มหาภารตะ · อัธยายะ 12.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.16.1
अर्जुनस्य वचः श्रुत्वा भीमसेनोऽत्यमर्षणः ।
धैर्यमास्थाय तं ज्येष्ठं भ्राता भ्रातरमब्रवीत् ॥ १२.१६.१ ॥
เมื่อได้ฟังคำของอรชุนแล้ว ภีมเสนผู้โกรธเกรี้ยวยิ่งนัก จึงตั้งมั่นในความอดทน แล้วกล่าวกับพี่ชายผู้เป็นพี่ใหญ่นั้นว่า
12.16.2
राजन्विदितधर्मोऽसि न तेऽस्त्यविदितं भुवि ।
उपशिक्षाम ते वृत्तं सदैव न च शक्नुमः ॥ १२.१६.२ ॥
ข้าแต่พระราชา พระองค์ทรงรู้ธรรม ไม่มีสิ่งใดบนแผ่นดินที่พระองค์ไม่ทรงรู้ เรามักปรารถนาจะชี้แนะการประพฤติของพระองค์อยู่เสมอ แต่ก็ทำไม่ได้
12.16.3
न वक्ष्यामि न वक्ष्यामीत्येवं मे मनसि स्थितम् ।
अतिदुःखात्तु वक्ष्यामि तन्निबोध जनाधिप ॥ १२.१६.३ ॥
ข้าจะไม่พูด ข้าจะไม่พูด ความคิดนี้ตั้งอยู่ในใจข้ามาเช่นนั้น แต่เพราะความทุกข์ยิ่งนัก ข้าจะพูด ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์ จงฟังเถิด
12.16.4
भवतः संप्रमोहेन सर्वं संशयितं कृतम् ।
विक्लबत्वं च नः प्राप्तमबलत्वं तथैव च ॥ १२.१६.४ ॥
เพราะความหลงอย่างยิ่งของพระองค์ ทุกสิ่งจึงถูกทำให้ชวนสงสัย ความท้อแท้และความอ่อนแอก็เกิดแก่พวกเราเช่นกัน
12.16.5
कथं हि राजा लोकस्य सर्वशास्त्रविशारदः ।
मोहमापद्यसे दैन्याद्यथा कापुरुषस्तथा ॥ १२.१६.५ ॥
เหตุใดพระองค์ผู้เป็นกษัตริย์ เชี่ยวชาญในศาสตร์ทั้งปวง และเป็นผู้ปกครองโลก จึงตกอยู่ในความหลงเพราะความท้อใจ เหมือนคนขลาดเช่นนั้นเล่า
12.16.6
आगतिश्च गतिश्चैव लोकस्य विदिता तव ।
आयत्यां च तदात्वे च न तेऽस्त्यविदितं प्रभो ॥ १२.१६.६ ॥
การมาและการไปของโลก พระองค์ทรงรู้แจ้งแล้ว ทั้งในอนาคตและปัจจุบัน ไม่มีสิ่งใดที่พระองค์ไม่ทรงรู้ ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่
12.16.7
एवं गते महाराज राज्यं प्रति जनाधिप ।
हेतुमात्रं तु वक्ष्यामि तमिहैकमनाः श्रृणु ॥ १२.१६.७ ॥
ข้าแต่มหาราช ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์ เรื่องราชอาณาจักรเป็นเช่นนี้ ข้าจะกล่าวเพียงเหตุผลเท่านั้น จงฟังด้วยใจที่แน่วแน่เถิด
12.16.8
द्विविधो जायते व्याधिः शारीरो मानसस्तथा ।
परस्परं तयोर्जन्म निर्द्वन्द्वं नोपलभ्यते ॥ १२.१६.८ ॥
โรคเกิดขึ้นเป็นสองชนิด คือโรคทางกายและโรคทางใจ การเกิดของทั้งสองอาศัยซึ่งกันและกัน เว้นจากคู่นี้แล้วจะไม่พบสิ่งใดเลย
12.16.9
शारीराज्जायते व्याधिर्मानसो नात्र संशयः ।
मानसाज्जायते व्याधिः शारीर इति निश्चयः ॥ १२.१६.९ ॥
โรคทางกายย่อมเกิดจากกาย และโรคทางใจก็เกิดจากใจ ไม่มีความสงสัยในเรื่องนี้ โรคทางใจเกิดจากใจ และเป็นที่แน่นอนว่าย่อมกลายเป็นโรคทางกาย
12.16.10
शारीरमानसे दुःखे योऽतीते त्वनुशोचति ।
दुःखेन लभते दुःखं द्वावनर्थौ च विन्दति ॥ १२.१६.१० ॥
ผู้ใดเมื่อเผชิญทุกข์ทั้งทางกายและทางใจ ยังคงโศกเศร้าถึงสิ่งที่ผ่านไปแล้ว ผู้นั้นย่อมได้รับทุกข์จากทุกข์ และประสบความเสื่อมเสียสองประการ
12.16.11
शीतोष्णे चैव वायुश्च त्रयः शारीरजा गुणाः ।
तेषां गुणानां साम्यं यत्तदाहुः स्वस्थलक्षणम् ॥ १२.१६.११ ॥
ความหนาว ความร้อน และลม สามสิ่งนี้เป็นคุณสมบัติที่เกิดจากกาย ความสมดุลของคุณสมบัติเหล่านั้น นั่นเรียกว่าลักษณะแห่งสุขภาพ
12.16.12
तेषामन्यतमोद्रेके विधानमुपदिश्यते ।
उष्णेन बाध्यते शीतं शीतेनोष्णं प्रबाध्यते।
उभाभ्यां बाध्यते वायुर्विधानमिदमुच्यते ॥ १२.१६.१२ ॥
เมื่อสิ่งใดสิ่งหนึ่งในสามนี้กำเริบมากเกินไป ก็มีการสอนวิธีแก้ไข ความหนาวถูกระงับด้วยความร้อน ความร้อนถูกระงับด้วยความหนาว และลมถูกระงับด้วยทั้งสอง นี่เรียกว่าวิธีแก้ไข
12.16.13
सत्वं रजस्तय इति मानसाः स्युस्त्रयो गुणाः ।
तेषां गुणानां साम्यं यत्तदाहुः स्वस्थलक्षणम् ॥ १२.१६.१३ ॥
สัตตวะ รชัส และตมัส สามสิ่งนี้เป็นคุณสมบัติสามประการของใจ ความสมดุลของคุณสมบัติเหล่านั้นเรียกว่าลักษณะแห่งภาวะที่มั่นคงของตน
12.16.14
तेषामन्यतमोद्रेके विधानमुपदिश्यते ।
हर्षेण बाध्यते शोको हर्षः शोकेन बाध्यते।
उभाभ्यां बाध्यते मोहो विधानमिदमुच्यते ॥ १२.१६.१४ ॥
เมื่อสิ่งใดสิ่งหนึ่งในสามนี้มีกำลังเหนือกว่า ก็มีการสอนวิธีแก้ไข ความเศร้าถูกระงับด้วยความยินดี และความยินดีถูกระงับด้วยความเศร้า ความหลงถูกระงับด้วยทั้งสอง นี่เรียกว่าวิธีแก้ไข
12.16.15
कश्चित्सुखे वर्तमानो दुःखस्य स्मर्तुमिच्छति ।
कश्चिद्दुःखे वर्तमानः सुखस्य स्मर्तुमिच्छति ॥ १२.१६.१५ ॥
บางคนที่อยู่ในความสุขปรารถนาจะระลึกถึงความทุกข์ อีกคนหนึ่งที่อยู่ในความทุกข์ปรารถนาจะระลึกถึงความสุข
12.16.16
स त्वं न दुःखी दुःखस्य न सुखी च सुखस्य च ।
नादुःखी दुःखभागस्य नासुखी च सुखस्य च।
स्मर्तुमर्हसि कौरव्य दिष्टं हि बलवत्तरम् ॥ १२.१६.१६ ॥
พระองค์ไม่ทรงเศร้าโศกในทุกข์ และไม่ทรงยินดีในสุข ข้าแต่ทายาทแห่งกุรุ จงระลึกไว้ว่า ไม่ควรเศร้าโศกเพราะส่วนแห่งทุกข์ และไม่ควรยินดีในสุข เพราะโชคชะตานั้นแข็งแกร่งยิ่งนัก
12.16.17
अथवा ते स्वभावोऽयं येन पार्थिव तुष्यसे ।
दृष्ट्वा सभागतां कृष्णामेकवस्त्रां रजस्वलाम्।
मिषतां पाण्डुपुत्राणां न तस्य स्मर्तुमर्हसि ॥ १२.१६.१७ ॥
หรือว่านี่เป็นธรรมชาติของพระองค์ ข้าแต่พระราชา ที่ทำให้พระองค์พอพระทัย เมื่อได้เห็นพระกฤษณาถูกนำเข้ามาในที่ประชุม นุ่งผ้าผืนเดียวและมีระดู ขณะที่บุตรแห่งปาณฑุกำลังมองดูอยู่ พระองค์ไม่ควรระลึกถึงเรื่องนั้นเลย
12.16.18
प्रव्राजनं च नगरादजिनैश्च विवासनम् ।
महारण्यनिवासश्च न तस्य स्मर्तुमर्हसि ॥ १२.१६.१८ ॥
การถูกขับออกจากเมือง และการถูกเนรเทศให้นุ่งหนังกวาง รวมทั้งการพำนักอยู่ในป่าใหญ่ พระองค์ก็ไม่ควรระลึกถึงเช่นกัน
12.16.19
जटासुरात्परिक्लेशं चित्रसेनेन चाहवम् ।
सैन्धवाच्च परिक्लेशं कथं विस्मृतवानसि ॥ १२.१६.१९ ॥
ความลำบากที่เกิดจากอสูรชฏาสุระ การรบกับจิตรเสนะ และความลำบากที่เกิดจากสินธวะ พระองค์ลืมสิ่งเหล่านี้ไปได้อย่างไร
12.16.20
पुनरज्ञातचर्यायां कीचकेन पदा वधम् ।
द्रौपद्या राजपुत्र्यांश्च कथं विस्मृतवानसि ॥ १२.१६.२० ॥
การที่กีจกะถีบด้วยเท้าในปีที่ปลอมตัวอยู่ และสิ่งที่เกิดแก่พระนางเทราปที พระราชธิดา พระองค์ลืมสิ่งเหล่านี้ไปได้อย่างไร
12.16.21
यच्च ते द्रोणभीष्माभ्यां युद्धमासीदरिंदम् ।
मनसैकेन योद्धव्यं तत्ते युद्धमुपस्थितम् ॥ १२.१६.२१ ॥
ศัตรูที่ปราบปรามได้ การรบที่เกิดกับโทรณะและภีษมะ ซึ่งต้องรบด้วยจิตใจเพียงดวงเดียว การรบนั้นได้มาปรากฏตรงหน้าท่านแล้ว
12.16.22
यत्र नास्ति शरैः कार्यं न मित्रैर्न च बन्धुभिः ।
आत्मनैकेन योद्धव्यं तत्ते युद्धमुपस्थितम् ॥ १२.१६.२२ ॥
ที่ซึ่งไม่ต้องการลูกศร ไม่ต้องการมิตรหรือญาติ แต่ต้องรบเพียงลำพังกับตนเอง การรบนั้นได้มาปรากฏตรงหน้าท่านแล้ว
12.16.23
तस्मिन्ननिर्जिते युद्धे प्राणान्यदि विमोक्ष्यसे ।
अन्यं देहं समास्थाय ततस्तैरिह योत्स्यसे ॥ १२.१६.२३ ॥
หากท่านปล่อยลมปราณของท่านไปในการรบที่ยังไม่ได้รับชัยชนะนั้น ท่านก็จะถือเอาร่างอีกร่างหนึ่ง แล้วจะได้รบกับพวกเขาอีกที่นี่
12.16.24
यो ह्यनाढ्यः स पतितस्तदुच्छिष्टं तदल्पकम् ।
बह्वपथ्यं बलवतो न किंचित्रायते बलम् ॥ १२.१६.२४ ॥
ผู้ที่ยากจนนั้นตกต่ำ เป็นของเหลือและน้อยนิด อาหารที่ไม่เป็นประโยชน์มากมายย่อมไม่คุ้มครองกำลังใดๆ แก่ผู้แข็งแรง
12.16.25
तस्मादद्यैव गन्तव्यं युध्यस्व भरतर्षभ ।
परमव्यक्तरूपस्य व्यक्तं त्यक्त्वा स्वकर्मभिः ॥ १२.१६.२५ ॥
เพราะฉะนั้น ท่านต้องออกเดินทางในวันนี้เอง จงรบเถิด ผู้เป็นวัวผู้ของพวกภรตะ เพื่อละทิ้งรูปที่ปรากฏด้วยการกระทำของตนเอง เพื่อรูปอันสูงสุดที่ไม่ปรากฏ
12.16.26
तस्मिन्ननिर्जिते युद्धे कामवस्थां गमिष्यसि ।
एतज्जित्वा महाराज कृतकृत्यो भविष्यसि ॥ १२.१६.२६ ॥
หากการรบนั้นยังไม่ได้รับชัยชนะ ท่านจะไปถึงสภาวะที่ท่านปรารถนา มหาราชเอ๋ย เมื่อชนะสิ่งนี้แล้ว ท่านจะเป็นผู้มีกิจสำเร็จแล้ว
12.16.27
एतां बुद्धिं विनिश्चित्य भूतानामागतिं गतिम् ।
पितृपैतामहे वृत्ते शाधि राज्यं यथोचितम् ॥ १२.१६.२७ ॥
เมื่อตั้งความเข้าใจนี้ไว้อย่างมั่นคง รู้การมาและการไปของสรรพสัตว์แล้ว จงปกครองราชอาณาจักรอย่างเหมาะสม ตามแบบแผนของบิดาและปู่ของท่าน
12.16.28
दिष्ट्या दुर्योधनः पापो निहतः सानुगो युधि ।
द्रौपद्याः केशपक्षस्य दिष्ट्या ते पदवीं गताः ॥ १२.१६.२८ ॥
โดยโชคชะตา ทุรโยธน์ผู้ชั่วร้ายถูกสังหารในการรบพร้อมบริวาร โดยโชคชะตา ผู้ที่ปฏิญาณจะถักผมของเทราปทีก็ได้บรรลุจุดหมายของท่านแล้ว
12.16.29
यजस्व वाजिमेधेन विधिवद्दक्षिणावता ।
वयं ते किंकराः पार्थ वासुदेवश्च वीर्यवान् ॥ १२.१६.२९ ॥
จงประกอบอัศวเมธยัญ ตามพิธีอย่างถูกต้อง พร้อมทักษิณาอันอุดม ข้าแต่บุตรของปฤถา พวกเราเป็นผู้รับใช้ของท่าน และพระวาสุเทพผู้ทรงพลังก็เช่นกัน