મહાભારત · અધ્યાય 12.164
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.164.1
कथान्तरमथासाद्य स्वङ्गयुद्धविशारदः ।
नकुलः शरतल्पस्थमिदमाह पितामहाम् ॥ १२.१६४.१ ॥
પછી બીજા વિષય પર આવીને, તલવારયુદ્ધમાં કુશળ નકુલે બાણશય્યા પર પડેલા પિતામહને આ કહ્યું.
12.164.2
धनुः प्रहरणं श्रेष्ठमितिवादः पितामह ।
मतस्तु मम धर्मज्ञः खङ्ग एव सुसंशितः ॥ १२.१६४.२ ॥
હે પિતામહ, ધનુષ્ય શ્રેષ્ઠ શસ્ત્ર છે એમ કહેવાય છે; પણ હે ધર્મજ્ઞ, મારા મતે સારી રીતે ધાર કાઢેલી તલવાર જ શ્રેષ્ઠ છે.
12.164.3
छिन्ने च कार्मुके राजन्प्रक्षीणेषु शरेषु च ।
खङ्गेन शक्यते योद्धुमात्मानं परिरक्षितुम् ॥ १२.१६४.३ ॥
હે રાજન, ધનુષ્ય તૂટી જાય અને બાણ ખૂટી જાય ત્યારે તલવારથી લડીને પોતાનું રક્ષણ કરી શકાય છે.
12.164.4
शरासनधरांश्चैव गदाशक्तिधरांस्तदा ।
एकः खङ्गधरो वीरः समर्थः प्रतिबाधितुम् ॥ १२.१६४.४ ॥
ધનુર્ધારીઓ, ગદા અને શક્તિ ધારણ કરનારાઓને પણ ત્યારે એકલો તલવારધારી વીર રોકવા સમર્થ છે.
12.164.5
अत्र मे संशयश्चैव कौतूहलमतीव च ।
किंस्वित्प्रहरणं श्रेष्ठं सर्वयुद्धेषु पार्थिव ॥ १२.१६४.५ ॥
આમાં મને સંશય અને ઘણી જિજ્ઞાસા છે: હે રાજન, બધાં યુદ્ધોમાં કયું શસ્ત્ર શ્રેષ્ઠ છે?
12.164.6
कथं चोत्पादितः खङ्गः कस्मै चार्थाय केन वा ।
पूर्वाचार्यं च खङ्गस्य प्रव्रवीहि पितामह ॥ १२.१६४.६ ॥
તલવાર કેવી રીતે ઉત્પન્ન થઈ, કયા હેતુથી, કોના દ્વારા? હે પિતામહ, તલવારના પૂર્વાચાર્ય કોણ હતા તે કહો.
12.164.7
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा माद्रीपुत्रस्य धीमतः ।
स्वरकौशलसंयुक्तं सूक्ष्मचित्रार्थवत्सुखम् ॥ १२.१६४.७ ॥
બુદ્ધિમાન માદ્રીપુત્રનું એ વચન સાંભળીને, જે સ્વરકૌશલ્યથી યુક્ત, સૂક્ષ્મ, વિચિત્ર અર્થવાળું અને સુખદ હતું.
12.164.8
ततस्तस्योत्तरं वाक्यं स्वरवर्णोपपादितम् ।
शिक्षया चोपपन्नाय द्रोणशिष्याय पृच्छते ॥ १२.१६४.८ ॥
પછી સ્વર અને વર્ણોથી સિદ્ધ થયેલું તેનું ઉત્તર વાક્ય, શિક્ષણથી સંપન્ન એવા દ્રોણશિષ્ય દ્વારા પૂછાતાં કહેવાયું.
12.164.9
उवाच सर्वधर्मज्ञो धनुर्वेदस्य पारगः ।
शरतल्पगतो भीष्मो नकुलाय महात्मने ॥ १२.१६४.९ ॥
સર્વ ધર્મજ્ઞ, ધનુર્વેદમાં પારંગત, બાણશય્યા પર સૂતેલા ભીષ્મે મહાત્મા નકુલને કહ્યું.
12.164.11
तत्त्वं शृणुष्व माद्रेय यथैतत्परिपृच्छसि ।
सलिलैकार्णवं तात पुरा सर्वमभूदिदम्।
अप्रज्ञातमनाकाशमनिर्देश्यमहीतलम् ॥ १२.१६४.११ ॥
તો હે માદ્રેય, તું પૂછે છે તેમ આ સાંભળ. હે તાત, પહેલાં આ બધું એક જ જળનો મહાસાગર હતું; આકાશ નહોતું, ઓળખી શકાય એવું નહોતું, બતાવી શકાય એવી પૃથ્વીતળ પણ નહોતી.
12.164.12
तमस्संवृतमस्पर्शमतिगम्भीरदर्शनम् ।
निःशब्दं चाप्रमेयं च तत्र जज्ञे पितामहः ॥ १२.१६४.१२ ॥
અંધકારથી આવૃત, અસ્પર્શ્ય, અત્યંત ગંભીર દેખાવવાળું, શબ્દરહિત અને અપ્રમેય — ત્યાં પિતામહ ઉત્પન્ન થયા.
12.164.13
सोऽसृजद्वायुमग्निं च भास्करं चापि वीर्यवान् ।
आकाशममृजच्चोर्ध्वमध्नो भूमिं च नैर्ऋतिम् ॥ १२.१६४.१३ ॥
તે પરાક્રમીએ વાયુ, અગ્નિ અને સૂર્યનું સર્જન કર્યું; આકાશનું સર્જન કર્યું; ઉપર-નીચેની ભૂમિ અને નૈર્ઋતિ (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) દિશાનું પણ સર્જન કર્યું.
12.164.14
ततः सचन्द्रतारं च नक्षत्राणि ग्रहांस्तथा ।
संवत्सरानहोरात्रानृतूनथ लवान्क्षणान्। ॥ १२.१६४.१४ ॥
પછી ચંદ્ર અને તારાઓ સહિત નક્ષત્રો, ગ્રહો, વર્ષો, દિવસ-રાત, ઋતુઓ, લવ અને ક્ષણો (રચ્યાં).
12.164.15
ततः शरीरं लोकस्थं स्थापयित्वा पितामहः ।
जनयामास भगवान्पुत्रानुत्तमतेजसः। ॥ १२.१६४.१५ ॥
પછી લોકમાં સ્થિત શરીરની સ્થાપના કરીને ભગવાન પિતામહે ઉત્તમ તેજવાળા પુત્રોને જન્મ આપ્યો.
12.164.16
मरीचिं भृगुमत्रिं च पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् ।
वसिष्ठाङ्गिरसौ चोभौ भरद्वाजं तथैव च ॥ १२.१६४.१६ ॥
મરીચિ, ભૃગુ, અત્રિ, પુલસ્ત્ય, પુલહ, ક્રતુ, વસિષ્ઠ અને બંને અંગિરસ, તથા ભારદ્વાજ (જન્મ્યા).
12.164.17
प्रजापतिस्तथा दक्षः कन्याः षष्टिमजीजनात् ।
ताश्च ब्रह्मर्पीन्सर्वान्प्रजार्थं प्रतिपेदिरे ॥ १२.१६४.१७ ॥
પ્રજાપતિ દક્ષે પણ સાઠ કન્યાઓને જન્મ આપ્યો; તેમણે પ્રજા માટે સર્વ બ્રહ્મર્ષિઓને સ્વીકાર્યા.
12.164.18
ताभ्यो विश्वानि भूतानि देवाः पितृगणास्तथा ।
गन्धर्वाप्सरसश्चैव रक्षासि विविधानि च ॥ १२.१६४.१८ ॥
તેમનાથી સર્વ પ્રાણીઓ, દેવો, પિતૃગણો, ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ, તેમજ વિવિધ રાક્ષસો ઉત્પન્ન થયા.
12.164.19
पतत्रिमृगमीनाश्च गावश्चैव महोरगाः ।
नानाकृतिबलाश्चान्ये जलक्षितिविचारिणः ॥ १२.१६४.१९ ॥
પક્ષીઓ, મૃગો, માછલીઓ, ગાયો અને મહાસર્પો, તથા અનેક રૂપ અને બળવાળા, જળ અને ભૂમિ પર વિચરતા અન્ય પ્રાણીઓ પણ (ઉત્પન્ન થયા).
12.164.20
उद्भिज्जाः स्वेदजाश्चैव साण्डजाश्च जरायुजाः ।
अज्ञे तात जगत्सर्वं तथा स्थावरजङ्गमम् ॥ १२.१६४.२० ॥
હે તાત, ઉદ્ભિજ્જ, સ્વેદજ, અંડજ અને જરાયુજ — સ્થાવર-જંગમ સમગ્ર જગત.
12.164.21
अतः सर्गमिमं कृत्वा सर्वलोकपितामहः ।
अश्वतं वेदपठितं धर्मं च जुजुपे पुनः ॥ १२.१६४.२१ ॥
તેથી આ સર્જન કરીને સર્વલોકપિતામહે વેદોમાં પઠિત શાશ્વત ધર્મનો ફરી આશ્રય લીધો.
12.164.22
स्मन्धर्मे स्थिता देवाः सहाचार्यपुरोहिताः ।
…त्या वसवो रुद्राः ससाध्या मरुदश्विनः। ॥ १२.१६४.२२ ॥
સ્મન્ધર્મમાં સ્થિત દેવો, આચાર્યો અને પુરોહિતો સહિત… …ત્ય, વસુઓ, રુદ્રો, સાધ્યો સહિત મરુતો અને અશ્વિનીકુમારો.
12.164.23
भृ…त्र्यङ्गिरसः सिद्धाः कश्यपश्च तपोधनाः ।
वष्ठगौतमागस्त्यास्तथा नारदपर्वतौ ॥ १२.१६४.२३ ॥
ભૃ…ત્ર્ય, અંગિરસો, સિદ્ધો, તપોધન કશ્યપ; વસિષ્ઠ, ગૌતમ, અગસ્ત્ય તથા નારદ અને પર્વત.
12.164.24
क्रयो बालखिल्याश्च प्रभासाः सिकतास्तथा ।
घृगाच्या सोमवायव्या वैश्वानरमरीचिपाः ॥ १२.१६४.२४ ॥
ક્રય, બાલખિલ્ય, પ્રભાસ, સિકત તથા…ગાચ્ય, સોમ, વાયવ્ય, વૈશ્વાનર અને મરીચિપ.
12.164.25
करूपाश्चैव हंसाश्च ऋषयो वाऽग्नियोनयः ।
…पप्रस्थाः पृश्नयश्च स्थिता ब्रह्मानुशासने ॥ १२.१६४.२५ ॥
કરૂપ, હંસ, અગ્નિયોનિ ઋષિઓ; …પ્રસ્થ તથા પૃશ્નિ — આ સૌ બ્રહ્માના અનુશાસનમાં સ્થિત છે.
12.164.26
दानवेन्द्रास्त्वतिक्रम्य तत्पितामहशासनम् ।
धर्मस्यापनयं चक्रुः क्रोधलोभसमन्विताः ॥ १२.१६४.२६ ॥
પરંતુ દાનવેન્દ્રોએ પોતાના પિતામહની આજ્ઞાનું ઉલ્લંઘન કરીને, ક્રોધ અને લોભથી યુક્ત થઈ ધર્મનો નાશ કર્યો.
12.164.27
हिरण्यकशिपुश्चैव हिरण्याक्षो विरोचनः ।
शम्बरो विप्रचित्तिश्च प्रह्लादो नमुचिर्बलिः ॥ १२.१६४.२७ ॥
હિરણ્યકશિપુ, હિરણ્યાક્ષ, વિરોચન, શંબર, વિપ્રચિત્તિ, પ્રહ્લાદ, નમુચિ અને બલિ પણ (તેમનામાં હતા).
12.164.28
एते चान्ये च बहवः सगणा दैत्यदानवाः ।
धर्मसेतुमतिक्रम्य रेमिरेऽधर्मनिश्चयाः ॥ १२.१६४.२८ ॥
આ અને બીજા ઘણા, ગણો સહિત દૈત્ય-દાનવો, ધર્મસેતુનું ઉલ્લંઘન કરીને, અધર્મમાં નિશ્ચય રાખીને આનંદ માણવા લાગ્યા.
12.164.29
सर्वे तुल्याभिजातीया यथा देवास्तथा वयम् ।
इत्येवं हेतुमास्थाय स्पर्धमानाः सुरर्षिभिः ॥ १२.१६४.२९ ॥
"આપણે બધા દેવોની જેમ સમાન ઉચ્ચ કુળના છીએ" એ કારણ લઈને તેઓ દેવો અને ઋષિઓ સાથે સ્પર્ધા કરવા લાગ્યા.
12.164.30
न प्रियं नाप्यनुक्रोशं चक्रुर्भूतेषु भारत ।
त्रीनुपायानतिक्रम्य दण्डेन रुरुधुः प्रजाः ॥ १२.१६४.३० ॥
હે ભારત! તેમણે જીવો પ્રત્યે પ્રેમ કે કરુણા દર્શાવી નહીં; ત્રણ ઉપાયોનું ઉલ્લંઘન કરીને દંડબળથી પ્રજાને પીડવા લાગ્યા.
12.164.31
न जग्मुः संविदं तैश्च दर्पादसुरसत्तमाः ।
अथ वै भगवान्ब्रह्मा सर्वलोकनमस्कृतः ॥ १२.१६४.३१ ॥
અભિમાનથી તે શ્રેષ્ઠ અસુરો તેમની સાથે સમજૂતી ન કરી શક્યા. ત્યારે સર્વલોકવંદિત ભગવાન બ્રહ્મા...
12.164.32
तदा हिमवतः पृष्ठे सुरम्ये पद्मतारके ।
शतयोजनविस्तारे मणिमुक्ताचयाचिते ॥ १२.१६४.३२ ॥
ત્યારે હિમાલયની પીઠ પર, સુરમ્ય પદ્મતારક નામના સ્થળે, સો યોજન વિસ્તારવાળા, મણિમુક્તાના ઢગલાથી ભરેલા પ્રદેશમાં,
12.164.33
तस्मिन्गिरिवरे पुत्र पुष्पितद्रुमकानने ।
तस्थौ स विबुधश्रेष्ठो ब्रह्मा लोकार्थसिद्धये ॥ १२.१६४.३३ ॥
હે પુત્ર, તે શ્રેષ્ઠ પર્વત પર, ખીલેલાં વૃક્ષોના વનમાં, દેવશ્રેષ્ઠ બ્રહ્મા લોકકાર્યની સિદ્ધિ માટે રહ્યા.
12.164.34
ततो वर्षसहस्रान्ते वितानमकरोत्प्रभुः ।
विधिना कल्पदृष्टेन यथोक्तेनोपपादितम् ॥ १२.१६४.३४ ॥
પછી હજાર વર્ષ પૂરાં થતાં, પ્રભુએ કલ્પમાં જોયેલી વિધિ અનુસાર, કહ્યા પ્રમાણે સિદ્ધ કરેલો વિતાન બનાવ્યો.
12.164.35
ऋषिभिर्यज्ञपटुभिर्यथावत्कर्मकर्तृभिः ।
मरुद्भिः परिसंकीर्णं दीप्यमानैश्च पावकैः ॥ १२.१६४.३५ ॥
યજ્ઞકુશળ ઋષિઓ, વિધિપૂર્વક કર્મ કરનારાઓ, મરુતો અને પ્રકાશતા અગ્નિઓથી તે યજ્ઞમંડપ ભરેલું હતું.
12.164.36
काञ्चनैर्यज्ञभाण्डैश्च भ्राजिष्णुभिरलंकृतम् ।
वृतं देवगणैश्चैव प्रबभौ यज्ञमण्डलम् ॥ १२.१६४.३६ ॥
સોનાના યજ્ઞપાત્રો અને ઝળહળતા અલંકારોથી શણગારાયેલું, દેવગણોથી ઘેરાયેલું તે યજ્ઞમંડપ શોભી ઊઠ્યું.
12.164.37
तथा ब्रह्मर्षिभिश्चैव सदस्यैरुपशोभितम् ।
अत्र घोरतमं वृत्तमृषीणां मे परिश्रुतम् ॥ १२.१६४.३७ ॥
એ જ રીતે બ્રહ્મર્ષિઓ અને સભ્યોથી તે શોભતું હતું. અહીં ઋષિઓની અત્યંત ભયાનક ઘટના મેં સાંભળી છે.
12.164.38
चन्द्रमा विमलं व्योम यथाऽभ्युदिततारकम् ।
विदार्याग्निं तथा भूतमुत्थितं श्रूयते तदा ॥ १२.१६४.३८ ॥
સ્વચ્છ આકાશમાં તારાઓ ઊગતાં ચંદ્ર ઊગે તેમ, ત્યારે અગ્નિને ચીરીને એક પ્રાણી ઊઠ્યું હોવાનું સંભળાય છે.
12.164.39
लोनीत्पलसवर्णाभं तीक्ष्णदंष्ट्रं कृशोदरम् ।
प्रांशुमुद्धर्षणं चापि तथैव ह्यमितौजसम् ॥ १२.१६४.३९ ॥
નીલકમળ જેવા રંગનું, તીક્ષ્ણ દાઢોવાળું, પાતળા પેટવાળું, ઊંચું, રોમાંચ ઊભા કરનારું અને અપાર તેજવાળું તે હતું.
12.164.40
अस्मिन्नुत्पद्यमाने च प्रचचास वसुंधरा ।
महोर्मिकलिलावर्तश्रुक्षुभे स महोदधिः ॥ १२.१६४.४० ॥
આ જન્મતાં જ પૃથ્વી ધ્રૂજી ઊઠી; મોટાં મોજાં અને વમળોથી ભરેલો તે મહાસાગર ક્ષુબ્ધ થયો.
12.164.41
पेतुश्चोत्का महोत्पाताः शाखाश्च मुमुचुर्द्रुमाः ।
अप्रसन्ना दिशः सर्वाः पवनश्चाशिवो ववौ।
मुहुर्मुहुश्च भूतानि प्राव्यथन्त भयात्तथा ॥ १२.१६४.४१ ॥
ઉલ્કાઓ પડી, મોટા અપશુકનો થયા; વૃક્ષોની ડાળીઓ તૂટી પડી; બધી દિશાઓ અપ્રસન્ન થઈ; અશુભ પવન વાયો; પ્રાણીઓ ભયથી વારંવાર કાંપી ઊઠ્યાં.
12.164.42
ततः स तुमुलं दृष्ट्वा तद्भूतं समुपस्थितम् ।
महर्षिसुरगन्धर्वानुवाचेदं पितामहः ॥ १२.१६४.४२ ॥
ત્યારે તે ભારે કોલાહલ અને સામે પ્રગટેલા તે પ્રાણીને જોઈને પિતામહે મહર્ષિઓ, દેવો અને ગંધર્વોને આ કહ્યું.
12.164.43
मयैवं चिन्तितं भूतमसिर्नामैष वीर्यवान् ।
रक्षणार्थाय लोकस्य वधाय च सुरद्विषाम् ॥ १२.१६४.४३ ॥
મેં આમ વિચાર્યું હતું: આ પ્રાણી 'અસિ' નામનું પરાક્રમી છે; લોકરક્ષણ માટે અને દેવશત્રુઓના વધ માટે છે.
12.164.44
ततस्तद्रुपमुत्सृज्य बभौ निस्त्रिंश एव सः ।
विमलस्तीक्ष्णधारश्च कालान्तक इवोद्यतः ॥ १२.१६४.४४ ॥
પછી તે રૂપ છોડીને તે નિર્મળ અને તીક્ષ્ણ ધારવાળી તલવાર તરીકે ચમક્યો, જાણે કાલાંતક ઉગામેલો હોય.
12.164.45
ततस्तं नीलकण्ठाय रुद्रायर्षभकेतवे ।
ब्रह्मा ददावसिं तीक्ष्णमधर्मप्रतिवारणम् ॥ १२.१६४.४५ ॥
પછી બ્રહ્માએ નીલકંઠ, વૃષભધ્વજ રુદ્રને અધર્મનું નિવારણ કરનાર તીક્ષ્ણ તલવાર આપી.
12.164.46
ततः स भगवान्रुद्रो ब्रह्मर्षिगणपूजितः ।
प्रगृह्मासिममेयात्मा रूपमन्यच्चकार ह ॥ १२.१६४.४६ ॥
પછી બ્રહ્મર્ષિગણોથી પૂજિત, અમેય આત્મા ધરાવતા તે ભગવાન રુદ્રે તલવાર ઉપાડીને બીજું રૂપ ધારણ કર્યું.
12.164.47
चतुर्बाहुः स्पृशन्मूर्ध्ना भूमिष्ठोऽपि दिशो दश ।
ऊर्ध्वदृष्टिर्महाबाहुर्मुखाज्ज्वालाः समुत्सृजन् ॥ १२.१६४.४७ ॥
ચાર ભુજાઓવાળા, ભૂમિ પર ઊભા રહેવા છતાં માથાથી દસ દિશાઓને સ્પર્શતા, ઊર્ધ્વ દૃષ્ટિવાળા, મહાબાહુ, મુખમાંથી જ્વાળાઓ છોડતા.
12.164.48
विकुर्वन्बहुधा वर्णान्नीलपाण्डुरलोहितान् ।
बिभ्रत्कृष्णाजिनं वासो हेमप्रवरतारकम् ॥ १२.१६४.४८ ॥
ઘણી રીતે વર્ણો બદલતા — નીલ, પાંડુર, રક્ત — કાળા મૃગચર્મનું વસ્ત્ર ધારણ કરીને, શ્રેષ્ઠ સુવર્ણ તારાઓથી શોભતા.
12.164.49
नेत्रं चैकं ललाटस्थं भास्करप्रतिमं महत् ।
शुशुभाते सुविमले द्वे नेत्रे कृष्णपिङ्गले ॥ १२.१६४.४९ ॥
કપાળ પર રહેલ એક નેત્ર સૂર્ય સમાન મહાન હતું; અને બે અતિ નિર્મળ નેત્રો કાળાશ-પીળાશ રંગમાં ચમક્યા.
12.164.50
ततो देवो महादेवः शूलपाणिर्भगाक्षिहा ।
संप्रगृह्य तु निस्त्रिंशं कालाग्निसमवर्चसम् ॥ १२.१६४.५० ॥
ત્યારે ભગના નેત્રનો નાશ કરનાર, શૂલપાણિ મહાદેવે કાલાગ્નિ સમાન તેજવાળી તલવાર દૃઢપણે પકડીને...
12.164.51
त्रिकूटं चर्म चोद्यम्य सविद्युतमिवाम्बुदम् ।
चचार विविधान्मार्गान्दानवान्तचिकीर्षया।
विधुन्वन्नसिमाकाशे तथा युद्धचिकीर्षया ॥ १२.१६४.५१ ॥
વીજળી સહિતના વાદળ જેવી ત્રિકૂટ ઢાલ ઉંચી કરીને, દાનવોનો અંત લાવવાની ઇચ્છાથી તેઓ અનેક માર્ગોમાં વિચર્યા; આકાશમાં તલવાર ફેરવતા, યુદ્ધ કરવાની ઇચ્છાથી...
12.164.52
तस्य नादं विनदतो महाहासं च मुञ्चतः ।
बभौ प्रतिभयं रूपं तदा रुद्रस्य भारत ॥ १२.१६४.५२ ॥
તે ગર્જના કરતો અને મહા અટ્ટહાસ્ય છોડતો હતો ત્યારે, હે ભારત, રુદ્રનું રૂપ ત્યારે ભયાનક લાગ્યું.
12.164.53
तद्रूपधारिणं रुद्रं रौद्रकर्मचिकीर्षया ।
निशाम्य दानवाः सर्वे हृष्टाः समभिदुद्रुवुः ॥ १२.१६४.५३ ॥
તે રૂપ ધારણ કરેલા રુદ્રને રૌદ્ર કર્મ કરવાની ઇચ્છાથી જોઈને, બધા દાનવો હર્ષિત થઈને દોડી પડ્યા.
12.164.54
अश्मभिश्चाम्यवर्षन्त प्रदीप्तैश्च तथोल्मुकैः ।
घोरैः प्रहरणैश्चान्यैः क्षुरधारैरयस्मयैः ॥ १२.१६४.५४ ॥
પથ્થરો અને સળગતી મશાલોથી તેઓએ વરસાદ વરસાવ્યો; ભયંકર શસ્ત્રો અને લોખંડના ક્ષુરધાર અન્ય શસ્ત્રો વડે પણ.
12.164.55
ततस्तु दानवानीकं संप्रणेतृकमप्युत ।
खङ्गं दृष्ट्वा बलाधूतं प्रमुमोह चचाल च ॥ १२.१६४.५५ ॥
ત્યારે દાનવ સેના, પોતાના નાયક સહિત, બળપૂર્વક ધ્રુજાવાતી તલવાર જોઈને મૂર્છિત થઈ અને કંપી ઊઠી.
12.164.56
चित्रं शीघ्रपदत्वाच्च चरन्तमसिपाणिनम् ।
तमेकमसुराः सर्वे सहस्रमिति मेनिरे ॥ १२.१६४.५६ ॥
ઝડપી પગલાંની ગતિને કારણે તલવાર હાથમાં લઈ ફરતા તે એકને જ બધા અસુરોએ હજાર માન્યા, આ આશ્ચર્ય હતું.
12.164.57
छिन्दन्भिन्दन्रुजन्कृन्तन्दारयन्प्रथमन्नपि ।
अचरद्वैरिसङ्घेषु दावाग्निरिव कक्षगः ॥ १२.१६४.५७ ॥
કાપતો, ભેદતો, તોડતો, ચીરતો, ફાડતો તે શત્રુસમૂહોમાં વન-અગ્નિની જેમ ફરતો હતો.
12.164.58
असिवेगप्रभग्नास्ते छिन्नबाहूरुवक्षसः ।
उत्तमाङ्गप्रकृत्ताश्च पेतुरुर्व्यां महाबलाः ॥ १२.१६४.५८ ॥
તલવારના વેગથી ભાંગી પડેલા, હાથ, જાંઘ અને છાતી કપાયેલા, માથું કપાયેલા તે મહાબળવાન ધરતી પર પડ્યા.
12.164.59
अपरे दानवा भग्नाः खङ्गधारावपीडिताः ।
अन्योन्यमभिनर्दन्तो दिशः संप्रतिपेदिरे ॥ १२.१६४.५९ ॥
બીજા દાનવો પણ તલવારની ધારથી પીડિત થઈ પરાજય પામ્યા; એકબીજાને બૂમ પાડતા તેઓ દિશાઓમાં ભાગ્યા.
12.164.60
भूमिं केचित्प्रविविशुः पर्वतानपरे तथा ।
अपरे जग्मुराकासमपरेऽम्भः समाविशन् ॥ १२.१६४.६० ॥
કેટલાક ધરતીમાં પ્રવેશ્યા, એ જ રીતે કેટલાક પર્વતોમાં; અન્ય આકાશમાં ગયા અને બીજા પાણીમાં સમાઈ ગયા.
12.164.61
तस्मिन्महति संवृत्ते समरे भृशदारुणे ।
बभूव भूः प्रतिभया मांसशोणितकर्दमा ॥ १२.१६४.६१ ॥
તે મહાન અને અત્યંત ભયાનક યુદ્ધ થયું ત્યારે ધરતી ભયાવહ બનીને માંસ અને લોહીના કાદવમાં ફેરવાઈ ગઈ.
12.164.62
दानवानां शरीरैश्च पतितैः शोणितोक्षितैः ।
समाकीर्णा महाबाहो शैलैरिव सकिंशुकैः ॥ १२.१६४.६२ ॥
હે મહાબાહો, લોહીથી ખરડાયેલાં પડેલાં દાનવોનાં શરીરોથી ભૂમિ કિંશુક વૃક્ષો સહિતના પર્વતો જેવી ઢંકાઈ ગઈ હતી.
12.164.63
रुधिरेण परिक्लिन्ना प्रबभौ वसुधा तदा ।
रक्तार्द्रवसना श्यामा नारीव मदविह्वला ॥ १२.१६४.६३ ॥
ત્યારે લોહીથી ભીંજાયેલી એ ભૂમિ, લોહીથી ભીનાં વસ્ત્રો પહેરેલી, મદથી વિહ્વળ શ્યામા સ્ત્રી જેવી શોભી ઊઠી.
12.164.64
स रुद्रो दानवान्हत्वा कृत्वा धर्मोत्तरं जगत् ।
रौद्रं रुपमथाक्षिप्य चक्रे रूपं शिवं शिवः ॥ १२.१६४.६४ ॥
તે રુદ્રે દાનવોને હણીને, ધર્મને શ્રેષ્ઠ બનાવીને જગત સ્થાપ્યું; પછી ભયંકર રૂપ ત્યજીને શિવે કલ્યાણકારી રૂપ ધારણ કર્યું.
12.164.65
ततो महर्षयः सर्वे सर्वे देवगणास्तथा ।
जयेनाद्भुतकल्पेन देवदेवमथास्तुवन् ॥ १२.१६४.६५ ॥
ત્યારે બધા મહર્ષિઓ અને બધા દેવગણો, અદ્ભુત વિજયથી દેવદેવની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.
12.164.66
ततः स भगवान्रुद्रो दानवक्षतजोक्षितम् ।
असिं धर्मस्य गोप्तारं ददौ सत्कृत्य विष्णवे ॥ १२.१६४.६६ ॥
પછી તે ભગવાન રુદ્રે, દાનવોના લોહીથી ખરડાયેલી, ધર્મની રક્ષક એવી તલવાર સન્માનપૂર્વક વિષ્ણુને આપી.
12.164.67
विष्णुर्मरीचये प्रादान्मरीचिर्भार्गवाय तम् ।
महर्षिभ्यो ददौ खङ्गमृषयो वासवाय च ॥ १२.१६४.६७ ॥
વિષ્ણુએ તે તલવાર મરીચિને આપી; મરીચિએ તે ભાર્ગવને આપી; મહર્ષિઓને આપી, અને ઋષિઓએ વાસવ ઇન્દ્રને આપી.
12.164.68
महेन्द्रो लोकपालेभ्यो लोकपाला तु पुत्रक ।
मनवे सूर्यपुत्राय ददुः खङ्गं सुविस्तरम् ॥ १२.१६४.६८ ॥
મહેન્દ્રે લોકપાલોને આપ્યું; પુત્ર, લોકપાલોએ સૂર્યપુત્ર મનુને તે અતિવિશાળ ખડ્ગ આપ્યું.
12.164.69
ऊचुश्चैनं तथा वाक्यं मानुषाणां त्वमीश्वरः ।
असिना धर्मगर्भेण पालयस्व प्रजा इति ॥ १२.१६४.६९ ॥
તેઓ તેને આમ બોલ્યા: 'તું મનુષ્યોનો ઈશ્વર છે; ધર્મથી ભરેલી આ તલવારથી પ્રજાનું પાલન કર.'
12.164.70
धर्मसेतुमतिक्रान्ताः स्थूलसूक्ष्मार्थकारणात् ।
विभज्य दण्डं रक्ष्याः स्युर्धर्मतो न यदृच्छया ॥ १२.१६४.७० ॥
ધર્મસેતુ ઓળંગનારાઓને, સ્થૂળ કે સૂક્ષ્મ કારણોસર, દંડ વહેંચીને ધર્મ અનુસાર સાચવવા જોઈએ; મનમાની નહીં.
12.164.71
दुर्वाचा निग्रहो दण्डो हिरण्यबहुलस्तथा ।
व्यङ्गता च शरीरस्य वधो नाल्पस्य करणात् ॥ १२.१६४.७१ ॥
કડવા વચન માટે નિગ્રહ એ દંડ છે; તેમાં સોનાનો મોટો દંડ પણ છે; શરીરને વિકૃત કરવું પણ દંડ છે; નાના અપરાધ માટે વધ નથી.
12.164.72
असेरेतानि रूपाणि दुर्वारादीनि नि दशेत् ।
असेरेवं प्रमाणानि परमाण्यभ्यतिक्रमात् ॥ १२.१६४.७२ ॥
ખડ્ગનાં આ રૂપો કડવા વચનથી શરૂ થાય છે; આ રીતે ખડ્ગનાં પ્રમાણ છે, અતિક્રમણ માટે.
12.164.73
अभिषिच्याथ पुत्रं स्वं प्रजानामधिपं ततः ।
मनुः प्रजानां रक्षार्थं क्षुपाय प्रददावसिम् ॥ १२.१६४.७३ ॥
પછી પોતાના પુત્રનો પ્રજાના અધિપતિ તરીકે અભિષેક કરીને, પ્રજાના રક્ષણ માટે મનુએ ક્ષુપને તે તલવાર આપી.
12.164.74
क्षुपाज्जग्राह चेक्ष्वाकुरिक्ष्वाकोश्च पुरूरवाः ।
आयुश्च तस्माल्लोभे तं नहुषश्च ततो भुवि ॥ १२.१६४.७४ ॥
ક્ષુપ પાસેથી ઇક્ષ્વાકુએ ગ્રહણ કર્યું; ઇક્ષ્વાકુ પાસેથી પુરૂરવા; પુરૂરવા પાસેથી આયુ; તેમની પાસેથી લોભથી નહુષ; પછી પૃથ્વી પર.
12.164.75
ययातिर्नहुषाच्चापि पूरुस्तस्माच्च लब्धवान् ।
आधूर्तश्च गयस्तस्मात्ततो भूमिशयो नृपः ॥ १२.१६४.७५ ॥
નહુષ પાસેથી યયાતિ; તેમની પાસેથી પૂરુએ મેળવ્યું; પૂરુ પાસેથી આધૂર્ત; તેમની પાસેથી ગય; પછી ભૂમિશય નામના રાજા.
12.164.76
भरतश्चापि दौष्यन्तिर्लेभे भूमिशयादसिम् ।
तस्माल्लोभे च धर्मज्ञो राजन्नैलबिलस्तथा ॥ १२.१६४.७६ ॥
દુષ્યંતના પુત્ર ભરતે પણ ભૂમિશય પાસેથી તલવાર મેળવી. તેમની પાસેથી, હે રાજન, ધર્મજ્ઞ ઐલબિલે પણ લોભથી તેમ જ.
12.164.77
ततस्त्वैलबिलाल्लेभे धुन्धुमारो नरेश्वरः ।
धुन्धुमाराच्च काम्भोजो मुचुकुन्दस्ततोऽभजत् ॥ १२.१६४.७७ ॥
પછી ઐલબિલ પાસેથી નરેશ્વર ધુંધુમારે મેળવ્યું. ધુંધુમાર પાસેથી કામ્બોજે; પછી મુચુકુંદે મેળવ્યું.
12.164.78
मुचुकुन्दान्मरुत्तश्च मरुत्तादपि रैवतः ।
रैवताद्युवनाश्वश्च युवनाश्वात्ततो रघुः ॥ १२.१६४.७८ ॥
મુચુકુંદ પાસેથી મરુત્ત; મરુત્ત પાસેથી રૈવત; રૈવત પાસેથી યુવનાશ્વ; યુવનાશ્વ પાસેથી પછી રઘુ.
12.164.79
इक्ष्वाकुवंशजस्तस्माद्धरिणाश्वः प्रतापवान् ।
हरिणाश्वादसिं लेभे शुनकः शुनकादपि ॥ १२.१६४.७९ ॥
ઇક્ષ્વાકુ વંશમાં જન્મેલા પ્રતાપી હરિણાશ્વે તેમની પાસેથી. હરિણાશ્વ પાસેથી શુનકે તલવાર મેળવી; શુનક પાસેથી પણ.
12.164.80
उशीनरो वै धर्मात्मा तस्माद्भोजाः सयादवाः ।
यदुभ्यश्च शिबिर्लेभे शिबेश्चापि प्रतर्दनः ॥ १२.१६४.८० ॥
ઉશીનર ધર્માત્મા હતા; તેમનાથી ભોજ અને યાદવો થયા. યદુથી શિબિ જન્મ્યા, અને શિબિથી પ્રતર્દન પણ જન્મ્યા.
12.164.81
प्रतर्दनादष्टकश्च रुशदश्वोऽष्टकादपि ।
रुशदश्वाद्भरद्वाजो द्रोणस्तस्मात्कृपस्ततः।
ततस्त्वं भ्रातृभिः सार्धं परमासिमवाप्तवान् ॥ १२.१६४.८१ ॥
પ્રતર્દનથી અષ્ટક; અષ્ટકથી રુશદશ્વ પણ થયા. રુશદશ્વથી ભરદ્વાજ, ભરદ્વાજથી દ્રોણ અને તેમનાથી કૃપ. પછી તેં તારા ભાઈઓ સાથે પરમ ખડ્ગ મેળવ્યું.
12.164.82
कृत्तिकास्तस्य नक्षत्रमसेरग्निश्च दैवतम् ।
रोहिण्यो गोत्रमस्याथ रुद्राश्च गुरुसत्तमाः ॥ १२.१६४.८२ ॥
તે ખડ્ગનું નક્ષત્ર કૃત્તિકા છે અને દેવતા અગ્નિ છે. તેનું ગોત્ર રોહિણી છે; અને રુદ્રો શ્રેષ્ઠ ગુરુઓ છે.
12.164.83
असेरष्टौ हि नामानि रहस्यानि निबोध मे ।
पाण्डवेय सदा यानि कीर्तयँल्लभते जयम् ॥ १२.१६४.८३ ॥
હે પાંડવેય, તે ખડ્ગનાં આઠ ગુપ્ત નામો છે; તે મારી પાસેથી સાંભળ. જે સદા તેનું કીર્તન કરે છે, તે વિજય મેળવે છે.
12.164.84
असिर्विशसनः खङ्गस्तीक्ष्णचर्मा दुरासदः ।
श्रीगर्भो विजयश्चैव धर्मपालस्तथैव च ॥ १२.१६४.८४ ॥
અસિ, વિશસન, ખડ્ગ, તીક્ષ્ણચર્મા, દુરાસદ, શ્રીગર્ભ, વિજય અને ધર્મપાલ—એ જ તેનાં નામ છે.
12.164.85
अग्र्यः प्रहरणानां च खङ्गो भुवि परिश्रुतः ।
महेश्वरप्रणीतश्च पुराणे निश्चयं गतः।
एतानि चैव नामानि पुराणे निश्चितानि वै ॥ १२.१६४.८५ ॥
પૃથ્વી પર ખડ્ગ શસ્ત્રોમાં શ્રેષ્ઠ અને પ્રસિદ્ધ છે; તે મહેશ્વરે ઉપદેશેલું છે અને પુરાણમાં નિશ્ચિત થયેલું છે. આ જ નામો પુરાણમાં નિશ્ચિત કરાયાં છે.
12.164.86
पृथुस्तूत्पादयामास धनुराद्यमरिंदमः ।
तेनेयं पृथिवी दुग्धा सस्यानि सुबहून्यपि।
धर्मेण च यथापूर्वं वैन्येन परिरक्षिता ॥ १२.१६४.८६ ॥
પૃથુએ ધનુષ્ય વગેરે બનાવ્યાં; શત્રુઓનું દમન કરનાર તે હતો. તેના દ્વારા આ પૃથ્વી દોહાઈ અને ઘણાં ધાન્ય મળ્યાં. વેનપુત્રે પહેલાંની જેમ ધર્મથી તેનું રક્ષણ કર્યું.
12.164.87
तदेतदार्षं माद्रेय प्रमाणं कर्तुमर्हसि ।
असेश्च पूजा कर्तव्या सदा युद्धविशारदैः ॥ १२.१६४.८७ ॥
હે માદ્રેય, આ ઋષિ-પરંપરાને તું પ્રમાણ માનવી જોઈએ. ખડ્ગની પૂજા યુદ્ધકુશળ લોકોએ સદા કરવી જોઈએ.
12.164.88
इत्येष प्रथमः कल्पो मया ते कथितः पुनः ।
एवमेवासिसर्गोऽयं यथावद्भरतर्षभ ॥ १२.१६४.८८ ॥
આ રીતે પહેલો નિયમ મેં તને ફરીથી કહ્યો. એ જ રીતે આ ખડ્ગ-સર્જન પણ યથાવત છે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
12.164.89
सर्वथा तमिह श्रुत्वा स्वङ्गस्यागममुत्तमम् ।
लभते पुरुषः कीर्ति प्रेत्य चानन्त्यमश्नुते ॥ १२.१६४.८९ ॥
અહીં ખડ્ગની ઉત્તમ પરંપરા સર્વ રીતે સાંભળીને માણસ કીર્તિ પામે છે; મૃત્યુ પછી અનંતતા પામે છે.