മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.158
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.158.1
स्वाध्यायकृतयत्नस्य ब्राह्मणस्य विशेषतः ।
धर्मकामस्य धर्मात्मन्किंनु श्रेय इहोच्यते ॥ १२.१५८.१ ॥
സ്വാധ്യായത്തിൽ പരിശ്രമിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണന്, വിശേഷിച്ച് ധർമ്മം ആഗ്രഹിക്കുന്നവന്, ഹേ ധർമ്മാത്മാവേ, ഇവിടെ എന്താണ് ശ്രേയസ്സ് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്?
12.158.2
बहुधा दर्शने लोके श्रेयो यदिह मन्यसे ।
अस्मिँल्लोके परे चैव तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१५८.२ ॥
ലോകത്തിൽ പല അഭിപ്രായങ്ങളുണ്ട്; ഇവിടെ നിങ്ങൾ ശ്രേയസ്സെന്ന് കരുതുന്നത്, ഇഹലോകത്തിലും പരലോകത്തിലും, അത് എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരൂ, ഹേ പിതാമഹാ.
12.158.3
महानयं धर्मपथो बहुशाखश्च भारत ।
किंस्विदेवेह धर्माणामनुष्ठेयतमं मतम् ॥ १२.१५८.३ ॥
ഈ ധർമ്മമാർഗ്ഗം മഹത്തും പല ശാഖകളുള്ളതുമാണ്. ഹേ ഭാരതാ, ധർമ്മങ്ങളിൽ ഇവിടെ ഏതാണ് ഏറ്റവും അനുഷ്ഠിക്കേണ്ടതായി കരുതപ്പെടുന്നത്?
12.158.4
धर्मस्य महतो राजन्बहुशाखस्य तत्त्वतः ।
यन्मूलं परमं तात तत्सर्वं ब्रूह्यतन्द्रितः ॥ १२.१५८.४ ॥
ഹേ രാജൻ, ഈ മഹത്തും പല ശാഖകളുള്ളതുമായ ധർമ്മത്തിന്റെ തത്ത്വത്തിൽ പരമമായ മൂലം ഏതാണോ, ഹേ പ്രിയനേ, അതെല്ലാം മടിയില്ലാതെ പറയൂ.
12.158.5
हन्त ते कथयिष्यामि येन श्रेयो ह्यवाप्स्यसि ।
पीत्वाऽमृतमिव प्राज्ञो येन तृप्तो भविष्यसि ॥ १२.१५८.५ ॥
ശരി, നിനക്ക് ഞാൻ പറഞ്ഞുതരാം; അതിലൂടെ നീ ശ്രേയസ്സ് നേടും. ജ്ഞാനി അമൃതം കുടിച്ച് തൃപ്തനാകുന്നതുപോലെ, നീയും തൃപ്തനാകും.
12.158.6
धर्मस्य विधयो नैके तेते प्रोक्ता महर्षिभिः ।
स्वंस्वं विज्ञानमाश्रित्य दमस्तेषां परायणम् ॥ १२.१५८.६ ॥
മഹർഷിമാർ ധർമ്മത്തിന്റെ പല വിധികളും പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്; ഓരോരുത്തരും അവരവരുടെ അറിവിനെ ആശ്രയിച്ച്. അവയുടെയെല്ലാം പരമമായ ആശ്രയം ദമം (ആത്മനിയന്ത്രണം) ആണ്.
12.158.7
दमं निःश्रेयसं प्राहुर्वृद्धा निश्चितदर्शिनः ।
ब्राह्मणस्य विशेषेण दमो धर्मः सनातनः ॥ १२.१५८.७ ॥
ഉറച്ച ദർശനമുള്ള വൃദ്ധന്മാർ ദമത്തെ പരമ ശ്രേയസ്സെന്ന് പറയുന്നു. വിശേഷിച്ച് ബ്രാഹ്മണന് ദമമാണ് സനാതന ധർമ്മം.
12.158.8
नादान्तस्य क्रियासिद्धिर्यथावदुपलभ्यते ।
दमो दानं तथा यज्ञानधीतं चातिवर्तते ॥ १२.१५८.८ ॥
ദമമില്ലാത്തവന് കർമ്മസിദ്ധി യഥാവിധി ലഭിക്കുന്നില്ല. ദമം ദാനത്തെയും യജ്ഞങ്ങളെയും അധ്യയനത്തെയും കവിയുന്നു.
12.158.9
दमस्तेजो वर्धयति पवित्रं च दमः परम् ।
विपाप्मा तेजसा युक्तः पुरुषो विन्दते महत् ॥ १२.१५८.९ ॥
ദമം തേജസ്സിനെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു; ദമം പരമമായ പവിത്രതയാണ്. പാപമില്ലാത്തവനും തേജസ്സോടുകൂടിയവനുമായ പുരുഷൻ മഹത്തായതു നേടുന്നു.
12.158.10
दमेन सदृशं धर्मं नान्यं लोकेषु शुश्रुम् ।
दमो हि परमो लोके प्रशस्तः सर्वधर्मिणाम् ॥ १२.१५८.१० ॥
ദമത്തിന് തുല്യമായ മറ്റൊരു ധർമ്മം ലോകങ്ങളിൽ ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടില്ല. ലോകത്തിൽ ദമമാണ് പരമം; എല്ലാ ധർമ്മിഷ്ഠരും പ്രശംസിക്കുന്നു.
12.158.11
प्रेत्य चात्र मनुष्येन्द्र परमं विन्दते सुखम् ।
दमेन हि सदा युक्तो महान्तं धर्ममश्नुते ॥ १२.१५८.११ ॥
മനുഷ്യേന്ദ്രാ, മരണശേഷവും ഇവിടെയും മനുഷ്യൻ പരമസുഖം നേടുന്നു. എപ്പോഴും ദമത്തോടു കൂടിയവൻ മഹത്തായ ധർമ്മം പ്രാപിക്കുന്നു.
12.158.12
सुखं दान्तः प्रस्वपिति सुखं च प्रतिबुध्यते ।
सुखं पर्येति लोकांश्च मनश्चास्य प्रसीदति ॥ १२.१५८.१२ ॥
ദാന്തൻ സുഖമായി ഉറങ്ങുന്നു, സുഖമായി ഉണരുന്നു. സുഖമായി ലോകങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു; അവന്റെ മനസ്സ് പ്രസന്നമാകുന്നു.
12.158.13
अदान्तः पुरुषः क्लेशमभीक्ष्णं प्रतिपद्यते ।
अनर्थांश्च बहूनन्यान्प्रसृजत्यात्मदोषजान् ॥ १२.१५८.१३ ॥
അദാന്തനായ മനുഷ്യൻ നിരന്തരമായ ക്ലേശം അനുഭവിക്കുന്നു; തന്റെ സ്വന്തം ദോഷങ്ങളിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന മറ്റനേകം അനർത്ഥങ്ങളും അവൻ ഉണ്ടാക്കുന്നു.
12.158.14
आश्रमेषु चतुर्ष्वाहुर्दममेवोत्तमं व्रतम् ।
दमलिङ्गानि वक्ष्यामि येषां समुदयो दमः ॥ १२.१५८.१४ ॥
നാല് ആശ്രമങ്ങളിലും ദമം തന്നെയാണ് ഉത്തമമായ വ്രതമെന്ന് പറയുന്നത്. ദമത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ പറയാം; അവയുടെ സമുച്ചയമാണ് ദമം.
12.158.15
क्षमा धृतिरार्हेसा च समता सत्यमार्जवम् ।
इन्द्रियाभिजयो दाक्ष्यं मार्दवं ह्रीरचापलम् ॥ १२.१५८.१५ ॥
ക്ഷമ, ധൃതി, ആർജവം, സമത, സത്യം, ഋജുത്വം, ഇന്ദ്രിയജയം, ദക്ഷത, മൃദുത്വം, ഹ്രീ, ചാപല്യമില്ലായ്മ.
12.158.16
अकार्पण्यमसंरम्भः संतोषः प्रियवादिता ।
अविहसाऽनसूया चाप्येषां समुदयो दमः ॥ १२.१५८.१६ ॥
ദുഷ്ടതയില്ലായ്മ, കോപമില്ലായ്മ, സംതൃപ്തി, പ്രിയവാക്ക്, അഹിംസ, അസൂയയില്ലായ്മ എന്നിവയും; ഇവയുടെ സമുച്ചയമാണ് ദമം.
12.158.17
गुरुपूजा च कौरव्य दया भूतेष्वपैशुनम् ।
जनवादमृषावादस्तुतिनिन्दाविसर्जनम् ॥ १२.१५८.१७ ॥
ഓ കൗരവ്യാ, ഗുരുപൂജയും ജീവജാലങ്ങളോടുള്ള ദയയും, ഏഷണിയില്ലായ്മയും, ജനാപവാദവും, അസത്യവാക്കും, സ്തുതിനിന്ദകളുടെ ത്യാഗവും.
12.158.18
कामं क्राधं च लोभं च दर्पं स्तम्भं विकत्थनम् ।
रोषमीर्ष्यावमानं च नैव दान्तो निषेवते ॥ १२.१५८.१८ ॥
കാമം, ക്രോധം, ലോഭം, ദർപ്പം, സ്തംഭം, ആത്മപ്രശംസ, രോഷം, അസൂയ, അവമാനം — ഇവയെ ദാന്തൻ ഒരിക്കലും സേവിക്കുന്നില്ല.
12.158.19
अनिन्दितो ह्यकामात्मा नाल्पेष्वर्थ्यनसूयकः ।
समुद्रकल्पः स नरो न कथंचन पूर्यते ॥ १२.१५८.१९ ॥
നിന്ദയില്ലാത്തവനും, കാമരഹിതമായ ആത്മാവുള്ളവനും, ചെറിയ കാര്യങ്ങൾക്കായി ആഗ്രഹിക്കാത്തവനും, അസൂയയില്ലാത്തവനുമായ ആ മനുഷ്യൻ സമുദ്രത്തിന് തുല്യനാണ്; ഒരു വിധത്തിലും അവൻ നിറയുന്നില്ല.
12.158.20
अहं त्वयि मम त्वं च मयि ते तेषु चाप्यहम् ।
पूर्वसंबन्धिसंयोगं नैतद्दान्तो निषेवते ॥ १२.१५८.२० ॥
ഞാൻ നിന്നിലും, എന്റേത് നിന്റേതും, നീ എന്നിലും, നിന്റേതിൽ ഞാനും ഉണ്ട്. മുൻബന്ധങ്ങളുടെ ഈ ചേർച്ചയെ ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവൻ ആശ്രയിക്കുന്നില്ല.
12.158.21
सर्वा ग्राम्यास्तथाऽऽरण्या याश्च लोके प्रवृत्तयः ।
निन्दां चैव प्रशंसां च यो नाश्रयति मुच्यते ॥ १२.१५८.२१ ॥
ഗ്രാമ്യമായും വനമായും ലോകത്തിലെ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളിലും, നിന്ദയെയും പ്രശംസയെയും ആശ്രയിക്കാത്തവൻ മോചിതനാകുന്നു.
12.158.22
मैत्रोऽथ शीलसंपन्नः प्रसन्नात्मात्मविच्च यः ।
मुक्तस्य विविधैः सङ्गैस्तस्य प्रेत्य फलं महत् ॥ १२.१५८.२२ ॥
സൗഹൃദമുള്ളവനും, ശീലസമ്പന്നനും, പ്രസന്നമനസ്കനും, ആത്മജ്ഞനും ആയവൻ—വിവിധ സംഗങ്ങളിൽ നിന്ന് മുക്തനായവന് മരണശേഷം വലിയ ഫലമുണ്ട്.
12.158.23
सुवृत्तः शीलसंपन्नः प्रसन्नात्माऽऽत्मविद्वुधः ।
प्राप्येह लोके सत्कारं सुगतिं प्रतिपद्यते ॥ १२.१५८.२३ ॥
സദാചാരിയും, ശീലസമ്പന്നനും, പ്രസന്നമനസ്കനും, ആത്മജ്ഞനും, ബുദ്ധിമാനുമായ മനുഷ്യൻ ഇവിടെ ആദരം നേടി സദ്ഗതി പ്രാപിക്കുന്നു.
12.158.24
कर्म यच्छुभमेवेह सद्भिराचरितं च यत् ।
तदेव ज्ञानयुक्तस्य मुनेर्वर्त्म न हीयते ॥ १२.१५८.२४ ॥
ഇവിടെ ശുഭകർമവും സജ്ജനങ്ങൾ ആചരിക്കുന്നതും ഏതോ അതുതന്നെയാണ് ജ്ഞാനയുക്തനായ മുനിയുടെ മാർഗം; അത് ക്ഷയിക്കുന്നില്ല.
12.158.25
निष्क्रम्य वनमास्थाय ज्ञानयुक्तो जितेन्द्रियः ।
कालाकाङ्गी चरन्नेवं ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १२.१५८.२५ ॥
ജ്ഞാനസമ്പന്നനും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവനുമായവൻ വീടുവിട്ട് വനത്തിൽ ആശ്രയിച്ച്, കാലത്തെ കാത്തിരുന്ന്, ഇങ്ങനെ സഞ്ചരിച്ചാൽ ബ്രഹ്മഭാവത്തിന് യോഗ്യനാകുന്നു.
12.158.26
अभयं यस्य भूतेभ्यो भूतानामभयं यतः ।
तस्य देहाद्विमुक्तस्य भयं नास्ति कुतश्चन ॥ १२.१५८.२६ ॥
ആർക്ക് ജീവികളിൽനിന്ന് അഭയമുണ്ടോ, ആരാൽ ജീവികൾക്ക് അഭയമുണ്ടോ, ദേഹത്തിൽനിന്ന് മോചിതനായ അവന് എവിടെനിന്നും ഭയമില്ല.
12.158.27
अवाचिनोति कर्माणि न च संप्रचिनोति ह ।
समः सर्वेषु भूतेषु मैत्रायणगतिं चरेत् ॥ १२.१५८.२७ ॥
അവൻ കർമ്മങ്ങളെ ശേഖരിക്കുന്നില്ല, കൂട്ടിവെക്കുന്നുമില്ല; എല്ലാ ജീവികളിലും സമഭാവത്തോടെ സൗഹൃദത്തിന്റെ മാർഗ്ഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കണം.
12.158.28
शकुनीनामिवाकाशे मत्स्यानांमिव चोदके ।
यथा गतिर्न दृश्येत तथा तस्य स संशयः ॥ १२.१५८.२८ ॥
ആകാശത്ത് പക്ഷികളുടെയും ജലത്തിൽ മത്സ്യങ്ങളുടെയും ഗതി കാണപ്പെടാത്തതുപോലെ, അവന്റെ ഗതിയും കാണപ്പെടില്ല; അതാണ് അവനെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയം.
12.158.29
गृहानुत्सृज्य यो राज्मोक्षमेवाभिपद्यते ।
लोकास्तेजोमयास्तस्य कल्पन्ते शाश्वतीः समाः ॥ १२.१५८.२९ ॥
വീടുകൾ ഉപേക്ഷിച്ച് ശ്രേഷ്ഠമായ മോക്ഷത്തെ മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നവന് ശാശ്വതമായ വർഷങ്ങളോളം തേജോമയ ലോകങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു.
12.158.30
संन्यस्य सर्वकर्माणि संन्यस्य विधिवत्तपः ।
संन्यस्य विविधा विद्याः सर्वं संन्यस्य चैव ह ॥ १२.१५८.३० ॥
സകല കർമ്മങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്, വിധിപ്രകാരം തപസ്സും ഉപേക്ഷിച്ച്, വിവിധ വിദ്യകളും ഉപേക്ഷിച്ച്, എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചുതന്നെ.
12.158.31
कामे शुचिरनावृत्तः प्रसन्नात्माऽऽत्मविच्छुचिः ।
प्राप्येह लोके सत्कारं स्वर्गं समभिपद्यते ॥ १२.१५८.३१ ॥
ആഗ്രഹത്തിൽ ശുചിയും അതിൽ നിന്ന് തിരിച്ചുവരാത്തവനും പ്രസന്നാത്മാവും ആത്മാവിനെ അറിഞ്ഞ ശുദ്ധനുമായവൻ ഇഹലോകത്തിൽ ബഹുമാനം നേടി സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കുന്നു.
12.158.32
यच्च पैतामहं स्थानं ब्रह्मराशिसमुद्भवम् ।
गुहायां निहितं नित्यं तद्दमेनाभिगम्यते ॥ १२.१५८.३२ ॥
പിതാമഹന്റെ (ബ്രഹ്മാവിന്റെ) ആ സ്ഥാനം, ബ്രഹ്മരാശിയിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ചത്, ഹൃദയഗുഹയിൽ എന്നും വെക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അത് ദമത്താൽ പ്രാപിക്കപ്പെടുന്നു.
12.158.33
ज्ञानारामस्य बुद्धस्य सर्वभूतानुरोधिनः ।
नावृत्तिभयमस्तीह परलोकभयं कुतः ॥ १२.१५८.३३ ॥
ജ്ഞാനത്തിൽ രമിക്കുന്നവനും ഉണർന്നവനും സർവ്വഭൂതങ്ങളോടും അനുകൂലനുമായവന് ഇവിടെ തിരിച്ചുവരവിന്റെ ഭയമില്ല; പരലോകഭയം എവിടെ നിന്ന്?
12.158.34
एक एव दमे दोषो द्वितीयो नोपपद्यते ।
यदेनं दमसंयुक्तमशक्तं मन्यते जनः ॥ १२.१५८.३४ ॥
ദമത്തിൽ ഒരു ദോഷം മാത്രമേയുള്ളൂ, രണ്ടാമത്തേത് ഉണ്ടാകുന്നില്ല: ദമയുക്തനായ ഇവനെ ജനങ്ങൾ അശക്തനെന്ന് കരുതുന്നു.
12.158.35
एकोऽस्य सुमहाप्राज्ञ दोषः स्यात्सुमहान्गुणः ।
क्षमया विपुला लोका दुर्लभा हि सहिष्णुता ॥ १२.१५८.३५ ॥
ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞാ, ഇതിന് ഒരു ദോഷമേയുള്ളൂ; എന്നാൽ ഗുണം വളരെ വലുതാണ്: ക്ഷമയാൽ വിശാലലോകങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു, സഹിഷ്ണുത ദുർലഭം.
12.158.36
दान्तस्य किमरण्येन तथाऽदान्तस्य भारत ।
यत्रैव निवसेद्दान्तस्तदरण्यं स चाश्रमः ॥ १२.१५८.३६ ॥
ഹേ ഭാരതാ, ദാന്തന് കാടുകൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം, അദാന്തനും അങ്ങനെതന്നെ; ദാന്തൻ എവിടെ വസിക്കുന്നുവോ അതുതന്നെ കാടും ആശ്രമവും.
12.158.37
एतद्भीष्मस्य वचनं श्रुत्वा राजा युधिष्ठिरः ।
अमृतेनेव संतृप्तः प्रहृष्टः समपद्यत ॥ १२.१५८.३७ ॥
ഭീഷ്മരുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ് യുധിഷ്ഠിരൻ അമൃതംകൊണ്ടെന്നപോലെ തൃപ്തനായി, അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു.
12.158.38
पुनश्च परिपप्रच्छ भीष्मं धर्मभृतां वरम् ।
ततः प्रीतः स चोवाच तस्मै सर्वं कुरूद्वहः ॥ १२.१५८.३८ ॥
പിന്നീട് അദ്ദേഹം ധർമ്മധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭീഷ്മരോട് വീണ്ടും ചോദിച്ചു. അപ്പോൾ പ്രീതനായ കുരുവംശശ്രേഷ്ഠൻ അദ്ദേഹത്തിന് എല്ലാം പറഞ്ഞുകൊടുത്തു.