ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.158
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.158.1
स्वाध्यायकृतयत्नस्य ब्राह्मणस्य विशेषतः ।
धर्मकामस्य धर्मात्मन्किंनु श्रेय इहोच्यते ॥ १२.१५८.१ ॥
ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ପ୍ରଯତ୍ନଶୀଳ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ, ବିଶେଷତଃ ଧର୍ମକାମୀଙ୍କ ପାଇଁ, ହେ ଧର୍ମାତ୍ମନ୍, ଏଠାରେ କେଉଁ ଶ୍ରେୟ କୁହାଯାଏ?
12.158.2
बहुधा दर्शने लोके श्रेयो यदिह मन्यसे ।
अस्मिँल्लोके परे चैव तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१५८.२ ॥
ଜଗତରେ ଅନେକ ମତ ଅଛି; ଏଠାରେ ଆପଣ ଯାହାକୁ ଶ୍ରେୟ ମନେ କରନ୍ତି, ଏହି ଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ, ତାହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ହେ ପିତାମହ।
12.158.3
महानयं धर्मपथो बहुशाखश्च भारत ।
किंस्विदेवेह धर्माणामनुष्ठेयतमं मतम् ॥ १२.१५८.३ ॥
ଏହି ଧର୍ମମାର୍ଗ ମହାନ ଏବଂ ବହୁ ଶାଖାଯୁକ୍ତ। ହେ ଭାରତ, ଧର୍ମଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଏଠାରେ କେଉଁଟି ସର୍ବାଧିକ ଅନୁସରଣୀୟ ବୋଲି ମନାଯାଏ?
12.158.4
धर्मस्य महतो राजन्बहुशाखस्य तत्त्वतः ।
यन्मूलं परमं तात तत्सर्वं ब्रूह्यतन्द्रितः ॥ १२.१५८.४ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ମହାନ ଏବଂ ବହୁ ଶାଖାଯୁକ୍ତ ଧର୍ମର ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଯାହା ପରମ ମୂଳ, ହେ ତାତ, ତାହା ସବୁ ଅନଳସ ହୋଇ କୁହନ୍ତୁ।
12.158.5
हन्त ते कथयिष्यामि येन श्रेयो ह्यवाप्स्यसि ।
पीत्वाऽमृतमिव प्राज्ञो येन तृप्तो भविष्यसि ॥ १२.१५८.५ ॥
ଭଲ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଶ୍ରେୟ ପାଇବ; ଜ୍ଞାନୀ ଯେପରି ଅମୃତ ପାନ କରି ତୃପ୍ତ ହୁଏ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେପରି ତୃପ୍ତ ହେବ।
12.158.6
धर्मस्य विधयो नैके तेते प्रोक्ता महर्षिभिः ।
स्वंस्वं विज्ञानमाश्रित्य दमस्तेषां परायणम् ॥ १२.१५८.६ ॥
ମହର୍ଷିମାନେ ଧର୍ମର ଅନେକ ବିଧି କହିଛନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ଜ୍ଞାନର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ। ସେସବୁର ପରମ ଆଶ୍ରୟ ଦମ (ଆତ୍ମସଂଯମ)।
12.158.7
दमं निःश्रेयसं प्राहुर्वृद्धा निश्चितदर्शिनः ।
ब्राह्मणस्य विशेषेण दमो धर्मः सनातनः ॥ १२.१५८.७ ॥
ନିଶ୍ଚିତଦର୍ଶୀ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଦମକୁ ପରମ କଲ୍ୟାଣ ବୋଲନ୍ତି। ବିଶେଷତଃ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଦମ ହିଁ ସନାତନ ଧର୍ମ।
12.158.8
नादान्तस्य क्रियासिद्धिर्यथावदुपलभ्यते ।
दमो दानं तथा यज्ञानधीतं चातिवर्तते ॥ १२.१५८.८ ॥
ଯାହାର ଦମ ନାହିଁ ତାହାର କର୍ମସିଦ୍ଧି ଯଥାବତ୍ ମିଳେ ନାହିଁ। ଦମ ଦାନ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଅଧ୍ୟୟନକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ।
12.158.9
दमस्तेजो वर्धयति पवित्रं च दमः परम् ।
विपाप्मा तेजसा युक्तः पुरुषो विन्दते महत् ॥ १२.१५८.९ ॥
ଦମ ତେଜକୁ ବଢ଼ାଏ, ଏବଂ ଦମ ପରମ ପବିତ୍ରତା। ପାପରହିତ ଓ ତେଜୋଯୁକ୍ତ ପୁରୁଷ ମହତ୍ ଫଳ ପାଏ।
12.158.10
दमेन सदृशं धर्मं नान्यं लोकेषु शुश्रुम् ।
दमो हि परमो लोके प्रशस्तः सर्वधर्मिणाम् ॥ १२.१५८.१० ॥
ଦମ ସହିତ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧର୍ମ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆମେ ଶୁଣି ନାହୁଁ। ଲୋକରେ ଦମ ହିଁ ପରମ; ସମସ୍ତ ଧାର୍ମିକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ।
12.158.11
प्रेत्य चात्र मनुष्येन्द्र परमं विन्दते सुखम् ।
दमेन हि सदा युक्तो महान्तं धर्ममश्नुते ॥ १२.१५८.११ ॥
ହେ ମନୁଷ୍ୟେନ୍ଦ୍ର, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଓ ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ପରମ ସୁଖ ପାଏ। ସଦା ଦମଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ମହାନ ଧର୍ମ ପାଏ।
12.158.12
सुखं दान्तः प्रस्वपिति सुखं च प्रतिबुध्यते ।
सुखं पर्येति लोकांश्च मनश्चास्य प्रसीदति ॥ १२.१५८.१२ ॥
ଦାନ୍ତ ପୁରୁଷ ସୁଖରେ ଶୋଇଥାଏ ଓ ସୁଖରେ ଜାଗେ। ସୁଖରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରେ, ତାହାର ମନ ପ୍ରସନ୍ନ ରହେ।
12.158.13
अदान्तः पुरुषः क्लेशमभीक्ष्णं प्रतिपद्यते ।
अनर्थांश्च बहूनन्यान्प्रसृजत्यात्मदोषजान् ॥ १२.१५८.१३ ॥
ଅଦାନ୍ତ ପୁରୁଷ ନିରନ୍ତର କ୍ଲେଶ ଭୋଗେ, ଏବଂ ନିଜ ଦୋଷରୁ ଜନ୍ମିତ ଆହୁରି ଅନେକ ଅନର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
12.158.14
आश्रमेषु चतुर्ष्वाहुर्दममेवोत्तमं व्रतम् ।
दमलिङ्गानि वक्ष्यामि येषां समुदयो दमः ॥ १२.१५८.१४ ॥
ଚାରି ଆଶ୍ରମରେ ଦମ ହିଁ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଦମର ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ମୁଁ କହିବି, ଯାହାଙ୍କ ସମୂହ ହିଁ ଦମ।
12.158.15
क्षमा धृतिरार्हेसा च समता सत्यमार्जवम् ।
इन्द्रियाभिजयो दाक्ष्यं मार्दवं ह्रीरचापलम् ॥ १२.१५८.१५ ॥
କ୍ଷମା, ଧୃତି, ଆର୍ଜବ, ସମତା, ସତ୍ୟ, ସରଳତା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟ, ଦକ୍ଷତା, ମୃଦୁତା, ଲଜ୍ଜା ଓ ଚଞ୍ଚଳତାର ଅଭାବ।
12.158.16
अकार्पण्यमसंरम्भः संतोषः प्रियवादिता ।
अविहसाऽनसूया चाप्येषां समुदयो दमः ॥ १२.१५८.१६ ॥
ଅକୃପଣତା, ଅସଂରମ୍ଭ (କ୍ରୋଧହୀନତା), ସନ୍ତୋଷ, ପ୍ରିୟ ବାକ୍ୟ, ଅହିଂସା ଓ ଈର୍ଷାହୀନତା ମଧ୍ୟ; ଏମାନଙ୍କ ସମୂହ ହିଁ ଦମ।
12.158.17
गुरुपूजा च कौरव्य दया भूतेष्वपैशुनम् ।
जनवादमृषावादस्तुतिनिन्दाविसर्जनम् ॥ १२.१५८.१७ ॥
ହେ କୌରବ୍ୟ, ଗୁରୁପୂଜା, ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା, ଚୁଗୁଲିର ଅଭାବ, ଲୋକନିନ୍ଦା, ମିଥ୍ୟା କଥା ଏବଂ ପ୍ରଶଂସା-ନିନ୍ଦା ତ୍ୟାଗ।
12.158.18
कामं क्राधं च लोभं च दर्पं स्तम्भं विकत्थनम् ।
रोषमीर्ष्यावमानं च नैव दान्तो निषेवते ॥ १२.१५८.१८ ॥
କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ଦର୍ପ, ସ୍ତମ୍ଭ, ଆତ୍ମପ୍ରଶଂସା, ରୋଷ, ଈର୍ଷା ଓ ଅପମାନ — ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଦାନ୍ତ ପୁରୁଷ କଦାପି ସେବନ କରେ ନାହିଁ।
12.158.19
अनिन्दितो ह्यकामात्मा नाल्पेष्वर्थ्यनसूयकः ।
समुद्रकल्पः स नरो न कथंचन पूर्यते ॥ १२.१५८.१९ ॥
ନିନ୍ଦାରହିତ, କାମରହିତ ଆତ୍ମା ବିଶିଷ୍ଟ, ଛୋଟ ବିଷୟ ପାଇଁ ଲୋଭ ନକରୁଥିବା ଏବଂ ଈର୍ଷାରହିତ ସେହି ମଣିଷ ସମୁଦ୍ର ସଦୃଶ; ସେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.158.20
अहं त्वयि मम त्वं च मयि ते तेषु चाप्यहम् ।
पूर्वसंबन्धिसंयोगं नैतद्दान्तो निषेवते ॥ १२.१५८.२० ॥
ମୁଁ ତୁମଠାରେ, ମୋର ତୁମେ, ତୁମେ ମୋଠାରେ, ଏବଂ ତୁମ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ। ପୂର୍ବ ସମ୍ପର୍କର ଏହି ସଂଯୋଗକୁ ସଂଯମୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଆଶ୍ରୟ କରେ ନାହିଁ।
12.158.21
सर्वा ग्राम्यास्तथाऽऽरण्या याश्च लोके प्रवृत्तयः ।
निन्दां चैव प्रशंसां च यो नाश्रयति मुच्यते ॥ १२.१५८.२१ ॥
ଗ୍ରାମ୍ୟ ଓ ଅରଣ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରବୃତ୍ତିରେ, ଜଗତର ଯେଉଁ ପ୍ରବୃତ୍ତିସବୁ ଅଛି ସେଥିରେ ଯିଏ ନିନ୍ଦା ଓ ପ୍ରଶଂସାର ଆଶ୍ରୟ ନିଏ ନାହିଁ, ସେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
12.158.22
मैत्रोऽथ शीलसंपन्नः प्रसन्नात्मात्मविच्च यः ।
मुक्तस्य विविधैः सङ्गैस्तस्य प्रेत्य फलं महत् ॥ १२.१५८.२२ ॥
ଯିଏ ମୈତ୍ରୀଯୁକ୍ତ, ଶୀଳସମ୍ପନ୍ନ, ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ଓ ଆତ୍ମଜ୍ଞ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ, ତାହାର ମରଣ ପରେ ମହାନ ଫଳ ହୁଏ।
12.158.23
सुवृत्तः शीलसंपन्नः प्रसन्नात्माऽऽत्मविद्वुधः ।
प्राप्येह लोके सत्कारं सुगतिं प्रतिपद्यते ॥ १२.१५८.२३ ॥
ସଦାଚାରୀ, ଶୀଳସମ୍ପନ୍ନ, ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ, ଆତ୍ମଜ୍ଞ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମଣିଷ ଏହି ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଇ ସୁଗତି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.158.24
कर्म यच्छुभमेवेह सद्भिराचरितं च यत् ।
तदेव ज्ञानयुक्तस्य मुनेर्वर्त्म न हीयते ॥ १२.१५८.२४ ॥
ଏଠାରେ ଯାହା ଶୁଭ କର୍ମ ଓ ସଜ୍ଜନମାନେ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ତାହା ଜ୍ଞାନଯୁକ୍ତ ମୁନିଙ୍କ ପଥ; ତାହା କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.158.25
निष्क्रम्य वनमास्थाय ज्ञानयुक्तो जितेन्द्रियः ।
कालाकाङ्गी चरन्नेवं ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १२.१५८.२५ ॥
ଜ୍ଞାନଯୁକ୍ତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଘର ଛାଡ଼ି ବନକୁ ଯାଇ, କାଳର ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରି ଏପରି ବିଚରଣ କଲେ ବ୍ରହ୍ମଭାବ ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
12.158.26
अभयं यस्य भूतेभ्यो भूतानामभयं यतः ।
तस्य देहाद्विमुक्तस्य भयं नास्ति कुतश्चन ॥ १२.१५८.२६ ॥
ଯାହାଠାରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଭୟ ଅଛି ଏବଂ ଯାହାଠାରୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଅଭୟ ଅଛି, ଦେହରୁ ମୁକ୍ତ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିର କୌଣସି ସ୍ଥାନରୁ ଭୟ ନାହିଁ।
12.158.27
अवाचिनोति कर्माणि न च संप्रचिनोति ह ।
समः सर्वेषु भूतेषु मैत्रायणगतिं चरेत् ॥ १२.१५८.२७ ॥
ସେ କର୍ମ ସଂଗ୍ରହ କରେ ନାହିଁ କିମ୍ବା ସଞ୍ଚୟ କରେ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ସମଭାବ ରଖି ମୈତ୍ରୀର ପଥରେ ଚାଲିବା ଉଚିତ।
12.158.28
शकुनीनामिवाकाशे मत्स्यानांमिव चोदके ।
यथा गतिर्न दृश्येत तथा तस्य स संशयः ॥ १२.१५८.२८ ॥
ଆକାଶରେ ପକ୍ଷୀ ଓ ଜଳରେ ମାଛର ଗତି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସେହିପରି ତାହାର ଗତି ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ଏହା ତାହା ବିଷୟରେ ସଂଶୟ।
12.158.29
गृहानुत्सृज्य यो राज्मोक्षमेवाभिपद्यते ।
लोकास्तेजोमयास्तस्य कल्पन्ते शाश्वतीः समाः ॥ १२.१५८.२९ ॥
ଯିଏ ଘର ଛାଡ଼ି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୋକ୍ଷକୁ ହିଁ ଆଶ୍ରୟ କରେ, ତାହା ପାଇଁ ଶାଶ୍ୱତ ବର୍ଷ ଧରି ତେଜୋମୟ ଲୋକ ମିଳେ।
12.158.30
संन्यस्य सर्वकर्माणि संन्यस्य विधिवत्तपः ।
संन्यस्य विविधा विद्याः सर्वं संन्यस्य चैव ह ॥ १२.१५८.३० ॥
ସମସ୍ତ କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି, ବିଧି ଅନୁସାରେ ତପସ୍ୟା ତ୍ୟାଗ କରି, ବିବିଧ ବିଦ୍ୟା ତ୍ୟାଗ କରି ଓ ସବୁକିଛି ତ୍ୟାଗ କରି ହିଁ।
12.158.31
कामे शुचिरनावृत्तः प्रसन्नात्माऽऽत्मविच्छुचिः ।
प्राप्येह लोके सत्कारं स्वर्गं समभिपद्यते ॥ १२.१५८.३१ ॥
ଯିଏ କାମନାରେ ଶୁଚି ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ଫେରେ ନାହିଁ, ପ୍ରସନ୍ନ ଆତ୍ମା ଓ ଆତ୍ମଜ୍ଞ ଶୁଚି, ସେ ଏ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଇ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ।
12.158.32
यच्च पैतामहं स्थानं ब्रह्मराशिसमुद्भवम् ।
गुहायां निहितं नित्यं तद्दमेनाभिगम्यते ॥ १२.१५८.३२ ॥
ପିତାମହଙ୍କର (ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର) ଯେଉଁ ସ୍ଥାନ, ବ୍ରହ୍ମରାଶିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ହୃଦୟ-ଗୁହାରେ ସଦା ନିହିତ, ତାହା ଦମ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ହୁଏ।
12.158.33
ज्ञानारामस्य बुद्धस्य सर्वभूतानुरोधिनः ।
नावृत्तिभयमस्तीह परलोकभयं कुतः ॥ १२.१५८.३३ ॥
ଜ୍ଞାନରେ ରମଣ କରୁଥିବା, ଜାଗ୍ରତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁକୂଳ ଲୋକର ଏଠାରେ ପୁନରାବୃତ୍ତିର ଭୟ ନାହିଁ; ପରଲୋକ ଭୟ କେଉଁଠୁ ହେବ?
12.158.34
एक एव दमे दोषो द्वितीयो नोपपद्यते ।
यदेनं दमसंयुक्तमशक्तं मन्यते जनः ॥ १२.१५८.३४ ॥
ଦମରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଦୋଷ ଅଛି, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ଉପୁଜେ ନାହିଁ: ଦମଯୁକ୍ତ ଏହି ଲୋକକୁ ଲୋକେ ଅଶକ୍ତ ଭାବନ୍ତି।
12.158.35
एकोऽस्य सुमहाप्राज्ञ दोषः स्यात्सुमहान्गुणः ।
क्षमया विपुला लोका दुर्लभा हि सहिष्णुता ॥ १२.१५८.३५ ॥
ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଏହାର ଗୋଟିଏ ଦୋଷ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଗୁଣ ଅତି ମହାନ: କ୍ଷମାରେ ବିପୁଳ ଲୋକ ମିଳେ, କାରଣ ସହିଷ୍ଣୁତା ଦୁର୍ଲଭ।
12.158.36
दान्तस्य किमरण्येन तथाऽदान्तस्य भारत ।
यत्रैव निवसेद्दान्तस्तदरण्यं स चाश्रमः ॥ १२.१५८.३६ ॥
ହେ ଭାରତ, ଦାନ୍ତ ଲୋକକୁ ଅରଣ୍ୟରେ କ'ଣ ପ୍ରୟୋଜନ, ଅଦାନ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି; ଦାନ୍ତ ଯେଉଁଠି ବସେ, ସେହି ଅରଣ୍ୟ ଓ ସେହି ଆଶ୍ରମ।
12.158.37
एतद्भीष्मस्य वचनं श्रुत्वा राजा युधिष्ठिरः ।
अमृतेनेव संतृप्तः प्रहृष्टः समपद्यत ॥ १२.१५८.३७ ॥
ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଅମୃତରେ ପରିତୃପ୍ତ ପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
12.158.38
पुनश्च परिपप्रच्छ भीष्मं धर्मभृतां वरम् ।
ततः प्रीतः स चोवाच तस्मै सर्वं कुरूद्वहः ॥ १२.१५८.३८ ॥
ତା'ପରେ ସେ ଧର୍ମଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ପଚାରିଲେ। ତହୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କୁ ସବୁକିଛି କହିଲେ।