മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.16.1
अर्जुनस्य वचः श्रुत्वा भीमसेनोऽत्यमर्षणः ।
धैर्यमास्थाय तं ज्येष्ठं भ्राता भ्रातरमब्रवीत् ॥ १२.१६.१ ॥
അർജുനന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അത്യന്തം കോപിഷ്ഠനായ ഭീമസേനൻ ധൈര്യം അവലംബിച്ച് തന്റെ ജ്യേഷ്ഠസഹോദരനോടു പറഞ്ഞു.
12.16.2
राजन्विदितधर्मोऽसि न तेऽस्त्यविदितं भुवि ।
उपशिक्षाम ते वृत्तं सदैव न च शक्नुमः ॥ १२.१६.२ ॥
രാജാവേ! നീ ധർമ്മം നന്നായി അറിയുന്നവനാണ്; ഭൂമിയിൽ നിനക്കറിയാത്തതായി ഒന്നുമില്ല. എങ്കിലും നിന്റെ നടപ്പിനെ ഞങ്ങൾ എപ്പോഴും ഉപദേശിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, പക്ഷേ അതിനു ഞങ്ങൾക്കു കഴിയുന്നില്ല.
12.16.3
न वक्ष्यामि न वक्ष्यामीत्येवं मे मनसि स्थितम् ।
अतिदुःखात्तु वक्ष्यामि तन्निबोध जनाधिप ॥ १२.१६.३ ॥
'ഞാൻ പറയില്ല, പറയില്ല' എന്നത് എന്റെ മനസ്സിൽ ഉറച്ചിരുന്നു; എങ്കിലും അതികഠിന ദുഃഖത്താൽ ഞാൻ പറയാം. ജനാധിപാ, അതു ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.
12.16.4
भवतः संप्रमोहेन सर्वं संशयितं कृतम् ।
विक्लबत्वं च नः प्राप्तमबलत्वं तथैव च ॥ १२.१६.४ ॥
നിന്റെ കടുത്ത മോഹത്താൽ എല്ലാം സംശയത്തിലായി; ഞങ്ങൾക്കും തളർച്ചയും ബലഹീനതയും വന്നുചേർന്നു.
12.16.5
कथं हि राजा लोकस्य सर्वशास्त्रविशारदः ।
मोहमापद्यसे दैन्याद्यथा कापुरुषस्तथा ॥ १२.१६.५ ॥
സർവ്വശാസ്ത്രങ്ങളിലും വിദഗ്ധനായ, ലോകത്തിന്റെ രാജാവായ നീ ഭീരുവിനെപ്പോലെ ദൈന്യത്താൽ എങ്ങനെ മോഹത്തിൽ വീഴുന്നു?
12.16.6
आगतिश्च गतिश्चैव लोकस्य विदिता तव ।
आयत्यां च तदात्वे च न तेऽस्त्यविदितं प्रभो ॥ १२.१६.६ ॥
ലോകത്തിന്റെ വരവും പോക്കും നിനക്കറിയാം; ഭാവിയിലും വർത്തമാനത്തിലും നിനക്കറിയാത്തതായി ഒന്നുമില്ല, പ്രഭോ.
12.16.7
एवं गते महाराज राज्यं प्रति जनाधिप ।
हेतुमात्रं तु वक्ष्यामि तमिहैकमनाः श्रृणु ॥ १२.१६.७ ॥
ഇങ്ങനെയുള്ള സ്ഥിതിയിൽ, മഹാരാജാവേ, രാജ്യത്തെക്കുറിച്ച്, ജനാധിപാ, ഞാൻ കാരണം മാത്രം പറയാം; അത് ഇവിടെ ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ കേൾക്കുക.
12.16.8
द्विविधो जायते व्याधिः शारीरो मानसस्तथा ।
परस्परं तयोर्जन्म निर्द्वन्द्वं नोपलभ्यते ॥ १२.१६.८ ॥
രോഗം രണ്ടുവിധമായി ഉണ്ടാകുന്നു: ശാരീരികവും മാനസികവും; അവ രണ്ടിന്റെയും ജന്മം പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചാണ്, ഇണയില്ലാതെ അതു കാണപ്പെടുന്നില്ല.
12.16.9
शारीराज्जायते व्याधिर्मानसो नात्र संशयः ।
मानसाज्जायते व्याधिः शारीर इति निश्चयः ॥ १२.१६.९ ॥
ശരീരത്തിൽനിന്ന് രോഗം ഉണ്ടാകുന്നു; മാനസിക രോഗത്തിലും ഇതിൽ സംശയമില്ല. മനസ്സിൽനിന്ന് രോഗം ഉണ്ടാകുന്നു; അത് ശാരീരിക രോഗമെന്നത് ഉറപ്പാണ്.
12.16.10
शारीरमानसे दुःखे योऽतीते त्वनुशोचति ।
दुःखेन लभते दुःखं द्वावनर्थौ च विन्दति ॥ १२.१६.१० ॥
ശാരീരികവും മാനസികവുമായ ദുഃഖത്തിൽ, കഴിഞ്ഞതിനെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കുന്നവൻ ദുഃഖത്താൽ ദുഃഖം നേടുന്നു; രണ്ട് അനർഥങ്ങൾ പ്രാപിക്കുന്നു.
12.16.11
शीतोष्णे चैव वायुश्च त्रयः शारीरजा गुणाः ।
तेषां गुणानां साम्यं यत्तदाहुः स्वस्थलक्षणम् ॥ १२.१६.११ ॥
തണുപ്പും ചൂടും വായുവും — ഇവ മൂന്നും ശരീരത്തിൽ ജനിക്കുന്ന ഗുണങ്ങളാണ്; ആ ഗുണങ്ങളുടെ സമത്വമാണ് ആരോഗ്യത്തിന്റെ ലക്ഷണം എന്ന് പറയുന്നു.
12.16.12
तेषामन्यतमोद्रेके विधानमुपदिश्यते ।
उष्णेन बाध्यते शीतं शीतेनोष्णं प्रबाध्यते।
उभाभ्यां बाध्यते वायुर्विधानमिदमुच्यते ॥ १२.१६.१२ ॥
ഇവയിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്ന് അധികമാകുമ്പോൾ അതിനുള്ള ചികിത്സ ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്നു: ചൂടിനാൽ തണുപ്പ് അടക്കപ്പെടുന്നു; തണുപ്പിനാൽ ചൂട് അടക്കപ്പെടുന്നു; രണ്ടിനാലും വായു അടക്കപ്പെടുന്നു — ഇതാണ് വിധി എന്ന് പറയുന്നു.
12.16.13
सत्वं रजस्तय इति मानसाः स्युस्त्रयो गुणाः ।
तेषां गुणानां साम्यं यत्तदाहुः स्वस्थलक्षणम् ॥ १२.१६.१३ ॥
സത്വം, രജസ്സ്, തമസ്സ് എന്നിവയാണ് മനസ്സിന്റെ മൂന്ന് ഗുണങ്ങൾ. ഈ ഗുണങ്ങളുടെ സമത്വമാണ് സ്വസ്ഥതയുടെ ലക്ഷണം എന്ന് പറയുന്നു.
12.16.14
तेषामन्यतमोद्रेके विधानमुपदिश्यते ।
हर्षेण बाध्यते शोको हर्षः शोकेन बाध्यते।
उभाभ्यां बाध्यते मोहो विधानमिदमुच्यते ॥ १२.१६.१४ ॥
ഇവയിലൊന്ന് അധികമാകുമ്പോൾ അതിനുള്ള പരിഹാരം പറയപ്പെടുന്നു. സന്തോഷത്താൽ ദുഃഖം അടക്കപ്പെടുന്നു; ദുഃഖത്താൽ സന്തോഷം അടക്കപ്പെടുന്നു. ഇവ രണ്ടിനാലും മോഹം അടക്കപ്പെടുന്നു — ഇതാണ് പരിഹാരം എന്ന് പറയുന്നു.
12.16.15
कश्चित्सुखे वर्तमानो दुःखस्य स्मर्तुमिच्छति ।
कश्चिद्दुःखे वर्तमानः सुखस्य स्मर्तुमिच्छति ॥ १२.१६.१५ ॥
ചിലർ സുഖത്തിലിരിക്കുമ്പോൾ ദുഃഖത്തെ ഓർക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ചിലർ ദുഃഖത്തിലിരിക്കുമ്പോൾ സുഖത്തെ ഓർക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
12.16.16
स त्वं न दुःखी दुःखस्य न सुखी च सुखस्य च ।
नादुःखी दुःखभागस्य नासुखी च सुखस्य च।
स्मर्तुमर्हसि कौरव्य दिष्टं हि बलवत्तरम् ॥ १२.१६.१६ ॥
നീ ദുഃഖത്തിൽ ദുഃഖിതനല്ല, സുഖത്തിൽ സുഖിതനുമല്ല. ദുഃഖത്തിന്റെ പങ്കിൽ ദുഃഖിക്കാതെയും സുഖത്തിൽ സുഖിക്കാതെയും ഇരിക്കുന്നത് നീ ഓർക്കണം, ഓ കൗരവ്യാ; ദൈവമാണ് അതിശക്തം.
12.16.17
अथवा ते स्वभावोऽयं येन पार्थिव तुष्यसे ।
दृष्ट्वा सभागतां कृष्णामेकवस्त्रां रजस्वलाम्।
मिषतां पाण्डुपुत्राणां न तस्य स्मर्तुमर्हसि ॥ १२.१६.१७ ॥
അല്ലെങ്കിൽ രാജാവേ, ഇതാണ് നിന്റെ സ്വഭാവം; ഇതിനാലാണ് നീ സന്തുഷ്ടനാകുന്നത്. പാണ്ഡുപുത്രന്മാർ നോക്കിനിൽക്കെ, ഒറ്റ വസ്ത്രത്തിൽ, രജസ്വലയായ കൃഷ്ണയെ സഭയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നത് കണ്ടിട്ടും — അത് നീ ഓർക്കരുത്.
12.16.18
प्रव्राजनं च नगरादजिनैश्च विवासनम् ।
महारण्यनिवासश्च न तस्य स्मर्तुमर्हसि ॥ १२.१६.१८ ॥
നഗരത്തിൽ നിന്നുള്ള പ്രവാസവും, തോൽവസ്ത്രം ധരിച്ചുള്ള നാടുകടത്തലും, മഹാവനത്തിലെ വാസവും — അവയും നീ ഓർക്കരുത്.
12.16.19
जटासुरात्परिक्लेशं चित्रसेनेन चाहवम् ।
सैन्धवाच्च परिक्लेशं कथं विस्मृतवानसि ॥ १२.१६.१९ ॥
ജടാസുരനിൽ നിന്നുള്ള ദുരിതം, ചിത്രസേനനുമായുള്ള യുദ്ധം, സൈന്ധവനിൽ നിന്നുള്ള ദുരിതം — ഇവ നീ എങ്ങനെ മറന്നു?
12.16.20
पुनरज्ञातचर्यायां कीचकेन पदा वधम् ।
द्रौपद्या राजपुत्र्यांश्च कथं विस्मृतवानसि ॥ १२.१६.२० ॥
അജ്ഞാതവാസകാലത്ത് കീചകൻ കാലുകൊണ്ട് പ്രഹരിച്ചതും, രാജകുമാരി ദ്രൗപദിക്ക് നേരിട്ടതും — ഇവ നീ എങ്ങനെ മറന്നു?
12.16.21
यच्च ते द्रोणभीष्माभ्यां युद्धमासीदरिंदम् ।
मनसैकेन योद्धव्यं तत्ते युद्धमुपस्थितम् ॥ १२.१६.२१ ॥
ശത്രുദമനാ! ദ്രോണനോടും ഭീഷ്മനോടും നടന്ന യുദ്ധം, ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ പൊരുതേണ്ടതായ ആ യുദ്ധം — അതു ഇപ്പോൾ നിന്റെ മുന്നിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു.
12.16.22
यत्र नास्ति शरैः कार्यं न मित्रैर्न च बन्धुभिः ।
आत्मनैकेन योद्धव्यं तत्ते युद्धमुपस्थितम् ॥ १२.१६.२२ ॥
അമ്പുകളോ, മിത്രങ്ങളോ, ബന്ധുക്കളോ ആവശ്യമില്ലാത്ത, ഒറ്റയ്ക്ക് മാത്രം പൊരുതേണ്ട — ആ യുദ്ധം ഇപ്പോൾ നിന്റെ മുന്നിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു.
12.16.23
तस्मिन्ननिर्जिते युद्धे प्राणान्यदि विमोक्ष्यसे ।
अन्यं देहं समास्थाय ततस्तैरिह योत्स्यसे ॥ १२.१६.२३ ॥
ജയിക്കാനാവാത്ത ആ യുദ്ധത്തിൽ നീ പ്രാണൻ വെടിഞ്ഞാൽ, മറ്റൊരു ശരീരം സ്വീകരിച്ച് അവരോടു വീണ്ടും ഇവിടെ പൊരുതും.
12.16.24
यो ह्यनाढ्यः स पतितस्तदुच्छिष्टं तदल्पकम् ।
बह्वपथ्यं बलवतो न किंचित्रायते बलम् ॥ १२.१६.२४ ॥
ധനമില്ലാത്തവൻ പതിതനാണ്; അവൻ ഉച്ഛിഷ്ടനും അല്പനും ആണ്. ബലവാന് അപഥ്യമായ അധിക ഭക്ഷണം ഒരു ബലത്തെയും സംരക്ഷിക്കുന്നില്ല.
12.16.25
तस्मादद्यैव गन्तव्यं युध्यस्व भरतर्षभ ।
परमव्यक्तरूपस्य व्यक्तं त्यक्त्वा स्वकर्मभिः ॥ १२.१६.२५ ॥
അതിനാൽ ഇന്നുതന്നെ പോകണം; ഭരതർഷഭാ, യുദ്ധം ചെയ്യുക. പരമമായ അവ്യക്തരൂപത്തിനായി, വ്യക്തത്തെ സ്വകർമ്മങ്ങളാൽ ത്യജിച്ച്.
12.16.26
तस्मिन्ननिर्जिते युद्धे कामवस्थां गमिष्यसि ।
एतज्जित्वा महाराज कृतकृत्यो भविष्यसि ॥ १२.१६.२६ ॥
ആ ജയിക്കപ്പെടാത്ത യുദ്ധത്തിൽ നീ ആഗ്രഹിച്ച അവസ്ഥയിലെത്തും. മഹാരാജാവേ, ഇതു ജയിച്ച് നീ കൃതകൃത്യനാകും.
12.16.27
एतां बुद्धिं विनिश्चित्य भूतानामागतिं गतिम् ।
पितृपैतामहे वृत्ते शाधि राज्यं यथोचितम् ॥ १२.१६.२७ ॥
ഈ ബുദ്ധി ഉറപ്പിച്ച്, ജീവികളുടെ വരവും പോക്കും അറിഞ്ഞ്, പിതാക്കന്മാരുടെയും പിതാമഹന്മാരുടെയും ആചാരത്തിൽ, യഥോചിതമായി രാജ്യം ഭരിക്കുക.
12.16.28
दिष्ट्या दुर्योधनः पापो निहतः सानुगो युधि ।
द्रौपद्याः केशपक्षस्य दिष्ट्या ते पदवीं गताः ॥ १२.१६.२८ ॥
ഭാഗ്യവശാൽ പാപിയായ ദുര്യോധനൻ അനുചരന്മാരോടൊപ്പം യുദ്ധത്തിൽ വധിക്കപ്പെട്ടു. ഭാഗ്യവശാൽ ദ്രൗപദിയുടെ കേശപക്ഷം ചെയ്തവർ നിന്റെ വഴി പ്രാപിച്ചു.
12.16.29
यजस्व वाजिमेधेन विधिवद्दक्षिणावता ।
वयं ते किंकराः पार्थ वासुदेवश्च वीर्यवान् ॥ १२.१६.२९ ॥
അശ്വമേധയാഗത്താൽ ചട്ടപ്രകാരം ദക്ഷിണയോടെ യജിക്കുക. പാർത്ഥാ, ഞങ്ങൾ നിന്റെ ദാസന്മാരാണ്; വീര്യവാനായ വാസുദേവനും.