महाभारत · अध्याय 12.153
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.153.1
बलिनः प्रत्यमित्रस्य नित्यमासन्नवर्तिनः ।
उण्कारापकाराभ्यां समर्थस्योद्यतस्य च ॥ १२.१५३.१ ॥
नेहमी जवळ राहणाऱ्या बलवान शत्रूशी, अपमान किंवा अपकाराने समर्थ आणि तत्पर असलेल्याशी (कसे वागावे).
12.153.2
मोहाद्विकत्थनामात्रैरसारोऽल्पबलो लघुः ।
वाग्भिरप्रतिरूपाभिरभिद्रुह्य पितामह ॥ १२.१५३.२ ॥
मोहामुळे केवळ बढाया मारणारा, सारहीन, अल्पबल, क्षुद्र, अयोग्य शब्दांनी आक्रमण करणारा, हे पितामहा.
12.153.3
आत्मनो बलमास्थाय कथं वर्तेत मानवः ।
आगच्छतोऽतिक्रुद्धस्य तस्योद्धरणकाम्यया ॥ १२.१५३.३ ॥
स्वतःच्या बलावर विसंबून, अतिशय क्रुद्ध होऊन त्याला उखडून टाकण्याच्या इच्छेने येणाऱ्या त्याच्याशी माणसाने कसे वागावे?
12.153.4
अत्राप्युदाहन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
संवादं भरतश्रेष्ठ शाल्मलेः पवनस्य च ॥ १२.१५३.४ ॥
येथेही लोक हा प्राचीन इतिहास सांगतात: हे भरतश्रेष्ठा, शाल्मली वृक्ष आणि वायू यांच्यातील संवाद.
12.153.5
हिमवन्तं समासाद्य महानासीद्वनस्पतिः ।
वर्षपूगाभिसंवृद्धः शाखामूलपलाशवान् ॥ १२.१५३.५ ॥
हिमालयावर पोहोचल्यावर तेथे एक मोठा वृक्ष होता; तो अनेक वर्षांपासून चांगला वाढलेला, फांद्या, मुळे आणि पानांनी युक्त होता.
12.153.6
तत्र स्म मत्तमातङ्गा घर्मार्ताः श्रमकर्शिताः ।
विश्राम्यन्ति महाबाहो तथाऽन्या मृगजातयः ॥ १२.१५३.६ ॥
तेथे उन्हाने त्रस्त आणि श्रमाने क्षीण झालेले मदमत्त हत्ती विश्रांती घेत; हे महाबाहो, तसेच इतर मृगजाती देखील.
12.153.7
नल्वमांत्रपरीणाहो घनच्छायो वनस्पतिः ।
शुकशारिकसंघुष्टः पुष्पवान्फलवानपि ॥ १२.१५३.७ ॥
नल्व मात्र परिघाचा, घनदाट सावली देणारा तो वनस्पती पोपट आणि मैनांच्या किलबिलाटाने दुमदुमत होता; तो फुलांनी आणि फळांनीही भरलेला होता.
12.153.8
सार्थका वणिजश्चापि तापसाश्च वनौकसः ।
वसन्ति तत्र मार्गस्थाः सुरम्ये नगसत्तमे ॥ १२.१५३.८ ॥
व्यापारी-समूह, व्यापारी, तपस्वी आणि वनवासीही मार्गावरील त्या रमणीय श्रेष्ठ पर्वतावर वास करीत.
12.153.9
तस्य ता विपुलाः शाखा दृष्ट्वा स्कन्धं च सर्वशः ।
अभिगम्याब्रवीदेनं नारदो भरतर्षभ ॥ १२.१५३.९ ॥
त्याच्या विशाल फांद्या आणि खोड सर्व बाजूंनी पाहून नारद त्याच्याजवळ जाऊन म्हणाले, हे भरतर्षभा!
12.153.10
अहो नु रमणीयस्त्वमहो चासि मनोहरः ।
प्रीयामहे त्वया नित्यं तरुप्रवर शाल्मके ॥ १२.१५३.१० ॥
अहो! तू किती रमणीय आणि मनोहर आहेस! तुझ्यामुळे आम्ही नेहमी प्रसन्न असतो, हे वृक्षश्रेष्ठ शाल्मली!
12.153.11
सदैव शकुनास्तात मृगाश्चाथ तथा गजाः ।
वसन्ति तव संहृष्टा मनोहरतरास्तथा ॥ १२.१५३.११ ॥
हे तात! नेहमी पक्षी, हरीण आणि हत्ती तुझ्यामध्ये आनंदाने राहतात; तेही अधिक मनोहर होतात.
12.153.12
तव शाखा महाशाख स्कन्धांश्च विपुलांस्तथा ।
न वै प्रभग्नान्पश्यामि मारुतेन कथंचन ॥ १२.१५३.१२ ॥
हे महाशाखा! तुझ्या फांद्या आणि विशाल खोडे वाऱ्याने कोणत्याही प्रकारे मोडलेली मी पाहत नाही.
12.153.13
किंनु ते पवनस्तात प्रीतिमानथवा सुहृत् ।
त्वां रक्षति सदा येन वनेऽत्र पवनो ध्रुवम् ॥ १२.१५३.१३ ॥
हे तात! वायू तुझ्यावर प्रेम करतो का, किंवा तो तुझा मित्र आहे का? म्हणूनच या वनात वायू सदैव तुझे रक्षण करतो का?
12.153.14
भगवान्पवनः स्थानाद्वृक्षानुच्चावचानपि ।
पर्वतानां च शिखराण्याचालयति वेगवान् ॥ १२.१५३.१४ ॥
वेगवान भगवान वायू आपल्या स्थानावरूनच उंच-सखल वृक्ष आणि पर्वतशिखरेही हलवतो.
12.153.15
शोषयत्येव पातालं वहन्गन्धवहः शुचिः ।
सरांसि सरितश्चैव सागरांश्च तथैव च ॥ १२.१५३.१५ ॥
सुगंध वाहणारा पवित्र वायू पाताळालाही शुष्क करतो; सरोवरे, नद्या आणि सागरांनाही तसेच.
12.153.16
संरक्षति त्वां पवनः सखित्वेन न संशयः ।
तस्मात्त्वं बहुशाखोऽपि पर्णवान्पुष्पवानपि ॥ १२.१५३.१६ ॥
वायू मित्र म्हणून तुझे चांगले रक्षण करतो, यात शंका नाही. म्हणूनच तू बहुशाखा, पर्णयुक्त आणि पुष्पयुक्तही आहेस.
12.153.17
इदं च रमणीयं ते प्रतिभाति वनस्पते ।
य इमे विहगास्तात रमन्ते मुदितास्त्वयि ॥ १२.१५३.१७ ॥
हे वनस्पते! हे तुला किती रमणीय वाटते — हे पक्षी, हे तात, आनंदाने तुझ्यावर रमतात.
12.153.18
एषां पृथक्समस्तानां श्रूयते मधुरस्वरः ।
पुष्पसंमोदने काले वाशन्ते हरियूथपाः ॥ १२.१५३.१८ ॥
यांचे वेगवेगळे आणि एकत्र मधुर स्वर ऐकू येतात — फुले आनंदाने फुलण्याच्या काळात, किंवा वसंत ऋतूत, हिरव्या थव्यांचे अधिपती (हे पक्षी).
12.153.19
तथेमे गर्जिता नागाः स्वयूथगणशोभिताः ।
घर्मार्तास्त्वां समासाद्य सुखं विन्दति शाल्मके। ॥ १२.१५३.१९ ॥
तसेच हे गर्जणारे हत्ती, आपल्या यूथ आणि गणांनी शोभून, उन्हाने त्रस्त होऊन तुझ्याजवळ येऊन शाल्मली वृक्षाखाली सुख मिळवतात.
12.153.20
तथैव मृगजातीभिरन्याभिरभिशोभसे ।
तथा सार्थाधिवासैश्च शोभसे मेरुवद्द्रुम् ॥ १२.१५३.२० ॥
तसेच विविध जातींच्या हरिणांनी तू शोभतोस; व्यापाऱ्यांच्या तांड्यांच्या वस्तीनेही तू शोभतोस; मेरू पर्वतासारखा वृक्षांनी तू तेजस्वी दिसतोस.
12.153.21
ब्राह्मणैश्च तपः सिद्धैस्तापसैः श्रमणैस्तथा ।
त्रिविष्टपसमं मन्ये तवायतनमेव हि ॥ १२.१५३.२१ ॥
ब्राह्मण, तपःसिद्ध, तापस आणि श्रमण यांनी भरलेले तुझे निवासस्थान स्वर्गासारखेच आहे असे मी मानतो.