ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.16.1
अर्जुनस्य वचः श्रुत्वा भीमसेनोऽत्यमर्षणः ।
धैर्यमास्थाय तं ज्येष्ठं भ्राता भ्रातरमब्रवीत् ॥ १२.१६.१ ॥
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ଭୀମସେନ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧାରଣ କରି ସେଇ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
12.16.2
राजन्विदितधर्मोऽसि न तेऽस्त्यविदितं भुवि ।
उपशिक्षाम ते वृत्तं सदैव न च शक्नुमः ॥ १२.१६.२ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ଭଲ ଭାବେ ଜାଣ; ପୃଥିବୀରେ ତୁମ ପାଇଁ କିଛି ଅଜଣା ନାହିଁ। ତଥାପି ତୁମ ଆଚରଣକୁ ଆମେ ସର୍ବଦା ଶିକ୍ଷା ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁ, କିନ୍ତୁ ପାରୁ ନାହୁଁ।
12.16.3
न वक्ष्यामि न वक्ष्यामीत्येवं मे मनसि स्थितम् ।
अतिदुःखात्तु वक्ष्यामि तन्निबोध जनाधिप ॥ १२.१६.३ ॥
'କହିବି ନାହିଁ, କହିବି ନାହିଁ' ଏହା ମୋ ମନରେ ସ୍ଥିର ଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଅତି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ କହିବି। ହେ ଜନାଧିପ, ତାହା ଶୁଣ।
12.16.4
भवतः संप्रमोहेन सर्वं संशयितं कृतम् ।
विक्लबत्वं च नः प्राप्तमबलत्वं तथैव च ॥ १२.१६.४ ॥
ତୁମ ଘୋର ମୋହ ଯୋଗୁଁ ସବୁକିଛି ସଂଶୟଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି; ଆମକୁ ମଧ୍ୟ ବିକଳତା ଓ ଦୁର୍ବଳତା ଆସିଛି।
12.16.5
कथं हि राजा लोकस्य सर्वशास्त्रविशारदः ।
मोहमापद्यसे दैन्याद्यथा कापुरुषस्तथा ॥ १२.१६.५ ॥
ସବୁ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ, ଜଗତର ରାଜା ତୁମେ କାପୁରୁଷ ପରି ଦୈନ୍ୟ ଯୋଗୁଁ କିପରି ମୋହରେ ପଡ଼ୁଛ?
12.16.6
आगतिश्च गतिश्चैव लोकस्य विदिता तव ।
आयत्यां च तदात्वे च न तेऽस्त्यविदितं प्रभो ॥ १२.१६.६ ॥
ଜଗତର ଆଗମନ ଓ ଗମନ ଦୁଇଟି ତୁମକୁ ଜଣା; ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନରେ ତୁମ ପାଇଁ କିଛି ଅଜଣା ନାହିଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ।
12.16.7
एवं गते महाराज राज्यं प्रति जनाधिप ।
हेतुमात्रं तु वक्ष्यामि तमिहैकमनाः श्रृणु ॥ १२.१६.७ ॥
ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ହେ ମହାରାଜ, ରାଜ୍ୟ ବିଷୟରେ, ହେ ଜନାଧିପ, ମୁଁ କେବଳ କାରଣ କହିବି; ତାହା ଏଠାରେ ଏକାଗ୍ରମନରେ ଶୁଣ।
12.16.8
द्विविधो जायते व्याधिः शारीरो मानसस्तथा ।
परस्परं तयोर्जन्म निर्द्वन्द्वं नोपलभ्यते ॥ १२.१६.८ ॥
ରୋଗ ଦୁଇ ପ୍ରକାରରେ ଜନ୍ମେ: ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ; ଏ ଦୁଇଟିର ଜନ୍ମ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଯୋଡ଼ି ବିନା ତାହା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
12.16.9
शारीराज्जायते व्याधिर्मानसो नात्र संशयः ।
मानसाज्जायते व्याधिः शारीर इति निश्चयः ॥ १२.१६.९ ॥
ଶରୀରରୁ ରୋଗ ଜନ୍ମେ, ମାନସିକ ରୋଗରେ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମନରୁ ରୋଗ ଜନ୍ମେ; ତାହା ଶାରୀରିକ ରୋଗ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ।
12.16.10
शारीरमानसे दुःखे योऽतीते त्वनुशोचति ।
दुःखेन लभते दुःखं द्वावनर्थौ च विन्दति ॥ १२.१६.१० ॥
ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ ଦୁଃଖରେ, ଯେ ଅତୀତ ପାଇଁ ଶୋକ କରେ, ସେ ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ପାଏ ଏବଂ ଦୁଇଟି ଅନର୍ଥ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.16.11
शीतोष्णे चैव वायुश्च त्रयः शारीरजा गुणाः ।
तेषां गुणानां साम्यं यत्तदाहुः स्वस्थलक्षणम् ॥ १२.१६.११ ॥
ଶୀତ, ଉଷ୍ଣ ଓ ବାୟୁ — ଏହି ତିନୋଟି ଶରୀରରୁ ଜାତ ଗୁଣ; ସେହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକର ସମତାକୁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟର ଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଏ।
12.16.12
तेषामन्यतमोद्रेके विधानमुपदिश्यते ।
उष्णेन बाध्यते शीतं शीतेनोष्णं प्रबाध्यते।
उभाभ्यां बाध्यते वायुर्विधानमिदमुच्यते ॥ १२.१६.१२ ॥
ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସି ଗୋଟିଏ ଅଧିକ ହେଲେ ତାହାର ବିଧାନ କୁହାଯାଏ: ଉଷ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଶୀତ ଦମିତ ହୁଏ; ଶୀତ ଦ୍ୱାରା ଉଷ୍ଣ ଦମିତ ହୁଏ; ଉଭୟ ଦ୍ୱାରା ବାୟୁ ଦମିତ ହୁଏ — ଏହା ବିଧାନ କୁହାଯାଏ।
12.16.13
सत्वं रजस्तय इति मानसाः स्युस्त्रयो गुणाः ।
तेषां गुणानां साम्यं यत्तदाहुः स्वस्थलक्षणम् ॥ १२.१६.१३ ॥
ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ ଓ ତମ — ଏହି ତିନୋଟି ମନର ଗୁଣ। ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକର ସମତାକୁ ସ୍ୱସ୍ଥତାର ଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଏ।
12.16.14
तेषामन्यतमोद्रेके विधानमुपदिश्यते ।
हर्षेण बाध्यते शोको हर्षः शोकेन बाध्यते।
उभाभ्यां बाध्यते मोहो विधानमिदमुच्यते ॥ १२.१६.१४ ॥
ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସି ଗୋଟିଏ ଅଧିକ ହେଲେ ତାହାର ଉପାୟ କୁହାଯାଏ। ହର୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଶୋକ ଦବିଯାଏ; ଶୋକ ଦ୍ୱାରା ହର୍ଷ ଦବିଯାଏ। ଉଭୟ ଦ୍ୱାରା ମୋହ ଦବିଯାଏ — ଏହି ହିଁ ଉପାୟ କୁହାଯାଏ।
12.16.15
कश्चित्सुखे वर्तमानो दुःखस्य स्मर्तुमिच्छति ।
कश्चिद्दुःखे वर्तमानः सुखस्य स्मर्तुमिच्छति ॥ १२.१६.१५ ॥
କେହି ସୁଖରେ ଥିବାବେଳେ ଦୁଃଖକୁ ସ୍ମରଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ। କେହି ଦୁଃଖରେ ଥିବାବେଳେ ସୁଖକୁ ସ୍ମରଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
12.16.16
स त्वं न दुःखी दुःखस्य न सुखी च सुखस्य च ।
नादुःखी दुःखभागस्य नासुखी च सुखस्य च।
स्मर्तुमर्हसि कौरव्य दिष्टं हि बलवत्तरम् ॥ १२.१६.१६ ॥
ତୁମେ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖୀ ନୁହଁ ଏବଂ ସୁଖରେ ସୁଖୀ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ। ଦୁଃଖର ଅଂଶରେ ଦୁଃଖିତ ନ ହେବା ଏବଂ ସୁଖରେ ସୁଖୀ ନ ହେବା — ହେ କୌରବ୍ୟ, ଏହା ହିଁ ତୁମେ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଦୈବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳବାନ।
12.16.17
अथवा ते स्वभावोऽयं येन पार्थिव तुष्यसे ।
दृष्ट्वा सभागतां कृष्णामेकवस्त्रां रजस्वलाम्।
मिषतां पाण्डुपुत्राणां न तस्य स्मर्तुमर्हसि ॥ १२.१६.१७ ॥
କିମ୍ବା ହେ ରାଜନ୍, ଏହା ତୁମର ସ୍ୱଭାବ, ଯଦ୍ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅ। ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ବସ୍ତ୍ରରେ, ରଜସ୍ୱଳା କୃଷ୍ଣାକୁ ସଭାକୁ ଆଣାଯିବା ଦେଖି — ତୁମେ ତାହା ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
12.16.18
प्रव्राजनं च नगरादजिनैश्च विवासनम् ।
महारण्यनिवासश्च न तस्य स्मर्तुमर्हसि ॥ १२.१६.१८ ॥
ନଗରରୁ ନିର୍ବାସନ, ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି ବନବାସ ଏବଂ ମହାବନରେ ନିବାସ — ସେସବୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.16.19
जटासुरात्परिक्लेशं चित्रसेनेन चाहवम् ।
सैन्धवाच्च परिक्लेशं कथं विस्मृतवानसि ॥ १२.१६.१९ ॥
ଜଟାସୁରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା କ୍ଲେଶ, ଚିତ୍ରସେନ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ, ସୈନ୍ଧବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା କ୍ଲେଶ — ଏସବୁ ତୁମେ କିପରି ଭୁଲିଗଲ?
12.16.20
पुनरज्ञातचर्यायां कीचकेन पदा वधम् ।
द्रौपद्या राजपुत्र्यांश्च कथं विस्मृतवानसि ॥ १२.१६.२० ॥
ଅଜ୍ଞାତବାସ ସମୟରେ କୀଚକଙ୍କ ପାଦପ୍ରହାର, ରାଜକୁମାରୀ ଦ୍ରୌପଦୀ ପ୍ରତି ଯାହା ଘଟିଥିଲା — ଏସବୁ ତୁମେ କିପରି ଭୁଲିଗଲ?
12.16.21
यच्च ते द्रोणभीष्माभ्यां युद्धमासीदरिंदम् ।
मनसैकेन योद्धव्यं तत्ते युद्धमुपस्थितम् ॥ १२.१६.२१ ॥
ହେ ଶତ୍ରୁଦମନ! ଦ୍ରୋଣ ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହିତ ଯେଉଁ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଲଢ଼ିବାକୁ ଥିଲା — ସେହି ଯୁଦ୍ଧ ଏବେ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ।
12.16.22
यत्र नास्ति शरैः कार्यं न मित्रैर्न च बन्धुभिः ।
आत्मनैकेन योद्धव्यं तत्ते युद्धमुपस्थितम् ॥ १२.१६.२२ ॥
ଯେଉଁଠି ବାଣ, ମିତ୍ର କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, କେବଳ ଏକା ଲଢ଼ିବାକୁ ହୁଏ — ସେହି ଯୁଦ୍ଧ ଏବେ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ।
12.16.23
तस्मिन्ननिर्जिते युद्धे प्राणान्यदि विमोक्ष्यसे ।
अन्यं देहं समास्थाय ततस्तैरिह योत्स्यसे ॥ १२.१६.२३ ॥
ସେହି ଅଜେୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କର, ତେବେ ଅନ୍ୟ ଶରୀର ଧାରଣ କରି ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଏଠାରେ ପୁନଃ ଯୁଦ୍ଧ କରିବ।
12.16.24
यो ह्यनाढ्यः स पतितस्तदुच्छिष्टं तदल्पकम् ।
बह्वपथ्यं बलवतो न किंचित्रायते बलम् ॥ १२.१६.२४ ॥
ଯିଏ ନିର୍ଧନ, ସେ ପତିତ; ସେ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଓ ଅଳ୍ପ। ବଳବାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅପଥ୍ୟ ଅଧିକ ଭୋଜନ କୌଣସି ବଳ ରକ୍ଷା କରେ ନାହିଁ।
12.16.25
तस्मादद्यैव गन्तव्यं युध्यस्व भरतर्षभ ।
परमव्यक्तरूपस्य व्यक्तं त्यक्त्वा स्वकर्मभिः ॥ १२.१६.२५ ॥
ତେଣୁ ଆଜି ହିଁ ଯିବାକୁ ହେବ; ହେ ଭରତର୍ଷଭ, ଯୁଦ୍ଧ କର। ପରମ ଅବ୍ୟକ୍ତ ରୂପ ପାଇଁ, ବ୍ୟକ୍ତକୁ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ କରି।
12.16.26
तस्मिन्ननिर्जिते युद्धे कामवस्थां गमिष्यसि ।
एतज्जित्वा महाराज कृतकृत्यो भविष्यसि ॥ १२.१६.२६ ॥
ସେହି ଅଜିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ କାମ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ପାଇବ। ହେ ମହାରାଜ, ଏହାକୁ ଜିତି ତୁମେ କୃତକୃତ୍ୟ ହେବ।
12.16.27
एतां बुद्धिं विनिश्चित्य भूतानामागतिं गतिम् ।
पितृपैतामहे वृत्ते शाधि राज्यं यथोचितम् ॥ १२.१६.२७ ॥
ଏହି ବୁଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଆଗମନ ଓ ଗମନ ଜାଣି, ପିତୃ-ପିତାମହଙ୍କ ଆଚରଣରେ, ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କର।
12.16.28
दिष्ट्या दुर्योधनः पापो निहतः सानुगो युधि ।
द्रौपद्याः केशपक्षस्य दिष्ट्या ते पदवीं गताः ॥ १२.१६.२८ ॥
ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ପାପୀ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହେଲା। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ କେଶପକ୍ଷର ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ତୁମର ପଥ ପାଇଲେ।
12.16.29
यजस्व वाजिमेधेन विधिवद्दक्षिणावता ।
वयं ते किंकराः पार्थ वासुदेवश्च वीर्यवान् ॥ १२.१६.२९ ॥
ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଯଜନ କର। ହେ ପାର୍ଥ, ଆମେ ତୁମର ସେବକ; ବଳବାନ ବାସୁଦେବ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।