มหาภารตะ · อัธยายะ 12.158
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.158.1
स्वाध्यायकृतयत्नस्य ब्राह्मणस्य विशेषतः ।
धर्मकामस्य धर्मात्मन्किंनु श्रेय इहोच्यते ॥ १२.१५८.१ ॥
สำหรับพราหมณ์ผู้พยายามในการศึกษาพระเวทด้วยตนเอง โดยเฉพาะผู้ปรารถนาธรรม ข้าแต่ผู้มีจิตใจชอบธรรม อะไรเล่าที่กล่าวไว้ว่าเป็นความดีสูงสุดในที่นี้
12.158.2
बहुधा दर्शने लोके श्रेयो यदिह मन्यसे ।
अस्मिँल्लोके परे चैव तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१५८.२ ॥
ในโลกนี้มีทัศนะมากมายหลายอย่าง ข้าแต่ปู่ขอทรงตรัสบอกข้าพระองค์ว่า ทรงเห็นสิ่งใดเป็นความดีสูงสุดในโลกนี้และในโลกหน้า
12.158.3
महानयं धर्मपथो बहुशाखश्च भारत ।
किंस्विदेवेह धर्माणामनुष्ठेयतमं मतम् ॥ १२.१५८.३ ॥
ทางแห่งธรรมนี้ยิ่งใหญ่และมีกิ่งก้านมากมาย ข้าแต่ภารตะ ในบรรดาธรรมทั้งหลาย ข้อใดถือว่าควรปฏิบัติมากที่สุดในที่นี้
12.158.4
धर्मस्य महतो राजन्बहुशाखस्य तत्त्वतः ।
यन्मूलं परमं तात तत्सर्वं ब्रूह्यतन्द्रितः ॥ १२.१५८.४ ॥
ข้าแต่พระราชา ธรรมอันยิ่งใหญ่มีกิ่งก้านมากมายนี้ มีรากเหง้าอันสูงสุดคืออะไรโดยแท้จริง ข้าแต่ลูกรัก จงตรัสบอกทั้งหมดนั้นโดยไม่เหน็ดเหนื่อย
12.158.5
हन्त ते कथयिष्यामि येन श्रेयो ह्यवाप्स्यसि ।
पीत्वाऽमृतमिव प्राज्ञो येन तृप्तो भविष्यसि ॥ १२.१५८.५ ॥
ดีแล้ว เราจะบอกเจ้า ด้วยสิ่งนั้นเจ้าจะบรรลุความดีสูงสุด และจะอิ่มเอิบดุจผู้มีปัญญาที่ได้ดื่มน้ำอมฤต
12.158.6
धर्मस्य विधयो नैके तेते प्रोक्ता महर्षिभिः ।
स्वंस्वं विज्ञानमाश्रित्य दमस्तेषां परायणम् ॥ १२.१५८.६ ॥
มหาฤๅษีได้ประกาศวิธีปฏิบัติธรรมไว้มากมาย แต่ละท่านอาศัยความรู้ของตน ในบรรดาทั้งหมดนั้น การข่มใจ (ทมะ) เป็นที่พึ่งสูงสุด
12.158.7
दमं निःश्रेयसं प्राहुर्वृद्धा निश्चितदर्शिनः ।
ब्राह्मणस्य विशेषेण दमो धर्मः सनातनः ॥ १२.१५८.७ ॥
ผู้เฒ่าผู้มีความเห็นมั่นคงกล่าวว่า การข่มใจเป็นความดีสูงสุด โดยเฉพาะสำหรับพราหมณ์ การข่มใจคือธรรมอันนิรันดร์
12.158.8
नादान्तस्य क्रियासिद्धिर्यथावदुपलभ्यते ।
दमो दानं तथा यज्ञानधीतं चातिवर्तते ॥ १२.१५८.८ ॥
ผู้ที่ไม่ข่มใจย่อมไม่บรรลุผลของพิธีกรรมตามที่ควรจะเป็น การข่มใจยิ่งกว่าการให้ทาน การบูชายัญ และการศึกษาพระเวท
12.158.9
दमस्तेजो वर्धयति पवित्रं च दमः परम् ।
विपाप्मा तेजसा युक्तः पुरुषो विन्दते महत् ॥ १२.१५८.९ ॥
การข่มใจเพิ่มพูนรัศมี และการข่มใจเป็นความบริสุทธิ์อันสูงสุด ผู้ปราศจากบาปและประกอบด้วยรัศมี ย่อมบรรลุความยิ่งใหญ่
12.158.10
दमेन सदृशं धर्मं नान्यं लोकेषु शुश्रुम् ।
दमो हि परमो लोके प्रशस्तः सर्वधर्मिणाम् ॥ १२.१५८.१० ॥
เราไม่เคยได้ยินธรรมอื่นใดในโลกทั้งหลายที่เสมอด้วยการข่มใจ การข่มใจเป็นสิ่งสูงสุดในโลก ได้รับการสรรเสริญจากผู้ปฏิบัติธรรมทั้งปวง
12.158.11
प्रेत्य चात्र मनुष्येन्द्र परमं विन्दते सुखम् ।
दमेन हि सदा युक्तो महान्तं धर्ममश्नुते ॥ १२.१५८.११ ॥
ข้าแต่จอมมนุษย์ ทั้งหลังความตายและในโลกนี้ มนุษย์ย่อมได้รับความสุขอันสูงสุด ผู้ที่ประกอบด้วยการข่มใจอยู่เสมอย่อมบรรลุธรรมอันยิ่งใหญ่
12.158.12
सुखं दान्तः प्रस्वपिति सुखं च प्रतिबुध्यते ।
सुखं पर्येति लोकांश्च मनश्चास्य प्रसीदति ॥ १२.१५८.१२ ॥
ผู้ข่มใจได้ย่อมนอนหลับเป็นสุข และตื่นขึ้นเป็นสุข เขาเดินทางผ่านโลกต่าง ๆ ด้วยความสุข และจิตใจของเขาก็สงบผ่องใส
12.158.13
अदान्तः पुरुषः क्लेशमभीक्ष्णं प्रतिपद्यते ।
अनर्थांश्च बहूनन्यान्प्रसृजत्यात्मदोषजान् ॥ १२.१५८.१३ ॥
บุรุษผู้ไม่ข่มใจย่อมประสบความทุกข์อยู่เนือง ๆ และนำความเดือดร้อนอื่น ๆ อีกมากมายมาสู่ตนเอง อันเกิดจากความผิดของตนเอง
12.158.14
आश्रमेषु चतुर्ष्वाहुर्दममेवोत्तमं व्रतम् ।
दमलिङ्गानि वक्ष्यामि येषां समुदयो दमः ॥ १२.१५८.१४ ॥
ในอาศรมทั้งสี่ กล่าวกันว่าการข่มใจเท่านั้นเป็นวัตรอันสูงสุด เราจะกล่าวถึงลักษณะของการข่มใจ ซึ่งการรวมกันของสิ่งเหล่านั้นคือการข่มใจ
12.158.15
क्षमा धृतिरार्हेसा च समता सत्यमार्जवम् ।
इन्द्रियाभिजयो दाक्ष्यं मार्दवं ह्रीरचापलम् ॥ १२.१५८.१५ ॥
ความอดทน ความมั่นคงแห่งจิต ความซื่อตรง ความเสมอภาค ความจริง ความตรงไปตรงมา การชนะอินทรีย์ ความชำนาญ ความอ่อนโยน ความละอาย และการไม่โลเล
12.158.16
अकार्पण्यमसंरम्भः संतोषः प्रियवादिता ।
अविहसाऽनसूया चाप्येषां समुदयो दमः ॥ १२.१५८.१६ ॥
การไม่ตระหนี่ การไม่กระวนกระวาย ความสันโดษ การพูดด้วยถ้อยคำน่ารัก การไม่เบียดเบียน และการไม่ริษยา การรวมกันของสิ่งเหล่านี้คือการข่มใจ
12.158.17
गुरुपूजा च कौरव्य दया भूतेष्वपैशुनम् ।
जनवादमृषावादस्तुतिनिन्दाविसर्जनम् ॥ १२.१५८.१७ ॥
ข้าแต่ทายาทแห่งกุรุ การบูชาครูอาจารย์ ความกรุณาต่อสัตว์ทั้งหลาย การไม่ยุยงส่งเสริม การไม่พูดส่อเสียด การละเว้นคำซุบซิบ การพูดเท็จ และการละทิ้งทั้งคำสรรเสริญและคำตำหนิ
12.158.18
कामं क्राधं च लोभं च दर्पं स्तम्भं विकत्थनम् ।
रोषमीर्ष्यावमानं च नैव दान्तो निषेवते ॥ १२.१५८.१८ ॥
ผู้ข่มใจได้ย่อมไม่ยึดมั่นในกาม ความโกรธ ความโลภ ความทะนงตน ความดื้อรั้น การคุยโว ความเคียดแค้น ความอิจฉาริษยา และการดูหมิ่นเหล่านี้เลย
12.158.19
अनिन्दितो ह्यकामात्मा नाल्पेष्वर्थ्यनसूयकः ।
समुद्रकल्पः स नरो न कथंचन पूर्यते ॥ १२.१५८.१९ ॥
บุรุษผู้ไม่ถูกตำหนิ มีจิตปราศจากความปรารถนา ไม่ไขว่คว้าสิ่งเล็กน้อย และไม่ริษยา เขาเหมือนมหาสมุทร ไม่มีวันเต็มได้ด้วยประการใด ๆ
12.158.20
अहं त्वयि मम त्वं च मयि ते तेषु चाप्यहम् ।
पूर्वसंबन्धिसंयोगं नैतद्दान्तो निषेवते ॥ १२.१५८.२० ॥
เราอยู่ในเจ้า เจ้าเป็นของเรา เจ้าอยู่ในเรา และเราก็อยู่ในสิ่งของเจ้าด้วย ผู้ข่มใจได้ย่อมไม่ยึดถือการผูกพันของความสัมพันธ์ในอดีตนี้
12.158.21
सर्वा ग्राम्यास्तथाऽऽरण्या याश्च लोके प्रवृत्तयः ।
निन्दां चैव प्रशंसां च यो नाश्रयति मुच्यते ॥ १२.१५८.२१ ॥
ผู้ที่ไม่ยึดติดกับการนินทาและการสรรเสริญ ในกิจกรรมทั้งปวงในโลก ทั้งที่เป็นของชาวบ้านและของป่า ย่อมหลุดพ้น
12.158.22
मैत्रोऽथ शीलसंपन्नः प्रसन्नात्मात्मविच्च यः ।
मुक्तस्य विविधैः सङ्गैस्तस्य प्रेत्य फलं महत् ॥ १२.१५८.२२ ॥
ผู้มีไมตรี ประกอบด้วยศีล มีจิตผ่องใส และรู้จักอาตมัน ผู้ที่หลุดพ้นจากความยึดติดนานาประการ ผลของเขาหลังความตายนั้นยิ่งใหญ่
12.158.23
सुवृत्तः शीलसंपन्नः प्रसन्नात्माऽऽत्मविद्वुधः ।
प्राप्येह लोके सत्कारं सुगतिं प्रतिपद्यते ॥ १२.१५८.२३ ॥
ผู้มีความประพฤติดี ประกอบด้วยศีล มีจิตผ่องใส รู้จักอาตมันและเป็นผู้มีปัญญา เมื่อได้รับความเคารพในโลกนี้แล้ว ย่อมไปสู่คติอันดี
12.158.24
कर्म यच्छुभमेवेह सद्भिराचरितं च यत् ।
तदेव ज्ञानयुक्तस्य मुनेर्वर्त्म न हीयते ॥ १२.१५८.२४ ॥
กรรมอันเป็นมงคลในโลกนี้ และสิ่งที่ผู้ทรงคุณธรรมประพฤติไว้ ทางของมุนีผู้ประกอบด้วยญาณนั้นนั่นแหละ ย่อมไม่เสื่อมถอย
12.158.25
निष्क्रम्य वनमास्थाय ज्ञानयुक्तो जितेन्द्रियः ।
कालाकाङ्गी चरन्नेवं ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १२.१५८.२५ ॥
ผู้ประกอบด้วยญาณและข่มอินทรีย์ได้ เมื่อออกจากบ้านไปอยู่ในป่าแล้ว รอคอยเวลาของตน ดำเนินชีวิตเช่นนี้ ย่อมควรแก่การเป็นพรหม
12.158.26
अभयं यस्य भूतेभ्यो भूतानामभयं यतः ।
तस्य देहाद्विमुक्तस्य भयं नास्ति कुतश्चन ॥ १२.१५८.२६ ॥
ผู้ที่ไม่มีภัยต่อสัตว์ทั้งหลาย และสัตว์ทั้งหลายไม่มีภัยจากเขา เมื่อหลุดพ้นจากร่างแล้ว ย่อมไม่มีภัยใด ๆ จากที่ไหนเลย
12.158.27
अवाचिनोति कर्माणि न च संप्रचिनोति ह ।
समः सर्वेषु भूतेषु मैत्रायणगतिं चरेत् ॥ १२.१५८.२७ ॥
เขาไม่สะสมกรรม และไม่เก็บกรรมไว้เลย มีใจเสมอกันต่อสัตว์ทั้งปวง พึงดำเนินตามทางแห่งมิตรภาพ
12.158.28
शकुनीनामिवाकाशे मत्स्यानांमिव चोदके ।
यथा गतिर्न दृश्येत तथा तस्य स संशयः ॥ १२.१५८.२८ ॥
เหมือนทางของนกในท้องฟ้า และของปลาในน้ำ ที่มองไม่เห็นฉันใด ทางของเขาก็มองไม่เห็นฉันนั้น นั่นแหละคือความสงสัยเกี่ยวกับเขา
12.158.29
गृहानुत्सृज्य यो राज्मोक्षमेवाभिपद्यते ।
लोकास्तेजोमयास्तस्य कल्पन्ते शाश्वतीः समाः ॥ १२.१५८.२९ ॥
ผู้ใดละทิ้งเรือนแล้วถือเอาการหลุดพ้นอันเป็นยอดแห่งราชาเท่านั้น โลกที่เปี่ยมด้วยรัศมีย่อมเกิดแก่เขาตลอดปีอันนิรันดร์
12.158.30
संन्यस्य सर्वकर्माणि संन्यस्य विधिवत्तपः ।
संन्यस्य विविधा विद्याः सर्वं संन्यस्य चैव ह ॥ १२.१५८.३० ॥
สละกรรมทั้งปวง สละการบำเพ็ญตบะตามวิธี สละวิชาความรู้ต่าง ๆ และสละทุกสิ่งนั้นจริง ๆ
12.158.31
कामे शुचिरनावृत्तः प्रसन्नात्माऽऽत्मविच्छुचिः ।
प्राप्येह लोके सत्कारं स्वर्गं समभिपद्यते ॥ १२.१५८.३१ ॥
ผู้บริสุทธิ์ในกามโดยไม่หวนกลับไปหามัน มีจิตผ่องใส บริสุทธิ์และรู้จักอาตมัน เมื่อได้รับความเคารพในโลกนี้แล้ว ย่อมบรรลุสวรรค์
12.158.32
यच्च पैतामहं स्थानं ब्रह्मराशिसमुद्भवम् ।
गुहायां निहितं नित्यं तद्दमेनाभिगम्यते ॥ १२.१५८.३२ ॥
และสถานของปู่ทวดนั้น ซึ่งเกิดจากกองพรหม เป็นนิรันดร์ซ่อนอยู่ในถ้ำ (แห่งหัวใจ) ย่อมบรรลุได้ด้วยการข่มใจ
12.158.33
ज्ञानारामस्य बुद्धस्य सर्वभूतानुरोधिनः ।
नावृत्तिभयमस्तीह परलोकभयं कुतः ॥ १२.१५८.३३ ॥
สำหรับผู้ยินดีในญาณ ตื่นรู้แล้ว และเอื้อเฟื้อต่อสัตว์ทั้งปวง ย่อมไม่มีความกลัวการกลับมาเกิดในโลกนี้ แล้วความกลัวโลกหน้าจะมีมาแต่ไหนเล่า
12.158.34
एक एव दमे दोषो द्वितीयो नोपपद्यते ।
यदेनं दमसंयुक्तमशक्तं मन्यते जनः ॥ १२.१५८.३४ ॥
ในการข่มใจมีโทษเพียงอย่างเดียว อีกอย่างหนึ่งไม่เกิดขึ้น คือผู้คนคิดว่าคนที่ประกอบด้วยการข่มใจนี้ไร้ความสามารถ
12.158.35
एकोऽस्य सुमहाप्राज्ञ दोषः स्यात्सुमहान्गुणः ।
क्षमया विपुला लोका दुर्लभा हि सहिष्णुता ॥ १२.१५८.३५ ॥
ข้าแต่ผู้มีปัญญายิ่ง มันมีโทษอย่างเดียว แต่คุณประโยชน์นั้นยิ่งใหญ่มาก ด้วยความอดทนย่อมได้โลกอันไพศาล เพราะความอดทนนั้นหาได้ยาก
12.158.36
दान्तस्य किमरण्येन तथाऽदान्तस्य भारत ।
यत्रैव निवसेद्दान्तस्तदरण्यं स चाश्रमः ॥ १२.१५८.३६ ॥
ข้าแต่ภรตะ ผู้ข่มใจได้จะต้องการป่าไปทำไม ผู้ไม่ข่มใจก็เช่นกัน ที่ใดที่ผู้ข่มใจอาศัยอยู่ ที่นั่นคือป่า และที่นั่นคืออาศรม
12.158.37
एतद्भीष्मस्य वचनं श्रुत्वा राजा युधिष्ठिरः ।
अमृतेनेव संतृप्तः प्रहृष्टः समपद्यत ॥ १२.१५८.३७ ॥
พระเจ้ายุธิษฐิระได้ฟังถ้อยคำของภีษมะนี้แล้ว ทรงอิ่มเอมราวกับได้น้ำอมฤต ทรงปีติยินดียิ่งนัก
12.158.38
पुनश्च परिपप्रच्छ भीष्मं धर्मभृतां वरम् ।
ततः प्रीतः स चोवाच तस्मै सर्वं कुरूद्वहः ॥ १२.१५८.३८ ॥
ต่อมา ทรงทูลถามภีษมะผู้ประเสริฐที่สุดในผู้ทรงธรรมอีกครั้ง ครั้นแล้วผู้เป็นยอดแห่งกุรุทรงพอพระทัยจึงตรัสบอกทุกสิ่งแก่พระองค์