ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.162

12.162.1

आनृशंस्यं विजानामि दर्शनेन सतां सदा ।
नृशंसान्न विजानामि तेषां कर्म च भारत ॥ १२.१६२.१ ॥

ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ସର୍ବଦା କରୁଣା ଜାଣେ; କିନ୍ତୁ ନିଷ୍ଠୁରମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ କର୍ମକୁ ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ, ହେ ଭରତ।

कण्टकान्कूपमग्निं च वर्जयन्ति यथा नराः ।
तथा नृशंसकर्माणं वर्जयन्ति नरा नरम् ॥ १२.१६२.२ ॥

କଣ୍ଟା, କୂଅ ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ଯେପରି ଲୋକେ ଏଡ଼ାନ୍ତି, ସେପରି ନିଷ୍ଠୁର କର୍ମକାରୀ ମଣିଷକୁ ମଣିଷ ଏଡ଼ାଏ।

नृशंसो दह्यते व्यक्तं प्रेत्य चेह च भारत ।
तस्मात्त्वं ब्रूहि कौरव्य तस्य धर्मविनिश्चयम् ॥ १२.१६२.३ ॥

ନିଷ୍ଠୁର ମଣିଷ ଏଠାରେ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ଜଳେ। ଅତଏବ, ହେ କୌରବ୍ୟ, ତା’ ବିଷୟରେ ଧର୍ମର ନିଶ୍ଚୟ କୁହ।

स्पृहाऽस्यान्तर्गता चैव विदितार्था च कर्मणाम् ।
आक्रोष्टा क्रुश्यते चैव बन्धिता बध्यते स च ॥ १२.१६२.४ ॥

ତା’ ଭିତରେ ଲୋଭ ଲୁଚି ରହେ; ସେ କର୍ମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜାଣେ। ଗାଳି ଦେଉଥିବା ଗାଳି ଖାଏ; ବାନ୍ଧୁଥିବା ନିଜେ ବନ୍ଧା ପଡ଼େ।

दत्तानुकीर्तिर्विषमः क्षुद्रो नैकृतिकः शठः ।
असंभोगी च मानी च तथा सङ्गी विकत्थनः ॥ १२.१६२.५ ॥

ଯେ ନିଜର ଦାନର ବାରମ୍ବାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ, ଅସମାନ, କ୍ଷୁଦ୍ର, ପ୍ରବଞ୍ଚକ, ଶଠ, ଏକାକୀ ଭୋଗକାରୀ, ଅହଙ୍କାରୀ, ଆସକ୍ତ ଓ ଆତ୍ମପ୍ରଶଂସକ।

सर्वातिशङ्की पुरुषो बलीशः कृपणोऽथवा ।
वर्गप्रशंसीं सततमाश्रमद्वेपसंकरी ॥ १२.१६२.६ ॥

ଯେ ମଣିଷ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତ୍ୟଧିକ ସନ୍ଦେହ କରେ, ବଳର ଗର୍ବରେ ରହେ ବା କୃପଣ, ସର୍ବଦା ନିଜ ବର୍ଗକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ ଏବଂ ଆଶ୍ରମ ପ୍ରତି ବିଦ୍ବେଷ କରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମିଶାଇଦିଏ।

हिंसाविकारी सततमविशेषगुणागुणः ।
बह्वलीको मनस्वी च लुब्धोऽत्यर्थं नृशंसकृत् ॥ १२.१६२.७ ॥

ଯିଏ ସର୍ବଦା ହିଂସାରେ ବିକାର ରଖେ, ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ କରେ ନାହିଁ, ଅତି ମିଥ୍ୟାବାଦୀ, ମନସ୍ବୀ ହେଲେ ହେଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲୋଭୀ ଏବଂ ନୃଶଂସ କର୍ମ କରେ।

धर्मशीलं गुणोपेतं पाप इत्यवगच्छति ।
आत्मशीलोपमानेन न विश्वसिति कस्यचित् ॥ १२.१६२.८ ॥

ଧର୍ମଶୀଳ ଓ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ପାପୀ ବୋଲି ଭାବେ; ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ମାପଦଣ୍ଡ କରି କାହାକୁ ବି ବିଶ୍ୱାସ କରେ ନାହିଁ।

परेषां यत्र दोपः स्यात्तद्गुह्यं संप्रकाशयेत् ।
समानेष्वेव दोपेषु वृत्त्यर्थमुपघातयेत् ॥ १२.१६२.९ ॥

ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୋଷ ଥିଲେ ସେହି ଗୋପନ କଥା ପ୍ରକାଶ କରିଦେବା ଉଚିତ; ସମାନ ଦୋଷରେ ମଧ୍ୟ ଜୀବିକା ପାଇଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରି କ୍ଷତି କରିବା ଉଚିତ।

तथोपकारिणं चैव मन्यते वञ्चितं परम् ।
दत्त्वाऽपि च धनं काले संतपत्युपकारिणे ॥ १२.१६२.१० ॥

ସେହିପରି ଉପକାରୀକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତାରିତ ବୋଲି ଭାବେ; ଉଚିତ ସମୟରେ ଉପକାରୀକୁ ଧନ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସନ୍ତାପ କରେ।

भक्ष्यं पेयमथालेह्यं यच्चान्यत्साधु भोजनम् ।
प्रेक्षमाणेषु योऽश्नीयान्नृशंसमिति तं वदेत् ॥ १२.१६२.११ ॥

ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ, ପିଇବା ଯୋଗ୍ୟ, ଚାଟିବା ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ, ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ ଯିଏ ନିଜେ ଖାଏ, ତାକୁ ନୃଶଂସ କୁହାଯିବା ଉଚିତ।

ब्राह्मणेभ्यः प्रदायाग्रं यः सुहृद्भिः सहाश्नुते ।
स प्रेत्य लभते स्वर्गमिह चानन्त्यमश्नुते ॥ १२.१६२.१२ ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଥମ ଭାଗ ଦେଇ ଯିଏ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ; ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଭୋଗ କରେ।

एष ते भरतश्रेष्ठ नृशंसः परिकीर्तितः ।
सदा विवर्जनीयो हि पुरुषेण बुभूषता ॥ १२.१६२.१३ ॥

ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦୟ ମଣିଷ ତୁମକୁ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଯେ କଲ୍ୟାଣ ଚାହେଁ, ତାକୁ ଏହାଠାରୁ ସର୍ବଦା ଦୂରେଇ ରହିବା ଉଚିତ।