Mahābhārata · Adhyāya 12.165

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

Leer con significados

12.165.1

इत्युक्तवति भीष्मे तु तूष्णींभूते युधिष्ठिरः ।
पप्रच्छावसथं गत्वा भ्रातृन्विदुरपञ्चमान् ॥ १२.१६५.१ ॥

Cuando Bhīṣma habló así y guardó silencio, Yudhiṣṭhira fue a su morada y, con Vidura como quinto, preguntó a sus hermanos.

12.165.2

धर्मे चार्थे च कामे च लोकवृत्तिः समाहिता ।
तेषां गरीयान्कतमो मध्यमः को लघुश्च कः ॥ १२.१६५.२ ॥

En dharma, artha y kāma está contenida la conducta del mundo. ¿Cuál de ellos es el más importante, cuál el intermedio y cuál el menor?

12.165.3

कस्मिंश्चात्मा नियन्तव्यस्त्रिवर्गविजयाय वै ।
संपृष्टा नैष्ठिकं वाक्यं यथाबद्वक्तुमर्हथ ॥ १२.१६५.३ ॥

¿Y en qué debe ser refrenado el yo para vencer en las tres metas? Preguntados, debéis pronunciar palabra decisiva, como corresponde.

12.165.4

ततोऽर्थगतितत्त्वज्ञः प्रथमं प्रतिभानवान् ।
जगाद विदुरो वाक्यं धर्मशास्त्रमनुस्मरन् ॥ १२.१६५.४ ॥

Entonces Vidura, conocedor de la verdad del curso de la riqueza, dotado de agudeza, recordando el tratado del dharma, habló primero estas palabras.

12.165.5

बहुश्रुतं तपस्त्यागः श्रद्धा यज्ञक्रिया क्षमा ।
भावशुद्धिर्दया सत्यं संयमश्चात्मसंपदः ॥ १२.१६५.५ ॥

Gran saber, austeridad, renuncia, fe, la práctica del sacrificio, paciencia, pureza de intención, compasión, veracidad y dominio de sí: estas son las riquezas del yo.

12.165.6

एतदेवाभिपद्यस्व मा ते भूच्चलितं मनः ।
एतन्मूलौ हि धर्मार्थावेतदेकपदं हितम् ॥ १२.१६५.६ ॥

Acógete precisamente a esto; que tu mente no vacile. El dharma y el artha tienen su raíz en esto; esto solo es el único camino beneficioso.

12.165.7

धर्मेणैवर्षयस्तीर्णा धर्मे लोकाः प्रतिष्ठिताः ।
धर्मेण देवा दिवि च धर्मे चार्थः समाहितः ॥ १२.१६५.७ ॥

Por el dharma cruzaron los sabios; en el dharma están establecidos los mundos. Por el dharma están los dioses en el cielo, y en el dharma se sostiene el artha.

12.165.8

धर्मो राजन्गुणः श्रेष्ठो मध्यमो ह्यर्थ उच्यते ।
कामो यवीयानिति च प्रवदन्ति मनीषिणः ॥ १२.१६५.८ ॥

Oh rey, el dharma es la cualidad más alta; el artha se llama el intermedio; y el kāma, dicen los sabios, es el menor.

12.165.9

तस्माद्धर्मप्रधानेन भवितव्यं यतात्मना ।
तथा च सर्वभूतेषु वर्तितव्यं यतात्मना ॥ १२.१६५.९ ॥

Por tanto, quien domina su yo debe tener el dharma como lo principal; y así mismo, el de yo dominado debe conducirse con todos los seres.

12.165.10

समाप्तवचने तस्मिन्भीमकर्मा धनञ्जयः ।
ततोऽर्थगतितत्त्वज्ञो जगौ वाक्यं प्रचोदितः ॥ १२.१६५.१० ॥

Cuando terminó aquel discurso, Dhanañjaya, de hechos terribles, conocedor de la verdadera senda del artha, impulsado a ello, pronunció estas palabras.

12.165.11

कर्मभूमिरियं राजन्निह वार्ता प्रशस्यते ।
कृषिर्वाणिज्यगोरक्षं शिल्पानि विविधानि च ॥ १२.१६५.११ ॥

Oh rey, esta es la tierra de la acción; aquí se alaba la vārtā (el sustento): la agricultura, el comercio, la cría de ganado y los oficios diversos.

12.165.12

अर्थ इत्येव सर्वेषां कर्मणामव्यतिक्रमः ।
निवृत्तेऽर्थे न वर्तेते धर्मकामाविति श्रुतिः ॥ १२.१६५.१२ ॥

El artha es, en verdad, el fundamento de todas las acciones; cuando cesa el artha, el dharma y el deseo no subsisten — así dice la tradición.

12.165.13

विषहेतार्थवान्धर्ममाराधयितुमुत्तमम् ।
कामं च चरितुं शक्तो दुष्प्रापमकृतात्मभिः ॥ १२.१६५.१३ ॥

Quien posee riqueza como medio de sustento es capaz de honrar el dharma supremo y de disfrutar del deseo; para quienes no han dominado su ser, esto es difícil de alcanzar.

12.165.14

अर्थस्यावयवावेतौ धर्मकामाविति श्रुतिः ।
अर्थसिद्ध्या विनिर्वृत्तावृभावेतौ भविष्यतः ॥ १२.१६५.१४ ॥

La revelación dice que el dharma y el deseo son los dos miembros de la riqueza; con la realización de la riqueza, ambos se cumplirán.

12.165.15

तद्गतार्थं हि पुरुषं विशिष्टतरयोनयः ।
ब्रह्माणमिव भूतानि सततं पर्युपासते ॥ १२.१६५.१५ ॥

Los hombres del linaje más distinguido sirven siempre a aquel varón que tiene la riqueza por meta, como todos los seres sirven a Brahmā.

12.165.16

जटाजिनधरा दान्ताः पङ्कदिग्धा जितेन्द्रियाः ।
मुण्डा निस्तन्तवश्चापि वसन्त्यर्थार्थिनः पृथक् ॥ १२.१६५.१६ ॥

Portando cabello enmarañado y pieles de ciervo, dominados, cubiertos de lodo, con los sentidos vencidos, rapados y libres de los hilos de la atadura, los que buscan la riqueza viven cada uno por separado.

12.165.17

काषायवसनाश्चान्ये श्मश्रुला हि सुसंयताः ।
विद्वांसश्चैव शान्ताश्च मुक्ताः सर्वपरिग्रहैः ॥ १२.१६५.१७ ॥

Otros, vestidos con túnicas color ocre, barbados y bien controlados, sabios, serenos y liberados de todas las posesiones.

12.165.18

अर्थार्थिनः सन्ति नित्यं परितष्यन्ति कर्मभिः ।
अर्थार्थिनः सन्ति केचिदपरे स्वर्गकाङ्क्षिणः।
कुलप्रत्यागमाश्चैके स्वंस्वं धर्ममनुष्ठिताः ॥ १२.१६५.१८ ॥

Los buscadores de riqueza siempre se satisfacen con sus acciones; unos buscan la riqueza, otros anhelan el cielo, y algunos regresan a sus familias, cada uno practicando su propio dharma.

12.165.19

आस्तिका नास्तिकाश्चैव नियताः संयमे परे ।
अप्रज्ञानं तमोभूतं प्रज्ञानं तु प्रकाशिता ॥ १२.१६५.१९ ॥

Creyentes y no creyentes, los más elevados firmes en el dominio de sí; la ignorancia se vuelve oscuridad, mientras el conocimiento resplandece.

12.165.20

भृत्यान्भोगैर्द्विषो दण्डैर्यो योजयति सोऽर्थवान् ।
एतन्मतिमतांश्रेष्ठ मतं मम यथातथम्।
अनयोस्तु विबोध त्वं वचनं शक्रकण्वयोः ॥ १२.१६५.२० ॥

Quien emplea a sus servidores con placeres y a sus enemigos con castigos, ese es próspero. Mejor de los sabios, esta es mi opinión, tal cual es; comprende estas palabras de Śakra y Kaṇva.

12.165.21

तथा धर्मार्थकुशलौ माद्रीपुत्रावनन्तरम् ।
नकुलः सहदेवश्च वाक्यमूचतुरुत्तमम् ॥ १२.१६५.२१ ॥

Asimismo, los dos hijos de Mādrī, Nakula y Sahadeva, versados en el dharma y la riqueza, a continuación pronunciaron un discurso excelente.

12.165.22

आसीनश्च शयानश्च विचरन्नपि वा स्थितः ।
अर्थयोगं दृढं कुर्याद्योगैरुच्चावचैरपि ॥ १२.१६५.२२ ॥

Ya sea sentado, acostado, caminando o de pie, uno debe perseguir firmemente la riqueza por medios elevados y humildes.

12.165.23

अस्मिंस्तु वै विनिर्वृत्ते दुर्लभे परमप्रिये ।
इह कामानवाप्नोति प्रत्यक्षं नात्र संशयः ॥ १२.१६५.२३ ॥

Cuando esto, raro y muy querido, se alcanza, uno obtiene sus deseos aquí mismo; no hay duda, es evidente.

12.165.24

योऽर्थो धर्मेण संयुक्तो धर्मो यश्चार्थसंयुतः ।
मध्विवामृतसंसृष्टं तस्मादेतौ मताविह ॥ १२.१६५.२४ ॥

La riqueza unida al dharma, y el dharma unido a la riqueza, son como miel mezclada con néctar; por eso ambos se consideran excelentes aquí.

12.165.25

अनर्थस्य न कामोस्ति तथाऽर्थोऽधर्मिणः कुतः ।
तस्मादुद्विजले लोको धर्मार्थाभ्यां बहिष्कृतात् ॥ १२.१६५.२५ ॥

No hay deseo de lo que no es provechoso, y ¿de dónde vendrá la riqueza al injusto? Por eso el mundo, apartado del dharma y del artha, vive agitado.

12.165.26

तस्माद्धर्मप्रधानेन साध्योऽर्थः संयतात्मना ।
विश्वस्तेषु हि भूतेषु कल्पते सर्वमेव हि ॥ १२.१६५.२६ ॥

Por eso la riqueza debe conseguirla quien pone el dharma en primer lugar y tiene el alma dominada, pues cuando los seres confían, todo se vuelve posible.

12.165.27

धर्मं समाचरेत्पूर्वं ततोऽर्थं धर्मसंयुतम् ।
ततः कामं चरेत्पश्चात्सिद्धार्थस्य हि तत्फलम् ॥ १२.१६५.२७ ॥

Primero se debe practicar el dharma, luego la riqueza unida al dharma, y después seguir el deseo; pues esto es el fruto para quien ha cumplido sus fines.

12.165.28

विरेमतुस्तु तद्वाक्यमुक्त्वा तावश्विनोः सुतौ ।
भीमसेनस्ततो वाक्यमिदं वक्तुं प्रचक्रमे ॥ १२.१६५.२८ ॥

Cuando los dos hijos de los Aśvin terminaron de hablar, Bhīmasena comenzó a decir estas palabras.

12.165.29

नाकामः कामयत्यर्थं नाकामो धर्ममिच्छति ।
नाकामः कामयानोऽस्ति तस्मात्कामो विशिष्यते ॥ १२.१६५.२९ ॥

El que carece de deseo no desea la riqueza, y el que carece de deseo no busca el dharma; nadie sin deseo es un deseante. Por eso el deseo es lo que sobresale.

12.165.30

कामेन युक्ता ऋषयस्तपस्येव समाहिताः ।
पलाशाः शाकमूलाशा वायुभक्षाः सुसंयताः ॥ १२.१६५.३० ॥

Los sabios dotados de deseo están, por así decir, concentrados en la austeridad; comiendo hojas y raíces de verduras, viviendo del aire, están muy controlados.

12.165.31

वेदोपवेदेष्वपरे युक्ताः स्वाध्यायपारगाः ।
श्राद्धे यज्ञक्रियायां च तथा दानप्रतिग्रहे ॥ १२.१६५.३१ ॥

Otros se dedicaban a los Vedas y a los Upavedas, maestros en el estudio de la recitación propia; en los ritos śrāddha, en la práctica del sacrificio y asimismo en dar y recibir dones.

12.165.32

वणिजः कर्षका गोपाः कारवः शिल्पिनस्तथा ।
देशधर्मकृतश्चैव युक्ताः कामेन कर्मसु ॥ १२.१६५.३२ ॥

Los mercaderes, labradores, pastores, artesanos y artífices, y quienes observan las costumbres de su tierra, se dedican a sus labores movidos por el deseo.

12.165.33

समुद्रं वा विशन्त्यन्ये नराः कामेन संयुताः ।
कामो हि विविधाकारः सर्वं कामेन संततम् ॥ १२.१६५.३३ ॥

Otros hombres, unidos por el deseo, incluso entran en el océano. El deseo tiene muchas formas, y todo está impregnado de deseo.

12.165.34

नास्ति नासीन्न भविता भूतं काममृते परम् ।
एतत्सारं महाराज धर्मार्थावत्र संश्रितौ ॥ १२.१६५.३४ ॥

Nada supremo existe, existió o existirá aparte del deseo; ningún ser lo hace. Esta, gran rey, es la esencia: dharma y artha descansan aquí sobre ella.

12.165.35

नवनीतं यथा दध्नस्तथा कामोऽर्थधर्मतः ।
श्रेयस्तैलं न पिण्याको घृतं श्रेय उदश्वितः ॥ १२.१६५.३५ ॥

Como la mantequilla es lo mejor del yogur, así el deseo es lo mejor de dharma y artha. El aceite es lo mejor, no la torta de aceite; el ghee es lo mejor de la leche batida.

12.165.36

श्रेयः पुष्पफलं काष्ठात्कामो धर्मार्थयोर्वरः ।
पुष्पतो मध्विव परं कामात्संजायते सुखम्।
कामो धर्मार्थयोर्योनिः कामश्चाथ तदात्मकः ॥ १२.१६५.३६ ॥

La flor y el fruto son mejores que la madera; de dharma y artha, el deseo es el principal. Como la miel es lo supremo de la flor, así de la pasión nace la felicidad suprema. El deseo es la fuente de dharma y artha, y el deseo también tiene su naturaleza.