มหาภารตะ · อัธยายะ 12.152
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.152.1
कच्चित्पितामहेनासीच्छ्रुवं वा दृष्टमेव च ।
कच्चिन्मर्त्यो मृतो राजन्पुनरुज्जीवितोऽभवत् ॥ १२.१५२.१ ॥
พระราชา ปู่ของท่านเคยได้ยินหรือได้เห็นมาบ้างไหมว่า มนุษย์ผู้ตายแล้วได้กลับคืนชีวิตอีก
12.152.2
शृणु पार्थ यथावृत्तमितिहासं पुरातनम् ।
गृध्रजम्बुकसंवादं यो वृत्तो वैदिशे पुरे ॥ १२.१५२.२ ॥
ท่านปารถ จงฟังนิทานโบราณตามที่เกิดขึ้นจริง คือบทสนทนาระหว่างแร้งกับหมาจิ้งจอก ซึ่งเกิดขึ้นในเมืองไวทิศ
12.152.3
कस्यचिद्ब्राह्मणस्यासीद्दुःखलब्धः सुतो मृतः ।
बाल एव विशालाक्षो बालग्रहनिपीडितः ॥ १२.१५२.३ ॥
พราหมณ์ผู้หนึ่งมีบุตรชายซึ่งได้มาด้วยความยากลำบาก บุตรนั้นตายลง เขายังเป็นเด็กตาโต ถูกดาวเด็กเบียดเบียนจนตาย
12.152.4
दुःखिताः केचिदादाय बालमप्राप्तयोवनम् ।
कुलसर्वस्वभूतं वै रुदन्तः शोककर्शिताः ॥ १२.१५२.४ ॥
บางคนในครอบครัวต่างเศร้าโศก พากันอุ้มเด็กที่ยังไม่ถึงวัยหนุ่มขึ้น เด็กผู้เป็นทั้งหมดของวงศ์ตระกูล พวกเขาร้องไห้และซูบผอมด้วยความโศก
12.152.5
बालं मृतं गृहीत्वाऽथ श्मशानाभिमुखाः स्थिताः ।
अङ्गेनाङ्गं समाक्रस्य रुरुदुर्भृशदुःखिताः ॥ १२.१५२.५ ॥
พวกเขาอุ้มเด็กที่ตายแล้วไว้ แล้วยืนหันหน้าไปทางป่าช้า กอดกันและกันแนบชิด ร้องไห้ด้วยความโศกเศร้าอย่างยิ่ง
12.152.6
शोचन्तस्तस्य पूर्वोक्तान्भाषितांश्चासकृत्पुनः ।
तं बालं भूतले क्षिप्य प्रतिगन्तुं न शक्नुयुः ॥ १२.१५२.६ ॥
พวกเขาคร่ำครวญ ทั้งกล่าวถ้อยคำที่เคยพูดถึงเด็กนั้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า จนไม่อาจวางเด็กลงบนพื้นแล้วกลับไปได้
12.152.7
तेषां रुदितशब्देन गृध्रोऽभ्येत्य वचोऽब्रवीत् ।
प्रेतात्मकमिमंकाले त्यक्त्वा गच्छत माचिरम् ॥ १२.१५२.७ ॥
เมื่อได้ยินเสียงร้องไห้ของพวกเขา แร้งตัวหนึ่งบินเข้ามาใกล้แล้วกล่าวว่า จงทิ้งเด็กที่เป็นเพียงร่างของผีนี้ไว้ที่นี่เถิด แล้วไปเสียโดยเร็ว อย่าอยู่นานเลย
12.152.8
इह पुंसां सहस्राणि स्त्रीसहस्राणि चैव ह ।
समानीतानि कालेन हित्वा वै यान्ति बान्धवाः ॥ १२.१५२.८ ॥
ที่นี่มีชายนับพันและหญิงนับพัน ซึ่งเวลาได้นำมารวมกันไว้ แล้วญาติพี่น้องก็ละทิ้งพวกเขาไปจากไป
12.152.9
संपश्यत जगत्सर्वं सुखदुःखैरधिष्ठितम् ।
संयोगो विप्रयोगश्च पर्यायेणोपलभ्यते ॥ १२.१५२.९ ॥
จงดูเถิด โลกทั้งสิ้นถูกความสุขและความทุกข์ครอบงำอยู่ การประสานพบกันและการพลัดพรากจากกันเกิดขึ้นสลับกันไป
12.152.10
गृहीत्वा ये च गच्छन्ति येऽनुयान्ति च तान्मृतान् ।
तेऽप्यायुषः प्रमाणेन स्वेन गच्छन्ति जन्तवः ॥ १२.१५२.१० ॥
ผู้ที่อุ้มคนตายไปและผู้ที่ติดตามไป ก็ล้วนจากไปเช่นกัน แต่ละคนตามขอบเขตแห่งอายุของตน
12.152.11
अलं स्थित्वा श्मशानेऽस्मिन्गृध्रगोमायुसंकुले ।
कङ्कालबहुले घोरे सर्वप्राणिभयंकरे ॥ १२.१५२.११ ॥
พอแล้วกับการอยู่ในป่าช้านี้ ที่เต็มไปด้วยแร้งและหมาจิ้งจอก มีกระดูกอยู่มากมาย น่าสะพรึงกลัว และเป็นที่น่าหวาดหวั่นแก่สัตว์ทั้งปวง
12.152.12
न पुनर्जीवितः कश्चित्कालधर्ममुपागतः ।
प्रियो वा यदि वा द्वेष्यः प्राणिनां गतिरीदृशी ॥ १२.१५२.१२ ॥
ไม่มีผู้ใดที่ถึงกฎแห่งกาลเวลาแล้วจะกลับมีชีวิตอีก ไม่ว่าจะเป็นที่รักหรือที่เกลียดชัง เป็นเช่นนี้เองทางแห่งสัตว์ทั้งหลาย
12.152.13
सर्वेण खलु मर्तव्यं मर्त्यलोके प्रसूयता ।
कृतान्तविहिते मार्गे मृतं को जीवयिष्यति ॥ १२.१५२.१३ ॥
ทุกผู้ที่เกิดในโลกมนุษย์นี้ย่อมต้องตายเป็นแน่ ใครเล่าจะให้ผู้ที่ไปตามทางที่กฤตานตะกำหนดไว้กลับฟื้นคืนชีวิตได้
12.152.14
दिशान्तोपचितो यावदस्तं गच्छति भास्करः ।
गम्यतां स्वमधिष्ठानं सुतस्नेहं विसृज्य वै ॥ १२.१५२.१४ ॥
ขณะที่พระอาทิตย์ซึ่งขึ้นอยู่ที่ขอบทิศ กำลังจะลับขอบฟ้าไป จงละความรักต่อบุตรของท่านเสีย แล้วกลับไปยังที่อยู่ของตนเถิด
12.152.15
ततो गृध्रवचः श्रुत्वा विक्रोशन्तस्तदा नृप ।
बान्धवास्तेऽभ्यगच्छन्त पुत्रमुत्सृज्य भूतले ॥ १२.१५२.१५ ॥
ต่อมา พระราชา เมื่อได้ยินคำของแร้ง ญาติพี่น้องของเด็กนั้นก็ร้องไห้คร่ำครวญ แล้วพากันจากไป ทิ้งบุตรไว้บนพื้นดิน
12.152.16
विनिश्चित्याथ च तदा विक्रोशन्तस्ततस्ततः ।
मृत इत्येव गच्छन्तो निराशास्तस्य दर्शने ॥ १२.१५२.१६ ॥
แล้วเมื่อได้ตัดสินใจแล้ว พวกเขาก็ร้องไห้คร่ำครวญไปทางโน้นทางนี้ กล่าวว่า เขาตายแล้ว แล้วพากันจากไป หมดหวังที่จะได้เห็นเขาอีก
12.152.17
निश्चितार्थाश्च ते सर्वे संत्यजन्तः स्वमात्मजम् ।
निराशा जीविते तस्य मार्गमावृत्य धिष्ठिताः ॥ १२.१५२.१७ ॥
พวกเขาทั้งหมดมีความแน่ใจแล้ว ละทิ้งบุตรของตนไว้ หมดหวังในชีวิตของเด็กนั้น ยืนขวางทางอยู่
12.152.18
ध्वाङ्क्षपक्षसवर्णस्तु बिलान्निःसृत्य जम्बुकः ।
गच्छमानान्स्म तानाह निर्घृणाः खलु मानुषाः ॥ १२.१५२.१८ ॥
หมาจิ้งจอกตัวนั้น มีสีเหมือนปีกอีกา ออกจากรูมากล่าวแก่ผู้ที่กำลังจากไปว่า มนุษย์นั้นไร้ความเมตตาแน่แท้
12.152.19
आदित्योऽयं स्थितो मूढाः स्नेहं कुरुत मा भयम् ।
बहुरूपो मुहूर्ताच्च जीवेदपि च बालकः ॥ १२.१५२.१९ ॥
ดวงอาทิตย์ยังอยู่ตรงนี้ เจ้าคนโง่เอ๋ย จงแสดงความรักเถิด อย่ากลัวเลย เด็กนี้อาจแปลงร่างได้หลายรูปในชั่วขณะเดียว และอาจกลับมีชีวิตอีกก็ได้
12.152.20
दर्भान्भूमौ विनिक्षिप्य पुत्रस्नेहविनाकृताः ।
श्मशाने सुतमुत्सृज्य कस्माद्गच्छत निर्घृणाः ॥ १२.१५२.२० ॥
วางหญ้ากุศะลงบนพื้นดิน ปราศจากความรักต่อบุตรของตน ทำไมจึงทิ้งบุตรไว้ในป่าช้าแล้วจากไปเล่า ผู้ไร้ความเมตตาทั้งหลาย
12.152.21
न वोऽस्त्यस्मिन्सुते स्नेहो बाले मधुरभाषिणि ।
यस्य भाषितमात्रेण प्रसादमधिगच्छत ॥ १२.१५२.२१ ॥
พวกท่านไม่มีความรักต่อลูกคนนี้เลย เด็กที่พูดจาหวานหูนี้ เพียงแค่ได้ฟังถ้อยคำของเขา พวกท่านก็อาจได้รับความโปรดปรานแล้ว
12.152.22
न पश्यध्वं सुतस्नेहो यादृशः पशुपक्षिणाम् ।
न तेषां धारयित्वा तान्कश्चिदस्ति फलागमः ॥ १२.१५२.२२ ॥
พวกท่านไม่เห็นหรือว่าสัตว์และนกมีความรักต่อลูกเพียงใด ไม่มีผลใดที่เกิดจากการเลี้ยงดูพวกมันหรือ
12.152.23
चतुष्पात्पक्षिकीटानां प्राणिनां स्नेहसङ्गिनाम् ।
परलोकगतिस्थानां मुनियज्ञक्रियामिव ॥ १२.१५२.२३ ॥
สัตว์สี่เท้า นก และแมลง สัตว์ทั้งหลายที่ผูกพันด้วยความรัก ซึ่งกำลังอยู่บนทางสู่โลกหน้า ก็เหมือนพิธียัญของฤๅษี
12.152.24
तेषां पुत्राभिरामाणामिह लोके परत्र च ।
न गुणो दृश्यते कश्चित्प्रजाः संधारयन्ति च ॥ १२.१५२.२४ ॥
ในสัตว์เหล่านั้นที่ยินดีในลูกหลาน ไม่เห็นคุณความดีใดเลย ทั้งในโลกนี้และโลกหน้า แต่พวกมันก็ยังเลี้ยงดูลูกอ่อนของตน
12.152.25
अपश्यतां प्रियान्पुत्रान्येषां शोको न तिष्ठति ।
न ते पोषणसंप्रीता मातापितर एव हि ॥ १२.१५२.२५ ॥
ผู้ที่ไม่ได้เห็นบุตรอันเป็นที่รัก ความโศกก็ไม่คงอยู่ในใจของพวกเขา ส่วนมารดาและบิดาที่ยินดีในการเลี้ยงดูนั้นหาเป็นเช่นนั้นไม่
12.152.26
मानुषाणां कुतः स्नेहो येषां शोको न विद्यते ।
इमं कुलकरं पुत्रं त्यक्त्वा क्व नु गमिष्यथ ॥ १२.१५२.२६ ॥
มนุษย์ที่ไม่มีความโศกเศร้า จะมีความรักมาจากไหนได้ เมื่อท่านละทิ้งบุตรผู้สืบสกุลคนนี้ไป ท่านจะไปที่ใดกันเล่า
12.152.27
चिरं मुञ्चत बाष्पं च चिरं स्नेहेनन पश्यत ।
एवंविधानि हीष्टानि दुस्त्यजानि विशेषतः ॥ १२.१५२.२७ ॥
จงร่ำไห้น้ำตาให้นาน และจงมองดูเขาด้วยความรักให้นาน เพราะคนที่เป็นที่รักเช่นนี้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเป็นสิ่งที่ละทิ้งได้ยาก
12.152.28
क्षीणस्याथामिशस्तस्य श्मशानाभिमुखस्य च ।
बान्धवा यत्र तिष्ठति तत्रान्यो नाधितिष्ठति ॥ १२.१५२.२८ ॥
ที่ใดที่ญาติของผู้ที่อ่อนแรง ทุกข์ระทม และหันหน้าไปทางสุสาน ญาติยืนอยู่ตรงนั้น ไม่มีใครอื่นยืนอยู่ที่นั่นได้
12.152.29
सर्वस्य दयिताः प्राणाः सर्वः स्नेहं च विन्दति ।
तिर्यग्योनिष्वपि संतां स्नेहं पश्यत यादृशम् ॥ १२.१५२.२९ ॥
ชีวิตเป็นที่รักของทุกคน และทุกคนย่อมพบความรัก แม้ในกำเนิดของสัตว์เดรัจฉาน ก็จงดูความรักต่อลูกหลานที่มีอยู่เช่นนั้นเถิด
12.152.30
त्यक्त्वा कथं गच्छथेमं पद्मलोलायतेक्षणम् ।
यथा नवोद्वाहकृतं स्नानमाल्यविभूषितम्। ॥ १२.१५२.३० ॥
ท่านจะละทิ้งเขาไปได้อย่างไร ผู้มีดวงตากว้างและสั่นไหวดุจดอกบัว เขาเหมือนผู้ที่อาบน้ำและประดับด้วยพวงมาลัยสำหรับการแต่งงานใหม่
12.152.31
जम्बुकस्य वचः श्रुत्वा कृपणं परिदेवतः ।
न्यवर्तन्त तदा सर्वे बालार्थं ते स्म मानुषाः ॥ १२.१५२.३१ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำอันน่าสงสารและคร่ำครวญของหมาจิ้งจอก มนุษย์ทั้งหมดในครานั้นก็หันกลับมาเพื่อเด็กคนนั้น
12.152.32
अहो बत नृशंसेन जम्बुकेनाल्पमेधसा ।
क्षुद्रेणोक्ता हीनसत्वा मानुषाः किं निवर्तथ ॥ १२.१५२.३२ ॥
อนิจจา ท่านผู้เป็นมนุษย์ที่ขาดความกล้า เหตุใดจึงหันกลับไปเพราะถ้อยคำของหมาจิ้งจอกผู้โหดร้าย มีปัญญาน้อย และต่ำช้านี้เล่า
12.152.33
पञ्चभूतपरित्यक्तं शुष्कं काष्ठत्वमागतम् ।
कस्माच्छोचथ निश्चेष्टमात्मानं किं न शोचथ ॥ १२.१५२.३३ ॥
เหตุใดจึงโศกเศร้าต่อร่างที่ไม่ไหวติงนี้ ซึ่งถูกธาตุทั้งห้าทอดทิ้งไป แห้งเหี่ยวกลายเป็นดุจท่อนไม้ แล้วเหตุใดจึงไม่โศกเศร้าต่อตัวของท่านเองเล่า
12.152.34
तपः कुरुत वै तीव्रं मुच्यध्वं येन किल्बिषात् ।
तपसा लभ्यते सर्वं विलापः किं करिष्यति ॥ १२.१५२.३४ ॥
จงบำเพ็ญตบะอย่างแรงกล้าเถิด เพื่อจะได้พ้นจากบาปนั้น ทุกสิ่งย่อมได้มาด้วยตบะ ความคร่ำครวญจะทำอะไรได้เล่า
12.152.35
अनिष्टानि न भाग्यानि जानीत स्वंस्वमात्मना ।
येन गच्छति बालोऽयं दत्त्वा शोकमनन्तकम् ॥ १२.१५२.३५ ॥
จงรู้เถิดว่าโชคร้ายและโชคดีต่างเกิดขึ้นด้วยตนเองของแต่ละคน ด้วยเหตุนี้เด็กคนนี้จึงจากไป ทิ้งความโศกอันไม่มีที่สิ้นสุดไว้
12.152.36
धनं गावः सुवर्णं च मणिरत्नमथापि च ।
अपत्यं च तपोमूलं तपो योगाच्च लभ्यते ॥ १२.१५२.३६ ॥
ทรัพย์ โค ทอง อัญมณีและรัตนะ และแม้บุตร ล้วนมีรากฐานอยู่ที่ตบะ ได้มาด้วยตบะและโยคะ
12.152.37
यथा कृता च भूतेषु प्राप्यते सुखदुःखिता ।
गृहीत्वा जायते जन्तुर्दुःखानि च सुखानि च ॥ १२.१५२.३७ ॥
ดังที่ความสุขและความทุกข์ที่ได้มาในหมู่สรรพสัตว์เป็นไปตามกรรมที่ได้ทำไว้ สัตว์ตัวหนึ่งเมื่อถือกำเนิดแล้ว ย่อมประสบทั้งทุกข์และสุข
12.152.38
न कर्मणा पितुः पुत्रः पिता व्रा पुत्रकर्मणा ।
मार्गेणान्येन गच्छन्ति बद्धाः सुकृतदुष्कृतैः ॥ १२.१५२.३८ ॥
บุตรมิได้ไปด้วยกรรมของบิดา และบิดาก็มิได้ไปด้วยกรรมของบุตร สัตว์ที่ถูกผูกมัดย่อมไปตามทางต่างๆ ด้วยกรรมดีและกรรมชั่วของตน
12.152.39
धर्मं चरत यत्नेन तथाऽधर्मान्निवर्तत ।
वर्तध्वं च यथाकालं दैवतेषु द्विजेषु च ॥ १२.१५२.३९ ॥
จงประพฤติธรรมด้วยความเพียร และหันจากอธรรมเสีย จงประพฤติตนให้เหมาะสมตามกาลเวลาต่อเทพทั้งหลายและต่อผู้เกิดสองครั้ง
12.152.40
शोकं त्यजत दैन्यं च सुतस्नेहान्निवर्तत ।
त्यज्यतामयमाक्रोशस्ततः शीघ्रं निवर्तत ॥ १२.१५२.४० ॥
จงละความโศกและความท้อแท้เสีย หันกลับจากความรักต่อบุตรเถิด ขอให้ละการคร่ำครวญนี้เสีย แล้วหันกลับไปโดยเร็วเถิด
12.152.41
यत्करोति शुभं कर्म तथा कर्म सुदारुणम् ।
तत्कर्तैव समश्नाति बान्धवानां किमत्र ह ॥ १२.१५२.४१ ॥
ผู้ใดกระทำกรรมดี หรือกรรมอันโหดร้ายยิ่ง ผู้กระทำนั้นผู้เดียวย่อมรับผลของกรรมนั้น ญาติพี่น้องจะมีส่วนอะไรในเรื่องนี้เล่า
12.152.42
इह त्यक्त्वा न तिष्ठन्ति बान्धवा बान्धवं प्रियम् ।
स्नेहमुत्सृज्य गच्छन्ति बाष्पपूर्णाविलेक्षणाः ॥ १२.१५२.४२ ॥
ญาติพี่น้องไม่อยู่ต่อเมื่อละทิ้งญาติผู้เป็นที่รักไปแล้ว พวกเขาละความรักทิ้งแล้วจากไป ดวงตาเต็มไปด้วยน้ำตาและขุ่นมัว
12.152.43
प्राज्ञो वा यदि वा मूर्खः सधनो निर्धनोऽपि वा ।
सर्वः कालवशं याति शुभाशुभसमन्वितः ॥ १२.१५२.४३ ॥
ไม่ว่าจะเป็นผู้มีปัญญาหรือคนโง่ ผู้มั่งคั่งหรือยากจน สรรพสัตว์ทั้งปวงที่ประกอบด้วยกรรมดีและกรรมชั่วย่อมตกอยู่ในอำนาจของกาลเวลา
12.152.44
किं करिष्यथ शोचित्वा मृतं किमनुशोचथ ।
सर्वस्य हि प्रभुः कालो धर्मतः समदर्शनः ॥ १२.१५२.४४ ॥
ท่านจะได้อะไรจากการโศกเศร้า เหตุใดจึงคร่ำครวญถึงผู้ตายเล่า กาลเวลาเป็นเจ้าแห่งสรรพสิ่ง และด้วยธรรม กาลเวลาย่อมพิจารณาทุกสิ่งอย่างเสมอกัน
12.152.45
यौवनस्थांश्च बालांश्च बृद्धान्गर्भगतानपि ।
सर्वानाविशते मृत्युरेवंभूतमिदं जगत् ॥ १२.१५२.४५ ॥
ความตายย่อมพรากเอาทุกคนไป ทั้งผู้อยู่ในวัยหนุ่ม เด็ก ผู้แก่ชรา แม้แต่ผู้ที่ยังอยู่ในครรภ์ โลกนี้เป็นเช่นนั้น
12.152.46
अहो मन्दीकृतः स्नेहो गृध्रेणेहाल्पबुद्धिना ।
पुत्रस्नेहाभिभूतानां युष्माकं शोचतां भृशम् ॥ १२.१५२.४६ ॥
ช่างน่าอนาถ ความรักถูกทำให้จืดจางด้วยแร้งผู้มีปัญญาน้อย ส่วนท่านซึ่งถูกความรักต่อบุตรครอบงำ กลับโศกเศร้าอย่างยิ่งยวด
12.152.47
समैः सम्यक्प्रयुक्तैश्च वचनैर्हेतुदर्शनैः ।
सर्वमेतत्प्रपद्याशु कुरुध्वं वा विचारणां।
यद्गच्छथ जलस्थानं स्नेहमुत्सृज्य दुस्त्यजम् ॥ १२.१५२.४७ ॥
จงรับทราบสิ่งทั้งปวงนี้โดยเร็ว ด้วยถ้อยคำที่กล่าวได้ถูกต้องและเหตุผลที่แสดงให้เห็นต้นเหตุ จงพิจารณาเถิด และละความรักอันยากจะละทิ้งนี้เสีย แล้วไปยังแหล่งน้ำเถิด
12.152.48
अहो पुत्रवियोगेन मृतशून्योपसेवनात् ।
क्रोशतां वा भृशं दुःखं विवत्सानां गवामिव ॥ १२.१५२.४८ ॥
ช่างน่าอนาถ เพราะการพลัดพรากจากบุตร และการอยู่ปรนนิบัติศพอันว่างเปล่า ความทุกข์ของท่านผู้คร่ำครวญนั้นมากมายยิ่งนัก เหมือนความทุกข์ของโคที่ถูกพรากจากลูกวัว
12.152.49
अद्य शोकं विजानामि मानुषाणां महीतले ।
स्नेहं हि कारणं कृत्वा ममाप्यश्रूण्यथापतन् ॥ १२.१५२.४९ ॥
วันนี้ข้าพเจ้ารู้ถึงความโศกของมนุษย์บนพื้นพิภพแล้ว เพราะน้ำตาของข้าพเจ้าเองก็ไหลลงมาเช่นกัน โดยมีความรักเป็นต้นเหตุ
12.152.50
यत्नो हि सततं कार्यस्ततो दैवेन सिद्ध्यति ।
दैवं पुरुषकारश्च कृतान्तेनोपपद्यते ॥ १२.१५२.५० ॥
ต้องพยายามอยู่เสมอ แล้วความสำเร็จจึงเกิดขึ้นด้วยโชคชะตา ทั้งโชคชะตาและความเพียรของมนุษย์ล้วนเกิดจากกาลเวลาผู้ทำลายล้าง
12.152.51
अनिर्वेदः सदा कार्यो निर्वेदाद्धि कुतः सुखम् ।
प्रयत्नात्प्राप्यते ह्यर्थः कस्माद्गच्छथ निर्दयम् ॥ १२.१५२.५१ ॥
ไม่ควรท้อถอยอยู่เสมอ เพราะความสุขจะมาจากความท้อถอยได้อย่างไร จุดหมายย่อมบรรลุได้ด้วยความพยายาม เหตุใดท่านจึงจากไปอย่างไร้ความเมตตาเล่า
12.152.52
आत्ममांसोपवृत्तं च शरीरार्धमर्यी तनुम् ।
पितॄणां वंशकर्तारं वने त्यक्त्वा क्व यास्यथ ॥ १२.१५२.५२ ॥
ท่านจะไปที่ไหน หลังจากทิ้งร่างกายอันสูงส่งที่เกิดจากเนื้อของตนเอง ซึ่งเป็นครึ่งหนึ่งของตัวท่าน ผู้สืบวงศ์ของบรรพบุรุษไว้ในป่า
12.152.53
अथवाऽस्तं गते सूर्ये संध्याकाल उपस्थिते ।
ततो नेष्यश्च वा पुत्रमिहस्था वा भविष्यथ ॥ १२.१५२.५३ ॥
หรือเมื่อดวงอาทิตย์ลับขอบฟ้าและถึงเวลาสนธยา ท่านจะพาบุตรกลับไป หรือไม่ก็จะอยู่ที่นี่
12.152.54
अद्य वर्षसहस्रं मे साग्रं जातस्य मानुषाः ।
न च पश्यामि जीवन्तं मृतं स्त्रीपुंनपुंसकम् ॥ १२.१५२.५४ ॥
วันนี้ เป็นเวลาเกินหนึ่งพันปีนับแต่ข้าพเจ้าเกิดมา ข้าแต่มนุษย์ทั้งหลาย ข้าพเจ้าไม่เห็นผู้ที่ยังมีชีวิต หรือผู้ที่ตายแล้ว ไม่เห็นหญิง ชาย หรือเพศที่สาม
12.152.55
मृता गर्भेषु जायन्ते जातमात्रा म्रियन्ति च ।
चंक्रमन्तो म्रियन्ते च यौवनस्थास्तथा परे ॥ १२.१५२.५५ ॥
ผู้ที่ตายในครรภ์ย่อมเกิดมา ผู้ที่เพิ่งเกิดก็ตาย ผู้ที่ตายขณะเดินอยู่ และผู้ที่อยู่ในวัยหนุ่มและคนอื่น ๆ ก็ตายเช่นกัน
12.152.56
अनित्यानीह भाग्यानि चतुष्पात्पक्षिणामपि ।
जङ्गमाजङ्गमानां च ह्यायुरग्रेऽवतिष्ठते ॥ १२.१५२.५६ ॥
โชคชะตาของสัตว์สี่เท้าและนกในโลกนี้ก็ไม่เที่ยงแท้เช่นกัน อายุขัยของสัตว์ที่เคลื่อนที่ได้และเคลื่อนที่ไม่ได้ถูกกำหนดไว้ล่วงหน้าแล้ว
12.152.57
इष्टदारवियुक्ताश्च पुत्रशोकान्वितास्तथा ।
दह्यमानाः स्म शोकेन गृहं गच्छन्ति नित्यशः ॥ १२.१५२.५७ ॥
ผู้คนพลัดพรากจากภรรยาอันเป็นที่รัก และเต็มไปด้วยความโศกเศร้าถึงบุตร ถูกความเศร้าแผดเผา จึงกลับบ้านทุกวัน
12.152.58
अनिष्टानां सहस्राणि तथेष्टानां शतानि च ।
उत्सृज्येह प्रयाता वै बान्धवा भृशदुःखिताः ॥ १२.१५२.५८ ॥
ญาติพี่น้องผู้โศกเศร้าอย่างยิ่งได้ละทิ้งสิ่งไม่พึงใจนับพัน และสิ่งที่เป็นที่รักนับร้อยไว้ที่นี่แล้วจากไปจริงแท้
12.152.59
त्यज्यतामेष निस्तेजाः शून्यः काष्ठत्वमागतः ।
अन्यदेहविषक्तं हि शिशुं काष्ठमुपासथ ॥ १२.१५२.५९ ॥
จงละร่างที่ไร้ชีวิตและว่างเปล่านี้เสีย ที่กลายเป็นท่อนไม้แล้ว เหตุใดท่านจึงปรนนิบัติเด็กผู้ยังติดอยู่กับร่างอื่นราวกับเป็นเพียงท่อนไม้เล่า
12.152.60
त्यक्तजीवस्य वै बाष्पं कस्माद्धित्वा न गच्छत ।
निरर्थको ह्ययं स्नेहो निष्फलश्च परिश्रमः ॥ १२.१५२.६० ॥
เหตุใดท่านจึงไม่ละทิ้งและจากไปเสียจากน้ำตาที่หลั่งให้แก่ผู้ที่ชีวิตได้พรากไปแล้ว ความรักนี้ไร้ประโยชน์ และความเหนื่อยยากนี้ก็ไร้ผล
12.152.61
न च क्षुर्भ्यां न कर्णाभ्यां च शृणोति स पश्यति ।
कस्मादेनं सप्नुत्सृज्य न गृहान्गच्छताशु वै ॥ १२.१५२.६१ ॥
เขาไม่เห็นด้วยตา และไม่ได้ยินด้วยหู แล้วเหตุใดท่านจึงไม่ละทิ้งเขาเสีย และรีบกลับไปยังบ้านของตนเล่า
12.152.62
मोक्षधर्माश्रितैर्वाक्यैर्हेतुमद्भिः सुनिष्ठुरैः ।
भयोक्ता गच्छत क्षिप्रं स्वं स्वमेव निवेशनम् ॥ १२.१५२.६२ ॥
คำพูดที่กล่าวด้วยความกลัว อิงอยู่กับคำสอนว่าด้วยโมกษะ มีเหตุผลรองรับ แม้จะรุนแรงยิ่ง ท่านทั้งหลายจงรีบไปยังที่อยู่ของตนเถิด
12.152.63
प्रज्ञाविज्ञानयुक्तेन बुद्धिसंज्ञाप्रदायिना ।
वच्चं श्राविता नूनं मानुषाः संनिवर्तथ ॥ १२.१५२.६३ ॥
คำพูดของผู้มีปัญญาและความรู้แจ้ง ผู้ประทานความแยกแยะทางพุทธิ ท่านทั้งหลายคงได้ฟังแล้วเป็นแน่ โอ มนุษย์ทั้งหลาย บัดนี้จงหันกลับไปเถิด
12.152.64
शोको द्विगुणतां याति दृष्ट्वा स्मृत्वा च चेष्टितम् ।
इत्येतद्वचनं श्रुत्वा सन्निवृत्तास्तु मानुषाः।
अपश्यत्तं तदा सुप्तं द्रुतमागत्य जम्बुकः ॥ १२.१५२.६४ ॥
ความโศกทวีขึ้นเป็นสองเท่าเมื่อได้เห็นและระลึกถึงการกระทำของเขา เมื่อได้ฟังถ้อยคำเหล่านี้ มนุษย์ทั้งหลายก็หันกลับไป ครั้นแล้วสุนัขจิ้งจอกตัวหนึ่งรีบมาถึงและเห็นเขานอนหลับอยู่
12.152.65
इमं कनकवर्णाभं भूषणैः समलंकृतम् ।
गृध्रवाक्यात्कथं पुत्रं त्यक्ष्यध्वं पितृपिण्डदम् ॥ १२.१५२.६५ ॥
บุตรผู้มีผิวสีทองและประดับด้วยเครื่องอาภรณ์อย่างงดงามนี้ ผู้จะถวายปิณฑะแด่บรรพบุรุษ ท่านทั้งหลายจะละทิ้งเขาได้อย่างไรเพราะคำของแร้ง
12.152.66
न स्नेहस्य च विच्छेदो विलापरुदितस्य च ।
मृतस्यास्य परित्यागात्तापो वै भविता ध्रुवम् ॥ १२.१५२.६६ ॥
ความรักใคร่มิได้ขาดสาย การคร่ำครวญและร่ำไห้ก็มิได้สิ้นสุด แต่เมื่อละทิ้งผู้ตายคนนี้ไป ความเจ็บปวดจะเกิดขึ้นเป็นแน่แท้
12.152.67
श्रूयते शम्बुके शूद्रे हते ब्राह्मणदारकः ।
जीवितो धर्ममासाद्य रामात्सत्यपराक्रमात् ॥ १२.१५२.६७ ॥
ได้ยินว่า เมื่อศูทรศัมพุกถูกฆ่า บุตรของพราหมณ์คนหนึ่งก็ฟื้นคืนชีพ เพราะได้รับธรรมจากพระรามผู้มีพลานุภาพแห่งสัตย์
12.152.68
तथा श्वैत्यस्य राजर्षेर्बालो दिष्टान्तमागतः ।
मुनिना धर्मनिष्ठेन मृतः संजीवितः पुनः ॥ १२.१५२.६८ ॥
ในทำนองเดียวกัน บุตรของราชฤๅษีศไวตยะซึ่งถึงกาลอันกำหนดโดยโชคชะตา ก็ได้รับการปลุกให้คืนชีพอีกครั้งโดยฤๅษีผู้มั่นในธรรม หลังจากสิ้นชีพไปแล้ว
12.152.69
तथा कश्चिद्भवेत्सिद्धो मुनिर्वा देवतापि वा ।
कृपणानामनुक्रोशं कुर्याद्वो रुदतामिह ॥ १२.१५२.६९ ॥
ในทำนองเดียวกัน ขอให้มีสิทธบุคคล ฤๅษี หรือแม้เทพเจ้าองค์ใดองค์หนึ่ง แสดงความเมตตาต่อท่านทั้งหลายผู้กำลังร่ำไห้อยู่ที่นี่ด้วยความทุกข์ยาก
12.152.70
इत्युक्तास्ते न्यवर्तन्त शोकार्ताः पुत्रवत्सलाः ।
अङ्के शिरः समाधाय रुरुदुर्बहुविस्तरम्।
तेषां रुदितशब्देन गृध्रोऽभ्येत्य वचोऽब्रवीत् ॥ १२.१५२.७० ॥
เมื่อได้รับคำกล่าวเช่นนั้น พวกเขาผู้เศร้าโศกและรักใคร่บุตรก็หันกลับไป ครั้นแล้วจึงวางศีรษะลงบนตัก และร่ำไห้เป็นเวลานาน เมื่อได้ยินเสียงร่ำไห้ของพวกเขา แร้งตัวหนึ่งก็เข้ามาใกล้และกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
12.152.71
अश्रुपातपरिक्लिन्नः पाणिस्पर्शप्रपीडितः ।
धर्मराजप्रयोगाच्च दीर्घनिद्रां प्रवेशितः ॥ १२.१५२.७१ ॥
เปียกชุ่มด้วยน้ำตาที่ไหลหลั่ง ถูกบีบรัดด้วยการสัมผัสของมือ และถูกนำเข้าสู่นิทราอันยาวนานด้วยคำสั่งของพระยมราชาผู้เป็นธรรมราช
12.152.72
तपसाऽपि हि संयुक्तो जनः कालेन हन्यते ।
सर्वस्नेहावसक्तानामिदं हि स्नेहवर्तनम् ॥ १२.१५२.७२ ॥
แม้ผู้ที่ประกอบด้วยตบะ มนุษย์ก็ยังถูกกาลเวลาทำลาย นี่คือแนวทางของความรักสำหรับผู้ที่ยึดติดอยู่กับความรักทุกชนิด
12.152.73
बालवृद्धसहस्राणि सदा संत्यज्य बान्धवाः ।
दिनानि चैव रात्रीश्च दुःखं तिष्ठन्ति भूतले ॥ १२.१५२.७३ ॥
ญาติทั้งหลายละทิ้งเด็กและผู้เฒ่านับพันอยู่เสมอ แล้วยังคงอยู่บนพื้นพิภพด้วยความทุกข์ทั้งกลางวันและกลางคืน
12.152.74
अलं निर्बन्धमागत्य शोकस्य परिवारणम् ।
अप्रत्ययं कुतो ह्यस्य पुनरद्येह जीवितम् ॥ १२.१५२.७४ ॥
พอเถิด อย่าดึงดันมาเพื่อขับไล่ความโศก เขาจะมีชีวิตอีกในวันนี้ได้อย่างไร เราจะมั่นใจได้อย่างไร
12.152.75
नैष जम्बुकवाक्येन पुनः प्राप्स्यति जीवितम् ।
मृतस्योत्सृष्टदेहस्य पुनर्देहो न विद्यते ॥ १२.१५२.७५ ॥
คนนี้จะไม่กลับคืนชีพด้วยคำของสุนัขจิ้งจอก เพราะผู้ตายที่ละทิ้งร่างไปแล้ว ย่อมไม่มีร่างใหม่ให้พบอีก
12.152.76
नैव मूर्तिप्रदानेन जम्बुकस्य शतैरपि ।
न स जीवयितुं शक्यो बालो वर्षशतैरपि ॥ १२.१५२.७६ ॥
แม้จะถวายร่างสุนัขจิ้งจอกนับร้อยก็ไม่ได้ และแม้ผ่านไปร้อยปี เด็กคนนั้นก็ไม่อาจทำให้ฟื้นคืนชีพได้
12.152.77
अथ रुद्रः कुमारो वा ब्रह्मा वा विष्णुरेव च ।
वरमस्मै प्रयच्छन्ति ततो जीवेदयं शिशुः ॥ १२.१५२.७७ ॥
บัดนี้ หากพระรุทร พระกุมาร พระพรหม หรือพระวิษณุประทานพรแก่เขา เด็กทารกนี้ก็อาจมีชีวิตอยู่ได้
12.152.78
नैव बाष्पविमोक्षेण न वा श्वासकृतेन च ।
न दीर्घरुदितेनायं पुनर्जीवं गमिष्यति ॥ १२.१५२.७८ ॥
ไม่ใช่ด้วยการหลั่งน้ำตา ไม่ใช่ด้วยการถอนลมหายใจ และไม่ใช่ด้วยการร่ำไห้ยาวนาน เขาจะกลับคืนสู่ชีวิตอีกไม่ได้
12.152.79
अहं च क्रोष्टुकश्चैव यूयं ये चास्य बान्धवाः ।
धर्माधर्मौ गृहीत्वेह सर्वे वर्तामहेऽध्वनि ॥ १२.१५२.७९ ॥
ทั้งเรา สุนัขจิ้งจอกนี้ และพวกท่านผู้เป็นญาติของเขา ทุกคนที่นี่ต่างเดินไปตามทาง โดยถือธรรมและอธรรมไว้
12.152.80
अप्रियं परुषं चापि परद्रोहं परस्त्रियम् ।
अधर्ममनृतं चैव दूरात्प्राज्ञो विवर्जयेत् ॥ १२.१५२.८० ॥
ถ้อยคำที่ไม่น่าพอใจและหยาบคาย การทำร้ายผู้อื่น ภรรยาของผู้อื่น อธรรม และความเท็จ ผู้มีปัญญาพึงหลีกเลี่ยงสิ่งเหล่านี้แต่ไกล
12.152.81
धर्मं सत्यं श्रुतं न्याय्यं महतीं प्राणिनां दयाम् ।
अजिह्नत्वमशाठ्यं च यत्नतः परिमार्गत ॥ १२.१५२.८१ ॥
จงพยายามแสวงหาธรรม สัตย์ วิชาความรู้ ความเป็นธรรม ความเมตตาอันยิ่งใหญ่ต่อสัตว์ทั้งหลาย ความซื่อตรง และการปราศจากการหลอกลวง
12.152.82
मातरं पितरं वाऽपि बान्धवान्सुहृदस्तथा ।
जीवतो ये न पश्यति तेषां धर्मविपर्ययः ॥ १२.१५२.८२ ॥
ผู้ใดไม่ได้เห็นมารดา บิดา ญาติพี่น้อง และมิตรสหายขณะที่พวกเขายังมีชีวิตอยู่ ธรรมของผู้นั้นย่อมกลับตาลปัตร
12.152.83
यो न पश्यति चक्षुर्भ्यां नेङ्गते च कथंचन ।
तस्य निष्ठावसानान्ते रुदन्ताः किं करिष्यथ ॥ १२.१५२.८३ ॥
ผู้ที่ไม่ได้เห็นด้วยตาและไม่ไหวติงไปในทางใดเลย เมื่อสิ้นสุดพิธีศพของเขา พวกท่านที่ร้องไห้อยู่จะทำอะไรได้เล่า
12.152.84
इत्युक्तास्ते सुतं त्यक्त्वा भूमौ शोकपरिप्लुताः ।
दह्यमानाः सुतस्नेहात्प्रययुर्बान्धवा गृहम् ॥ १२.१५२.८४ ॥
เมื่อถูกกล่าวเช่นนั้น ญาติทั้งหลายที่จมอยู่ในความเศร้าโศกและเร่าร้อนด้วยความรักต่อบุตร ก็ทิ้งบุตรไว้บนพื้นดินแล้วกลับบ้านไป
12.152.85
दारुणो मर्त्यलोकोऽयं सर्वप्राणिविनाशनः ।
इष्टबन्धुवियोगश्च तथेहाल्पं च जीवितम् ॥ १२.१५२.८५ ॥
โลกมนุษย์นี้น่าสะพรึงกลัว เป็นผู้ทำลายสรรพสัตว์ทั้งปวง ที่นี่มีการพลัดพรากจากญาติที่รัก และชีวิตก็สั้นนัก
12.152.86
बह्वलीकमसत्यं चाप्यतिवादाप्रियंवदम् ।
इमं प्रेक्ष्य पुनर्भावं दुःखशोकविवर्धनम्।
न मे मानुषलोकोऽयं मुहूर्तमपि रोचते ॥ १२.१५२.८६ ॥
โลกมนุษย์นี้เต็มไปด้วยการโกหกและความไม่จริงมากมาย ทั้งถ้อยคำเกินจริงและคำพูดที่ไม่น่าฟัง เมื่อเห็นการเกิดใหม่ที่เพิ่มพูนความทุกข์และความโศกเช่นนี้ โลกมนุษย์นี้ก็ไม่น่ายินดีแม้เพียงชั่วขณะเดียวสำหรับข้า
12.152.87
अहो धिग्गृध्रवाक्येन यथैवाबुद्धयस्तथा ।
कथं गच्छथ निःस्नेहाः सुतस्नेहं विसृज्य च ॥ १२.१५२.८७ ॥
ช่างน่าละอายเหลือเกินที่ฟังถ้อยคำของแร้ง พวกท่านก็กลายเป็นผู้ไร้ปัญญาเช่นนั้นเอง ไร้ความรัก ละทิ้งความรักต่อบุตร แล้วจะไปได้อย่างไรกัน
12.152.88
प्रदीप्ताः पुत्रशोकेन सन्निवर्तथ मानुषाः ।
श्रुत्वा गृध्रस्य वचनं पापस्येहाकृतात्मनः ॥ १२.१५२.८८ ॥
ท่านทั้งหลายผู้ลุกโชนด้วยความโศกเศร้าเพราะบุตร จงหันกลับไปเถิด ได้ฟังถ้อยคำของแร้งผู้บาปหยาบช้าและไม่ข่มใจตนในที่นี้แล้ว (จะไปอีกหรือ)
12.152.89
सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ।
सुखदुःखावृते लोके नास्ति सौख्यमनन्तकम् ॥ १२.१५२.८९ ॥
หลังความสุขย่อมมีความทุกข์ และหลังความทุกข์ย่อมมีความสุข ในโลกที่ถูกห่อหุ้มด้วยสุขและทุกข์นี้ ไม่มีความสุขอันไม่สิ้นสุด
12.152.90
इमं क्षितितले त्यक्त्वा बालं रूपसमन्वितम् ।
कुलशोभाकरं मूढाः पुत्रं त्यक्त्वा क्व यास्यथ ॥ १२.१५२.९० ॥
เมื่อทิ้งเด็กผู้มีรูปงามนี้ไว้บนพื้นดิน ผู้เป็นเครื่องประดับเกียรติของวงศ์ตระกูล โอ้ท่านผู้หลงผิดทั้งหลาย ท่านจะไปที่ใดเมื่อทอดทิ้งบุตรไว้
12.152.91
रूपयौवनसंपन्नं द्योतमानमिव श्रिया ।
जीवन्तमेव पश्यामि मनसा नात्र संशयः ॥ १२.१५२.९१ ॥
ข้าเห็นเขาในใจยังคงมีชีวิตอยู่ ผู้ประกอบด้วยรูปงามและวัยหนุ่ม ส่องประกายราวกับมีสิริรุ่งโรจน์ ไม่มีข้อสงสัยในเรื่องนี้
12.152.92
विनाशेनास्य न हि वै सुखं प्राप्स्यथ मानुषाः ।
पुत्रशोकाभितप्तानां मृतमप्यद्य वः क्षमम् ॥ १२.१५२.९२ ॥
โอ้มนุษย์ทั้งหลาย ด้วยความพินาศของเขา ท่านจะไม่ได้รับความสุขเลยแน่แท้ เพราะสำหรับท่านผู้ถูกความโศกเพราะบุตรเผาผลาญ แม้ความตายของเขาในวันนี้ก็ยังเหมาะสมแก่ท่าน
12.152.93
दुःखसंभावनं कृत्वा धारयित्वा सुखं स्वयम् ।
त्यक्त्वा गमिष्यथ क्वाद्य समुत्सृज्याल्पबुद्धिवत् ॥ १२.१५२.९३ ॥
เมื่อคิดถึงความทุกข์และยึดความสุขไว้เพื่อตนเอง ท่านจะไปที่ใดเล่าในวันนี้ เมื่อละทิ้งและสลัดเขาทิ้งไปเหมือนคนที่มีปัญญาน้อย
12.152.94
तथा धर्मविरोधेन प्रियमिथ्याभिधायिनाम् ।
श्मशानवासिना नित्यं रात्रिं मृगयता नृप ॥ १२.१५२.९४ ॥
ดังนั้น ในการขัดต่อธรรม ท่ามกลางผู้กล่าวคำเท็จที่เอาใจ ผู้อาศัยอยู่ในป่าช้า ล่าสัตว์อยู่เสมอในยามค่ำคืน โอ้พระราชา
12.152.95
ततो मध्यस्थतां नीता वचनैरमृतोपमैः ।
जम्बुकेन स्वकार्यार्थं बान्धवास्तत्र वारिताः ॥ १२.१५२.९५ ॥
จากนั้น ด้วยถ้อยคำดุจน้ำอมฤต จิ้งจอกได้ทำให้ญาติทั้งหลายกลายเป็นผู้วางตนเป็นกลาง เพื่อประโยชน์ของตนเอง และที่นั่นพวกเขาก็ถูกห้ามไว้
12.152.96
अयं प्रेतसमाकीर्णो यक्षराक्षससेवितः ।
दारुणः काननोद्देशः कौशिकैरभिनादितः ॥ १२.१५२.९६ ॥
ป่าอันน่าสะพรึงกลัวแห่งนี้เต็มไปด้วยเปรต ผู้คนอยู่อาศัยคือยักษ์และรากษส และก้องด้วยเสียงร้องของนกฮูก
12.152.97
भीमः सुघोरश्च तथा नीलमेघसमप्रभः ।
अस्मिञ्शवं परित्यज्य प्रेतकार्याण्युपासत ॥ १२.१५२.९७ ॥
น่ากลัวยิ่งนัก และสยดสยองอย่างยิ่ง ส่องประกายดุจเมฆสีน้ำเงินเข้ม สถานที่นี้ จงทิ้งศพไว้ที่นี่ แล้วประกอบพิธีกรรมสำหรับคนตายเถิด
12.152.98
भानुर्यावन्न यात्यस्तं यावच्च विमला दिशः ।
तावदेनं परित्यज्य प्रेतकार्याण्युपासत ॥ १२.१५२.९८ ॥
ตราบใดที่พระอาทิตย์ยังไม่ตก และทิศทั้งหลายยังใสสว่าง ตราบนั้นจงทิ้งศพนี้ไว้ แล้วประกอบพิธีกรรมสำหรับคนตายเถิด
12.152.99
नदन्ति परुषं श्येनाः शिवाः क्रोशन्ति दारुणम् ।
मृगेन्द्राः प्रतिनर्दन्ति रविरस्तं च गच्छति ॥ १२.१५२.९९ ॥
เหยี่ยวร้องเสียงแข็งกระด้าง สุนัขจิ้งจอกหอนอย่างน่าสะพรึง สิงโตคำรามตอบ และพระอาทิตย์กำลังลับขอบฟ้า
12.152.100
चिता धूमेन नीलेन संरज्यन्ते च पादपाः ।
श्मशाने च निराहाराः प्रतिनर्दन्ति देवताः ॥ १२.१५२.१०० ॥
เปลวไฟเผาศพย้อมต้นไม้ด้วยควันสีน้ำเงินเข้ม และในป่าช้า เทวดาที่อดอาหารก็ส่งเสียงก้องตอบรับ
12.152.101
सर्वे विकृतदेहाश्चाप्यस्मिन्देशे सुदारुणे ।
युष्मान्प्रधर्षयिष्यन्ति विकृता मांसभोजिनः ॥ १२.१५२.१०१ ॥
ในสถานที่อันน่าสะพรึงกลัวยิ่งนี้ ผู้กินเนื้อทั้งหลายที่มีร่างกายพิการ จะเข้าโจมตีพวกท่าน
12.152.102
क्रूरश्चायं वनोद्देशो भयमद्य भविष्यति ।
त्यज्यतां काष्ठभूतोऽयं मुच्यतां जाम्बुकं वचः ॥ १२.१५२.१०२ ॥
ป่าแห่งนี้โหดร้ายนัก บัดนี้จะมีภัยเกิดขึ้น จงละร่างที่แข็งทื่อเหมือนไม้นี้เสีย และจงทิ้งคำพูดของสุนัขจิ้งจอกเสีย
12.152.103
यदि जम्बुकवाक्यानि निष्फलान्यनृतानि च ।
श्रोष्यथ भ्रष्टविज्ञानास्ततः सर्वे विनङ्क्ष्यथ ॥ १२.१५२.१०३ ॥
หากพวกท่านฟังคำพูดของสุนัขจิ้งจอก ซึ่งไร้ผลและเป็นเท็จ และสูญเสียสติปัญญา ทั้งหมดของพวกท่านก็จะพินาศ
12.152.104
स्थीयतां वो न भेतव्यं यावत्तपति भास्करः ।
तावदस्मिन्सुते स्नेहादनिर्वेदेन वर्तत ॥ १२.१५२.१०४ ॥
จงอยู่ที่นี่ อย่ากลัวเลย ตราบใดที่พระอาทิตย์ยังส่องแสง ด้วยความรักต่อบุตรคนนี้ จงดำรงอยู่ที่นี่โดยไม่ท้อถอย
12.152.105
स्वैरं रुदन्तो विस्रब्धाश्चिरं स्नेहेन पश्यत ।
दारुणेऽस्मिन्वनोद्देशे भयं वो न भविष्यति ॥ १२.१५२.१०५ ॥
จงร้องไห้ได้อย่างเต็มที่ และจงมีใจสงบ มองดูด้วยความรักเป็นเวลานาน ในป่าอันน่าสะพรึงกลัวนี้ จะไม่มีภัยใดมาถึงพวกท่าน
12.152.106
अयं सौम्यो वनोद्देशः पितृणां निधनाकरः ।
स्थीयतां यावदादित्यः किंवः क्रव्यादभाषितैः ॥ १२.१५२.१०६ ॥
ป่าอันงดงามแห่งนี้เป็นที่ที่บรรพบุรุษมาสิ้นสุดชีวิต จงอยู่ที่นี่ตราบเท่าที่พระอาทิตย์ยังส่องแสง พวกท่านจะไปสนใจคำพูดของผู้กินเนื้อทำไม
12.152.107
यदि गृध्रस्य वाक्यानि तीव्राणि रभसानि च ।
गृह्णीत मोहितात्मानः सुतो वो न भविष्यति ॥ १२.१५२.१०७ ॥
หากด้วยจิตใจที่หลงผิด พวกท่านรับฟังคำพูดรุนแรงและหุนหันของแร้ง บุตรของพวกท่านก็จะไม่รอดชีวิต
12.152.108
गृध्रो नास्तमितेऽभ्येति तिष्ठेन्नक्तं च जम्बुकः ।
मृतस्य तं परिजनमूचतुस्तौ क्षुधान्वितौ ॥ १२.१५२.१०८ ॥
แร้งจะไม่มาหลังพระอาทิตย์ตก และสุนัขจิ้งจอกจะอยู่ตลอดคืน ทั้งสองซึ่งหิวโหย ได้กล่าวกับญาติของผู้ตายนั้น
12.152.109
स्वकार्यबद्धकक्षौ तौ राजन्गृध्रोऽथ जम्बुकः ।
क्षुत्पिपासापरिश्रान्तौ शास्त्रमालम्ब्य जल्पतः ॥ १२.१५२.१०९ ॥
ข้าแต่พระราชา แร้งและสุนัขจิ้งจอกทั้งสอง ต่างมุ่งมั่นในกิจของตน และเหนื่อยล้าด้วยความหิวและกระหายน้ำ จึงยกเอาคัมภีร์ขึ้นมาอ้างและโต้เถียงกัน
12.152.110
तयोर्विज्ञानविदुषोर्द्वयोर्मृगपतत्रिणोः ।
वाक्यैरमृतकल्पैस्तैः प्रतिष्ठन्ते व्रजन्ति च ॥ १२.१५२.११० ॥
ด้วยถ้อยคำของทั้งสองผู้รอบรู้ในวิชาความรู้ คือสัตว์และนก ซึ่งหวานดุจอมฤต ผู้ฟังก็หยุดยืนอยู่ แล้วจึงเดินต่อไป
12.152.111
शोकदैन्यसमाविष्टा रुदन्तस्तस्थिरे तदा ।
स्वकार्यकुशलाभ्यां ते संभ्राम्यन्ते ह नैपुणात् ॥ १२.१५२.१११ ॥
ถูกความโศกและความอ่อนแอครอบงำ ผู้คนเหล่านั้นร้องไห้และยืนนิ่งอยู่ในตอนนั้น ด้วยความชำนาญของทั้งสองผู้เชี่ยวชาญในกิจของตน พวกเขาจึงถูกทำให้งุนงง
12.152.112
तथा तयोर्विवदतोर्विज्ञानविदुषोर्द्वयोः ।
बान्धवानां स्थितानां चाप्युपातिष्ठत शंकरः ॥ १२.१५२.११२ ॥
ขณะที่ผู้รอบรู้ทั้งสองโต้เถียงกันเช่นนั้น และต่อหน้าญาติพี่น้องที่ยืนอยู่ พระศังกรก็ปรากฏขึ้น
12.152.113
देव्या प्रणोदितो देवः कारुण्यार्द्रीकृतेक्षणः ।
ततस्तानाह मनुजान्वरदोऽस्मीति शंकरः ॥ १२.१५२.११३ ॥
เทพเจ้าศังกรถูกพระเทวีกระตุ้น พระเนตรชุ่มด้วยความกรุณา จึงตรัสกับมนุษย์เหล่านั้นว่า "เราเป็นผู้ประทานพร"
12.152.114
ते प्रत्यूचुरिदं वाक्य दुःखिताः प्रणताः स्थिताः ।
एकपुत्रविहीनानां सर्वेष्नां जीवितार्थिनाम्।
पुत्रस्य नो जीवदानाज्जीवितं दातुमर्हसि ॥ १२.१५२.११४ ॥
พวกเขาเศร้าโศกและก้มกราบ กล่าวถ้อยคำนี้ตอบว่า "พวกเราทุกคนสูญเสียบุตรชายคนเดียว และปรารถนาจะมีชีวิต ขอพระองค์โปรดประทานชีวิตแก่บุตรของเรา พระองค์ก็สมควรประทานชีวิตแก่พวกเราด้วย"
12.152.115
एवमुक्तः स भगवान्वारिपूर्णेन पाणिना ।
जीवं तस्मै कुमाराय प्रादाद्वर्षशतानि वै ॥ १२.१५२.११५ ॥
เมื่อได้รับคำกล่าวอย่างนั้น พระผู้เป็นเจ้าผู้ประเสริฐ ด้วยพระหัตถ์ที่เต็มไปด้วยน้ำ ได้ประทานชีวิตแก่เด็กชายคนนั้น พร้อมอายุหลายร้อยปี
12.152.116
तथा गोमायुगृध्राभ्यां प्राददत्क्षुद्विनाशनम् ।
वरं पिनाकी भगवान्सर्वभूतहिते रतः ॥ १२.१५२.११६ ॥
ในทำนองเดียวกัน พระผู้เป็นเจ้าปินากิน ผู้ยินดีในความผาสุกของสรรพสัตว์ ได้ประทานพรแก่สุนัขจิ้งจอกและแร้ง เป็นพรที่ขจัดความหิวให้สิ้นไป
12.152.117
ततः प्रणम्य ते देवं श्रेयोहर्षसमन्विताः ।
कृतकृत्याः सुसंहृष्टाः प्रातिष्ठन्त तदा विभो ॥ १२.१५२.११७ ॥
แล้วพวกเขาก็น้อมกราบเทพเจ้านั้น เต็มเปี่ยมด้วยโชคลาภและความยินดี สำเร็จกิจของตนและปีติยิ่ง จากนั้นข้าแต่ผู้ทรงอานุภาพ พวกเขาก็เดินทางจากไป
12.152.118
अनिर्वेदेन दीर्घेण निश्चयेन ध्रुवेण च ।
देवदेवप्रसादाच्च क्षिप्रं फलमवाप्यते ॥ १२.१५२.११८ ॥
ด้วยการไม่ท้อถอย ด้วยความเพียรอันยาวนาน ด้วยความมุ่งมั่นที่แน่วแน่ และด้วยพระกรุณาของเทพเจ้าแห่งเทพทั้งหลาย ผลจึงได้มาอย่างรวดเร็ว
12.152.119
पश्य दैवस्य संयोगं बान्धवाना च निश्चयम् ।
कृपणानां तु रुदतां कृतमश्रुप्रमार्जनम् ॥ १२.१५२.११९ ॥
จงดูการประจวบเหมาะของโชคชะตาและความมุ่งมั่นของญาติพี่น้อง น้ำตาของผู้ยากไร้ที่กำลังร้องไห้ก็ถูกเช็ดให้แห้งไป
12.152.120
पश्य चाल्पेन कालेन निश्चयाध्वेषणेन च ।
प्रसादं शंकरात्प्राप्य दुःखिताः सुखमाप्नुवन् ॥ १२.१५२.१२० ॥
จงดูเถิด ในเวลาอันสั้น ด้วยการแสวงหาความมุ่งมั่น และด้วยการได้รับพระกรุณาจากพระศังกร ผู้เศร้าโศกก็บรรลุความสุข
12.152.121
ते विस्मिताः प्रहृष्टाश्च पुत्रसंजीवनात्पुनः ।
बभूवुर्भरतश्रेष्ठ प्रसादाच्छंकरस्य वै ॥ १२.१५२.१२१ ॥
โอ้ผู้เลิศในวงศ์ภรต ทั้งสองฝ่ายต่างประหลาดใจและปีติยินดีอีกครั้ง เมื่อบุตรได้กลับคืนชีพ ด้วยพระกรุณาของพระศังกร แท้จริงพวกเขาเป็นเช่นนั้น
12.152.122
ततस्ते त्वरिता राजंस्त्यक्त्वा शोकं शिशूद्भवम् ।
विविशुः पुत्रमादाय नगरं हृष्टमानसाः ॥ १२.१५२.१२२ ॥
โอ้มหาราช ครั้นแล้วพวกเขาก็รีบละทิ้งความโศกเศร้าอันเกิดจากทารกนั้น รับบุตรชายกลับ แล้วเข้าสู่นครด้วยใจอันปีติยินดี
12.152.123
एषा बुद्धिः समस्तानां चातुर्वर्ण्येन दर्शिता ॥ १२.१५२.१२३ ॥
ปัญญานี้ได้ถูกแสดงแก่ทุกคน สำหรับวรรณะทั้งสี่
12.152.124
धर्मार्थमोक्षसंयुक्तमितिहासं पुरातनम् ।
श्रुत्वा मनुष्यः सततमिहामुत्र प्रमोदते ॥ १२.१५२.१२४ ॥
ผู้ใดได้ฟังอิติหาสโบราณนี้ อันประกอบด้วยธรรม อรรถ และโมกษะ ผู้นั้นย่อมปีติยินดีอยู่เป็นนิตย์ ทั้งในโลกนี้และโลกหน้า