देवताः ॥ १२.१५२.१०० ॥
చితల నీలి పొగ చెట్లను రంగులద్దుతోంది; శ్మశానంలో నిరాహారులైన దేవతలు ప్రతిగర్జిస్తున్నారు.
12.152.101
सर्वे विकृतदेहाश्चाप्यस्मिन्देशे सुदारुणे ।
युष्मान्प्रधर्षयिष्यन्ति विकृता मांसभोजिनः ॥ १२.१५२.१०१ ॥
ఈ అత్యంత భయంకర ప్రదేశంలో వికృత దేహాలు గల, మాంసాహారులైన అందరూ మిమ్మల్ని దాడి చేస్తారు.
12.152.102
क्रूरश्चायं वनोद्देशो भयमद्य भविष्यति ।
त्यज्यतां काष्ठभूतोऽयं मुच्यतां जाम्बुकं वचः ॥ १२.१५२.१०२ ॥
ఈ అడవి ప్రాంతం క్రూరమైనది; ఇప్పుడు భయం కలుగుతుంది. ఈ కర్రలా బిగుసుకున్న శవాన్ని విడిచిపెట్టండి; నక్క మాటను విడనాడండి.
12.152.103
यदि जम्बुकवाक्यानि निष्फलान्यनृतानि च ।
श्रोष्यथ भ्रष्टविज्ञानास्ततः सर्वे विनङ्क्ष्यथ ॥ १२.१५२.१०३ ॥
నక్క మాటలు ఫలితంలేనివి, అసత్యమైనవి అని తెలిసినా వాటిని విని, వివేకం కోల్పోతే మీరంతా నశిస్తారు.
12.152.104
स्थीयतां वो न भेतव्यं यावत्तपति भास्करः ।
तावदस्मिन्सुते स्नेहादनिर्वेदेन वर्तत ॥ १२.१५२.१०४ ॥
సూర్యుడు ప్రకాశించేంత వరకు ఇక్కడే ఉండండి, భయపడకండి. ఈ కుమారుని పట్ల ప్రేమతో, అలసట లేకుండా ఇక్కడే వ్యవహరించండి.
12.152.105
स्वैरं रुदन्तो विस्रब्धाश्चिरं स्नेहेन पश्यत ।
दारुणेऽस्मिन्वनोद्देशे भयं वो न भविष्यति ॥ १२.१५२.१०५ ॥
స్వేచ్ఛగా ఏడుస్తూ, నిశ్చింతగా, ఎక్కువసేపు ప్రేమతో చూడండి. ఈ భయంకరమైన అడవి ప్రాంతంలో మీకు భయం ఉండదు.
12.152.106
अयं सौम्यो वनोद्देशः पितृणां निधनाकरः ।
स्थीयतां यावदादित्यः किंवः क्रव्यादभाषितैः ॥ १२.१५२.१०६ ॥
ఈ మనోహరమైన అడవి ప్రాంతం పితృదేవతలకు మరణస్థానం. సూర్యుడున్నంత వరకు ఇక్కడే ఉండండి; మాంసాహారుల మాటలతో మీకేమి పని?
12.152.107
यदि गृध्रस्य वाक्यानि तीव्राणि रभसानि च ।
गृह्णीत मोहितात्मानः सुतो वो न भविष्यति ॥ १२.१५२.१०७ ॥
మోహంలో మునిగిన మనస్సులతో మీరు గృధ్రుని కఠినమైన, తొందరపాటు మాటలను స్వీకరిస్తే మీ కుమారుడు ఉండడు.
12.152.108
गृध्रो नास्तमितेऽभ्येति तिष्ठेन्नक्तं च जम्बुकः ।
मृतस्य तं परिजनमूचतुस्तौ क्षुधान्वितौ ॥ १२.१५२.१०८ ॥
గృధ్రం సూర్యాస్తమయం తర్వాత రాదు, నక్క రాత్రివేళ ఉంటుంది. ఆకలితో ఉన్న ఆ ఇద్దరూ చనిపోయినవాని ఆ బంధువుతో చెప్పారు.
12.152.109
स्वकार्यबद्धकक्षौ तौ राजन्गृध्रोऽथ जम्बुकः ।
क्षुत्पिपासापरिश्रान्तौ शास्त्रमालम्ब्य जल्पतः ॥ १२.१५२.१०९ ॥
రాజా, తమ తమ పనిలో నిమగ్నమైన ఆ రాబందు, నక్క ఆకలి దాహాలతో అలసి శాస్త్రాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని వాదించసాగాయి.
12.152.110
तयोर्विज्ञानविदुषोर्द्वयोर्मृगपतत्रिणोः ।
वाक्यैरमृतकल्पैस्तैः प्रतिष्ठन्ते व्रजन्ति च ॥ १२.१५२.११० ॥
జ్ఞానంలో నిపుణులైన ఆ మృగము, పక్షి ఇద్దరూ అమృతసమానమైన ఆ మాటలతో నిలిచి, కదిలి సాగారు.
12.152.111
शोकदैन्यसमाविष्टा रुदन्तस्तस्थिरे तदा ।
स्वकार्यकुशलाभ्यां ते संभ्राम्यन्ते ह नैपुणात् ॥ १२.१५२.१११ ॥
శోక దైన్యాలతో నిండి ఏడుస్తూ వారు అప్పుడు నిలిచిపోయారు; తమ పనిలో నేర్పరులైన ఆ ఇద్దరి నైపుణ్యం వల్ల అవి భ్రమకు గురయ్యాయి.
12.152.112
तथा तयोर्विवदतोर्विज्ञानविदुषोर्द्वयोः ।
बान्धवानां स्थितानां चाप्युपातिष्ठत शंकरः ॥ १२.१५२.११२ ॥
ఈ విధంగా ఆ ఇద్దరు విజ్ఞాన నిపుణులు వాదిస్తుండగా, నిలిచి ఉన్న బంధువుల ముందు శంకరుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
12.152.113
देव्या प्रणोदितो देवः कारुण्यार्द्रीकृतेक्षणः ।
ततस्तानाह मनुजान्वरदोऽस्मीति शंकरः ॥ १२.१५२.११३ ॥
దేవి ప్రేరణతో, కరుణతో తడిసిన కన్నులతో ఉన్న దేవుడు శంకరుడు అప్పుడు ఆ మనుషులతో, "నేను వరదాతను" అని అన్నాడు.
12.152.114
ते प्रत्यूचुरिदं वाक्य दुःखिताः प्रणताः स्थिताः ।
एकपुत्रविहीनानां सर्वेष्नां जीवितार्थिनाम्।
पुत्रस्य नो जीवदानाज्जीवितं दातुमर्हसि ॥ १२.१५२.११४ ॥
దుఃఖితులై నమస్కరిస్తూ నిలిచిన వారు ఈ మాట అన్నారు: "ఒకే కొడుకును కోల్పోయిన మేమందరం జీవించాలని కోరుతున్నాం; మా కొడుకుకు జీవదానమిచ్చి మాకు జీవితం ఇవ్వడానికి మీరు అర్హులు."
12.152.115
एवमुक्तः स भगवान्वारिपूर्णेन पाणिना ।
जीवं तस्मै कुमाराय प्रादाद्वर्षशतानि वै ॥ १२.१५२.११५ ॥
ఇలా అడగబడిన ఆ భగవానుడు, నీటితో నిండిన చేతితో ఆ కుమారునికి ప్రాణాన్ని, వందేళ్ల ఆయుష్షును ప్రసాదించాడు.
12.152.116
तथा गोमायुगृध्राभ्यां प्राददत्क्षुद्विनाशनम् ।
वरं पिनाकी भगवान्सर्वभूतहिते रतः ॥ १२.१५२.११६ ॥
అదే విధంగా, సర్వప్రాణుల హితంలో రమించే పినాకధారి భగవానుడు నక్కకు, రాబందుకు ఆకలి నశించే వరాన్ని ప్రసాదించాడు.
12.152.117
ततः प्रणम्य ते देवं श्रेयोहर्षसमन्विताः ।
कृतकृत्याः सुसंहृष्टाः प्रातिष्ठन्त तदा विभो ॥ १२.१५२.११७ ॥
అప్పుడు వారు ఆ దేవునికి నమస్కరించి, శుభంతో హర్షంతో కూడినవారై, కృతార్థులై, ఎంతో సంతోషంతో, ఓ విభో, అప్పుడు బయలుదేరారు.
12.152.118
अनिर्वेदेन दीर्घेण निश्चयेन ध्रुवेण च ।
देवदेवप्रसादाच्च क्षिप्रं फलमवाप्यते ॥ १२.१५२.११८ ॥
నిరాశ చెందకుండా, దీర్ఘకాలం, స్థిరమైన నిశ్చయంతో, దేవదేవుని అనుగ్రహం వల్ల త్వరగా ఫలం లభిస్తుంది.
12.152.119
पश्य दैवस्य संयोगं बान्धवाना च निश्चयम् ।
कृपणानां तु रुदतां कृतमश्रुप्रमार्जनम् ॥ १२.१५२.११९ ॥
దైవ సంయోగాన్ని, బంధువుల నిశ్చయాన్ని చూడు. ఏడుస్తున్న దీనుల కన్నీళ్లు తుడవబడ్డాయి.
12.152.120
पश्य चाल्पेन कालेन निश्चयाध्वेषणेन च ।
प्रसादं शंकरात्प्राप्य दुःखिताः सुखमाप्नुवन् ॥ १२.१५२.१२० ॥
చూడు, తక్కువ కాలంలోనే నిశ్చయంతో అన్వేషించి శంకరుని అనుగ్రహం పొంది దుఃఖితులు సుఖం పొందారు.
12.152.121
ते विस्मिताः प्रहृष्टाश्च पुत्रसंजीवनात्पुनः ।
बभूवुर्भरतश्रेष्ठ प्रसादाच्छंकरस्य वै ॥ १२.१५२.१२१ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, శంకరుని అనుగ్రహంతో కుమారుడు మళ్లీ బ్రతికినందున వారు ఆశ్చర్యపడి ఎంతో సంతోషించారు.
12.152.122
ततस्ते त्वरिता राजंस्त्यक्त्वा शोकं शिशूद्भवम् ।
विविशुः पुत्रमादाय नगरं हृष्टमानसाः ॥ १२.१५२.१२२ ॥
ఆ తర్వాత రాజా, శిశువు వల్ల కలిగిన శోకాన్ని విడిచి, కుమారుని తీసుకుని సంతోషమైన మనసుతో వేగంగా నగరంలోకి ప్రవేశించారు.
12.152.123
एषा बुद्धिः समस्तानां चातुर्वर्ण्येन दर्शिता ॥ १२.१५२.१२३ ॥
ఈ బుద్ధి (ఉపదేశం) అన్ని నాలుగు వర్ణాలకూ చూపబడింది.
12.152.124
धर्मार्थमोक्षसंयुक्तमितिहासं पुरातनम् ।
श्रुत्वा मनुष्यः सततमिहामुत्र प्रमोदते ॥ १२.१५२.१२४ ॥
ధర్మ, అర్థ, మోక్షాలతో కూడిన ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని విన్న మనిషి ఇహంలోనూ పరంలోనూ ఎల్లప్పుడూ ఆనందిస్తాడు.