ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.16.1
अर्जुनस्य वचः श्रुत्वा भीमसेनोऽत्यमर्षणः ।
धैर्यमास्थाय तं ज्येष्ठं भ्राता भ्रातरमब्रवीत् ॥ १२.१६.१ ॥
ಅರ್ಜುನನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಅತ್ಯಂತ ಕೋಪಗೊಂಡ ಭೀಮಸೇನನು ಧೈರ್ಯವನ್ನು ತಾಳಿ ತನ್ನ ಆ ಹಿರಿಯ ಅಣ್ಣನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
12.16.2
राजन्विदितधर्मोऽसि न तेऽस्त्यविदितं भुवि ।
उपशिक्षाम ते वृत्तं सदैव न च शक्नुमः ॥ १२.१६.२ ॥
ರಾಜನೇ! ನೀನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಲ್ಲವನು; ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ತಿಳಿಯದ ವಿಷಯ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೂ ನಿನ್ನ ನಡತೆಗೆ ನಾವು ಸದಾ ಬುದ್ಧಿಮಾತು ಹೇಳಬಯಸುತ್ತೇವೆ, ಆದರೆ ಅದು ನಮ್ಮಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
12.16.3
न वक्ष्यामि न वक्ष्यामीत्येवं मे मनसि स्थितम् ।
अतिदुःखात्तु वक्ष्यामि तन्निबोध जनाधिप ॥ १२.१६.३ ॥
'ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ' ಎಂದೇ ನನ್ನ ಮನದಲ್ಲಿ ಇತ್ತು; ಆದರೆ ಅತಿ ದುಃಖದಿಂದ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಜನಾಧಿಪನೇ, ಅದನ್ನು ಕೇಳು.
12.16.4
भवतः संप्रमोहेन सर्वं संशयितं कृतम् ।
विक्लबत्वं च नः प्राप्तमबलत्वं तथैव च ॥ १२.१६.४ ॥
ನಿನ್ನ ಘೋರ ಮೋಹದಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ಸಂದೇಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ; ನಮಗೂ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ದೌರ್ಬಲ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿದೆ.
12.16.5
कथं हि राजा लोकस्य सर्वशास्त्रविशारदः ।
मोहमापद्यसे दैन्याद्यथा कापुरुषस्तथा ॥ १२.१६.५ ॥
ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ, ಲೋಕದ ರಾಜನಾದ ನೀನು ಹೇಗೆ ಹೇಡಿಯಂತೆ ದೈನ್ಯದಿಂದ ಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿರುವೆ?
12.16.6
आगतिश्च गतिश्चैव लोकस्य विदिता तव ।
आयत्यां च तदात्वे च न तेऽस्त्यविदितं प्रभो ॥ १२.१६.६ ॥
ಲೋಕದ ಬರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಹೋಗುವಿಕೆ ಎರಡೂ ನಿನಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ; ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲೂ ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲೂ ನಿನಗೆ ತಿಳಿಯದಿರುವುದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ, ಓ ಪ್ರಭುವೇ.
12.16.7
एवं गते महाराज राज्यं प्रति जनाधिप ।
हेतुमात्रं तु वक्ष्यामि तमिहैकमनाः श्रृणु ॥ १२.१६.७ ॥
ಹೀಗಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಮಹಾರಾಜನೇ, ರಾಜ್ಯದ ಕುರಿತು, ಜನಾಧಿಪನೇ, ನಾನು ಕೇವಲ ಕಾರಣವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೇಳು.
12.16.8
द्विविधो जायते व्याधिः शारीरो मानसस्तथा ।
परस्परं तयोर्जन्म निर्द्वन्द्वं नोपलभ्यते ॥ १२.१६.८ ॥
ರೋಗ ಎರಡು ಬಗೆಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ: ದೇಹಸಂಬಂಧಿ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ; ಈ ಎರಡರ ಹುಟ್ಟು ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬಿತ, ಜೋಡಿಯಿಲ್ಲದೆ ಅದು ಕಾಣಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.
12.16.9
शारीराज्जायते व्याधिर्मानसो नात्र संशयः ।
मानसाज्जायते व्याधिः शारीर इति निश्चयः ॥ १२.१६.९ ॥
ದೇಹದಿಂದ ರೋಗ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಮಾನಸಿಕ ರೋಗದಲ್ಲಿಯೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ರೋಗ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಅದು ದೇಹರೋಗ ಎಂಬುದು ನಿಶ್ಚಯ.
12.16.10
शारीरमानसे दुःखे योऽतीते त्वनुशोचति ।
दुःखेन लभते दुःखं द्वावनर्थौ च विन्दति ॥ १२.१६.१० ॥
ದೇಹ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ದುಃಖದಲ್ಲಿ, ಕಳೆದುದರ ಕುರಿತು ಶೋಕಿಸುವವನು ದುಃಖದಿಂದ ದುಃಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಎರಡು ಅನರ್ಥಗಳನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.
12.16.11
शीतोष्णे चैव वायुश्च त्रयः शारीरजा गुणाः ।
तेषां गुणानां साम्यं यत्तदाहुः स्वस्थलक्षणम् ॥ १२.१६.११ ॥
ಶೀತ, ಉಷ್ಣ ಮತ್ತು ವಾಯು — ಇವು ಮೂರು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಗುಣಗಳು; ಆ ಗುಣಗಳ ಸಮತೆಯನ್ನೇ ಆರೋಗ್ಯದ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
12.16.12
तेषामन्यतमोद्रेके विधानमुपदिश्यते ।
उष्णेन बाध्यते शीतं शीतेनोष्णं प्रबाध्यते।
उभाभ्यां बाध्यते वायुर्विधानमिदमुच्यते ॥ १२.१६.१२ ॥
ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಅತಿಯಾದಾಗ ಅದರ ಉಪಾಯ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ: ಉಷ್ಣದಿಂದ ಶೀತ ತಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಶೀತದಿಂದ ಉಷ್ಣ ತಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಎರಡರಿಂದಲೂ ವಾಯು ತಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ — ಇದೇ ಉಪಾಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
12.16.13
सत्वं रजस्तय इति मानसाः स्युस्त्रयो गुणाः ।
तेषां गुणानां साम्यं यत्तदाहुः स्वस्थलक्षणम् ॥ १२.१६.१३ ॥
ಸತ್ವ, ರಜಸ್, ತಮಸ್ — ಇವು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೂರು ಗುಣಗಳು. ಈ ಗುಣಗಳ ಸಮತೆಯೇ ಸ್ವಸ್ಥ ಲಕ್ಷಣ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
12.16.14
तेषामन्यतमोद्रेके विधानमुपदिश्यते ।
हर्षेण बाध्यते शोको हर्षः शोकेन बाध्यते।
उभाभ्यां बाध्यते मोहो विधानमिदमुच्यते ॥ १२.१६.१४ ॥
ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಉಪಾಯವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹರ್ಷದಿಂದ ಶೋಕ ಅಡಗುತ್ತದೆ; ಶೋಕದಿಂದ ಹರ್ಷ ಅಡಗುತ್ತದೆ. ಎರಡರಿಂದಲೂ ಮೋಹ ಅಡಗುತ್ತದೆ — ಇದೇ ಉಪಾಯ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
12.16.15
कश्चित्सुखे वर्तमानो दुःखस्य स्मर्तुमिच्छति ।
कश्चिद्दुःखे वर्तमानः सुखस्य स्मर्तुमिच्छति ॥ १२.१६.१५ ॥
ಕೆಲವರು ಸುಖದಲ್ಲಿರುವಾಗ ದುಃಖವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ದುಃಖದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಸುಖವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.
12.16.16
स त्वं न दुःखी दुःखस्य न सुखी च सुखस्य च ।
नादुःखी दुःखभागस्य नासुखी च सुखस्य च।
स्मर्तुमर्हसि कौरव्य दिष्टं हि बलवत्तरम् ॥ १२.१६.१६ ॥
ನೀನು ದುಃಖದಲ್ಲಿ ದುಃಖಿತನಲ್ಲ, ಸುಖದಲ್ಲಿ ಸುಖಿತನೂ ಅಲ್ಲ. ದುಃಖದ ಪಾಲಿನಿಂದ ದುಃಖಿಸದೆ, ಸುಖದಿಂದ ಸುಖಿಸದೆ ಇರುವುದನ್ನು ನೀನು ನೆನಪಿಡಬೇಕು, ಓ ಕೌರವ್ಯ; ವಿಧಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಬಲಶಾಲಿ.
12.16.17
अथवा ते स्वभावोऽयं येन पार्थिव तुष्यसे ।
दृष्ट्वा सभागतां कृष्णामेकवस्त्रां रजस्वलाम्।
मिषतां पाण्डुपुत्राणां न तस्य स्मर्तुमर्हसि ॥ १२.१६.१७ ॥
ಅಥವಾ ರಾಜನೇ, ಇದು ನಿನ್ನ ಸ್ವಭಾವ; ಇದರಿಂದಲೇ ನೀನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗುತ್ತೀಯ. ಪಾಂಡುಪುತ್ರರು ನೋಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಒಂದೇ ವಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ, ರಜಸ್ವಲೆಯಾದ ಕೃಷ್ಣೆಯನ್ನು ಸಭೆಗೆ ಎಳೆದು ತರಲಾದುದನ್ನು ನೀನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು.
12.16.18
प्रव्राजनं च नगरादजिनैश्च विवासनम् ।
महारण्यनिवासश्च न तस्य स्मर्तुमर्हसि ॥ १२.१६.१८ ॥
ನಗರದಿಂದ ಗಡೀಪಾರು, ಜಿಂಕೆಚರ್ಮ ಧರಿಸಿ ವನವಾಸ, ಮಹಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿನ ನಿವಾಸ — ಅವುಗಳನ್ನೂ ನೀನು ಸ್ಮರಿಸಬಾರದು.
12.16.19
जटासुरात्परिक्लेशं चित्रसेनेन चाहवम् ।
सैन्धवाच्च परिक्लेशं कथं विस्मृतवानसि ॥ १२.१६.१९ ॥
ಜಟಾಸುರನಿಂದ ಆದ ಕಷ್ಟ, ಚಿತ್ರಸೇನನೊಂದಿಗಿನ ಯುದ್ಧ, ಸೈಂಧವನಿಂದ ಆದ ಕಷ್ಟ — ಇವುಗಳನ್ನು ನೀನು ಹೇಗೆ ಮರೆತೆ?
12.16.20
पुनरज्ञातचर्यायां कीचकेन पदा वधम् ।
द्रौपद्या राजपुत्र्यांश्च कथं विस्मृतवानसि ॥ १२.१६.२० ॥
ಅಜ್ಞಾತವಾಸದಲ್ಲಿ ಕೀಚಕನು ಕಾಲಿನಿಂದ ಹೊಡೆದದ್ದು, ರಾಜಕುಮಾರಿ ದ್ರೌಪದಿಗೆ ಆದದ್ದು — ಇವನ್ನು ನೀನು ಹೇಗೆ ಮರೆತೆ?
12.16.21
यच्च ते द्रोणभीष्माभ्यां युद्धमासीदरिंदम् ।
मनसैकेन योद्धव्यं तत्ते युद्धमुपस्थितम् ॥ १२.१६.२१ ॥
ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ದಮನಿಸುವವನೇ! ದ್ರೋಣ ಮತ್ತು ಭೀಷ್ಮರೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ಯುದ್ಧ, ಏಕಾಗ್ರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೋರಾಡಬೇಕಾದದ್ದು — ಆ ಯುದ್ಧವೇ ಈಗ ನಿನ್ನ ಮುಂದಿದೆ.
12.16.22
यत्र नास्ति शरैः कार्यं न मित्रैर्न च बन्धुभिः ।
आत्मनैकेन योद्धव्यं तत्ते युद्धमुपस्थितम् ॥ १२.१६.२२ ॥
ಬಾಣಗಳೂ, ಮಿತ್ರರೂ, ಬಂಧುಗಳೂ ಬೇಕಿರದ, ಒಬ್ಬನೇ ಹೋರಾಡಬೇಕಾದ — ಆ ಯುದ್ಧವೇ ಈಗ ನಿನ್ನ ಮುಂದಿದೆ.
12.16.23
तस्मिन्ननिर्जिते युद्धे प्राणान्यदि विमोक्ष्यसे ।
अन्यं देहं समास्थाय ततस्तैरिह योत्स्यसे ॥ १२.१६.२३ ॥
ಗೆಲ್ಲಲಾಗದ ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನೀನು ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸಿದರೆ, ಬೇರೊಂದು ದೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಹೋರಾಡುವೆ.
12.16.24
यो ह्यनाढ्यः स पतितस्तदुच्छिष्टं तदल्पकम् ।
बह्वपथ्यं बलवतो न किंचित्रायते बलम् ॥ १२.१६.२४ ॥
ಯಾರು ಧನಹೀನನೋ ಅವನು ಪತಿತ; ಅವನು ಉಚ್ಛಿಷ್ಟನು, ಅಲ್ಪನು. ಬಲವಂತನಿಗೆ ಅಪಥ್ಯವಾದ ಬಹಳ ಆಹಾರವು ಯಾವ ಬಲವನ್ನೂ ಕಾಪಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
12.16.25
तस्मादद्यैव गन्तव्यं युध्यस्व भरतर्षभ ।
परमव्यक्तरूपस्य व्यक्तं त्यक्त्वा स्वकर्मभिः ॥ १२.१६.२५ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದೇ ಹೋಗಬೇಕು; ಭರತರ್ಷಭನೇ, ಯುದ್ಧಮಾಡು. ಪರಮ ಅವ್ಯಕ್ತ ರೂಪಕ್ಕಾಗಿ, ವ್ಯಕ್ತವನ್ನು ತನ್ನ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಿ.
12.16.26
तस्मिन्ननिर्जिते युद्धे कामवस्थां गमिष्यसि ।
एतज्जित्वा महाराज कृतकृत्यो भविष्यसि ॥ १२.१६.२६ ॥
ಆ ಜಯಿಸಲಾಗದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನೀನು ಬಯಸಿದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ. ಮಹಾರಾಜನೇ, ಇದನ್ನು ಗೆದ್ದು ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗುವೆ.
12.16.27
एतां बुद्धिं विनिश्चित्य भूतानामागतिं गतिम् ।
पितृपैतामहे वृत्ते शाधि राज्यं यथोचितम् ॥ १२.१६.२७ ॥
ಈ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಹೋಗುವಿಕೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು, ತಂದೆ ತಾತರ ಆಚಾರದಲ್ಲಿ, ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳು.
12.16.28
दिष्ट्या दुर्योधनः पापो निहतः सानुगो युधि ।
द्रौपद्याः केशपक्षस्य दिष्ट्या ते पदवीं गताः ॥ १२.१६.२८ ॥
ಭಾಗ್ಯದಿಂದ ಪಾಪಿ ದುರ್ಯೋಧನನು ಅನುಚರರೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹತನಾದನು. ಭಾಗ್ಯದಿಂದ ದ್ರೌಪದಿಯ ಕೇಶಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದವರು ನಿನ್ನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸೇರಿದರು.
12.16.29
यजस्व वाजिमेधेन विधिवद्दक्षिणावता ।
वयं ते किंकराः पार्थ वासुदेवश्च वीर्यवान् ॥ १२.१६.२९ ॥
ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗದಿಂದ ವಿಧಿಯಂತೆ ದಕ್ಷಿಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಯಜಿಸು. ಪಾರ್ಥ, ನಾವು ನಿನ್ನ ಸೇವಕರು; ಪರಾಕ್ರಮಿ ವಾಸುದೇವನೂ ಹಾಗೆಯೇ.