マハーバーラタ · 章 12.165
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.165.1
इत्युक्तवति भीष्मे तु तूष्णींभूते युधिष्ठिरः ।
पप्रच्छावसथं गत्वा भ्रातृन्विदुरपञ्चमान् ॥ १२.१६५.१ ॥
ビーシュマがこのように語って沈黙すると、ユディシュティラは住居に戻り、ヴィドゥラを五人目として兄弟たちに問うた。
12.165.2
धर्मे चार्थे च कामे च लोकवृत्तिः समाहिता ।
तेषां गरीयान्कतमो मध्यमः को लघुश्च कः ॥ १२.१६५.२ ॥
ダルマ、アルタ、カーマには世間の振る舞いが含まれている。それらのうちどれが最も重く、どれが中間で、どれが最も軽いのか。
12.165.3
कस्मिंश्चात्मा नियन्तव्यस्त्रिवर्गविजयाय वै ।
संपृष्टा नैष्ठिकं वाक्यं यथाबद्वक्तुमर्हथ ॥ १२.१६५.३ ॥
三つの目的に勝利するためには、自己をどこで制御すべきか。問われたあなたがたは、決定的な言葉を正しく述べるべきである。
12.165.4
ततोऽर्थगतितत्त्वज्ञः प्रथमं प्रतिभानवान् ।
जगाद विदुरो वाक्यं धर्मशास्त्रमनुस्मरन् ॥ १२.१६५.४ ॥
そこで、利の道の真理に通じ、機知に富むヴィドゥラは、ダルマ論書を思い起こしながら、まず次の言葉を語った。
12.165.5
बहुश्रुतं तपस्त्यागः श्रद्धा यज्ञक्रिया क्षमा ।
भावशुद्धिर्दया सत्यं संयमश्चात्मसंपदः ॥ १२.१६५.५ ॥
博学、苦行、捨離、信仰、祭祀の行い、忍耐、心の清浄、慈悲、真実、自制――これらが自己の富である。
12.165.6
एतदेवाभिपद्यस्व मा ते भूच्चलितं मनः ।
एतन्मूलौ हि धर्मार्थावेतदेकपदं हितम् ॥ १२.१६५.६ ॥
まさにこれに帰依せよ。心を揺るがせるな。ダルマとアルタの根はこれにあり、これこそ唯一の益ある道である。
12.165.7
धर्मेणैवर्षयस्तीर्णा धर्मे लोकाः प्रतिष्ठिताः ।
धर्मेण देवा दिवि च धर्मे चार्थः समाहितः ॥ १२.१६५.७ ॥
ダルマによってのみ聖仙たちは渡りきった。世界はダルマに据えられている。ダルマによって神々は天にあり、ダルマにこそアルタ（利）は堅く保たれる。
12.165.8
धर्मो राजन्गुणः श्रेष्ठो मध्यमो ह्यर्थ उच्यते ।
कामो यवीयानिति च प्रवदन्ति मनीषिणः ॥ १२.१६५.८ ॥
王よ、ダルマは最高の徳である。アルタは中位と呼ばれる。そしてカーマは、賢者たちによれば最も若く劣るものだという。
12.165.9
तस्माद्धर्मप्रधानेन भवितव्यं यतात्मना ।
तथा च सर्वभूतेषु वर्तितव्यं यतात्मना ॥ १२.१६५.९ ॥
ゆえに自制した者はダルマを第一とすべきである。同じく、自制した者はあらゆる生き物に対して振る舞うべきである。
12.165.10
समाप्तवचने तस्मिन्भीमकर्मा धनञ्जयः ।
ततोऽर्थगतितत्त्वज्ञो जगौ वाक्यं प्रचोदितः ॥ १२.१६५.१० ॥
その言葉が終わると、恐ろしい行いをするダナンジャヤは、アルタの道の真実を知る者として促され、この言葉を語った。
12.165.11
कर्मभूमिरियं राजन्निह वार्ता प्रशस्यते ।
कृषिर्वाणिज्यगोरक्षं शिल्पानि विविधानि च ॥ १२.१६५.११ ॥
王よ、ここは行いの地である。ここではヴァールター（生計）が称賛される——農耕、交易、牧畜、そして様々な技芸である。
12.165.12
अर्थ इत्येव सर्वेषां कर्मणामव्यतिक्रमः ।
निवृत्तेऽर्थे न वर्तेते धर्मकामाविति श्रुतिः ॥ १२.१६५.१२ ॥
アルタこそあらゆる行為の基盤である。アルタが止むなら、ダルマもカーマも続かない——と聖典は教える。
12.165.13
विषहेतार्थवान्धर्ममाराधयितुमुत्तमम् ।
कामं च चरितुं शक्तो दुष्प्रापमकृतात्मभिः ॥ १२.१६५.१३ ॥
生活の糧となる富を持つ者は、最高のダルマを奉じ、欲望を享受することができる。自己を制御しない者には、それは得難いものである。
12.165.14
अर्थस्यावयवावेतौ धर्मकामाविति श्रुतिः ।
अर्थसिद्ध्या विनिर्वृत्तावृभावेतौ भविष्यतः ॥ १२.१६५.१४ ॥
シュルティは、ダルマと欲望は富の二つの肢体であると述べる。富の成就によって、この両者は完成されるであろう。
12.165.15
तद्गतार्थं हि पुरुषं विशिष्टतरयोनयः ।
ब्रह्माणमिव भूतानि सततं पर्युपासते ॥ १२.१६५.१५ ॥
最も高貴な生まれの人々は、富を目的とする人に常に仕える。ちょうど万物がブラフマーに仕えるように。
12.165.16
जटाजिनधरा दान्ताः पङ्कदिग्धा जितेन्द्रियाः ।
मुण्डा निस्तन्तवश्चापि वसन्त्यर्थार्थिनः पृथक् ॥ १२.१६५.१६ ॥
ジャターと鹿皮を身につけ、自制し、泥にまみれ、感官を制し、剃髪して束縛の糸を離れた者たちが、富を求めて各々別々に住んでいる。
12.165.17
काषायवसनाश्चान्ये श्मश्रुला हि सुसंयताः ।
विद्वांसश्चैव शान्ताश्च मुक्ताः सर्वपरिग्रहैः ॥ १२.१६५.१७ ॥
他には、赭色の衣をまとい、髭を蓄え、よく自制し、学識あり、寂静で、一切の所有から解放された人々もいる。
12.165.18
अर्थार्थिनः सन्ति नित्यं परितष्यन्ति कर्मभिः ।
अर्थार्थिनः सन्ति केचिदपरे स्वर्गकाङ्क्षिणः।
कुलप्रत्यागमाश्चैके स्वंस्वं धर्ममनुष्ठिताः ॥ १२.१६५.१८ ॥
富を求める者は、行為によって常に満足する。ある者は富を求め、ある者は天界を望み、ある者は家に戻る。各々が自らのダルマを行っている。
12.165.19
आस्तिका नास्तिकाश्चैव नियताः संयमे परे ।
अप्रज्ञानं तमोभूतं प्रज्ञानं तु प्रकाशिता ॥ १२.१६५.१९ ॥
信ずる者も信じぬ者も、克己に堅固な最上の人々。無知は闇となり、智慧は輝き現れる。
12.165.20
भृत्यान्भोगैर्द्विषो दण्डैर्यो योजयति सोऽर्थवान् ।
एतन्मतिमतांश्रेष्ठ मतं मम यथातथम्।
अनयोस्तु विबोध त्वं वचनं शक्रकण्वयोः ॥ १२.१६५.२० ॥
召使には快楽をもって、敵には罰をもって用いる者こそ富者である。賢者の中の最上の人よ、これが私の正しい考えである。シャクラとカンヴァのこの二つの言葉を悟れ。
12.165.21
तथा धर्मार्थकुशलौ माद्रीपुत्रावनन्तरम् ।
नकुलः सहदेवश्च वाक्यमूचतुरुत्तमम् ॥ १२.१६५.२१ ॥
同じく、法と利に通じたマードリーの二人の息子、ナクラとサハデーヴァが、続いて立派な言葉を述べた。
12.165.22
आसीनश्च शयानश्च विचरन्नपि वा स्थितः ।
अर्थयोगं दृढं कुर्याद्योगैरुच्चावचैरपि ॥ १२.१६५.२२ ॥
座っていても、横たわっていても、歩いていても、立っていても、人は高下さまざまな手段で富を得る努力を堅く行うべきである。
12.165.23
अस्मिंस्तु वै विनिर्वृत्ते दुर्लभे परमप्रिये ।
इह कामानवाप्नोति प्रत्यक्षं नात्र संशयः ॥ १२.१६५.२३ ॥
この稀有で最も愛しいものが得られるとき、人はまさにここで望みを得る。疑いはない、それは明らかである。
12.165.24
योऽर्थो धर्मेण संयुक्तो धर्मो यश्चार्थसंयुतः ।
मध्विवामृतसंसृष्टं तस्मादेतौ मताविह ॥ १२.१६५.२४ ॥
法に結ばれた富と、富に結ばれた法は、甘露を混ぜた蜜のようである。ゆえにここでは、この二つがともに最善とされる。
12.165.25
अनर्थस्य न कामोस्ति तथाऽर्थोऽधर्मिणः कुतः ।
तस्मादुद्विजले लोको धर्मार्थाभ्यां बहिष्कृतात् ॥ १२.१६५.२५ ॥
無益なものに欲望はなく、不正な者にどうして富があろうか。ゆえに、ダルマとアルタから締め出された世界は動揺する。
12.165.26
तस्माद्धर्मप्रधानेन साध्योऽर्थः संयतात्मना ।
विश्वस्तेषु हि भूतेषु कल्पते सर्वमेव हि ॥ १२.१६५.२६ ॥
ゆえに、ダルマを第一とし自己を制御した者が富を得るべきである。生き物が信頼しているとき、すべてが可能となるからだ。
12.165.27
धर्मं समाचरेत्पूर्वं ततोऽर्थं धर्मसंयुतम् ।
ततः कामं चरेत्पश्चात्सिद्धार्थस्य हि तत्फलम् ॥ १२.१६५.२७ ॥
まずダルマを実践し、次にダルマと結びついた富を求め、その後に欲望を追うべきである。目的を果たした者にとって、それこそが果実なのだから。
12.165.28
विरेमतुस्तु तद्वाक्यमुक्त्वा तावश्विनोः सुतौ ।
भीमसेनस्ततो वाक्यमिदं वक्तुं प्रचक्रमे ॥ १२.१६५.२८ ॥
その言葉を述べ終えてアシュヴィンの二人の息子は黙った。するとビーマセーナがこの言葉を語り始めた。
12.165.29
नाकामः कामयत्यर्थं नाकामो धर्ममिच्छति ।
नाकामः कामयानोऽस्ति तस्मात्कामो विशिष्यते ॥ १२.१६५.२९ ॥
欲のない者は富を望まず、欲のない者はダルマも求めない。欲のない者で欲する者はいない。ゆえに欲こそが勝っている。
12.165.30
कामेन युक्ता ऋषयस्तपस्येव समाहिताः ।
पलाशाः शाकमूलाशा वायुभक्षाः सुसंयताः ॥ १२.१६५.३० ॥
欲望を備えた聖者たちは、いわば苦行に心を集中している。葉や野菜の根を食べ、風を糧とし、きわめて自制している。
12.165.31
वेदोपवेदेष्वपरे युक्ताः स्वाध्यायपारगाः ।
श्राद्धे यज्ञक्रियायां च तथा दानप्रतिग्रहे ॥ १२.१६५.३१ ॥
他の者たちはヴェーダとウパヴェーダに専念し、自習に通じていた。シュラーッダの祭儀、供犠の執行、そして布施と受施にも携わった。
12.165.32
वणिजः कर्षका गोपाः कारवः शिल्पिनस्तथा ।
देशधर्मकृतश्चैव युक्ताः कामेन कर्मसु ॥ १२.१६५.३२ ॥
商人、農夫、牧人、職人や工匠、そして地方の慣習を守る者たちも、欲望に駆られて自らの務めに励んでいる。
12.165.33
समुद्रं वा विशन्त्यन्ये नराः कामेन संयुताः ।
कामो हि विविधाकारः सर्वं कामेन संततम् ॥ १२.१६५.३३ ॥
ある者は欲望に駆られて海にさえ入っていく。欲望は様々な姿をとり、すべては欲望に満たされている。
12.165.34
नास्ति नासीन्न भविता भूतं काममृते परम् ।
एतत्सारं महाराज धर्मार्थावत्र संश्रितौ ॥ १२.१६५.३४ ॥
欲望を離れて至高のものは、存在せず、存在したこともなく、存在することもない。いかなる生き物もそうではない。大王よ、これこそが精髄であり、ダルマとアルタはここに依っている。
12.165.35
नवनीतं यथा दध्नस्तथा कामोऽर्थधर्मतः ।
श्रेयस्तैलं न पिण्याको घृतं श्रेय उदश्वितः ॥ १२.१६५.३५ ॥
ヨーグルトの中で最上のものがバターであるように、欲望はダルマとアルタの中で最も勝れている。油が最上であり、油粕は違う。攪拌された乳から得るギーこそ最上である。
12.165.36
श्रेयः पुष्पफलं काष्ठात्कामो धर्मार्थयोर्वरः ।
पुष्पतो मध्विव परं कामात्संजायते सुखम्।
कामो धर्मार्थयोर्योनिः कामश्चाथ तदात्मकः ॥ १२.१६५.३६ ॥
木より花と実が優れており、ダルマとアルタの中では欲望が第一である。花から蜜が最上のものとして得られるように、欲望からこそ最高の幸福が生じる。欲望はダルマとアルタの源であり、欲望もまたそれらの本性を具えている。
12.165.37
नाकामतो ब्राह्मणाः स्वन्नमर्था ।
न्नाकामतो ददति ब्राह्मणेभ्यः।
नाकामतो विविधा लोकचेष्टा ।
तस्मात्कामः प्राक् त्रिवर्गस्य दृष्टः ॥ १२.१६५.३७ ॥
欲望がなければ、バラモンは食物も富も得ず、バラモンに施しもしない。欲望がなければ、世の様々な営みも起こらない。ゆえに三つの目的の中で、欲望が最初に見なされる。
12.165.38
सुचारुवेषाभिरलंकृताभि ।
र्मदोत्कटाभिः प्रियवादिनीभिः।
रमस्व योषिद्भिरुपेत्य कामं ।
कामो हि राजन्परमाभिरामः ॥ १२.१६५.३८ ॥
美しい衣装で飾られ、酔いに満ち、甘い言葉を話す女たちのもとへ行き、思いのままに楽しめ。王よ、欲望こそ最も快いものなのだ。
12.165.39
बुद्धिर्ममैषा परिखास्थितस्य ।
माभूद्विचारस्तव धर्मपुत्र।
स्वात्संहितं सद्भिरफल्गुसार ।
मसस्तवाक्यं परमानृशंसम् ॥ १२.१६५.३९ ॥
これは私の助言である。堀の内にいるおまえのためのものだ。法の子よ、おまえの心に疑いがあってはならない。善人によって整えられ、真髄に満ち、きわめて慈悲深いおまえの言葉は……
12.165.40
वर्मार्थकामाः सममेव सेव्या ।
यो ह्येकभक्तः स नरो जघन्यः।
द्वयोस्तु सक्तं प्रवदन्ति मध्यमं ।
स उत्तमो योऽभिरतस्त्रिवर्गे ॥ १२.१६५.४० ॥
法・利・欲の三つは等しく追求すべきである。ただ一つにのみ専心する者は最も劣る。二つに執着する者は中位とされる。三つの目的すべてに喜びを見出す者こそ最上である。
12.165.41
प्राज्ञः सुहृच्चन्दनसारलिप्तो ।
विचित्रमाल्याभरणैरुपेतः।
ततो वचः संग्रहविस्तरेण ।
प्रोक्त्वाऽथ वीरान्विरराम भीमः ॥ १२.१६५.४१ ॥
賢明な友ビーマは、白檀の香油を塗り、色とりどりの花輪と飾りで身を装い、詳しくも要約しても言葉を述べ終えると、英雄たちに向かって語るのをやめた。
12.165.42
ततो मुहूर्तादथ धर्मराजो ।
वाक्यानि तेषामनुचिन्त्य सम्यक्।
उवाच वाचाऽवितथं स्मयन्वै ।
बहुश्रुतो धर्मभृतां वरिष्ठः ॥ १२.१६५.४२ ॥
しばらくして、ダルマ王は彼らの言葉をよく考え、微笑みながら真実の言葉を語った。彼は博学で、法を保つ者の中で最も優れた人であった。
12.165.43
वाक्यं निबोधध्वमनन्यभावाः ॥ १२.१६५.४३ ॥
一心不乱に私の言葉を聞きなさい。
12.165.44
यो वै न पापे निरतो न पुण्ये ।
नार्थे न धर्मे मनुजो न कामे।
विमुक्तदोषः समफल्गुसारो ।
विमुच्यते दुःखसुखात्स सिद्धः ॥ १२.१६५.४४ ॥
悪にも功徳にも、富にも法にも欲望にも執着せず、過失を離れ、些末と本質を等しく見る人は、苦楽から解放される。彼こそがシッダ（成就者）である。
12.165.45
भूतानि जातीमरणान्वितानि ।
जराविकारैश्च समन्वितानि।
भूयश्च तैस्तैरुपसेवितानि ।
मोक्षं प्रशंसन्ति न तं च विद्मः ॥ १२.१६५.४५ ॥
生と死に束縛され、老いの苦しみを備えた生き物は、あれこれの行いに何度も仕え、解脱を讃える。しかし我々はそれを知らない。
12.165.46
स्नेहेन बद्धस्य न सन्ति तानि ।
चैवं स्वयंभूर्भगवानुवाच।
बोधाय निर्वाणपरा भवन्ति ।
तस्मान्न कुर्यात्प्रियमप्रियं च ॥ १२.१६५.४६ ॥
愛着に縛られた者にはそれらはない、と自生の尊き主は言われた。覚りのために涅槃を志す者はそうなる。ゆえに好ましいことも好ましくないことも行うべきではない。
12.165.47
एतच्च मुख्यं न तु कामकारो ।
यथा नियुक्तोऽस्मि तथा करोमि।
भूतानि सर्वाणि विधिर्नियुङ्क्ते ।
विधिर्बलीयानिति वित्त सर्वे ॥ १२.१६५.४७ ॥
これこそが肝心であり、自らの意志による行いではない。定められたとおりに私は行う。すべての存在を運命（ヴィディ）が定める。運命は強大だと、あなた方は皆知るがよい。
12.165.48
न कर्मणाऽप्नोत्यनवाप्यमर्थं ।
यद्भावि तद्वै भवतीति विद्मः।
त्रिवर्गहीनोऽपि हि विन्दतेऽर्थं ।
तस्माददो लोकहिताय गुह्यम् ॥ १२.१६५.४८ ॥
行為によって得られないものは、誰も得ることができない。定められたことは起こる、と我々は知っている。三つの目的を欠く者でさえ富を得る。ゆえに世間の利益のためにこの秘密が語られる。
12.165.49
तदग्र्यबुद्धेर्वचनं मनोनुगं ।
समस्तमाज्ञाय तथाहि हेतुमत्।
तदा प्रणेदुश्च जहर्षिरे च ते ।
कुरुप्रवीराय च चक्रिरेऽञ्जलिम् ॥ १२.१६५.४९ ॥
最上の知性を持つ者の、心に適い理由のあるその言葉を完全に理解して、彼らはその時称賛し喜び、クル族の勇士に合掌礼をした。
12.165.50
सुचारुवर्णाक्षरशब्दभूषितां ।
मनोनुगां निर्गतवाक्यकण्टकाम्।
निशम्य तां पार्थिवभाषितां गिरं ।
पार्थस्य सर्वे प्रणता बभूवुः ॥ १२.१६५.५० ॥
美しい音と文字と語で飾られ、心に適い、刺のような言葉のないその王の言葉を聞いて、皆がパールタの前にひれ伏した。
12.165.51
तथैव राजा प्रशशंस् वीर्यवान् ।
पुनश्च पप्रच्छ सरिद्वरासुतम्।
धर्मार्थकामेषु विनिश्चयज्ञं ।
ततः परं धर्ममहीनचेतसम् ॥ १२.१६५.५१ ॥
勇猛な王は同様に彼を称賛し、再び、河川の中で最もすぐれた者(ガンガー)の子に、ダルマ・アルタ・カーマの決定を知り、揺るがぬ心を持つ彼に、さらにダルマについて尋ねた。