మహాభారతం · అధ్యాయం 12.165
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.165.1
इत्युक्तवति भीष्मे तु तूष्णींभूते युधिष्ठिरः ।
पप्रच्छावसथं गत्वा भ्रातृन्विदुरपञ्चमान् ॥ १२.१६५.१ ॥
భీష్ముడు ఇలా చెప్పి మౌనంగా ఉండగా, యుధిష్ఠిరుడు తన నివాసానికి వెళ్లి, విదురుడిని ఐదవవానిగా చేర్చుకుని సోదరులను అడిగాడు.
12.165.2
धर्मे चार्थे च कामे च लोकवृत्तिः समाहिता ।
तेषां गरीयान्कतमो मध्यमः को लघुश्च कः ॥ १२.१६५.२ ॥
ధర్మం, అర్థం, కామంలో లోక వ్యవహారం ఇమిడి ఉంది. వీటిలో ఏది గొప్పది, ఏది మధ్యమం, ఏది చిన్నది?
12.165.3
कस्मिंश्चात्मा नियन्तव्यस्त्रिवर्गविजयाय वै ।
संपृष्टा नैष्ठिकं वाक्यं यथाबद्वक्तुमर्हथ ॥ १२.१६५.३ ॥
త్రివర్గ విజయం కోసం ఆత్మను దేనిలో నియంత్రించాలి? అడిగినప్పుడు మీరు నిశ్చయమైన మాటను సరిగ్గా చెప్పాలి.
12.165.4
ततोऽर्थगतितत्त्वज्ञः प्रथमं प्रतिभानवान् ।
जगाद विदुरो वाक्यं धर्मशास्त्रमनुस्मरन् ॥ १२.१६५.४ ॥
అప్పుడు అర్థ గతి తత్త్వాన్ని తెలిసిన, ప్రతిభావంతుడైన విదురుడు ధర్మశాస్త్రాన్ని స్మరిస్తూ మొదట మాటలు చెప్పాడు.
12.165.5
बहुश्रुतं तपस्त्यागः श्रद्धा यज्ञक्रिया क्षमा ।
भावशुद्धिर्दया सत्यं संयमश्चात्मसंपदः ॥ १२.१६५.५ ॥
బహుశ్రుతత, తపస్సు, త్యాగం, శ్రద్ధ, యజ్ఞ క్రియ, క్షమ, భావ శుద్ధి, దయ, సత్యం, సంయమం—ఇవే ఆత్మ సంపదలు.
12.165.6
एतदेवाभिपद्यस्व मा ते भूच्चलितं मनः ।
एतन्मूलौ हि धर्मार्थावेतदेकपदं हितम् ॥ १२.१६५.६ ॥
దీనినే ఆశ్రయించు, నీ మనసు చలించకూడదు. ధర్మార్థాలు వీటిలోనే మూలంగా ఉన్నాయి; ఇదే హితకరమైన ఏకైక మార్గం.
12.165.7
धर्मेणैवर्षयस्तीर्णा धर्मे लोकाः प्रतिष्ठिताः ।
धर्मेण देवा दिवि च धर्मे चार्थः समाहितः ॥ १२.१६५.७ ॥
ధర్మంతోనే ఋషులు తరించారు; ధర్మంలోనే లోకాలు స్థిరంగా ఉన్నాయి. ధర్మంతో దేవతలు స్వర్గంలో ఉన్నారు; ధర్మంలోనే అర్థం సమకూరి ఉంది.
12.165.8
धर्मो राजन्गुणः श्रेष्ठो मध्यमो ह्यर्थ उच्यते ।
कामो यवीयानिति च प्रवदन्ति मनीषिणः ॥ १२.१६५.८ ॥
ఓ రాజా, ధర్మం శ్రేష్ఠమైన గుణం; అర్థం మధ్యమమని చెప్పబడుతుంది. కామం చిన్నదని (అల్పమైనదని) జ్ఞానులు అంటారు.
12.165.9
तस्माद्धर्मप्रधानेन भवितव्यं यतात्मना ।
तथा च सर्वभूतेषु वर्तितव्यं यतात्मना ॥ १२.१६५.९ ॥
కాబట్టి, స్వాధీనమనస్కుడు ధర్మాన్నే ప్రధానంగా కలిగి ఉండాలి; అలాగే సమస్త ప్రాణుల పట్ల నడుచుకోవాలి.
12.165.10
समाप्तवचने तस्मिन्भीमकर्मा धनञ्जयः ।
ततोऽर्थगतितत्त्वज्ञो जगौ वाक्यं प्रचोदितः ॥ १२.१६५.१० ॥
ఆ మాట ముగిసిన తర్వాత, భీమకర్ముడైన ధనంజయుడు, అర్థగతి తత్త్వం తెలిసినవాడై, ప్రేరేపితుడై ఈ మాటలు పలికాడు.
12.165.11
कर्मभूमिरियं राजन्निह वार्ता प्रशस्यते ।
कृषिर्वाणिज्यगोरक्षं शिल्पानि विविधानि च ॥ १२.१६५.११ ॥
ఓ రాజా, ఇది కర్మభూమి; ఇక్కడ వార్త (జీవనోపాధి) ప్రశంసించబడుతుంది — వ్యవసాయం, వ్యాపారం, గోరక్షణ మరియు వివిధ శిల్పాలు.
12.165.12
अर्थ इत्येव सर्वेषां कर्मणामव्यतिक्रमः ।
निवृत्तेऽर्थे न वर्तेते धर्मकामाविति श्रुतिः ॥ १२.१६५.१२ ॥
అర్థమే సమస్త కర్మలకు ఆధారం; అర్థం ఆగిపోతే ధర్మం, కామం నడవవు — అది శ్రుతి వచనం.
12.165.13
विषहेतार्थवान्धर्ममाराधयितुमुत्तमम् ।
कामं च चरितुं शक्तो दुष्प्रापमकृतात्मभिः ॥ १२.१६५.१३ ॥
అర్థవంతుడు ఉత్తమ ధర్మాన్ని ఆరాధించడానికి, కామాన్ని అనుభవించడానికి సమర్థుడవుతాడు; ఆత్మను నిగ్రహించనివారికి ఇది దుర్లభం.
12.165.14
अर्थस्यावयवावेतौ धर्मकामाविति श्रुतिः ।
अर्थसिद्ध्या विनिर्वृत्तावृभावेतौ भविष्यतः ॥ १२.१६५.१४ ॥
ధర్మం, కామం ఈ రెండూ అర్థానికి అవయవాలని శ్రుతి చెబుతోంది; అర్థ సిద్ధితోనే ఈ రెండూ సంపూర్ణమవుతాయి.
12.165.15
तद्गतार्थं हि पुरुषं विशिष्टतरयोनयः ।
ब्रह्माणमिव भूतानि सततं पर्युपासते ॥ १२.१६५.१५ ॥
ధనమే లక్ష్యంగా కలిగిన ఆ పురుషుణ్ణి అత్యంత ఉత్తమ జన్మగలవారు, బ్రహ్మను సర్వ ప్రాణులు సేవించినట్లు, ఎల్లప్పుడూ సేవిస్తారు.
12.165.16
जटाजिनधरा दान्ताः पङ्कदिग्धा जितेन्द्रियाः ।
मुण्डा निस्तन्तवश्चापि वसन्त्यर्थार्थिनः पृथक् ॥ १२.१६५.१६ ॥
జటలు, జింకచర్మం ధరించి, దాంతులై, బురదతో అలమి, ఇంద్రియాలను జయించి, తలవెంట్రుకలు తీసి, బంధాల దారాలు తెగినవారై, అర్థం కోరుకునేవారు విడివిడిగా నివసిస్తారు.
12.165.17
काषायवसनाश्चान्ये श्मश्रुला हि सुसंयताः ।
विद्वांसश्चैव शान्ताश्च मुक्ताः सर्वपरिग्रहैः ॥ १२.१६५.१७ ॥
కాషాయ వస్త్రాలు ధరించినవారు, గడ్డం కలవారు, చక్కగా నిగ్రహించినవారు, పండితులు, శాంతులు, అన్ని పరిగ్రహాల నుండి విముక్తులు ఇతరులుగా ఉంటారు.
12.165.18
अर्थार्थिनः सन्ति नित्यं परितष्यन्ति कर्मभिः ।
अर्थार्थिनः सन्ति केचिदपरे स्वर्गकाङ्क्षिणः।
कुलप्रत्यागमाश्चैके स्वंस्वं धर्ममनुष्ठिताः ॥ १२.१६५.१८ ॥
అర్థం కోరేవారు ఎల్లప్పుడూ కర్మలతో తృప్తి పొందుతారు; కొందరు అర్థార్థులు, మరికొందరు స్వర్గాన్ని కాంక్షించేవారు, కొందరు కులానికి తిరిగి వచ్చేవారు; అందరూ తమ తమ ధర్మాన్ని పాటిస్తూ ఉంటారు.
12.165.19
आस्तिका नास्तिकाश्चैव नियताः संयमे परे ।
अप्रज्ञानं तमोभूतं प्रज्ञानं तु प्रकाशिता ॥ १२.१६५.१९ ॥
ఆస్తికులు, నాస్తికులు, సంయమంలో నియమితులైన శ్రేష్ఠులు; అజ్ఞానం చీకటిగా మారుతుంది, జ్ఞానం ప్రకాశిస్తుంది.
12.165.20
भृत्यान्भोगैर्द्विषो दण्डैर्यो योजयति सोऽर्थवान् ।
एतन्मतिमतांश्रेष्ठ मतं मम यथातथम्।
अनयोस्तु विबोध त्वं वचनं शक्रकण्वयोः ॥ १२.१६५.२० ॥
సేవకులను భోగాలతో, శత్రువులను దండనలతో నియోగించేవాడే ధనవంతుడు. బుద్ధిమంతులలో శ్రేష్ఠుడా, ఇదే నా అభిప్రాయం, యథార్థం; శక్ర, కణ్వుల ఈ వాక్యాలను నీవు తెలుసుకో.
12.165.21
तथा धर्मार्थकुशलौ माद्रीपुत्रावनन्तरम् ।
नकुलः सहदेवश्च वाक्यमूचतुरुत्तमम् ॥ १२.१६५.२१ ॥
అలాగే ధర్మార్థ కుశలులైన మాద్రి కుమారులు నకులుడు, సహదేవుడు తరువాత ఉత్తమ వాక్యాలు పలికారు.
12.165.22
आसीनश्च शयानश्च विचरन्नपि वा स्थितः ।
अर्थयोगं दृढं कुर्याद्योगैरुच्चावचैरपि ॥ १२.१६५.२२ ॥
కూర్చున్నా, పడుకున్నా, తిరుగుతున్నా, నిలబడినా కూడా, ఉన్నతమైన, అల్పమైన ఉపాయాలతో ధన సాధనకు దృఢంగా ప్రయత్నించాలి.
12.165.23
अस्मिंस्तु वै विनिर्वृत्ते दुर्लभे परमप्रिये ।
इह कामानवाप्नोति प्रत्यक्षं नात्र संशयः ॥ १२.१६५.२३ ॥
ఇది లభించినప్పుడు, దుర్లభమూ అత్యంత ప్రియమైనదీ అయిన ఇది వల్ల, మనిషి ఇక్కడే తన కోరికలను పొందుతాడు; ఇందులో సందేహం లేదు, ఇది ప్రత్యక్షం.
12.165.24
योऽर्थो धर्मेण संयुक्तो धर्मो यश्चार्थसंयुतः ।
मध्विवामृतसंसृष्टं तस्मादेतौ मताविह ॥ १२.१६५.२४ ॥
ధర్మంతో కూడిన అర్థము, అర్థంతో కూడిన ధర్మము అమృతంతో కలిసిన తేనె వంటివి; కాబట్టి ఇక్కడ ఈ రెండూ మేలైనవిగా భావించబడ్డాయి.
12.165.25
अनर्थस्य न कामोस्ति तथाऽर्थोऽधर्मिणः कुतः ।
तस्मादुद्विजले लोको धर्मार्थाभ्यां बहिष्कृतात् ॥ १२.१६५.२५ ॥
అనర్థానికి కామం ఉండదు; అధర్మిడికి అర్థం ఎక్కడినుండి వస్తుంది? అందువల్ల ధర్మార్థాలనుండి బహిష్కృతమైన లోకం కలత చెందుతుంది.
12.165.26
तस्माद्धर्मप्रधानेन साध्योऽर्थः संयतात्मना ।
विश्वस्तेषु हि भूतेषु कल्पते सर्वमेव हि ॥ १२.१६५.२६ ॥
అందువల్ల ధర్మప్రధానుడు, సంయతాత్ముడు అర్థాన్ని సాధించాలి; ప్రాణులు విశ్వసించినపుడు అన్నీ సాధ్యమవుతాయి.
12.165.27
धर्मं समाचरेत्पूर्वं ततोऽर्थं धर्मसंयुतम् ।
ततः कामं चरेत्पश्चात्सिद्धार्थस्य हि तत्फलम् ॥ १२.१६५.२७ ॥
ముందు ధర్మాన్ని ఆచరించాలి, తరువాత ధర్మంతో కూడిన అర్థాన్ని, ఆ తర్వాత కామాన్ని అనుసరించాలి; సిద్ధార్థుడికి అదే ఫలం.
12.165.28
विरेमतुस्तु तद्वाक्यमुक्त्वा तावश्विनोः सुतौ ।
भीमसेनस्ततो वाक्यमिदं वक्तुं प्रचक्रमे ॥ १२.१६५.२८ ॥
ఆ మాటలు చెప్పి అశ్వినీదేవతల ఇద్దరు కుమారులు విరమించారు; అప్పుడు భీమసేనుడు ఈ మాటలు చెప్పడం మొదలుపెట్టాడు.
12.165.29
नाकामः कामयत्यर्थं नाकामो धर्ममिच्छति ।
नाकामः कामयानोऽस्ति तस्मात्कामो विशिष्यते ॥ १२.१६५.२९ ॥
కామం లేనివాడు అర్థాన్ని కోరడు; కామం లేనివాడు ధర్మాన్ని కూడా ఆశించడు; కామం లేనివాడు కోరేవాడుగా ఉండడు; అందువల్ల కామమే విశిష్టమైనది.
12.165.30
कामेन युक्ता ऋषयस्तपस्येव समाहिताः ।
पलाशाः शाकमूलाशा वायुभक्षाः सुसंयताः ॥ १२.१६५.३० ॥
కామంతో కూడిన ఋషులు తపస్సులో సమాహితులైనట్లే ఉంటారు; ఆకులు, కూరగాయల వేళ్లు తిని, గాలినే ఆహారంగా తీసుకొని, అత్యంత సంయమంతో ఉంటారు.
12.165.31
वेदोपवेदेष्वपरे युक्ताः स्वाध्यायपारगाः ।
श्राद्धे यज्ञक्रियायां च तथा दानप्रतिग्रहे ॥ १२.१६५.३१ ॥
వేదాలు, ఉపవేదాలలో మరికొందరు నిమగ్నమై ఉండేవారు; స్వాధ్యాయంలో పారంగతులై, శ్రాద్ధంలో, యజ్ఞ క్రియలో, అలాగే దానం స్వీకరించడంలో మరియు ఇవ్వడంలో.
12.165.32
वणिजः कर्षका गोपाः कारवः शिल्पिनस्तथा ।
देशधर्मकृतश्चैव युक्ताः कामेन कर्मसु ॥ १२.१६५.३२ ॥
వ్యాపారులు, రైతులు, గొల్లలు, కళాకారులు, శిల్పులు, అలాగే దేశ ధర్మాన్ని పాటించేవారు కూడా, కామంతో తమ కర్మలలో నిమగ్నమై ఉంటారు.
12.165.33
समुद्रं वा विशन्त्यन्ये नराः कामेन संयुताः ।
कामो हि विविधाकारः सर्वं कामेन संततम् ॥ १२.१६५.३३ ॥
కొందరు మనుషులు కామంతో కూడినవారై సముద్రంలో కూడా ప్రవేశిస్తారు. కామం అనేక రూపాలు కలది; సమస్తం కామంతో వ్యాపించి ఉంది.
12.165.34
नास्ति नासीन्न भविता भूतं काममृते परम् ।
एतत्सारं महाराज धर्मार्थावत्र संश्रितौ ॥ १२.१६५.३४ ॥
కామం లేకుండా పరమమైనది ఏదీ లేదు, లేదు, ఉండబోదు; ఏ జీవి కూడా లేదు. మహారాజా, ఇదే సారాంశం; ధర్మమూ అర్థమూ ఇందులోనే ఆశ్రయం పొందుతాయి.
12.165.35
नवनीतं यथा दध्नस्तथा कामोऽर्थधर्मतः ।
श्रेयस्तैलं न पिण्याको घृतं श्रेय उदश्वितः ॥ १२.१६५.३५ ॥
పెరుగు నుండి వెన్న శ్రేష్ఠమైనట్లే, ధర్మార్థాల కంటే కామం శ్రేష్ఠం. నూనె శ్రేష్ఠం, పిండి అవశేషం కాదు; మరిగించిన పాలనుండి నెయ్యి శ్రేష్ఠం.
12.165.36
श्रेयः पुष्पफलं काष्ठात्कामो धर्मार्थयोर्वरः ।
पुष्पतो मध्विव परं कामात्संजायते सुखम्।
कामो धर्मार्थयोर्योनिः कामश्चाथ तदात्मकः ॥ १२.१६५.३६ ॥
కట్టె కంటే పువ్వు, పండు శ్రేష్ఠం; ధర్మార్థాలలో కామం శ్రేష్ఠం. పువ్వు నుండి తేనె శ్రేష్ఠమైనట్లు, కామం నుండే పరమ సుఖం పుడుతుంది. కామం ధర్మార్థాలకు మూలం; కామం కూడా వాటి స్వరూపమే.
12.165.37
नाकामतो ब्राह्मणाः स्वन्नमर्था ।
न्नाकामतो ददति ब्राह्मणेभ्यः।
नाकामतो विविधा लोकचेष्टा ।
तस्मात्कामः प्राक् त्रिवर्गस्य दृष्टः ॥ १२.१६५.३७ ॥
కోరిక లేకుండా బ్రాహ్మణులు అన్నాన్ని, ధనాన్ని పొందరు; బ్రాహ్మణులకు ఇవ్వరు. కోరిక లేకుండా లోక కార్యాలు వివిధంగా సాగవు. కాబట్టి త్రివర్గంలో కామమే ముందుగా చూడబడింది.
12.165.38
सुचारुवेषाभिरलंकृताभि ।
र्मदोत्कटाभिः प्रियवादिनीभिः।
रमस्व योषिद्भिरुपेत्य कामं ।
कामो हि राजन्परमाभिरामः ॥ १२.१६५.३८ ॥
అందమైన వస్త్రాలతో అలంకరించుకున్న, మదోన్మత్తులైన, ప్రియంగా మాట్లాడే స్త్రీల వద్దకు వెళ్ళి కోరినట్లు ఆనందించు. ఓ రాజా, కామమే అత్యంత మనోహరమైనది.
12.165.39
बुद्धिर्ममैषा परिखास्थितस्य ।
माभूद्विचारस्तव धर्मपुत्र।
स्वात्संहितं सद्भिरफल्गुसार ।
मसस्तवाक्यं परमानृशंसम् ॥ १२.१६५.३९ ॥
ఇది నా బుద్ధి (సలహా); కందకంలో (రక్షణలో) నిలిచిన నీకు అది. ధర్మపుత్రా, నీకు సందేహం కలగకూడదు. సజ్జనులచే కూర్చబడిన, సారవంతమైన, అత్యంత దయామయమైన నీ మాట…
12.165.40
वर्मार्थकामाः सममेव सेव्या ।
यो ह्येकभक्तः स नरो जघन्यः।
द्वयोस्तु सक्तं प्रवदन्ति मध्यमं ।
स उत्तमो योऽभिरतस्त्रिवर्गे ॥ १२.१६५.४० ॥
ధర్మం, అర్థం, కామం మూడింటినీ సమంగా సేవించాలి. ఒకదానికే భక్తుడైనవాడు అధముడు; రెండింటిలో ఆసక్తుడైనవాడిని మధ్యముడు అంటారు; త్రివర్గంలో ఆనందించేవాడే ఉత్తముడు.
12.165.41
प्राज्ञः सुहृच्चन्दनसारलिप्तो ।
विचित्रमाल्याभरणैरुपेतः।
ततो वचः संग्रहविस्तरेण ।
प्रोक्त्वाऽथ वीरान्विरराम भीमः ॥ १२.१६५.४१ ॥
జ్ఞాని, మిత్రుడైన భీముడు, చందన సారం పూసుకుని, విచిత్రమైన మాలలు, ఆభరణాలు ధరించి, విస్తారంగా, సంగ్రహంగా మాటలు చెప్పి, అనంతరం వీరులతో మాటలు ఆపివేశాడు.
12.165.42
ततो मुहूर्तादथ धर्मराजो ।
वाक्यानि तेषामनुचिन्त्य सम्यक्।
उवाच वाचाऽवितथं स्मयन्वै ।
बहुश्रुतो धर्मभृतां वरिष्ठः ॥ १२.१६५.४२ ॥
కొంతసేపటి తర్వాత, వారి మాటలను బాగా ఆలోచించి, చిరునవ్వుతో, ధర్మాత్ములలో శ్రేష్ఠుడు, బహుశ్రుతుడైన ధర్మరాజు సత్యవాక్కుగా పలికాడు.
12.165.43
वाक्यं निबोधध्वमनन्यभावाः ॥ १२.१६५.४३ ॥
అనన్య భావంతో నా మాటలను వినండి.
12.165.44
यो वै न पापे निरतो न पुण्ये ।
नार्थे न धर्मे मनुजो न कामे।
विमुक्तदोषः समफल्गुसारो ।
विमुच्यते दुःखसुखात्स सिद्धः ॥ १२.१६५.४४ ॥
పాపంలో గాని, పుణ్యంలో గాని, ధనంలో గాని, ధర్మంలో గాని, కామంలో గాని నిమగ్నం కాని, దోషాలు విడిచిన, అల్పాన్ని సారాన్ని సమానంగా చూసే మానవుడు సుఖదుఃఖాల నుండి విముక్తుడైన సిద్ధుడు.
12.165.45
भूतानि जातीमरणान्वितानि ।
जराविकारैश्च समन्वितानि।
भूयश्च तैस्तैरुपसेवितानि ।
मोक्षं प्रशंसन्ति न तं च विद्मः ॥ १२.१६५.४५ ॥
జననమరణాలతో కూడినవి, వృద్ధాప్య వికారాలతో కూడినవి అయిన ప్రాణులు, ఆయా కర్మలచే మళ్లీ మళ్లీ సేవించబడి, మోక్షాన్ని ప్రశంసిస్తాయి; కానీ మనం దానిని ఎరుగము.
12.165.46
स्नेहेन बद्धस्य न सन्ति तानि ।
चैवं स्वयंभूर्भगवानुवाच।
बोधाय निर्वाणपरा भवन्ति ।
तस्मान्न कुर्यात्प्रियमप्रियं च ॥ १२.१६५.४६ ॥
స్నేహబద్ధునికి అవి ఉండవు. ఇలా స్వయంభువు భగవానుడు చెప్పాడు. బోధ కోసం నిర్వాణ పరులైనవారు అలాగే అవుతారు. కాబట్టి ప్రియమైనదీ అప్రియమైనదీ చేయరాదు.
12.165.47
एतच्च मुख्यं न तु कामकारो ।
यथा नियुक्तोऽस्मि तथा करोमि।
भूतानि सर्वाणि विधिर्नियुङ्क्ते ।
विधिर्बलीयानिति वित्त सर्वे ॥ १२.१६५.४७ ॥
ఇది ప్రధానమైనది, కోరిక వల్ల చేసేది కాదు. నేను నియమింపబడినట్లే చేస్తాను. సమస్త ప్రాణులను విధి నియమిస్తుంది. విధి బలీయమైనది అని మీరందరూ తెలుసుకోండి.
12.165.48
न कर्मणाऽप्नोत्यनवाप्यमर्थं ।
यद्भावि तद्वै भवतीति विद्मः।
त्रिवर्गहीनोऽपि हि विन्दतेऽर्थं ।
तस्माददो लोकहिताय गुह्यम् ॥ १२.१६५.४८ ॥
కర్మ ద్వారా పొందలేనిది ఎవరూ పొందలేరు. జరగాల్సింది జరుగుతుందని మనం తెలుసుకుంటాం. త్రివర్గాలు లేనివాడు కూడా ధనాన్ని పొందుతాడు. అందువల్ల లోకహితం కోసం ఈ రహస్యం చెప్పబడింది.
12.165.49
तदग्र्यबुद्धेर्वचनं मनोनुगं ।
समस्तमाज्ञाय तथाहि हेतुमत्।
तदा प्रणेदुश्च जहर्षिरे च ते ।
कुरुप्रवीराय च चक्रिरेऽञ्जलिम् ॥ १२.१६५.४९ ॥
ఉత్తమ బుద్ధి గల వాని మనసుకు అనుకూలమైన, కారణయుక్తమైన ఆ మాటను పూర్తిగా గ్రహించి వారు అప్పుడు ప్రశంసించి సంతోషించారు; కురువీరునికి అంజలి ఘటించారు.
12.165.50
सुचारुवर्णाक्षरशब्दभूषितां ।
मनोनुगां निर्गतवाक्यकण्टकाम्।
निशम्य तां पार्थिवभाषितां गिरं ।
पार्थस्य सर्वे प्रणता बभूवुः ॥ १२.१६५.५० ॥
అందమైన వర్ణాలు, అక్షరాలు, శబ్దాలతో అలంకరించబడిన, మనసుకు ఇష్టమైన, ముళ్ళవంటి మాటలు లేని ఆ రాజు మాటను విని, పార్థుని ముందు అందరూ నమస్కరించారు.
12.165.51
तथैव राजा प्रशशंस् वीर्यवान् ।
पुनश्च पप्रच्छ सरिद्वरासुतम्।
धर्मार्थकामेषु विनिश्चयज्ञं ।
ततः परं धर्ममहीनचेतसम् ॥ १२.१६५.५१ ॥
అలాగే పరాక్రమవంతుడైన రాజు ప్రశంసించి, నదులలో శ్రేష్ఠురాలి (గంగ) కుమారుడిని ధర్మ-అర్థ-కామాల నిశ్చయం తెలిసినవాడిని, స్థిరమైన మనసు గలవాడిని మరల ధర్మం గురించి అడిగాడు.