મહાભારત · અધ્યાય 12.162

12.162.1

आनृशंस्यं विजानामि दर्शनेन सतां सदा ।
नृशंसान्न विजानामि तेषां कर्म च भारत ॥ १२.१६२.१ ॥

સજ્જનોને જોઈને હું હંમેશાં કરુણા ઓળખું છું; પરંતુ ક્રૂર લોકોને અને તેમના કર્મને હું ઓળખતો નથી, હે ભારત.

कण्टकान्कूपमग्निं च वर्जयन्ति यथा नराः ।
तथा नृशंसकर्माणं वर्जयन्ति नरा नरम् ॥ १२.१६२.२ ॥

કાંટા, કૂવા અને અગ્નિને જેમ માણસો ટાળે છે, તેમ ક્રૂર કર્મ કરનાર માણસને માણસો ટાળે છે.

नृशंसो दह्यते व्यक्तं प्रेत्य चेह च भारत ।
तस्मात्त्वं ब्रूहि कौरव्य तस्य धर्मविनिश्चयम् ॥ १२.१६२.३ ॥

ક્રૂર માણસ અહીં અને મૃત્યુ પછી પણ નિશ્ચિતપણે બળે છે. તેથી, હે કૌરવ્ય, તેના વિશે ધર્મનો નિશ્ચય કહો.

स्पृहाऽस्यान्तर्गता चैव विदितार्था च कर्मणाम् ।
आक्रोष्टा क्रुश्यते चैव बन्धिता बध्यते स च ॥ १२.१६२.४ ॥

તેના અંતરમાં લાલસા છુપાયેલી રહે છે; તે કર્મોનો હેતુ જાણનારો હોય છે. નિંદા કરનાર નિંદાય છે; બાંધનાર પોતે બંધાય છે.

दत्तानुकीर्तिर्विषमः क्षुद्रो नैकृतिकः शठः ।
असंभोगी च मानी च तथा सङ्गी विकत्थनः ॥ १२.१६२.५ ॥

જે પોતે આપેલા દાનનું વારંવાર વર્ણન કરે છે, વિષમ, ક્ષુદ્ર, કપટી, શઠ, એકલા ભોગ કરનાર, અભિમાની, આસક્ત અને આત્મપ્રશંસા કરનાર.

सर्वातिशङ्की पुरुषो बलीशः कृपणोऽथवा ।
वर्गप्रशंसीं सततमाश्रमद्वेपसंकरी ॥ १२.१६२.६ ॥

જે માણસ સૌ પર અતિશય શંકા કરે છે, બળના ગર્વમાં રહે છે અથવા કૃપણ છે, સદા પોતાના વર્ગની પ્રશંસા કરે છે અને આશ્રમોને દ્વેષથી ભેળવી દે છે.

हिंसाविकारी सततमविशेषगुणागुणः ।
बह्वलीको मनस्वी च लुब्धोऽत्यर्थं नृशंसकृत् ॥ १२.१६२.७ ॥

જે સદા હિંસામાં વિકાર રાખે છે, ગુણ અને દોષ વચ્ચે ભેદ કરતો નથી, અત્યંત જૂઠો છે, મનસ્વી હોવા છતાં અતિ લોભી અને ક્રૂર કર્મ કરનાર છે.

धर्मशीलं गुणोपेतं पाप इत्यवगच्छति ।
आत्मशीलोपमानेन न विश्वसिति कस्यचित् ॥ १२.१६२.८ ॥

ધર્મશીલ અને ગુણસંપન્ન માણસને પણ તે પાપી માને છે; પોતાના સ્વભાવને માપદંડ બનાવીને કોઈ પર વિશ્વાસ કરતો નથી.

परेषां यत्र दोपः स्यात्तद्गुह्यं संप्रकाशयेत् ।
समानेष्वेव दोपेषु वृत्त्यर्थमुपघातयेत् ॥ १२.१६२.९ ॥

બીજાઓમાં દોષ હોય ત્યાં તે ગુપ્ત વાત પ્રગટ કરી દેવી; સમાન દોષો હોય ત્યારે પણ જીવિકા માટે તેમનો ઉપયોગ કરીને નુકસાન કરવું.

तथोपकारिणं चैव मन्यते वञ्चितं परम् ।
दत्त्वाऽपि च धनं काले संतपत्युपकारिणे ॥ १२.१६२.१० ॥

એ જ રીતે ઉપકાર કરનારને પણ તે બીજાથી છેતરાયેલો માને છે; યોગ્ય સમયે ઉપકારીને ધન આપ્યા પછી પણ તે સંતાપ કરે છે.

भक्ष्यं पेयमथालेह्यं यच्चान्यत्साधु भोजनम् ।
प्रेक्षमाणेषु योऽश्नीयान्नृशंसमिति तं वदेत् ॥ १२.१६२.११ ॥

ખાવા યોગ્ય, પીવા યોગ્ય, ચાટવા યોગ્ય અને બીજું ઉત્તમ ભોજન, બીજાઓ જોતા હોય ત્યારે જે એકલો ખાય છે, તેને ક્રૂર કહેવો જોઈએ.

ब्राह्मणेभ्यः प्रदायाग्रं यः सुहृद्भिः सहाश्नुते ।
स प्रेत्य लभते स्वर्गमिह चानन्त्यमश्नुते ॥ १२.१६२.१२ ॥

બ્રાહ્મણોને પ્રથમ ભાગ આપીને જે મિત્રો સાથે ભોજન કરે છે, તે મૃત્યુ પછી સ્વર્ગ પામે છે; અહીં પણ અનંત ફળ ભોગવે છે.

एष ते भरतश्रेष्ठ नृशंसः परिकीर्तितः ।
सदा विवर्जनीयो हि पुरुषेण बुभूषता ॥ १२.१६२.१३ ॥

હે ભરતશ્રેષ્ઠ, આ નિર્દય માણસનું તને વર્ણન કરાયું છે. જે કલ્યાણ ઇચ્છે તેણે એને સદા ટાળવો જોઈએ.