મહાભારત · અધ્યાય 12.153
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.153.1
बलिनः प्रत्यमित्रस्य नित्यमासन्नवर्तिनः ।
उण्कारापकाराभ्यां समर्थस्योद्यतस्य च ॥ १२.१५३.१ ॥
હંમેશાં નજીક રહેતા બળવાન શત્રુ પ્રત્યે, અપમાન કે અપકારથી સમર્થ અને તત્પર એવા માણસ પ્રત્યે (કેવી રીતે વર્તવું).
12.153.2
मोहाद्विकत्थनामात्रैरसारोऽल्पबलो लघुः ।
वाग्भिरप्रतिरूपाभिरभिद्रुह्य पितामह ॥ १२.१५३.२ ॥
મોહથી માત્ર બડાઈ મારનાર, સારહીન, અલ્પબળ, તુચ્છ, અયોગ્ય વચનોથી હુમલો કરનાર, હે પિતામહ.
12.153.3
आत्मनो बलमास्थाय कथं वर्तेत मानवः ।
आगच्छतोऽतिक्रुद्धस्य तस्योद्धरणकाम्यया ॥ १२.१५३.३ ॥
પોતાના બળ પર આધાર રાખીને, અતિશય ક્રોધે ભરાઈને તેને ઉખેડી નાખવાની ઇચ્છાથી આવતા તેની સામે માણસે કેવી રીતે વર્તવું?
12.153.4
अत्राप्युदाहन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
संवादं भरतश्रेष्ठ शाल्मलेः पवनस्य च ॥ १२.१५३.४ ॥
અહીં પણ લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસ કહે છે: હે ભરતશ્રેષ્ઠ, શાલ્મલી વૃક્ષ અને વાયુ વચ્ચેનો સંવાદ.
12.153.5
हिमवन्तं समासाद्य महानासीद्वनस्पतिः ।
वर्षपूगाभिसंवृद्धः शाखामूलपलाशवान् ॥ १२.१५३.५ ॥
હિમાલય પહોંચ્યા પછી ત્યાં એક મહાન વૃક્ષ હતું; તે ઘણાં વર્ષોથી સારી રીતે વધેલું, ડાળીઓ, મૂળ અને પાંદડાંથી ભરેલું હતું.
12.153.6
तत्र स्म मत्तमातङ्गा घर्मार्ताः श्रमकर्शिताः ।
विश्राम्यन्ति महाबाहो तथाऽन्या मृगजातयः ॥ १२.१५३.६ ॥
ત્યાં તડકાથી પીડિત અને થાકથી કૃશ થયેલા મદોન્મત્ત હાથીઓ વિશ્રામ કરતા; હે મહાબાહુ, એ જ રીતે બીજી મૃગજાતિઓ પણ.
12.153.7
नल्वमांत्रपरीणाहो घनच्छायो वनस्पतिः ।
शुकशारिकसंघुष्टः पुष्पवान्फलवानपि ॥ १२.१५३.७ ॥
નલ્વ માપના ઘેરાવવાળું, ઘટ્ટ છાંયડું આપતું તે વનસ્પતિ પોપટ અને મેનાઓના કલરવથી ગુંજતું હતું; તે ફૂલો અને ફળોથી પણ ભરેલું હતું.
12.153.8
सार्थका वणिजश्चापि तापसाश्च वनौकसः ।
वसन्ति तत्र मार्गस्थाः सुरम्ये नगसत्तमे ॥ १२.१५३.८ ॥
સાર્થવાહો, વેપારીઓ, તપસ્વીઓ અને વનવાસીઓ પણ માર્ગ પર આવેલા તે રમણીય શ્રેષ્ઠ પર્વત પર વસતા હતા.
12.153.9
तस्य ता विपुलाः शाखा दृष्ट्वा स्कन्धं च सर्वशः ।
अभिगम्याब्रवीदेनं नारदो भरतर्षभ ॥ १२.१५३.९ ॥
તેની વિશાળ ડાળીઓ અને થડને ચારે બાજુથી જોઈને નારદ તેની પાસે જઈને બોલ્યા, હે ભરતર્ષભ!
12.153.10
अहो नु रमणीयस्त्वमहो चासि मनोहरः ।
प्रीयामहे त्वया नित्यं तरुप्रवर शाल्मके ॥ १२.१५३.१० ॥
અહો! તું કેટલો રમણીય અને મનોહર છે! તારાથી અમે સદા પ્રસન્ન રહીએ છીએ, હે વૃક્ષશ્રેષ્ઠ શાલ્મલિ!
12.153.11
सदैव शकुनास्तात मृगाश्चाथ तथा गजाः ।
वसन्ति तव संहृष्टा मनोहरतरास्तथा ॥ १२.१५३.११ ॥
હે તાત! સદા પક્ષીઓ, હરણો અને હાથીઓ પણ તારામાં આનંદથી વસે છે; તેઓ વધુ મનોહર બને છે.
12.153.12
तव शाखा महाशाख स्कन्धांश्च विपुलांस्तथा ।
न वै प्रभग्नान्पश्यामि मारुतेन कथंचन ॥ १२.१५३.१२ ॥
હે મહાશાખા! તારી ડાળીઓ અને વિશાળ થડ પવનથી કોઈ રીતે તૂટેલાં મને દેખાતાં નથી.
12.153.13
किंनु ते पवनस्तात प्रीतिमानथवा सुहृत् ।
त्वां रक्षति सदा येन वनेऽत्र पवनो ध्रुवम् ॥ १२.१५३.१३ ॥
હે તાત! શું પવન તારા પર પ્રેમ રાખે છે, અથવા તે મિત્ર છે? તેથી જ આ વનમાં પવન સદા તારું રક્ષણ કરે છે?
12.153.14
भगवान्पवनः स्थानाद्वृक्षानुच्चावचानपि ।
पर्वतानां च शिखराण्याचालयति वेगवान् ॥ १२.१५३.१४ ॥
વેગવાન ભગવાન પવન પોતાના સ્થાનેથી જ ઊંચા-નીચા વૃક્ષો અને પર્વતોનાં શિખરોને પણ હલાવે છે.
12.153.15
शोषयत्येव पातालं वहन्गन्धवहः शुचिः ।
सरांसि सरितश्चैव सागरांश्च तथैव च ॥ १२.१५३.१५ ॥
સુગંધ વહન કરતો પવિત્ર પવન પાતાળને પણ સુકવી નાખે છે; સરોવરો, નદીઓ અને સાગરોને પણ એમ જ.
12.153.16
संरक्षति त्वां पवनः सखित्वेन न संशयः ।
तस्मात्त्वं बहुशाखोऽपि पर्णवान्पुष्पवानपि ॥ १२.१५३.१६ ॥
પવન મિત્રરૂપે તારું સારી રીતે રક્ષણ કરે છે, એમાં સંશય નથી. તેથી જ તું અનેક શાખાઓ, પાંદડાં અને ફૂલોવાળો છે.
12.153.17
इदं च रमणीयं ते प्रतिभाति वनस्पते ।
य इमे विहगास्तात रमन्ते मुदितास्त्वयि ॥ १२.१५३.१७ ॥
હે વનસ્પતિ! આ તને કેટલું રમણીય લાગે છે — આ પક્ષીઓ, હે તાત, આનંદપૂર્વક તારા પર રમે છે.
12.153.18
एषां पृथक्समस्तानां श्रूयते मधुरस्वरः ।
पुष्पसंमोदने काले वाशन्ते हरियूथपाः ॥ १२.१५३.१८ ॥
આમના અલગ અને સાથે મળીને મધુર સ્વર સંભળાય છે — ફૂલો આનંદપૂર્વક ખીલવાના સમયે, અથવા વસંતઋતુમાં, લીલા ટોળાંના અધિપતિ (આ પક્ષીઓ).
12.153.19
तथेमे गर्जिता नागाः स्वयूथगणशोभिताः ।
घर्मार्तास्त्वां समासाद्य सुखं विन्दति शाल्मके। ॥ १२.१५३.१९ ॥
એ જ રીતે આ ગર્જના કરતા હાથીઓ, પોતાના યૂથ અને ગણોથી શોભિત થઈને, ગરમીથી પીડાઈને તારી પાસે આવીને શાલ્મલી વૃક્ષ નીચે સુખ પામે છે.
12.153.20
तथैव मृगजातीभिरन्याभिरभिशोभसे ।
तथा सार्थाधिवासैश्च शोभसे मेरुवद्द्रुम् ॥ १२.१५३.२० ॥
એ જ રીતે અનેક જાતના મૃગોથી તું શોભે છે; વેપારીઓના કાફલાના નિવાસથી પણ તું શોભે છે; મેરુ પર્વતની જેમ વૃક્ષોથી તું ઝળકે છે.
12.153.21
ब्राह्मणैश्च तपः सिद्धैस्तापसैः श्रमणैस्तथा ।
त्रिविष्टपसमं मन्ये तवायतनमेव हि ॥ १२.१५३.२१ ॥
બ્રાહ્મણો, તપથી સિદ્ધ થયેલા, તાપસો અને શ્રમણોથી ભરેલું તારું નિવાસસ્થાન ખરેખર સ્વર્ગ સમાન છે એમ હું માનું છું.