ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.152
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.152.1
कच्चित्पितामहेनासीच्छ्रुवं वा दृष्टमेव च ।
कच्चिन्मर्त्यो मृतो राजन्पुनरुज्जीवितोऽभवत् ॥ १२.१५२.१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੀ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਕਦੇ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਫਿਰ ਜੀਵਿਤ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ?
12.152.2
शृणु पार्थ यथावृत्तमितिहासं पुरातनम् ।
गृध्रजम्बुकसंवादं यो वृत्तो वैदिशे पुरे ॥ १२.१५२.२ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਵੈਦਿਸ਼ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵਾਪਰਿਆ ਉਹ ਪੁਰਾਣੀ ਕਥਾ ਸੁਣ; ਗਿੱਧ ਅਤੇ ਗਿੱਦੜ ਦਾ ਸੰਵਾਦ।
12.152.3
कस्यचिद्ब्राह्मणस्यासीद्दुःखलब्धः सुतो मृतः ।
बाल एव विशालाक्षो बालग्रहनिपीडितः ॥ १२.१५२.३ ॥
ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮਰ ਗਿਆ; ਉਹ ਬਾਲਕ ਹੀ ਸੀ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਬਾਲ-ਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਸਤਾਇਆ।
12.152.4
दुःखिताः केचिदादाय बालमप्राप्तयोवनम् ।
कुलसर्वस्वभूतं वै रुदन्तः शोककर्शिताः ॥ १२.१५२.४ ॥
ਕੁਝ ਦੁਖੀ ਲੋਕ, ਜਵਾਨੀ ਤੱਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚੇ, ਕੁਲ ਦਾ ਸਰਬਸ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਘੁਲਦੇ ਹੋਏ।
12.152.5
बालं मृतं गृहीत्वाऽथ श्मशानाभिमुखाः स्थिताः ।
अङ्गेनाङ्गं समाक्रस्य रुरुदुर्भृशदुःखिताः ॥ १२.१५२.५ ॥
ਮਰੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ; ਅੰਗ ਨਾਲ ਅੰਗ ਜੋੜ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗੇ।
12.152.6
शोचन्तस्तस्य पूर्वोक्तान्भाषितांश्चासकृत्पुनः ।
तं बालं भूतले क्षिप्य प्रतिगन्तुं न शक्नुयुः ॥ १२.१५२.६ ॥
ਉਸ ਬਾਲਕ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੇ ਗਏ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਸੋਗ ਕਰਦੇ, ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਾ ਜਾ ਸਕੇ।
12.152.7
तेषां रुदितशब्देन गृध्रोऽभ्येत्य वचोऽब्रवीत् ।
प्रेतात्मकमिमंकाले त्यक्त्वा गच्छत माचिरम् ॥ १२.१५२.७ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਇੱਕ ਗਿਰਝ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਬੋਲਿਆ: 'ਪ੍ਰੇਤਰੂਪ ਇਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਛੱਡ ਕੇ ਜਲਦੀ ਚਲੇ ਜਾਓ, ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ।'
12.152.8
इह पुंसां सहस्राणि स्त्रीसहस्राणि चैव ह ।
समानीतानि कालेन हित्वा वै यान्ति बान्धवाः ॥ १२.१५२.८ ॥
ਇੱਥੇ ਸਮੇਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਰਦ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਹਨ; ਪਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.152.9
संपश्यत जगत्सर्वं सुखदुःखैरधिष्ठितम् ।
संयोगो विप्रयोगश्च पर्यायेणोपलभ्यते ॥ १२.१५२.९ ॥
ਵੇਖੋ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਸੁਖ-ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜਾ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.152.10
गृहीत्वा ये च गच्छन्ति येऽनुयान्ति च तान्मृतान् ।
तेऽप्यायुषः प्रमाणेन स्वेन गच्छन्ति जन्तवः ॥ १२.१५२.१० ॥
ਜੋ ਮੁਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੀ ਮਿਆਦ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.152.11
अलं स्थित्वा श्मशानेऽस्मिन्गृध्रगोमायुसंकुले ।
कङ्कालबहुले घोरे सर्वप्राणिभयंकरे ॥ १२.१५२.११ ॥
ਗਿਰਝਾਂ ਅਤੇ ਗਿੱਦੜਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਹੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਅਟੇ, ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਰੁਕਣਾ ਬਸ ਹੈ।
12.152.12
न पुनर्जीवितः कश्चित्कालधर्ममुपागतः ।
प्रियो वा यदि वा द्वेष्यः प्राणिनां गतिरीदृशी ॥ १२.१५२.१२ ॥
ਕਾਲ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਵੀ ਫਿਰ ਜੀਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਿਆਰਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਫ਼ਰਤ ਯੋਗ; ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ।
12.152.13
सर्वेण खलु मर्तव्यं मर्त्यलोके प्रसूयता ।
कृतान्तविहिते मार्गे मृतं को जीवयिष्यति ॥ १२.१५२.१३ ॥
ਇਸ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜ਼ਰੂਰ ਮਰਨਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯਤ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਗਏ ਮੁਰਦੇ ਨੂੰ ਕੌਣ ਜਿਵਾਏਗਾ?
12.152.14
दिशान्तोपचितो यावदस्तं गच्छति भास्करः ।
गम्यतां स्वमधिष्ठानं सुतस्नेहं विसृज्य वै ॥ १२.१५२.१४ ॥
ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਸੂਰਜ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਦੋਂ ਤੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਟਿਕਾਣੇ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾ।
12.152.15
ततो गृध्रवचः श्रुत्वा विक्रोशन्तस्तदा नृप ।
बान्धवास्तेऽभ्यगच्छन्त पुत्रमुत्सृज्य भूतले ॥ १२.१५२.१५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤਦ ਗਿੱਧ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ।
12.152.16
विनिश्चित्याथ च तदा विक्रोशन्तस्ततस्ततः ।
मृत इत्येव गच्छन्तो निराशास्तस्य दर्शने ॥ १२.१५२.१६ ॥
ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ, ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦਿਆਂ, 'ਇਹ ਮਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ' ਆਖਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ।
12.152.17
निश्चितार्थाश्च ते सर्वे संत्यजन्तः स्वमात्मजम् ।
निराशा जीविते तस्य मार्गमावृत्य धिष्ठिताः ॥ १२.१५२.१७ ॥
ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਹ ਰੋਕ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ।
12.152.18
ध्वाङ्क्षपक्षसवर्णस्तु बिलान्निःसृत्य जम्बुकः ।
गच्छमानान्स्म तानाह निर्घृणाः खलु मानुषाः ॥ १२.१५२.१८ ॥
ਕਾਂ ਦੇ ਖੰਭ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਉਹ ਗਿੱਦੜ ਖੁੱਡ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਜਾਂਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ — "ਮਨੁੱਖ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਿਰਦਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।"
12.152.19
आदित्योऽयं स्थितो मूढाः स्नेहं कुरुत मा भयम् ।
बहुरूपो मुहूर्ताच्च जीवेदपि च बालकः ॥ १२.१५२.१९ ॥
ਸੂਰਜ ਇੱਥੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੂਰਖੋ! ਸਨੇਹ ਕਰੋ, ਡਰੋ ਨਾ। ਇਹ ਬਾਲਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹੈ।
12.152.20
दर्भान्भूमौ विनिक्षिप्य पुत्रस्नेहविनाकृताः ।
श्मशाने सुतमुत्सृज्य कस्माद्गच्छत निर्घृणाः ॥ १२.१५२.२० ॥
ਦਰਭ ਘਾਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ-ਸਨੇਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੇ ਨਿਰਦਈਓ, ਕਿਉਂ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ?
12.152.21
न वोऽस्त्यस्मिन्सुते स्नेहो बाले मधुरभाषिणि ।
यस्य भाषितमात्रेण प्रसादमधिगच्छत ॥ १२.१५२.२१ ॥
ਇਸ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਬਾਲਕ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਸਨੇਹ ਨਹੀਂ; ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸੀ।
12.152.22
न पश्यध्वं सुतस्नेहो यादृशः पशुपक्षिणाम् ।
न तेषां धारयित्वा तान्कश्चिदस्ति फलागमः ॥ १२.१५२.२२ ॥
ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪੁੱਤਰ-ਸਨੇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਨਹੀਂ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਨਾਲ ਕੀ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ?
12.152.23
चतुष्पात्पक्षिकीटानां प्राणिनां स्नेहसङ्गिनाम् ।
परलोकगतिस्थानां मुनियज्ञक्रियामिव ॥ १२.१५२.२३ ॥
ਚੌਪਾਏ, ਪੰਛੀ, ਕੀੜੇ, ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜੀਵ — ਜੋ ਪਰਲੋਕ ਦੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ — ਉਹ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਯੱਗ-ਕਰਮ ਵਾਂਗ ਹਨ।
12.152.24
तेषां पुत्राभिरामाणामिह लोके परत्र च ।
न गुणो दृश्यते कश्चित्प्रजाः संधारयन्ति च ॥ १२.१५२.२४ ॥
ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ।
12.152.25
अपश्यतां प्रियान्पुत्रान्येषां शोको न तिष्ठति ।
न ते पोषणसंप्रीता मातापितर एव हि ॥ १२.१५२.२५ ॥
ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ; ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹੋ ਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
12.152.26
मानुषाणां कुतः स्नेहो येषां शोको न विद्यते ।
इमं कुलकरं पुत्रं त्यक्त्वा क्व नु गमिष्यथ ॥ १२.१५२.२६ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨੇਹ ਕਿੱਥੋਂ? ਇਸ ਕੁਲ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਓਗੇ?
12.152.27
चिरं मुञ्चत बाष्पं च चिरं स्नेहेनन पश्यत ।
एवंविधानि हीष्टानि दुस्त्यजानि विशेषतः ॥ १२.१५२.२७ ॥
ਦੇਰ ਤੱਕ ਅੱਥਰੂ ਵਹਾਓ ਅਤੇ ਦੇਰ ਤੱਕ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਵੇਖੋ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ, ਛੱਡਣੀਆਂ ਔਖੀਆਂ ਹਨ।
12.152.28
क्षीणस्याथामिशस्तस्य श्मशानाभिमुखस्य च ।
बान्धवा यत्र तिष्ठति तत्रान्यो नाधितिष्ठति ॥ १२.१५२.२८ ॥
ਕਮਜ਼ੋਰ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕੀਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਖੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਖੜ੍ਹਦਾ।
12.152.29
सर्वस्य दयिताः प्राणाः सर्वः स्नेहं च विन्दति ।
तिर्यग्योनिष्वपि संतां स्नेहं पश्यत यादृशम् ॥ १२.१५२.२९ ॥
ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਪਿਆਰੇ ਹਨ; ਸਭ ਸਨੇਹ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਸ਼ੂ-ਜੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਤਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸਨੇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵੇਖੋ।
12.152.30
त्यक्त्वा कथं गच्छथेमं पद्मलोलायतेक्षणम् ।
यथा नवोद्वाहकृतं स्नानमाल्यविभूषितम्। ॥ १२.१५२.३० ॥
ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਜਾਓਗੇ? ਇਹ ਨਵੇਂ ਵਿਆਹ ਲਈ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਵਰਗਾ ਹੈ।
12.152.31
जम्बुकस्य वचः श्रुत्वा कृपणं परिदेवतः ।
न्यवर्तन्त तदा सर्वे बालार्थं ते स्म मानुषाः ॥ १२.१५२.३१ ॥
ਗਿੱਦੜ ਦੇ ਦੀਨ ਵਿਰਲਾਪ ਭਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਤਦ ਉਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਬਾਲਕ ਲਈ ਮੁੜ ਪਏ।
12.152.32
अहो बत नृशंसेन जम्बुकेनाल्पमेधसा ।
क्षुद्रेणोक्ता हीनसत्वा मानुषाः किं निवर्तथ ॥ १२.१५२.३२ ॥
ਅਹੋ! ਕ੍ਰੂਰ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨੀਚ ਗਿੱਦੜ ਦੇ ਕਹਿਣ ਨਾਲ, ਹੀਣ-ਹਿੰਮਤ ਮਨੁੱਖੋ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਮੁੜਦੇ ਹੋ?
12.152.33
पञ्चभूतपरित्यक्तं शुष्कं काष्ठत्वमागतम् ।
कस्माच्छोचथ निश्चेष्टमात्मानं किं न शोचथ ॥ १२.१५२.३३ ॥
ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੁੱਕ ਕੇ ਲੱਕੜ ਬਣਿਆ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇਸ਼ਟ ਸਰੀਰ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਉਂ ਸੋਗ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਲਈ ਕਿਉਂ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ?
12.152.34
तपः कुरुत वै तीव्रं मुच्यध्वं येन किल्बिषात् ।
तपसा लभ्यते सर्वं विलापः किं करिष्यति ॥ १२.१५२.३४ ॥
ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਓ। ਤਪ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਵਿਰਲਾਪ ਕੀ ਕਰੇਗਾ?
12.152.35
अनिष्टानि न भाग्यानि जानीत स्वंस्वमात्मना ।
येन गच्छति बालोऽयं दत्त्वा शोकमनन्तकम् ॥ १२.१५२.३५ ॥
ਅਨਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਭਾਗ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣੋ; ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬਾਲਕ ਬੇਅੰਤ ਸੋਗ ਦੇ ਕੇ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.152.36
धनं गावः सुवर्णं च मणिरत्नमथापि च ।
अपत्यं च तपोमूलं तपो योगाच्च लभ्यते ॥ १२.१५२.३६ ॥
ਧਨ, ਗਾਂਵਾਂ, ਸੋਨਾ, ਮਣੀਆਂ-ਰਤਨ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਵੀ ਤਪ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਤਪ ਅਤੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.152.37
यथा कृता च भूतेषु प्राप्यते सुखदुःखिता ।
गृहीत्वा जायते जन्तुर्दुःखानि च सुखानि च ॥ १२.१५२.३७ ॥
ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸੁੱਖ ਦੋਵੇਂ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
12.152.38
न कर्मणा पितुः पुत्रः पिता व्रा पुत्रकर्मणा ।
मार्गेणान्येन गच्छन्ति बद्धाः सुकृतदुष्कृतैः ॥ १२.१५२.३८ ॥
ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ; ਬੱਝੇ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ-ਮਾੜੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.152.39
धर्मं चरत यत्नेन तथाऽधर्मान्निवर्तत ।
वर्तध्वं च यथाकालं दैवतेषु द्विजेषु च ॥ १२.१५२.३९ ॥
ਯਤਨ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰੋ, ਅਧਰਮ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟੋ; ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਚਿਤ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰੋ।
12.152.40
शोकं त्यजत दैन्यं च सुतस्नेहान्निवर्तत ।
त्यज्यतामयमाक्रोशस्ततः शीघ्रं निवर्तत ॥ १२.१५२.४० ॥
ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਦੀਨਤਾ ਛੱਡੋ; ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁੜ ਆਓ। ਇਹ ਵਿਰਲਾਪ ਛੱਡ ਦਿਓ, ਫਿਰ ਛੇਤੀ ਮੁੜ ਚੱਲੋ।
12.152.41
यत्करोति शुभं कर्म तथा कर्म सुदारुणम् ।
तत्कर्तैव समश्नाति बान्धवानां किमत्र ह ॥ १२.१५२.४१ ॥
ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਜਾਂ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਕਰਤਾ ਹੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੰਧੂਆਂ ਦਾ ਕੀ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ?
12.152.42
इह त्यक्त्वा न तिष्ठन्ति बान्धवा बान्धवं प्रियम् ।
स्नेहमुत्सृज्य गच्छन्ति बाष्पपूर्णाविलेक्षणाः ॥ १२.१५२.४२ ॥
ਇੱਥੇ ਬੰਧੂ ਪਿਆਰੇ ਬੰਧੂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ; ਸਨੇਹ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.152.43
प्राज्ञो वा यदि वा मूर्खः सधनो निर्धनोऽपि वा ।
सर्वः कालवशं याति शुभाशुभसमन्वितः ॥ १२.१५२.४३ ॥
ਗਿਆਨੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੂਰਖ, ਧਨਵਾਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਿਰਧਨ, ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹਰ ਕੋਈ ਕਾਲ ਦੇ ਵੱਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.152.44
किं करिष्यथ शोचित्वा मृतं किमनुशोचथ ।
सर्वस्य हि प्रभुः कालो धर्मतः समदर्शनः ॥ १२.१५२.४४ ॥
ਸੋਗ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਰੋਗੇ? ਮਰੇ ਹੋਏ ਲਈ ਕਿਉਂ ਸੋਗ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਕਾਲ ਹੀ ਹੈ; ਉਹ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
12.152.45
यौवनस्थांश्च बालांश्च बृद्धान्गर्भगतानपि ।
सर्वानाविशते मृत्युरेवंभूतमिदं जगत् ॥ १२.१५२.४५ ॥
ਜਵਾਨ, ਬੱਚੇ, ਬਜ਼ੁਰਗ, ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪਏ ਸਭ ਨੂੰ ਮੌਤ ਆ ਘੇਰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਜਗਤ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ।
12.152.46
अहो मन्दीकृतः स्नेहो गृध्रेणेहाल्पबुद्धिना ।
पुत्रस्नेहाभिभूतानां युष्माकं शोचतां भृशम् ॥ १२.१५२.४६ ॥
ਅਹੋ! ਇੱਥੇ ਅਲਪਬੁੱਧੀ ਗਿੱਧ ਨੇ ਸਨੇਹ ਨੂੰ ਮੱਧਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਪੁੱਤਰ-ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਵਸ ਹੋਏ ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਸੋਗ ਕਰਦੇ ਹੋ।
12.152.47
समैः सम्यक्प्रयुक्तैश्च वचनैर्हेतुदर्शनैः ।
सर्वमेतत्प्रपद्याशु कुरुध्वं वा विचारणां।
यद्गच्छथ जलस्थानं स्नेहमुत्सृज्य दुस्त्यजम् ॥ १२.१५२.४७ ॥
ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤੇ ਠੀਕ ਬਚਨਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਨ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਛੇਤੀ ਸਮਝ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ; ਛੱਡਣੇ ਔਖੇ ਸਨੇਹ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਜਲਾਸ਼ਯ ਵੱਲ ਜਾਓ।
12.152.48
अहो पुत्रवियोगेन मृतशून्योपसेवनात् ।
क्रोशतां वा भृशं दुःखं विवत्सानां गवामिव ॥ १२.१५२.४८ ॥
ਅਹੋ! ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ, ਮੁਰਦੇ ਅਤੇ ਸੁੰਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਵਿਲਕਦੇ ਤੁਹਾਡਾ ਦੁੱਖ ਬਹੁਤ ਹੈ; ਵੱਛਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਛੜੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਾਂਗ।
12.152.49
अद्य शोकं विजानामि मानुषाणां महीतले ।
स्नेहं हि कारणं कृत्वा ममाप्यश्रूण्यथापतन् ॥ १२.१५२.४९ ॥
ਅੱਜ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸੋਗ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਨੇਹ ਨੂੰ ਕਾਰਨ ਬਣਾ ਕੇ ਮੇਰੇ ਵੀ ਅੱਥਰੂ ਡਿੱਗੇ।
12.152.50
यत्नो हि सततं कार्यस्ततो दैवेन सिद्ध्यति ।
दैवं पुरुषकारश्च कृतान्तेनोपपद्यते ॥ १२.१५२.५० ॥
ਯਤਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਤਦ ਦੈਵ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੈਵ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ਕਾਰ ਦੋਵੇਂ ਕ੍ਰਿਤਾਂਤ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜਦੇ ਹਨ।
12.152.51
अनिर्वेदः सदा कार्यो निर्वेदाद्धि कुतः सुखम् ।
प्रयत्नात्प्राप्यते ह्यर्थः कस्माद्गच्छथ निर्दयम् ॥ १२.१५२.५१ ॥
ਸਦਾ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਸੁਖ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇ? ਯਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਨਿਰਦਈ ਹੋ ਕੇ ਕਿਉਂ ਜਾਂਦੇ ਹੋ?
12.152.52
आत्ममांसोपवृत्तं च शरीरार्धमर्यी तनुम् ।
पितॄणां वंशकर्तारं वने त्यक्त्वा क्व यास्यथ ॥ १२.१५२.५२ ॥
ਆਪਣੇ ਮਾਸ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਸਰੀਰ ਦਾ ਅੱਧਾ ਅੰਗ, ਆਰਿਆ, ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਨ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾਓਗੇ?
12.152.53
अथवाऽस्तं गते सूर्ये संध्याकाल उपस्थिते ।
ततो नेष्यश्च वा पुत्रमिहस्था वा भविष्यथ ॥ १२.१५२.५३ ॥
ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਛਿਪਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੰਧਿਆ ਕਾਲ ਆਉਣ ਤੇ, ਤਦ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਓਗੇ, ਜਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੋਗੇ।
12.152.54
अद्य वर्षसहस्रं मे साग्रं जातस्य मानुषाः ।
न च पश्यामि जीवन्तं मृतं स्त्रीपुंनपुंसकम् ॥ १२.१५२.५४ ॥
ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੀਤ ਗਏ ਹਨ, ਹੇ ਮਨੁੱਖੋ; ਜੀਉਂਦੇ ਜਾਂ ਮੁਰਦੇ, ਇਸਤਰੀ, ਪੁਰਸ਼ ਜਾਂ ਨਪੁੰਸਕ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
12.152.55
मृता गर्भेषु जायन्ते जातमात्रा म्रियन्ति च ।
चंक्रमन्तो म्रियन्ते च यौवनस्थास्तथा परे ॥ १२.१५२.५५ ॥
ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਮਰੇ ਹੋਏ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਨਮ ਲੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੁਰਦਿਆਂ-ਫਿਰਦਿਆਂ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਰਦੇ ਹਨ।
12.152.56
अनित्यानीह भाग्यानि चतुष्पात्पक्षिणामपि ।
जङ्गमाजङ्गमानां च ह्यायुरग्रेऽवतिष्ठते ॥ १२.१५२.५६ ॥
ਇੱਥੇ ਚੌਪਾਇਆਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਭਾਗ ਵੀ ਅਨਿੱਤ ਹਨ; ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨਾ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
12.152.57
इष्टदारवियुक्ताश्च पुत्रशोकान्वितास्तथा ।
दह्यमानाः स्म शोकेन गृहं गच्छन्ति नित्यशः ॥ १२.१५२.५७ ॥
ਪਿਆਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਵਿਛੜੇ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ-ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਭਰੇ ਲੋਕ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.152.58
अनिष्टानां सहस्राणि तथेष्टानां शतानि च ।
उत्सृज्येह प्रयाता वै बान्धवा भृशदुःखिताः ॥ १२.१५२.५८ ॥
ਅਣਚਾਹੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਚਾਹੀਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.152.59
त्यज्यतामेष निस्तेजाः शून्यः काष्ठत्वमागतः ।
अन्यदेहविषक्तं हि शिशुं काष्ठमुपासथ ॥ १२.१५२.५९ ॥
ਇਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ; ਇਹ ਤੇਜ-ਹੀਣ ਅਤੇ ਖਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਲੱਕੜ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਫੜੀ ਬੈਠੇ ਹੋ।
12.152.60
त्यक्तजीवस्य वै बाष्पं कस्माद्धित्वा न गच्छत ।
निरर्थको ह्ययं स्नेहो निष्फलश्च परिश्रमः ॥ १२.१५२.६० ॥
ਜਿਸ ਦੀ ਜਾਨ ਨਿਕਲ ਗਈ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਹੰਝੂ ਵਹਾਉਂਦੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ? ਇਹ ਮੋਹ ਵਿਅਰਥ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮਿਹਨਤ ਬੇਕਾਰ ਹੈ।
12.152.61
न च क्षुर्भ्यां न कर्णाभ्यां च शृणोति स पश्यति ।
कस्मादेनं सप्नुत्सृज्य न गृहान्गच्छताशु वै ॥ १२.१५२.६१ ॥
ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ?
12.152.62
मोक्षधर्माश्रितैर्वाक्यैर्हेतुमद्भिः सुनिष्ठुरैः ।
भयोक्ता गच्छत क्षिप्रं स्वं स्वमेव निवेशनम् ॥ १२.१५२.६२ ॥
ਮੋਕਸ਼ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ, ਤਰਕਯੁਕਤ ਅਤਿ ਕਠੋਰ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਡਰ ਕੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ — ਹੁਣ ਜਲਦੀ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲੇ ਜਾਓ।
12.152.63
प्रज्ञाविज्ञानयुक्तेन बुद्धिसंज्ञाप्रदायिना ।
वच्चं श्राविता नूनं मानुषाः संनिवर्तथ ॥ १२.१५२.६३ ॥
ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ — ਤੁਹਾਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੇ ਮਨੁੱਖੋ, ਮੁੜ ਜਾਓ।
12.152.64
शोको द्विगुणतां याति दृष्ट्वा स्मृत्वा च चेष्टितम् ।
इत्येतद्वचनं श्रुत्वा सन्निवृत्तास्तु मानुषाः।
अपश्यत्तं तदा सुप्तं द्रुतमागत्य जम्बुकः ॥ १२.१५२.६४ ॥
ਵੇਖਣ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੋਗ ਦੁੱਗਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਗਏ; ਤਦ ਇੱਕ ਗਿੱਦੜ ਛੇਤੀ ਆ ਕੇ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ।
12.152.65
इमं कनकवर्णाभं भूषणैः समलंकृतम् ।
गृध्रवाक्यात्कथं पुत्रं त्यक्ष्यध्वं पितृपिण्डदम् ॥ १२.१५२.६५ ॥
ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਿਆ ਇਹ — ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ — ਗਿੱਧ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡੋਗੇ?
12.152.66
न स्नेहस्य च विच्छेदो विलापरुदितस्य च ।
मृतस्यास्य परित्यागात्तापो वै भविता ध्रुवम् ॥ १२.१५२.६६ ॥
ਸਨੇਹ ਟੁੱਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਵਿਲਾਪ ਅਤੇ ਰੋਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦਾ। ਪਰ ਇਸ ਮੁਰਦੇ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਤਾਪ ਹੋਵੇਗਾ।
12.152.67
श्रूयते शम्बुके शूद्रे हते ब्राह्मणदारकः ।
जीवितो धर्ममासाद्य रामात्सत्यपराक्रमात् ॥ १२.१५२.६७ ॥
ਸ਼ੰਬੂਕ ਨਾਮ ਦੇ ਸ਼ੂਦਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਬਾਲਕ ਜੀਵਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੱਚੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਰਾਮ ਤੋਂ ਧਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ।
12.152.68
तथा श्वैत्यस्य राजर्षेर्बालो दिष्टान्तमागतः ।
मुनिना धर्मनिष्ठेन मृतः संजीवितः पुनः ॥ १२.१५२.६८ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੈਵ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯਤ ਅੰਤ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਰਾਜਰਸ਼ੀ ਸ਼ਵੈਤਯ ਦਾ ਬਾਲਕ, ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਦੁਆਰਾ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਫਿਰ ਜੀਵਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
12.152.69
तथा कश्चिद्भवेत्सिद्धो मुनिर्वा देवतापि वा ।
कृपणानामनुक्रोशं कुर्याद्वो रुदतामिह ॥ १२.१५२.६९ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਰੋਂਦੇ ਦੀਨ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਸਿੱਧ, ਮੁਨੀ ਜਾਂ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰੇ।
12.152.70
इत्युक्तास्ते न्यवर्तन्त शोकार्ताः पुत्रवत्सलाः ।
अङ्के शिरः समाधाय रुरुदुर्बहुविस्तरम्।
तेषां रुदितशब्देन गृध्रोऽभ्येत्य वचोऽब्रवीत् ॥ १२.१५२.७० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਪੁੱਤਰ-ਪਿਆਰੇ ਪਰਤ ਗਏ; ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਰੱਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਰੋਂਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਇੱਕ ਗਿੱਧ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।
12.152.71
अश्रुपातपरिक्लिन्नः पाणिस्पर्शप्रपीडितः ।
धर्मराजप्रयोगाच्च दीर्घनिद्रां प्रवेशितः ॥ १२.१५२.७१ ॥
ਅੱਥਰੂਆਂ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ, ਹੱਥ ਦੇ ਛੋਹ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ, ਅਤੇ ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਲੰਮੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ।
12.152.72
तपसाऽपि हि संयुक्तो जनः कालेन हन्यते ।
सर्वस्नेहावसक्तानामिदं हि स्नेहवर्तनम् ॥ १२.१५२.७२ ॥
ਤਪ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਸਨੇਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਨੇਹ-ਵਰਤਾਰਾ ਇਹੀ ਹੈ।
12.152.73
बालवृद्धसहस्राणि सदा संत्यज्य बान्धवाः ।
दिनानि चैव रात्रीश्च दुःखं तिष्ठन्ति भूतले ॥ १२.१५२.७३ ॥
ਬਾਲਾਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤਾਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
12.152.74
अलं निर्बन्धमागत्य शोकस्य परिवारणम् ।
अप्रत्ययं कुतो ह्यस्य पुनरद्येह जीवितम् ॥ १२.१५२.७४ ॥
ਬੱਸ, ਜ਼ਿੱਦ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਨਾ ਆਓ; ਇਹ ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਫਿਰ ਜੀਵੇਗਾ, ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਭਰੋਸਾ?
12.152.75
नैष जम्बुकवाक्येन पुनः प्राप्स्यति जीवितम् ।
मृतस्योत्सृष्टदेहस्य पुनर्देहो न विद्यते ॥ १२.१५२.७५ ॥
ਇਹ ਗਿੱਦੜ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਪਾਵੇਗਾ; ਦੇਹ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲੇ ਮੁਰਦੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਦੇਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
12.152.76
नैव मूर्तिप्रदानेन जम्बुकस्य शतैरपि ।
न स जीवयितुं शक्यो बालो वर्षशतैरपि ॥ १२.१५२.७६ ॥
ਗਿੱਦੜ ਦੇ ਸੌ ਰੂਪ ਦੇਣ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵੀ ਉਸ ਬਾਲ ਨੂੰ ਜੀਵਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
12.152.77
अथ रुद्रः कुमारो वा ब्रह्मा वा विष्णुरेव च ।
वरमस्मै प्रयच्छन्ति ततो जीवेदयं शिशुः ॥ १२.१५२.७७ ॥
ਹੁਣ ਰੁਦ੍ਰ, ਕੁਮਾਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਬਾਲ ਜੀਅ ਸਕਦਾ ਹੈ।
12.152.78
नैव बाष्पविमोक्षेण न वा श्वासकृतेन च ।
न दीर्घरुदितेनायं पुनर्जीवं गमिष्यति ॥ १२.१५२.७८ ॥
ਅੱਥਰੂ ਵਹਾਉਣ ਨਾਲ, ਹਾਉਕੇ ਭਰਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ਲੰਮਾ ਰੋਣ ਨਾਲ ਇਹ ਮੁੜ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਪਾਵੇਗਾ।
12.152.79
अहं च क्रोष्टुकश्चैव यूयं ये चास्य बान्धवाः ।
धर्माधर्मौ गृहीत्वेह सर्वे वर्तामहेऽध्वनि ॥ १२.१५२.७९ ॥
ਮੈਂ ਅਤੇ ਇਹ ਗਿੱਦੜ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਇਸਦੇ ਬੰਧੂ ਹੋ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਹਾਂ।
12.152.80
अप्रियं परुषं चापि परद्रोहं परस्त्रियम् ।
अधर्ममनृतं चैव दूरात्प्राज्ञो विवर्जयेत् ॥ १२.१५२.८० ॥
ਅਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ, ਪਰਦ੍ਰੋਹ, ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ, ਅਧਰਮ ਅਤੇ ਝੂਠ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਤਿਆਗੇ।
12.152.81
धर्मं सत्यं श्रुतं न्याय्यं महतीं प्राणिनां दयाम् ।
अजिह्नत्वमशाठ्यं च यत्नतः परिमार्गत ॥ १२.१५२.८१ ॥
ਧਰਮ, ਸੱਚ, ਸ਼ਾਸਤਰ-ਗਿਆਨ, ਨਿਆਂ, ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵੱਡੀ ਦਇਆ, ਸਰਲਤਾ ਅਤੇ ਛਲ-ਰਹਿਤਤਾ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਭਾਲੋ।
12.152.82
मातरं पितरं वाऽपि बान्धवान्सुहृदस्तथा ।
जीवतो ये न पश्यति तेषां धर्मविपर्ययः ॥ १२.१५२.८२ ॥
ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ, ਬੰਧੂ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ — ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ, ਉਸਦਾ ਧਰਮ ਉਲਟਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.152.83
यो न पश्यति चक्षुर्भ्यां नेङ्गते च कथंचन ।
तस्य निष्ठावसानान्ते रुदन्ताः किं करिष्यथ ॥ १२.१५२.८३ ॥
ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹਿਲਦਾ, ਉਸਦੀ ਅੰਤਿਮ ਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਰੋਗੇ?
12.152.84
इत्युक्तास्ते सुतं त्यक्त्वा भूमौ शोकपरिप्लुताः ।
दह्यमानाः सुतस्नेहात्प्रययुर्बान्धवा गृहम् ॥ १२.१५२.८४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਉਹ ਬੰਧੂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਹੋਏ ਘਰ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
12.152.85
दारुणो मर्त्यलोकोऽयं सर्वप्राणिविनाशनः ।
इष्टबन्धुवियोगश्च तथेहाल्पं च जीवितम् ॥ १२.१५२.८५ ॥
ਇਹ ਮਰਤਲੋਕ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਿਆਰੇ ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੈ।
12.152.86
बह्वलीकमसत्यं चाप्यतिवादाप्रियंवदम् ।
इमं प्रेक्ष्य पुनर्भावं दुःखशोकविवर्धनम्।
न मे मानुषलोकोऽयं मुहूर्तमपि रोचते ॥ १२.१५२.८६ ॥
ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਝੂਠ ਅਤੇ ਅਸੱਚ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਅਤਿਕਥਨੀ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਿਯ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਦੁੱਖ-ਸ਼ੋਕ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਪੁਨਰਜਨਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਪਲ ਭਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਭਾਉਂਦਾ।
12.152.87
अहो धिग्गृध्रवाक्येन यथैवाबुद्धयस्तथा ।
कथं गच्छथ निःस्नेहाः सुतस्नेहं विसृज्य च ॥ १२.१५२.८७ ॥
ਅਹੋ, ਗਿਰਝ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਧਿੱਕਾਰ! ਤੁਸੀਂ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਏ ਹੋ। ਸਨੇਹਹੀਣ ਹੋ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਨੇਹ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ?
12.152.88
प्रदीप्ताः पुत्रशोकेन सन्निवर्तथ मानुषाः ।
श्रुत्वा गृध्रस्य वचनं पापस्येहाकृतात्मनः ॥ १२.१५२.८८ ॥
ਹੇ ਮਨੁੱਖੋ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਹੋਏ ਤੁਸੀਂ ਮੁੜ ਆਓ! ਇੱਥੇ ਇਸ ਪਾਪੀ, ਅਸੰਯਮੀ ਗਿਰਝ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ (ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਵੋਗੇ)?
12.152.89
सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ।
सुखदुःखावृते लोके नास्ति सौख्यमनन्तकम् ॥ १२.१५२.८९ ॥
ਸੁਖ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁੱਖ, ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਖ। ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤ ਸੌਖ ਨਹੀਂ ਹੈ।
12.152.90
इमं क्षितितले त्यक्त्वा बालं रूपसमन्वितम् ।
कुलशोभाकरं मूढाः पुत्रं त्यक्त्वा क्व यास्यथ ॥ १२.१५२.९० ॥
ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਕੁਲ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੇ ਮੂਰਖੋ, ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਓਗੇ?
12.152.91
रूपयौवनसंपन्नं द्योतमानमिव श्रिया ।
जीवन्तमेव पश्यामि मनसा नात्र संशयः ॥ १२.१५२.९१ ॥
ਰੂਪ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦਾ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
12.152.92
विनाशेनास्य न हि वै सुखं प्राप्स्यथ मानुषाः ।
पुत्रशोकाभितप्तानां मृतमप्यद्य वः क्षमम् ॥ १२.१५२.९२ ॥
ਹੇ ਮਨੁੱਖੋ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ। ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤਪੇ ਹੋਏ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਮਰ ਜਾਣਾ ਵੀ ਠੀਕ ਹੈ।
12.152.93
दुःखसंभावनं कृत्वा धारयित्वा सुखं स्वयम् ।
त्यक्त्वा गमिष्यथ क्वाद्य समुत्सृज्याल्पबुद्धिवत् ॥ १२.१५२.९३ ॥
ਦੁੱਖ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਆਪ ਸੁਖ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਲਪਬੁੱਧੀਆਂ ਵਾਂਗ ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਓਗੇ?
12.152.94
तथा धर्मविरोधेन प्रियमिथ्याभिधायिनाम् ।
श्मशानवासिना नित्यं रात्रिं मृगयता नृप ॥ १२.१५२.९४ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ, ਪਿਆਰੇ ਪਰ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸਦਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
12.152.95
ततो मध्यस्थतां नीता वचनैरमृतोपमैः ।
जम्बुकेन स्वकार्यार्थं बान्धवास्तत्र वारिताः ॥ १२.१५२.९५ ॥
ਫਿਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ, ਗਿੱਦੜ ਵੱਲੋਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵਿਚੋਲਗੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰੋਕ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
12.152.96
अयं प्रेतसमाकीर्णो यक्षराक्षससेवितः ।
दारुणः काननोद्देशः कौशिकैरभिनादितः ॥ १२.१५२.९६ ॥
ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਯੱਖਾਂ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਸਿਆ ਹੈ, ਉੱਲੂਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ।
12.152.97
भीमः सुघोरश्च तथा नीलमेघसमप्रभः ।
अस्मिञ्शवं परित्यज्य प्रेतकार्याण्युपासत ॥ १२.१५२.९७ ॥
ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਅਤਿ ਘੋਰ, ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗੀ ਆਭਾ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਲਾਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਪ੍ਰੇਤ-ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
12.152.98
भानुर्यावन्न यात्यस्तं यावच्च विमला दिशः ।
तावदेनं परित्यज्य प्रेतकार्याण्युपासत ॥ १२.१५२.९८ ॥
ਜਦ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਸਾਫ਼ ਹਨ, ਤਦ ਤੱਕ ਇਸ ਸ਼ਵ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪ੍ਰੇਤ-ਕਰਮ ਕਰੋ।
12.152.99
नदन्ति परुषं श्येनाः शिवाः क्रोशन्ति दारुणम् ।
मृगेन्द्राः प्रतिनर्दन्ति रविरस्तं च गच्छति ॥ १२.१५२.९९ ॥
ਬਾਜ਼ ਕਠੋਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੀਕਦੇ ਹਨ, ਗਿੱਦੜ ਭਿਆਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੋਂਦੇ ਹਨ, ਸ਼ੇਰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਗਰਜਦੇ ਹਨ; ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
12.152.100
चिता धूमेन नीलेन संरज्यन्ते च पादपाः ।
श्मशाने च निराहाराः प्रतिनर्दन्ति देवताः ॥ १२.१५२.१०० ॥
ਚਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨੀਲੇ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਰੰਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਰਾਹਾਰ ਦੇਵਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਗਰਜਦੇ ਹਨ।
12.152.101
सर्वे विकृतदेहाश्चाप्यस्मिन्देशे सुदारुणे ।
युष्मान्प्रधर्षयिष्यन्ति विकृता मांसभोजिनः ॥ १२.१५२.१०१ ॥
ਇਸ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਗੜੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਸਾਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨਗੇ।
12.152.102
क्रूरश्चायं वनोद्देशो भयमद्य भविष्यति ।
त्यज्यतां काष्ठभूतोऽयं मुच्यतां जाम्बुकं वचः ॥ १२.१५२.१०२ ॥
ਇਹ ਜੰਗਲੀ ਥਾਂ ਕਰੂਰ ਹੈ, ਹੁਣ ਭੈ ਹੋਵੇਗਾ। ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਸਖ਼ਤ ਹੋਏ ਇਸ ਸ਼ਵ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ; ਗਿੱਦੜ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਛੱਡ ਦਿਓ।
12.152.103
यदि जम्बुकवाक्यानि निष्फलान्यनृतानि च ।
श्रोष्यथ भ्रष्टविज्ञानास्ततः सर्वे विनङ्क्ष्यथ ॥ १२.१५२.१०३ ॥
ਜੇ ਗਿੱਦੜ ਦੇ ਬਚਨ ਨਿਸ਼ਫਲ ਅਤੇ ਝੂਠੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਵੇਕ ਗੁਆ ਬੈਠੋਗੇ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਓਗੇ।
12.152.104
स्थीयतां वो न भेतव्यं यावत्तपति भास्करः ।
तावदस्मिन्सुते स्नेहादनिर्वेदेन वर्तत ॥ १२.१५२.१०४ ॥
ਜਦ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਤਪਦਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਠਹਿਰੋ, ਡਰੋ ਨਾ। ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬਿਨਾਂ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵਰਤਾਓ ਕਰੋ।
12.152.105
स्वैरं रुदन्तो विस्रब्धाश्चिरं स्नेहेन पश्यत ।
दारुणेऽस्मिन्वनोद्देशे भयं वो न भविष्यति ॥ १२.१५२.१०५ ॥
ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ, ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦੇਖੋ। ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
12.152.106
अयं सौम्यो वनोद्देशः पितृणां निधनाकरः ।
स्थीयतां यावदादित्यः किंवः क्रव्यादभाषितैः ॥ १२.१५२.१०६ ॥
ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਹੈ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੋ; ਮਾਸਾਹਾਰੀਆਂ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ?
12.152.107
यदि गृध्रस्य वाक्यानि तीव्राणि रभसानि च ।
गृह्णीत मोहितात्मानः सुतो वो न भविष्यति ॥ १२.१५२.१०७ ॥
ਜੇ ਮੋਹਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਗਿਰਝ ਦੇ ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਉਤਾਵਲੇ ਬਚਨ ਮੰਨ ਲਓ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।
12.152.108
गृध्रो नास्तमितेऽभ्येति तिष्ठेन्नक्तं च जम्बुकः ।
मृतस्य तं परिजनमूचतुस्तौ क्षुधान्वितौ ॥ १२.१५२.१०८ ॥
ਗਿਰਝ ਸੂਰਜ ਛਿਪਣ ਮਗਰੋਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਅਤੇ ਗਿੱਦੜ ਰਾਤ ਨੂੰ ਠਹਿਰਦਾ ਹੈ। ਭੁੱਖੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।
12.152.109
स्वकार्यबद्धकक्षौ तौ राजन्गृध्रोऽथ जम्बुकः ।
क्षुत्पिपासापरिश्रान्तौ शास्त्रमालम्ब्य जल्पतः ॥ १२.१५२.१०९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਉਹ ਗਿੱਧ ਅਤੇ ਗਿੱਦੜ, ਭੁੱਖ-ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਥੱਕ ਕੇ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਬਹਿਸ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
12.152.110
तयोर्विज्ञानविदुषोर्द्वयोर्मृगपतत्रिणोः ।
वाक्यैरमृतकल्पैस्तैः प्रतिष्ठन्ते व्रजन्ति च ॥ १२.१५२.११० ॥
ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਉਹ ਮ੍ਰਿਗ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਦੋਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਰੁਕਦੇ ਵੀ ਸਨ ਤੇ ਤੁਰਦੇ ਵੀ ਸਨ।
12.152.111
शोकदैन्यसमाविष्टा रुदन्तस्तस्थिरे तदा ।
स्वकार्यकुशलाभ्यां ते संभ्राम्यन्ते ह नैपुणात् ॥ १२.१५२.१११ ॥
ਸੋਗ ਅਤੇ ਦੀਨਤਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਹ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਵੇਲੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿ ਗਏ; ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਉਹ ਭਟਕ ਗਏ।
12.152.112
तथा तयोर्विवदतोर्विज्ञानविदुषोर्द्वयोः ।
बान्धवानां स्थितानां चाप्युपातिष्ठत शंकरः ॥ १२.१५२.११२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਬਹਿਸ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
12.152.113
देव्या प्रणोदितो देवः कारुण्यार्द्रीकृतेक्षणः ।
ततस्तानाह मनुजान्वरदोऽस्मीति शंकरः ॥ १२.१५२.११३ ॥
ਦੇਵੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ, ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਵਰਦਾਤਾ ਹਾਂ।"
12.152.114
ते प्रत्यूचुरिदं वाक्य दुःखिताः प्रणताः स्थिताः ।
एकपुत्रविहीनानां सर्वेष्नां जीवितार्थिनाम्।
पुत्रस्य नो जीवदानाज्जीवितं दातुमर्हसि ॥ १२.१५२.११४ ॥
ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ, "ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਗੁਆਏ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਸਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜੀਵਨਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੋ।"
12.152.115
एवमुक्तः स भगवान्वारिपूर्णेन पाणिना ।
जीवं तस्मै कुमाराय प्रादाद्वर्षशतानि वै ॥ १२.१५२.११५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਪਾਣੀ ਭਰੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਿੱਤੀ।
12.152.116
तथा गोमायुगृध्राभ्यां प्राददत्क्षुद्विनाशनम् ।
वरं पिनाकी भगवान्सर्वभूतहिते रतः ॥ १२.१५२.११६ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਬ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਵਿੱਚ ਰਤ ਪਿਨਾਕੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਗਿੱਦੜ ਅਤੇ ਗਿਰਝ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾਉਣ ਦਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ।
12.152.117
ततः प्रणम्य ते देवं श्रेयोहर्षसमन्विताः ।
कृतकृत्याः सुसंहृष्टाः प्रातिष्ठन्त तदा विभो ॥ १२.१५२.११७ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਹਰਸ਼ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਕ੍ਰਿਤਕਾਰਜ ਹੋ ਕੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਹੇ ਵਿਭੋ, ਤਦ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ।
12.152.118
अनिर्वेदेन दीर्घेण निश्चयेन ध्रुवेण च ।
देवदेवप्रसादाच्च क्षिप्रं फलमवाप्यते ॥ १२.१५२.११८ ॥
ਨਿਰਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਫਲ ਛੇਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.152.119
पश्य दैवस्य संयोगं बान्धवाना च निश्चयम् ।
कृपणानां तु रुदतां कृतमश्रुप्रमार्जनम् ॥ १२.१५२.११९ ॥
ਦੈਵ ਦਾ ਸੰਜੋਗ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਵੇਖੋ। ਰੋਂਦੇ ਦੀਨਾਂ ਦੇ ਅੱਥਰੂ ਪੂੰਝੇ ਗਏ।
12.152.120
पश्य चाल्पेन कालेन निश्चयाध्वेषणेन च ।
प्रसादं शंकरात्प्राप्य दुःखिताः सुखमाप्नुवन् ॥ १२.१५२.१२० ॥
ਵੇਖੋ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਭਾਲ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪਾ ਕੇ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੁਖ ਪਾਇਆ।
12.152.121
ते विस्मिताः प्रहृष्टाश्च पुत्रसंजीवनात्पुनः ।
बभूवुर्भरतश्रेष्ठ प्रसादाच्छंकरस्य वै ॥ १२.१५२.१२१ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼ਰੇਸ਼ਠ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਫਿਰ ਜੀਵਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਏ।
12.152.122
ततस्ते त्वरिता राजंस्त्यक्त्वा शोकं शिशूद्भवम् ।
विविशुः पुत्रमादाय नगरं हृष्टमानसाः ॥ १२.१५२.१२२ ॥
ਫਿਰ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬਾਲਕ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਸੋਗ ਛੱਡ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹ ਜਲਦੀ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ।
12.152.123
एषा बुद्धिः समस्तानां चातुर्वर्ण्येन दर्शिता ॥ १२.१५२.१२३ ॥
ਇਹ ਬੁੱਧੀ (ਉਪਦੇਸ਼) ਸਾਰੇ ਚਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।
12.152.124
धर्मार्थमोक्षसंयुक्तमितिहासं पुरातनम् ।
श्रुत्वा मनुष्यः सततमिहामुत्र प्रमोदते ॥ १२.१५२.१२४ ॥
ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਮੋਕਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।