మహాభారతం · అధ్యాయం 12.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.16.1
अर्जुनस्य वचः श्रुत्वा भीमसेनोऽत्यमर्षणः ।
धैर्यमास्थाय तं ज्येष्ठं भ्राता भ्रातरमब्रवीत् ॥ १२.१६.१ ॥
అర్జునుని మాటలు విని, అత్యంత ఆగ్రహం చెందిన భీమసేనుడు ధైర్యాన్ని పొంది, తన అన్న అయిన ఆ జ్యేష్ఠునితో ఇలా అన్నాడు.
12.16.2
राजन्विदितधर्मोऽसि न तेऽस्त्यविदितं भुवि ।
उपशिक्षाम ते वृत्तं सदैव न च शक्नुमः ॥ १२.१६.२ ॥
రాజా! నీవు ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడవు; భూమిపై నీకు తెలియనిది ఏదీ లేదు. అయినప్పటికీ నీ ప్రవర్తనకు మేము ఎల్లప్పుడూ బోధించాలనుకుంటాం, కానీ సాధ్యపడదు.
12.16.3
न वक्ष्यामि न वक्ष्यामीत्येवं मे मनसि स्थितम् ।
अतिदुःखात्तु वक्ष्यामि तन्निबोध जनाधिप ॥ १२.१६.३ ॥
'చెప్పను, చెప్పను' అని నా మనసులో నిలిచి ఉంది; అయినా అత్యంత దుఃఖంతో చెబుతాను. జనాధిపా, దానిని వినుము.
12.16.4
भवतः संप्रमोहेन सर्वं संशयितं कृतम् ।
विक्लबत्वं च नः प्राप्तमबलत्वं तथैव च ॥ १२.१६.४ ॥
నీ తీవ్ర మోహం వల్ల అంతా సందేహాస్పదమైంది; మాకు కూడా చలనం, బలహీనత కలిగాయి.
12.16.5
कथं हि राजा लोकस्य सर्वशास्त्रविशारदः ।
मोहमापद्यसे दैन्याद्यथा कापुरुषस्तथा ॥ १२.१६.५ ॥
సర్వ శాస్త్రాలలో నిపుణుడవైన, లోకానికి రాజువైన నీవు, పిరికివాడిలా దైన్యం వల్ల ఎలా మోహంలో పడుతున్నావు?
12.16.6
आगतिश्च गतिश्चैव लोकस्य विदिता तव ।
आयत्यां च तदात्वे च न तेऽस्त्यविदितं प्रभो ॥ १२.१६.६ ॥
లోక రాక, పోకలు రెండూ నీకు తెలుసు; భవిష్యత్తులోనూ వర్తమానంలోనూ నీకు తెలియనిది ఏదీ లేదు, ఓ ప్రభూ.
12.16.7
एवं गते महाराज राज्यं प्रति जनाधिप ।
हेतुमात्रं तु वक्ष्यामि तमिहैकमनाः श्रृणु ॥ १२.१६.७ ॥
ఇలా ఉన్న పరిస్థితిలో, ఓ మహారాజా, రాజ్యం గురించి, ఓ జనాధిపా, నేను కేవలం కారణాన్ని చెబుతాను; దానిని ఇక్కడ ఏకాగ్రచిత్తంతో విను.
12.16.8
द्विविधो जायते व्याधिः शारीरो मानसस्तथा ।
परस्परं तयोर्जन्म निर्द्वन्द्वं नोपलभ्यते ॥ १२.१६.८ ॥
రోగం రెండు విధాలుగా పుడుతుంది: శరీర సంబంధమైనది, మానసికమైనది; ఈ రెండింటి జననం పరస్పరం ఆధారపడుతుంది, జంటలేకుండా అది కనిపించదు.
12.16.9
शारीराज्जायते व्याधिर्मानसो नात्र संशयः ।
मानसाज्जायते व्याधिः शारीर इति निश्चयः ॥ १२.१६.९ ॥
శరీరం నుండి రోగం పుడుతుంది; మానసిక రోగంలో ఇందులో సందేహం లేదు. మనస్సు నుండి రోగం పుడుతుంది; శరీర రోగం అన్నది నిశ్చయం.
12.16.10
शारीरमानसे दुःखे योऽतीते त्वनुशोचति ।
दुःखेन लभते दुःखं द्वावनर्थौ च विन्दति ॥ १२.१६.१० ॥
శరీర మానసిక దుఃఖంలో, గతించిన దానిని గురించి శోకించేవాడు దుఃఖంతో దుఃఖాన్ని పొందుతాడు; రెండు అనర్థాలను పొందుతాడు.
12.16.11
शीतोष्णे चैव वायुश्च त्रयः शारीरजा गुणाः ।
तेषां गुणानां साम्यं यत्तदाहुः स्वस्थलक्षणम् ॥ १२.१६.११ ॥
చలి, వేడి, వాయువు — ఈ మూడు శరీరంలో పుట్టే గుణాలు; ఆ గుణాల సమతుల్యతను ఆరోగ్య లక్షణం అంటారు.
12.16.12
तेषामन्यतमोद्रेके विधानमुपदिश्यते ।
उष्णेन बाध्यते शीतं शीतेनोष्णं प्रबाध्यते।
उभाभ्यां बाध्यते वायुर्विधानमिदमुच्यते ॥ १२.१६.१२ ॥
వీటిలో ఏదైనా ఒకటి అధికమైతే దాని పరిహారం చెప్పబడుతుంది: వేడితో చలి అణచబడుతుంది; చలితో వేడి అణచబడుతుంది; రెండింటితోనూ వాయువు అణచబడుతుంది — ఇదే విధానం అని చెప్పబడుతుంది.
12.16.13
सत्वं रजस्तय इति मानसाः स्युस्त्रयो गुणाः ।
तेषां गुणानां साम्यं यत्तदाहुः स्वस्थलक्षणम् ॥ १२.१६.१३ ॥
సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనేవి మనసుకు చెందిన మూడు గుణాలు. ఈ గుణాల సమత్వమే స్వస్థ లక్షణమని అంటారు.
12.16.14
तेषामन्यतमोद्रेके विधानमुपदिश्यते ।
हर्षेण बाध्यते शोको हर्षः शोकेन बाध्यते।
उभाभ्यां बाध्यते मोहो विधानमिदमुच्यते ॥ १२.१६.१४ ॥
వీటిలో ఏదైనా ఒకటి అధికమైనప్పుడు దాని ఉపాయం చెప్పబడుతుంది. ఆనందంతో శోకం అణచబడుతుంది; శోకంతో ఆనందం అణచబడుతుంది. రెండింటితో మోహం అణచబడుతుంది — ఇదే ఉపాయమని చెప్పబడుతుంది.
12.16.15
कश्चित्सुखे वर्तमानो दुःखस्य स्मर्तुमिच्छति ।
कश्चिद्दुःखे वर्तमानः सुखस्य स्मर्तुमिच्छति ॥ १२.१६.१५ ॥
కొందరు సుఖంలో ఉన్నప్పుడు దుఃఖాన్ని గుర్తు చేసుకోవాలనుకుంటారు. కొందరు దుఃఖంలో ఉన్నప్పుడు సుఖాన్ని గుర్తు చేసుకోవాలనుకుంటారు.
12.16.16
स त्वं न दुःखी दुःखस्य न सुखी च सुखस्य च ।
नादुःखी दुःखभागस्य नासुखी च सुखस्य च।
स्मर्तुमर्हसि कौरव्य दिष्टं हि बलवत्तरम् ॥ १२.१६.१६ ॥
నీవు దుఃఖంలో దుఃఖితుడవు కావు, సుఖంలో సుఖితుడవు కావు. దుఃఖభాగంతో దుఃఖించక, సుఖంతో సుఖించక ఉండటమే నీవు గుర్తుంచుకోవాలి, ఓ కౌరవ్యా; విధి అత్యంత బలవత్తరమైనది.
12.16.17
अथवा ते स्वभावोऽयं येन पार्थिव तुष्यसे ।
दृष्ट्वा सभागतां कृष्णामेकवस्त्रां रजस्वलाम्।
मिषतां पाण्डुपुत्राणां न तस्य स्मर्तुमर्हसि ॥ १२.१६.१७ ॥
లేదా రాజా, ఇది నీ స్వభావం; దీనితోనే నీవు సంతోషిస్తావు. పాండు కుమారులు చూస్తుండగా, ఒకే వస్త్రంలో, రజస్వల స్థితిలో ఉన్న కృష్ణను సభలోకి తీసుకురావడాన్ని చూసి — దాన్ని నీవు స్మరించకూడదు.
12.16.18
प्रव्राजनं च नगरादजिनैश्च विवासनम् ।
महारण्यनिवासश्च न तस्य स्मर्तुमर्हसि ॥ १२.१६.१८ ॥
నగరం నుండి బహిష్కరణ, జింకచర్మాలు ధరించి అరణ్యవాసం, మహారణ్యంలో నివాసం — వాటినీ నువ్వు స్మరించకూడదు.
12.16.19
जटासुरात्परिक्लेशं चित्रसेनेन चाहवम् ।
सैन्धवाच्च परिक्लेशं कथं विस्मृतवानसि ॥ १२.१६.१९ ॥
జటాసురుని వల్ల కలిగిన కష్టం, చిత్రసేనునితో యుద్ధం, సైంధవుని వల్ల కలిగిన కష్టం — వాటిని నువ్వెలా మరిచావు?
12.16.20
पुनरज्ञातचर्यायां कीचकेन पदा वधम् ।
द्रौपद्या राजपुत्र्यांश्च कथं विस्मृतवानसि ॥ १२.१६.२० ॥
అజ్ఞాతవాస సమయంలో కీచకుడు కాలితో తన్నిన దెబ్బ, రాజకుమారి ద్రౌపదికి జరిగినది — వాటిని నువ్వెలా మరిచావు?
12.16.21
यच्च ते द्रोणभीष्माभ्यां युद्धमासीदरिंदम् ।
मनसैकेन योद्धव्यं तत्ते युद्धमुपस्थितम् ॥ १२.१६.२१ ॥
శత్రువులను జయించువాడా! ద్రోణ భీష్ముల తో నీకు జరిగిన యుద్ధం, ఏకాగ్ర మనస్సుతో పోరాడవలసినది — ఆ యుద్ధమే ఇప్పుడు నీ ముందుకు వచ్చింది.
12.16.22
यत्र नास्ति शरैः कार्यं न मित्रैर्न च बन्धुभिः ।
आत्मनैकेन योद्धव्यं तत्ते युद्धमुपस्थितम् ॥ १२.१६.२२ ॥
బాణాలు, మిత్రులు, బంధువులు అవసరం లేని, ఒంటరిగా మాత్రమే పోరాడవలసిన — ఆ యుద్ధమే ఇప్పుడు నీ ముందుకు వచ్చింది.
12.16.23
तस्मिन्ननिर्जिते युद्धे प्राणान्यदि विमोक्ष्यसे ।
अन्यं देहं समास्थाय ततस्तैरिह योत्स्यसे ॥ १२.१६.२३ ॥
ఓడించబడని ఆ యుద్ధంలో నువ్వు ప్రాణాలు విడిస్తే, మరో దేహాన్ని ధరించి అక్కడ వారితో మళ్ళీ పోరాడతావు.
12.16.24
यो ह्यनाढ्यः स पतितस्तदुच्छिष्टं तदल्पकम् ।
बह्वपथ्यं बलवतो न किंचित्रायते बलम् ॥ १२.१६.२४ ॥
ధనహీనుడు పతితుడు; అతడు ఉచ్ఛిష్టుడు, అల్పుడు. బలవంతునికి అపథ్యమైన అధిక ఆహారం ఏ బలాన్నీ కాపాడదు.
12.16.25
तस्मादद्यैव गन्तव्यं युध्यस्व भरतर्षभ ।
परमव्यक्तरूपस्य व्यक्तं त्यक्त्वा स्वकर्मभिः ॥ १२.१६.२५ ॥
కాబట్టి ఈ రోజే వెళ్ళాలి; భరతర్షభా, యుద్ధం చేయి. పరమ అవ్యక్త రూపం కోసం, వ్యక్తాన్ని స్వకర్మలతో విడిచి.
12.16.26
तस्मिन्ननिर्जिते युद्धे कामवस्थां गमिष्यसि ।
एतज्जित्वा महाराज कृतकृत्यो भविष्यसि ॥ १२.१६.२६ ॥
ఆ జయింపబడని యుద్ధంలో నువ్వు కోరిన స్థితికి చేరుకుంటావు. మహారాజా, దీనిని జయించి కృతకృత్యుడవు అవుతావు.
12.16.27
एतां बुद्धिं विनिश्चित्य भूतानामागतिं गतिम् ।
पितृपैतामहे वृत्ते शाधि राज्यं यथोचितम् ॥ १२.१६.२७ ॥
ఈ బుద్ధిని నిశ్చయించి, ప్రాణుల రాకపోకలను తెలుసుకొని, తండ్రులు తాతల ఆచారంలో, యథోచితంగా రాజ్యాన్ని పాలించు.
12.16.28
दिष्ट्या दुर्योधनः पापो निहतः सानुगो युधि ।
द्रौपद्याः केशपक्षस्य दिष्ट्या ते पदवीं गताः ॥ १२.१६.२८ ॥
అదృష్టవశాత్తు పాపి దుర్యోధనుడు తన అనుచరులతో యుద్ధంలో హతుడయ్యాడు. అదృష్టవశాత్తు ద్రౌపది కేశపక్షాన్ని ప్రతిజ్ఞ చేసినవారు నీ మార్గాన్ని చేరారు.
12.16.29
यजस्व वाजिमेधेन विधिवद्दक्षिणावता ।
वयं ते किंकराः पार्थ वासुदेवश्च वीर्यवान् ॥ १२.१६.२९ ॥
అశ్వమేధ యాగంతో విధిప్రకారం దక్షిణలతో యజ్ఞం చేయి. పార్థా, మేము నీ సేవకులం; పరాక్రమశాలి వాసుదేవుడూ అంతే.