మహాభారతం · అధ్యాయం 12.158
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.158.1
स्वाध्यायकृतयत्नस्य ब्राह्मणस्य विशेषतः ।
धर्मकामस्य धर्मात्मन्किंनु श्रेय इहोच्यते ॥ १२.१५८.१ ॥
స్వాధ్యాయంలో ప్రయత్నించే బ్రాహ్మణునికి, ముఖ్యంగా ధర్మాన్ని కోరేవానికి, ఓ ధర్మాత్మా, ఇక్కడ ఏది శ్రేయస్సు అని చెప్పబడుతుంది?
12.158.2
बहुधा दर्शने लोके श्रेयो यदिह मन्यसे ।
अस्मिँल्लोके परे चैव तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१५८.२ ॥
లోకంలో అనేక అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి; ఇక్కడ మీరు ఏది శ్రేయస్సుగా భావిస్తారో, ఈ లోకంలో మరియు పరలోకంలో కూడా, అది నాకు చెప్పండి, ఓ పితామహా.
12.158.3
महानयं धर्मपथो बहुशाखश्च भारत ।
किंस्विदेवेह धर्माणामनुष्ठेयतमं मतम् ॥ १२.१५८.३ ॥
ఈ ధర్మమార్గం మహత్తరమైనది, అనేక శాఖలు కలది. ఓ భారతా, ధర్మాలలో ఇక్కడ ఏది అత్యంత ఆచరణీయమని భావించబడుతుంది?
12.158.4
धर्मस्य महतो राजन्बहुशाखस्य तत्त्वतः ।
यन्मूलं परमं तात तत्सर्वं ब्रूह्यतन्द्रितः ॥ १२.१५८.४ ॥
ఓ రాజా, ఈ మహత్తరమైన, అనేక శాఖలు కల ధర్మం యొక్క తత్త్వరీత్యా పరమమైన మూలం ఏదో, ఓ తాతా, అది అంతా బద్ధకం లేకుండా చెప్పండి.
12.158.5
हन्त ते कथयिष्यामि येन श्रेयो ह्यवाप्स्यसि ।
पीत्वाऽमृतमिव प्राज्ञो येन तृप्तो भविष्यसि ॥ १२.१५८.५ ॥
సరే, నీకు చెబుతాను; దీనివల్ల నీవు శ్రేయస్సు పొందుతావు. జ్ఞాని అమృతం త్రాగి తృప్తి చెందినట్లు, నీవు కూడా తృప్తి చెందుతావు.
12.158.6
धर्मस्य विधयो नैके तेते प्रोक्ता महर्षिभिः ।
स्वंस्वं विज्ञानमाश्रित्य दमस्तेषां परायणम् ॥ १२.१५८.६ ॥
మహర్షులు ధర్మ విధులను అనేకం చెప్పారు; ఒక్కొక్కరు తమ తమ జ్ఞానాన్ని ఆశ్రయించి. వాటన్నింటికీ పరమ ఆశ్రయం దమం (ఆత్మనిగ్రహం).
12.158.7
दमं निःश्रेयसं प्राहुर्वृद्धा निश्चितदर्शिनः ।
ब्राह्मणस्य विशेषेण दमो धर्मः सनातनः ॥ १२.१५८.७ ॥
స్థిరదృష్టి గల వృద్ధులు దమాన్ని పరమ శ్రేయస్సు అంటారు. ముఖ్యంగా బ్రాహ్మణునికి దమమే సనాతన ధర్మం.
12.158.8
नादान्तस्य क्रियासिद्धिर्यथावदुपलभ्यते ।
दमो दानं तथा यज्ञानधीतं चातिवर्तते ॥ १२.१५८.८ ॥
దమం లేనివానికి కర్మసిద్ధి సరిగా లభించదు. దమం దానాన్ని, యజ్ఞాలను, అధ్యయనాన్ని కూడా అధిగమిస్తుంది.
12.158.9
दमस्तेजो वर्धयति पवित्रं च दमः परम् ।
विपाप्मा तेजसा युक्तः पुरुषो विन्दते महत् ॥ १२.१५८.९ ॥
దమం తేజస్సును వృద్ధి చేస్తుంది; దమమే అత్యుత్తమ పవిత్రత. పాపరహితుడై తేజస్సుతో కూడిన పురుషుడు మహత్తును పొందుతాడు.
12.158.10
दमेन सदृशं धर्मं नान्यं लोकेषु शुश्रुम् ।
दमो हि परमो लोके प्रशस्तः सर्वधर्मिणाम् ॥ १२.१५८.१० ॥
దమంతో సమానమైన మరో ధర్మాన్ని లోకాలలో మేము వినలేదు. లోకంలో దమమే పరమం; ధర్మాత్ములందరిచే ప్రశంసించబడుతుంది.
12.158.11
प्रेत्य चात्र मनुष्येन्द्र परमं विन्दते सुखम् ।
दमेन हि सदा युक्तो महान्तं धर्ममश्नुते ॥ १२.१५८.११ ॥
మనుజేంద్రా, మరణానంతరమూ ఇక్కడా మనుషుడు పరమ సుఖాన్ని పొందుతాడు. దమంతో ఎల్లప్పుడూ కూడినవాడు మహత్తరమైన ధర్మాన్ని పొందుతాడు.
12.158.12
सुखं दान्तः प्रस्वपिति सुखं च प्रतिबुध्यते ।
सुखं पर्येति लोकांश्च मनश्चास्य प्रसीदति ॥ १२.१५८.१२ ॥
దాంతుడు సుఖంగా నిద్రిస్తాడు, సుఖంగా మేల్కొంటాడు. సుఖంగా లోకాలను చుట్టివస్తాడు; అతని మనసు ప్రసన్నమవుతుంది.
12.158.13
अदान्तः पुरुषः क्लेशमभीक्ष्णं प्रतिपद्यते ।
अनर्थांश्च बहूनन्यान्प्रसृजत्यात्मदोषजान् ॥ १२.१५८.१३ ॥
అదాంతుడైన మనిషి నిరంతరం క్లేశాన్ని పొందుతాడు; తన స్వదోషాల వల్ల పుట్టిన అనేక ఇతర అనర్థాలను కూడా సృష్టిస్తాడు.
12.158.14
आश्रमेषु चतुर्ष्वाहुर्दममेवोत्तमं व्रतम् ।
दमलिङ्गानि वक्ष्यामि येषां समुदयो दमः ॥ १२.१५८.१४ ॥
నాలుగు ఆశ్రమాలలో దమమే ఉత్తమ వ్రతమని చెప్పబడింది. దమ లక్షణాలను, వాటి సమూహమే దమం అని, నేను చెబుతాను.
12.158.15
क्षमा धृतिरार्हेसा च समता सत्यमार्जवम् ।
इन्द्रियाभिजयो दाक्ष्यं मार्दवं ह्रीरचापलम् ॥ १२.१५८.१५ ॥
క్షమ, ధృతి, ఆర్జవం, సమత, సత్యం, ఋజుత్వం, ఇంద్రియ జయం, దక్షత, మృదుత్వం, హ్రీ, చాపల్యం లేకపోవడం.
12.158.16
अकार्पण्यमसंरम्भः संतोषः प्रियवादिता ।
अविहसाऽनसूया चाप्येषां समुदयो दमः ॥ १२.१५८.१६ ॥
ఔదార్యం, అసంరంభం (కోపం లేకపోవడం), సంతోషం, ప్రియభాషణం, అహింస, అసూయ లేకపోవడం కూడా; వీటి సమూహమే దమం.
12.158.17
गुरुपूजा च कौरव्य दया भूतेष्वपैशुनम् ।
जनवादमृषावादस्तुतिनिन्दाविसर्जनम् ॥ १२.१५८.१७ ॥
ఓ కౌరవ్యా, గురుపూజ, ప్రాణులపై దయ, చాడీలు లేకపోవడం, ప్రజాపవాదం, అసత్యవాదం, స్తుతి-నిందలను విడిచిపెట్టడం.
12.158.18
कामं क्राधं च लोभं च दर्पं स्तम्भं विकत्थनम् ।
रोषमीर्ष्यावमानं च नैव दान्तो निषेवते ॥ १२.१५८.१८ ॥
కామం, క్రోధం, లోభం, దర్పం, స్తంభం, ఆత్మస్తుతి, రోషం, ఈర్ష్య, అవమానం — వీటిని దాంతుడు ఎన్నడూ సేవించడు.
12.158.19
अनिन्दितो ह्यकामात्मा नाल्पेष्वर्थ्यनसूयकः ।
समुद्रकल्पः स नरो न कथंचन पूर्यते ॥ १२.१५८.१९ ॥
నిందలేనివాడు, కామరహిత ఆత్మ కలవాడు, చిన్న విషయాలకు ఆశపడనివాడు, అసూయ లేనివాడు—అలాంటి మనిషి సముద్రంలాంటివాడు; ఏ విధంగానూ నిండడు.
12.158.20
अहं त्वयि मम त्वं च मयि ते तेषु चाप्यहम् ।
पूर्वसंबन्धिसंयोगं नैतद्दान्तो निषेवते ॥ १२.१५८.२० ॥
నేను నీలో, నీది నాది, నీవు నాలో, నీవారిలోనూ నేనే. పూర్వ బంధాల ఈ కలయికను ఇంద్రియనిగ్రహం కలవాడు ఆశ్రయించడు.
12.158.21
सर्वा ग्राम्यास्तथाऽऽरण्या याश्च लोके प्रवृत्तयः ।
निन्दां चैव प्रशंसां च यो नाश्रयति मुच्यते ॥ १२.१५८.२१ ॥
గ్రామ్యమైనవీ అరణ్యమైనవీ లోకంలోని అన్ని ప్రవృత్తులలోనూ, నిందనూ ప్రశంసనూ ఆశ్రయించనివాడు విముక్తుడవుతాడు.
12.158.22
मैत्रोऽथ शीलसंपन्नः प्रसन्नात्मात्मविच्च यः ।
मुक्तस्य विविधैः सङ्गैस्तस्य प्रेत्य फलं महत् ॥ १२.१५८.२२ ॥
మైత్రి కలవాడూ, శీలసంపన్నుడూ, ప్రసన్న మనస్కుడూ, ఆత్మజ్ఞుడూ అయినవాడు—వివిధ బంధాల నుండి విముక్తుడైనవానికి మరణానంతరం గొప్ప ఫలం లభిస్తుంది.
12.158.23
सुवृत्तः शीलसंपन्नः प्रसन्नात्माऽऽत्मविद्वुधः ।
प्राप्येह लोके सत्कारं सुगतिं प्रतिपद्यते ॥ १२.१५८.२३ ॥
సదాచారి, శీలసంపన్నుడు, ప్రసన్న మనస్కుడు, ఆత్మజ్ఞుడు, బుద్ధిమంతుడు ఇక్కడ గౌరవం పొంది శ్రేష్ఠ గతిని పొందుతాడు.
12.158.24
कर्म यच्छुभमेवेह सद्भिराचरितं च यत् ।
तदेव ज्ञानयुक्तस्य मुनेर्वर्त्म न हीयते ॥ १२.१५८.२४ ॥
ఇక్కడ మంచి కర్మం, సజ్జనులు ఆచరించేది ఏదో అదే జ్ఞానయుక్తుడైన ముని మార్గం; అది నశించదు.
12.158.25
निष्क्रम्य वनमास्थाय ज्ञानयुक्तो जितेन्द्रियः ।
कालाकाङ्गी चरन्नेवं ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १२.१५८.२५ ॥
జ్ఞానయుక్తుడై ఇంద్రియాలను జయించినవాడు ఇల్లు విడిచి అడవికి వెళ్లి, కాలాన్ని ఎదురుచూస్తూ ఈ విధంగా సంచరిస్తే బ్రహ్మభావానికి అర్హుడవుతాడు.
12.158.26
अभयं यस्य भूतेभ्यो भूतानामभयं यतः ।
तस्य देहाद्विमुक्तस्य भयं नास्ति कुतश्चन ॥ १२.१५८.२६ ॥
ఏ వ్యక్తికి ప్రాణులనుండి అభయం కలదో, ఏ వ్యక్తివల్ల ప్రాణులకు అభయం కలదో, దేహం నుండి విముక్తుడైన అతనికి ఎక్కడినుండీ భయం ఉండదు.
12.158.27
अवाचिनोति कर्माणि न च संप्रचिनोति ह ।
समः सर्वेषु भूतेषु मैत्रायणगतिं चरेत् ॥ १२.१५८.२७ ॥
అతడు కర్మలను సేకరించడు, కూడబెట్టడు; సమస్త ప్రాణులపట్ల సమభావంతో ఉండి మైత్రి మార్గంలో నడవాలి.
12.158.28
शकुनीनामिवाकाशे मत्स्यानांमिव चोदके ।
यथा गतिर्न दृश्येत तथा तस्य स संशयः ॥ १२.१५८.२८ ॥
ఆకాశంలో పక్షుల గతి, నీటిలో చేపల గతి కనిపించనట్లు, అతని గతి కూడా కనిపించదు; అదే అతనిపై సందేహం.
12.158.29
गृहानुत्सृज्य यो राज्मोक्षमेवाभिपद्यते ।
लोकास्तेजोमयास्तस्य कल्पन्ते शाश्वतीः समाः ॥ १२.१५८.२९ ॥
ఇళ్లను విడిచి రాజమోక్షాన్నే ఆశ్రయించే వ్యక్తికి శాశ్వత సంవత్సరాల పాటు తేజోమయ లోకాలు కలుగుతాయి.
12.158.30
संन्यस्य सर्वकर्माणि संन्यस्य विधिवत्तपः ।
संन्यस्य विविधा विद्याः सर्वं संन्यस्य चैव ह ॥ १२.१५८.३० ॥
అన్ని కర్మలను త్యజించి, విధిప్రకారం తపస్సును త్యజించి, వివిధ విద్యలను త్యజించి, సమస్తాన్నీ త్యజించి మాత్రమే.
12.158.31
कामे शुचिरनावृत्तः प्रसन्नात्माऽऽत्मविच्छुचिः ।
प्राप्येह लोके सत्कारं स्वर्गं समभिपद्यते ॥ १२.१५८.३१ ॥
కామంలో శుచిగా, దానితో వెనుకకు లాగబడనివాడై, ప్రసన్నమైన ఆత్మ కలవాడై, ఆత్మను ఎరిగిన శుచివాడు ఇహలోకంలో గౌరవాన్ని పొంది స్వర్గాన్ని చేరుతాడు.
12.158.32
यच्च पैतामहं स्थानं ब्रह्मराशिसमुद्भवम् ।
गुहायां निहितं नित्यं तद्दमेनाभिगम्यते ॥ १२.१५८.३२ ॥
పితామహుని (బ్రహ్మ) స్థానం, బ్రహ్మ రాశి నుండి ఉద్భవించినది, హృదయ గుహలో ఎల్లప్పుడూ నిహితమై ఉంది; అది దమంతో చేరబడుతుంది.
12.158.33
ज्ञानारामस्य बुद्धस्य सर्वभूतानुरोधिनः ।
नावृत्तिभयमस्तीह परलोकभयं कुतः ॥ १२.१५८.३३ ॥
జ్ఞానంలో ఆనందించేవాడు, మేల్కొన్నవాడు, సర్వ ప్రాణులకు అనుకూలుడైనవాడికి ఇక్కడ తిరిగి జన్మించే భయం లేదు; పరలోక భయం ఎక్కడి నుండి వస్తుంది?
12.158.34
एक एव दमे दोषो द्वितीयो नोपपद्यते ।
यदेनं दमसंयुक्तमशक्तं मन्यते जनः ॥ १२.१५८.३४ ॥
దమంలో ఒకే ఒక దోషం ఉంది, రెండవది కలగదు: దమంతో కూడిన ఇతనిని జనులు అశక్తుడని భావిస్తారు.
12.158.35
एकोऽस्य सुमहाप्राज्ञ दोषः स्यात्सुमहान्गुणः ।
क्षमया विपुला लोका दुर्लभा हि सहिष्णुता ॥ १२.१५८.३५ ॥
ఓ మహాప్రాజ్ఞా, దీనికి ఒకే ఒక దోషం ఉంది; కానీ గుణం చాలా గొప్పది: క్షమతో విశాలమైన లోకాలు లభిస్తాయి, సహనం అరుదు.
12.158.36
दान्तस्य किमरण्येन तथाऽदान्तस्य भारत ।
यत्रैव निवसेद्दान्तस्तदरण्यं स चाश्रमः ॥ १२.१५८.३६ ॥
ఓ భారతా, దాంతులకు అడవితో ఏమి పని, అదాంతులకూ అంతే; దాంతుడు ఎక్కడ నివసిస్తాడో అదే అరణ్యం, అతడే ఆశ్రమం.
12.158.37
एतद्भीष्मस्य वचनं श्रुत्वा राजा युधिष्ठिरः ।
अमृतेनेव संतृप्तः प्रहृष्टः समपद्यत ॥ १२.१५८.३७ ॥
భీష్ముని ఈ వచనాలను విని రాజు యుధిష్ఠిరుడు అమృతంతో తృప్తి చెందినవాడిలా ఎంతో సంతోషించాడు.
12.158.38
पुनश्च परिपप्रच्छ भीष्मं धर्मभृतां वरम् ।
ततः प्रीतः स चोवाच तस्मै सर्वं कुरूद्वहः ॥ १२.१५८.३८ ॥
అప్పుడు ఆయన ధర్మధారులలో శ్రేష్ఠుడైన భీష్ముని మళ్లీ ప్రశ్నించాడు. అప్పుడు సంతోషించిన కురువంశ శ్రేష్ఠుడు ఆయనకు అన్నీ చెప్పాడు.