มหาภารตะ · อัธยายะ 12.165
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.165.1
इत्युक्तवति भीष्मे तु तूष्णींभूते युधिष्ठिरः ।
पप्रच्छावसथं गत्वा भ्रातृन्विदुरपञ्चमान् ॥ १२.१६५.१ ॥
เมื่อภีษมะกล่าวดังนี้แล้วและนิ่งไป ยุธิษฐิระจึงไปยังที่พัก และถามพี่น้อง โดยมีวิทุระเป็นคนที่ห้า
12.165.2
धर्मे चार्थे च कामे च लोकवृत्तिः समाहिता ।
तेषां गरीयान्कतमो मध्यमः को लघुश्च कः ॥ १२.१६५.२ ॥
ในธรรม อรรถ และกาม การดำเนินของโลกย่อมรวมอยู่ ในสามสิ่งนี้ สิ่งใดหนักที่สุด สิ่งใดอยู่กลาง และสิ่งใดเบาที่สุด
12.165.3
कस्मिंश्चात्मा नियन्तव्यस्त्रिवर्गविजयाय वै ।
संपृष्टा नैष्ठिकं वाक्यं यथाबद्वक्तुमर्हथ ॥ १२.१६५.३ ॥
และตนควรข่มไว้ในสิ่งใดเพื่อชนะไตรวรรค ท่านทั้งหลายผู้ถูกถามแล้ว ควรกล่าวถ้อยคำที่แน่นอน ให้ถูกต้องตามที่เป็นจริง
12.165.4
ततोऽर्थगतितत्त्वज्ञः प्रथमं प्रतिभानवान् ।
जगाद विदुरो वाक्यं धर्मशास्त्रमनुस्मरन् ॥ १२.१६५.४ ॥
ลำดับนั้น วิทุระผู้รู้ความจริงแห่งทางของอรรถ มีปัญญาไหวพริบ ระลึกถึงคัมภีร์ธรรมศาสตร์ จึงกล่าวถ้อยคำนี้ก่อนเป็นอันดับแรก
12.165.5
बहुश्रुतं तपस्त्यागः श्रद्धा यज्ञक्रिया क्षमा ।
भावशुद्धिर्दया सत्यं संयमश्चात्मसंपदः ॥ १२.१६५.५ ॥
การศึกษาคัมภีร์มาก ความเพียรเผาผลาญ การสละ ความศรัทธา การประกอบยัญพิธี ความอดทน ความบริสุทธิ์แห่งเจตนา ความเมตตา ความจริง และการข่มใจ คือสมบัติของอาตมัน
12.165.6
एतदेवाभिपद्यस्व मा ते भूच्चलितं मनः ।
एतन्मूलौ हि धर्मार्थावेतदेकपदं हितम् ॥ १२.१६५.६ ॥
จงยึดมั่นในสิ่งนี้เท่านั้น อย่าให้จิตของเจ้าหวั่นไหว ธรรมและอรรถมีรากอยู่ในสิ่งนี้ สิ่งนี้เพียงอย่างเดียวคือทางอันเป็นประโยชน์
12.165.7
धर्मेणैवर्षयस्तीर्णा धर्मे लोकाः प्रतिष्ठिताः ।
धर्मेण देवा दिवि च धर्मे चार्थः समाहितः ॥ १२.१६५.७ ॥
ด้วยธรรมเท่านั้นฤๅษีทั้งหลายจึงข้ามพ้นไปได้ โลกทั้งหลายตั้งมั่นอยู่ในธรรม ด้วยธรรมเทวดาจึงอยู่บนสวรรค์ และในธรรมนั้นอรรถจึงตั้งมั่นอยู่
12.165.8
धर्मो राजन्गुणः श्रेष्ठो मध्यमो ह्यर्थ उच्यते ।
कामो यवीयानिति च प्रवदन्ति मनीषिणः ॥ १२.१६५.८ ॥
ข้าแต่พระราชา ธรรมคือคุณอันประเสริฐสุด อรรถเรียกว่าสิ่งอยู่กลาง และนักปราชญ์กล่าวว่ากามเป็นองค์ที่เล็กที่สุด
12.165.9
तस्माद्धर्मप्रधानेन भवितव्यं यतात्मना ।
तथा च सर्वभूतेषु वर्तितव्यं यतात्मना ॥ १२.१६५.९ ॥
เพราะฉะนั้น ผู้ข่มตนแล้วควรทำให้ธรรมเป็นใหญ่ และผู้ข่มตนแล้วก็ควรประพฤติต่อสรรพสัตว์ทั้งปวงเช่นเดียวกัน
12.165.10
समाप्तवचने तस्मिन्भीमकर्मा धनञ्जयः ।
ततोऽर्थगतितत्त्वज्ञो जगौ वाक्यं प्रचोदितः ॥ १२.१६५.१० ॥
เมื่อถ้อยคำนั้นจบลง ธนัญชัยผู้มีการกระทำอันน่ากลัว ผู้รู้ความจริงแห่งทางของอรรถ ถูกกระตุ้นจึงกล่าวถ้อยคำนี้
12.165.11
कर्मभूमिरियं राजन्निह वार्ता प्रशस्यते ।
कृषिर्वाणिज्यगोरक्षं शिल्पानि विविधानि च ॥ १२.१६५.११ ॥
ข้าแต่พระราชา แผ่นดินนี้คือแดนแห่งการกระทำ ในที่นี้การทำมาหากินเป็นสิ่งที่ควรสรรเสริญ คือการเกษตร การค้า การเลี้ยงโค และศิลปะหลากหลายประการ
12.165.12
अर्थ इत्येव सर्वेषां कर्मणामव्यतिक्रमः ।
निवृत्तेऽर्थे न वर्तेते धर्मकामाविति श्रुतिः ॥ १२.१६५.१२ ॥
อรรถเท่านั้นคือรากฐานของการกระทำทั้งปวงโดยไม่ละเมิด เมื่ออรรถสิ้นไป ธรรมและกามก็ไม่ดำเนินต่อไป นี่คือคำที่คัมภีร์ประกาศไว้
12.165.13
विषहेतार्थवान्धर्ममाराधयितुमुत्तमम् ।
कामं च चरितुं शक्तो दुष्प्रापमकृतात्मभिः ॥ १२.१६५.१३ ॥
ผู้มีทรัพย์เป็นปัจจัยค้ำจุนย่อมสามารถบูชาธรรมอันสูงสุดและเสพกามได้ ส่วนผู้ยังไม่ข่มตนนั้นยากจะบรรลุสิ่งนี้ได้
12.165.14
अर्थस्यावयवावेतौ धर्मकामाविति श्रुतिः ।
अर्थसिद्ध्या विनिर्वृत्तावृभावेतौ भविष्यतः ॥ १२.१६५.१४ ॥
คัมภีร์กล่าวว่าธรรมและกามเป็นองค์ส่วนของอรรถ เมื่ออรรถสำเร็จแล้ว ทั้งสองอย่างนี้ก็จะบริบูรณ์
12.165.15
तद्गतार्थं हि पुरुषं विशिष्टतरयोनयः ।
ब्रह्माणमिव भूतानि सततं पर्युपासते ॥ १२.१६५.१५ ॥
บุรุษผู้มีอรรถเป็นจุดหมาย ผู้มีกำเนิดอันประเสริฐยิ่งย่อมคอยรับใช้เป็นนิตย์ เหมือนสรรพสัตว์คอยรับใช้พระพรหม
12.165.16
जटाजिनधरा दान्ताः पङ्कदिग्धा जितेन्द्रियाः ।
मुण्डा निस्तन्तवश्चापि वसन्त्यर्थार्थिनः पृथक् ॥ १२.१६५.१६ ॥
ผู้แสวงหาทรัพย์ซึ่งทรงผมเกล้ามวยและนุ่งหนังกวาง ข่มตน ชโลมด้วยโคลน ข่มอินทรีย์ได้แล้ว โกนศีรษะ และปลดเครื่องผูกมัดทั้งปวง ต่างก็อยู่แยกกัน
12.165.17
काषायवसनाश्चान्ये श्मश्रुला हि सुसंयताः ।
विद्वांसश्चैव शान्ताश्च मुक्ताः सर्वपरिग्रहैः ॥ १२.१६५.१७ ॥
ส่วนบางพวกนุ่งผ้าสีกาสาว มีเครามาก ข่มตนได้เป็นอย่างดี เป็นผู้รู้ สงบ และหลุดพ้นจากการยึดถือทั้งปวง
12.165.18
अर्थार्थिनः सन्ति नित्यं परितष्यन्ति कर्मभिः ।
अर्थार्थिनः सन्ति केचिदपरे स्वर्गकाङ्क्षिणः।
कुलप्रत्यागमाश्चैके स्वंस्वं धर्ममनुष्ठिताः ॥ १२.१६५.१८ ॥
ผู้แสวงหาทรัพย์ย่อมพึงพอใจด้วยการกระทำของตนอยู่เสมอ บางพวกแสวงหาทรัพย์ บางพวกปรารถนาสวรรค์ และบางพวกกลับคืนสู่ครอบครัว ต่างประพฤติธรรมของตนแต่ละคน
12.165.19
आस्तिका नास्तिकाश्चैव नियताः संयमे परे ।
अप्रज्ञानं तमोभूतं प्रज्ञानं तु प्रकाशिता ॥ १२.१६५.१९ ॥
ทั้งผู้มีศรัทธาและผู้ไม่มีศรัทธา ล้วนตั้งมั่นในการข่มใจ โดยผู้ประเสริฐสุดยังมั่นคงในการสำรวม ความไม่รู้กลายเป็นความมืด ส่วนปัญญาย่อมเปล่งแสงให้ปรากฏ
12.165.20
भृत्यान्भोगैर्द्विषो दण्डैर्यो योजयति सोऽर्थवान् ।
एतन्मतिमतांश्रेष्ठ मतं मम यथातथम्।
अनयोस्तु विबोध त्वं वचनं शक्रकण्वयोः ॥ १२.१६५.२० ॥
ผู้ที่ใช้ข้ารับใช้ด้วยความสุขสบาย และใช้การลงโทษกับศัตรู ผู้นั้นย่อมมีทรัพย์ ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้มีปัญญา นี่คือความเห็นของข้าตามที่เป็นจริง ขอท่านจงเข้าใจถ้อยคำทั้งสองของท้าวศักร และของกัณวะเถิด
12.165.21
तथा धर्मार्थकुशलौ माद्रीपुत्रावनन्तरम् ।
नकुलः सहदेवश्च वाक्यमूचतुरुत्तमम् ॥ १२.१६५.२१ ॥
ในทำนองเดียวกัน บุตรทั้งสองของพระนางมาทรี คือนกุลและสหเทพ ผู้ชำนาญในธรรมและในทรัพย์ ได้กล่าวถ้อยคำอันประเสริฐยิ่งต่อไป
12.165.22
आसीनश्च शयानश्च विचरन्नपि वा स्थितः ।
अर्थयोगं दृढं कुर्याद्योगैरुच्चावचैरपि ॥ १२.१६५.२२ ॥
ไม่ว่าจะนั่ง นอน เดินไปมา หรือยืนอยู่ ควรขวนขวายหาทรัพย์อย่างมั่นคง ด้วยวิธีการทุกรูปแบบ ทั้งสูงและต่ำ
12.165.23
अस्मिंस्तु वै विनिर्वृत्ते दुर्लभे परमप्रिये ।
इह कामानवाप्नोति प्रत्यक्षं नात्र संशयः ॥ १२.१६५.२३ ॥
เมื่อสิ่งนี้ซึ่งหาได้ยากและเป็นที่รักยิ่ง ได้บรรลุแล้ว ผู้นั้นย่อมได้รับกามทั้งหลายในโลกนี้ ทั้งนี้เห็นได้ประจักษ์ ไม่มีข้อสงสัยเลย
12.165.24
योऽर्थो धर्मेण संयुक्तो धर्मो यश्चार्थसंयुतः ।
मध्विवामृतसंसृष्टं तस्मादेतौ मताविह ॥ १२.१६५.२४ ॥
ทรัพย์ที่ประกอบด้วยธรรม และธรรมที่ประกอบด้วยทรัพย์ เปรียบเหมือนน้ำผึ้งที่ผสมกับน้ำอมฤต เพราะฉะนั้นทั้งสองสิ่งนี้จึงถือว่าประเสริฐในโลกนี้
12.165.25
अनर्थस्य न कामोस्ति तथाऽर्थोऽधर्मिणः कुतः ।
तस्मादुद्विजले लोको धर्मार्थाभ्यां बहिष्कृतात् ॥ १२.१६५.२५ ॥
ความปรารถนาย่อมไม่มีในสิ่งที่ไร้ประโยชน์ และผู้ไม่มีธรรมจะได้ทรัพย์มาจากที่ใดเล่า เพราะฉะนั้นโลกที่ถูกขับออกจากธรรมและทรัพย์ย่อมวุ่นวายไม่สงบ
12.165.26
तस्माद्धर्मप्रधानेन साध्योऽर्थः संयतात्मना ।
विश्वस्तेषु हि भूतेषु कल्पते सर्वमेव हि ॥ १२.१६५.२६ ॥
เพราะฉะนั้น ทรัพย์ควรได้มาด้วยผู้ที่ถือธรรมเป็นประธานและสำรวมตน เพราะเมื่อสรรพสัตว์ไว้วางใจกัน ทุกสิ่งย่อมเป็นไปได้
12.165.27
धर्मं समाचरेत्पूर्वं ततोऽर्थं धर्मसंयुतम् ।
ततः कामं चरेत्पश्चात्सिद्धार्थस्य हि तत्फलम् ॥ १२.१६५.२७ ॥
พึงปฏิบัติธรรมก่อน แล้วจึงแสวงหาทรัพย์ที่ประกอบด้วยธรรม ภายหลังจึงพึงเสาะหากาม เพราะนั่นเป็นผลของผู้ที่บรรลุจุดหมายแล้ว
12.165.28
विरेमतुस्तु तद्वाक्यमुक्त्वा तावश्विनोः सुतौ ।
भीमसेनस्ततो वाक्यमिदं वक्तुं प्रचक्रमे ॥ १२.१६५.२८ ॥
เมื่อบุตรทั้งสองของพระอัศวินกล่าวถ้อยคำนั้นจบลงแล้ว ภีมเสนจึงเริ่มกล่าวถ้อยคำนี้
12.165.29
नाकामः कामयत्यर्थं नाकामो धर्ममिच्छति ।
नाकामः कामयानोऽस्ति तस्मात्कामो विशिष्यते ॥ १२.१६५.२९ ॥
ผู้ไม่มีความปรารถนาย่อมไม่ปรารถนาทรัพย์ และผู้ไม่มีความปรารถนาย่อมไม่แสวงหาธรรม ไม่มีผู้ใดที่ไม่มีความปรารถนาแล้วจะเป็นผู้ปรารถนา เพราะฉะนั้นกามจึงเป็นสิ่งที่เด่นกว่า
12.165.30
कामेन युक्ता ऋषयस्तपस्येव समाहिताः ।
पलाशाः शाकमूलाशा वायुभक्षाः सुसंयताः ॥ १२.१६५.३० ॥
ฤๅษีที่ประกอบด้วยกามนั้น ดุจตั้งมั่นอยู่ในตบะ บริโภคใบไม้ รากผักและอาหารอื่น ๆ ดำรงชีวิตด้วยลมเท่านั้น และสำรวมตนอย่างยิ่ง
12.165.31
वेदोपवेदेष्वपरे युक्ताः स्वाध्यायपारगाः ।
श्राद्धे यज्ञक्रियायां च तथा दानप्रतिग्रहे ॥ १२.१६५.३१ ॥
บางพวกก็ขวนขวายในพระเวทและอุปเวท เป็นผู้ชำนาญในการศึกษาการท่องจำของตน ทั้งในพิธีศราทธ์ ในการประกอบยัญพิธี และในการให้และการรับทาน
12.165.32
वणिजः कर्षका गोपाः कारवः शिल्पिनस्तथा ।
देशधर्मकृतश्चैव युक्ताः कामेन कर्मसु ॥ १२.१६५.३२ ॥
พ่อค้า ชาวนา คนเลี้ยงสัตว์ ช่างฝีมือและช่างศิลป์ รวมถึงผู้รักษาจารีตประเพณีของแคว้น ต่างขวนขวายในการงานของตนด้วยกาม
12.165.33
समुद्रं वा विशन्त्यन्ये नराः कामेन संयुताः ।
कामो हि विविधाकारः सर्वं कामेन संततम् ॥ १२.१६५.३३ ॥
บางคนที่ถูกกามผูกพันก็ลงไปถึงมหาสมุทร กามมีรูปลักษณ์หลากหลาย และทุกสิ่งล้วนถูกกามแผ่ซ่านไปทั่ว
12.165.34
नास्ति नासीन्न भविता भूतं काममृते परम् ।
एतत्सारं महाराज धर्मार्थावत्र संश्रितौ ॥ १२.१६५.३४ ॥
ไม่มีสิ่งใดที่สูงสุดซึ่งมีอยู่ มีอยู่แล้ว หรือจะมีในอนาคต นอกจากกาม ไม่มีสัตว์ใดเช่นนั้นเลย มหาราชเอ๋ย นี่คือแก่นสาร ธรรมและอรรถตั้งอยู่บนกามในโลกนี้
12.165.35
नवनीतं यथा दध्नस्तथा कामोऽर्थधर्मतः ।
श्रेयस्तैलं न पिण्याको घृतं श्रेय उदश्वितः ॥ १२.१६५.३५ ॥
เนยใสเป็นสิ่งประเสริฐที่สุดของนมเปรี้ยวฉันใด กามก็เป็นสิ่งประเสริฐที่สุดของธรรมและอรรถฉันนั้น น้ำมันเป็นสิ่งดีกว่าก้อนกากน้ำมัน ส่วนเนยใสเป็นสิ่งดีที่สุดที่ได้จากการกวนนม
12.165.36
श्रेयः पुष्पफलं काष्ठात्कामो धर्मार्थयोर्वरः ।
पुष्पतो मध्विव परं कामात्संजायते सुखम्।
कामो धर्मार्थयोर्योनिः कामश्चाथ तदात्मकः ॥ १२.१६५.३६ ॥
ดอกและผลดีกว่าไม้ฉันใด กามก็เป็นสิ่งเลิศที่สุดในบรรดาธรรมและอรรถฉันนั้น ความสุขอันสูงสุดเกิดจากกาม ดุจน้ำผึ้งอันประเสริฐที่เกิดจากดอก กามเป็นต้นกำเนิดของธรรมและอรรถ และกามก็มีลักษณะเช่นนั้นด้วย
12.165.37
नाकामतो ब्राह्मणाः स्वन्नमर्था ।
न्नाकामतो ददति ब्राह्मणेभ्यः।
नाकामतो विविधा लोकचेष्टा ।
तस्मात्कामः प्राक् त्रिवर्गस्य दृष्टः ॥ १२.१६५.३७ ॥
หากปราศจากกาม พราหมณ์ย่อมไม่ได้อาหารและทรัพย์ และก็ไม่ให้แก่พราหมณ์ทั้งหลาย หากปราศจากกาม กิจกรรมต่าง ๆ ของโลกก็ไม่เกิดขึ้น เพราะฉะนั้นกามจึงถูกเห็นว่าเป็นสิ่งแรกในบรรดาจตุรพรรค์ทั้งสาม
12.165.38
सुचारुवेषाभिरलंकृताभि ।
र्मदोत्कटाभिः प्रियवादिनीभिः।
रमस्व योषिद्भिरुपेत्य कामं ।
कामो हि राजन्परमाभिरामः ॥ १२.१६५.३८ ॥
จงไปหาสตรีทั้งหลายที่ประดับด้วยเครื่องแต่งกายงดงาม ซึ่งเมามายและพูดจาอ่อนหวาน แล้วเพลิดเพลินตามปรารถนาเถิด มหาราชเอ๋ย กามนั้นเป็นสิ่งที่น่ารื่นรมย์ยิ่งนัก
12.165.39
बुद्धिर्ममैषा परिखास्थितस्य ।
माभूद्विचारस्तव धर्मपुत्र।
स्वात्संहितं सद्भिरफल्गुसार ।
मसस्तवाक्यं परमानृशंसम् ॥ १२.१६५.३९ ॥
นี่คือคำแนะนำของข้าพเจ้า สำหรับท่านผู้ยืนอยู่ภายในคูเมือง ข้าแต่บุตรแห่งธรรม ขออย่าให้มีความสงสัยในใจท่านเลย ถ้อยคำของท่านที่ผู้ดีประพันธ์ไว้ เต็มไปด้วยแก่นสารอันแท้จริง เป็นสิ่งที่เอื้อเฟื้อเกื้อกูลยิ่งนัก
12.165.40
वर्मार्थकामाः सममेव सेव्या ।
यो ह्येकभक्तः स नरो जघन्यः।
द्वयोस्तु सक्तं प्रवदन्ति मध्यमं ।
स उत्तमो योऽभिरतस्त्रिवर्गे ॥ १२.१६५.४० ॥
ธรรม อรรถ และกามควรได้รับการปฏิบัติอย่างเท่าเทียมกัน ผู้ที่ยึดมั่นเพียงสิ่งเดียวเป็นคนต่ำที่สุด ผู้ที่ยึดมั่นในสองสิ่งกล่าวว่าเป็นระดับกลาง ส่วนผู้ที่ยินดีในทั้งสามจตุรพรรค์นั้นเป็นผู้ประเสริฐที่สุด
12.165.41
प्राज्ञः सुहृच्चन्दनसारलिप्तो ।
विचित्रमाल्याभरणैरुपेतः।
ततो वचः संग्रहविस्तरेण ।
प्रोक्त्वाऽथ वीरान्विरराम भीमः ॥ १२.१६५.४१ ॥
ภีมะ ผู้มีปัญญาและเป็นมิตรแท้ ทาตัวด้วยสาระจันทน์ ประดับด้วยพวงมาลัยและเครื่องอาภรณ์หลากสี เมื่อกล่าวถ้อยคำทั้งโดยละเอียดและโดยย่อแล้ว ก็นิ่งลงต่อหน้าเหล่าวีรชน
12.165.42
ततो मुहूर्तादथ धर्मराजो ।
वाक्यानि तेषामनुचिन्त्य सम्यक्।
उवाच वाचाऽवितथं स्मयन्वै ।
बहुश्रुतो धर्मभृतां वरिष्ठः ॥ १२.१६५.४२ ॥
ครั้นผ่านไปครู่หนึ่ง พระธรรมราชา ผู้เป็นพหุสูตและประเสริฐที่สุดในบรรดาผู้ทรงธรรม ทรงพิจารณาถ้อยคำของเหล่านั้นโดยถ้วนถี่แล้ว ทรงยิ้มและตรัสด้วยวาจาที่ไม่คลาดเคลื่อนความจริง
12.165.43
वाक्यं निबोधध्वमनन्यभावाः ॥ १२.१६५.४३ ॥
จงฟังถ้อยคำของเราด้วยจิตที่ไม่แยกไปทางอื่นเถิด
12.165.44
यो वै न पापे निरतो न पुण्ये ।
नार्थे न धर्मे मनुजो न कामे।
विमुक्तदोषः समफल्गुसारो ।
विमुच्यते दुःखसुखात्स सिद्धः ॥ १२.१६५.४४ ॥
ผู้ใดไม่ยึดติดทั้งในบาปและในบุญ ไม่ยึดติดทั้งในทรัพย์ ในธรรม และในกาม ผู้ที่พ้นจากโทษ และเห็นสิ่งเล็กน้อยกับสิ่งสำคัญเสมอกัน ผู้นั้นย่อมพ้นจากทุกข์และสุข ผู้นั้นคือสิทธะ
12.165.45
भूतानि जातीमरणान्वितानि ।
जराविकारैश्च समन्वितानि।
भूयश्च तैस्तैरुपसेवितानि ।
मोक्षं प्रशंसन्ति न तं च विद्मः ॥ १२.१६५.४५ ॥
สัตว์ทั้งหลายที่ต้องเกิดและตาย และมีความเสื่อมแห่งวัยชราประกอบอยู่ ย่อมคอยรับใช้สิ่งนั้นและสิ่งนี้ซ้ำแล้วซ้ำเล่า และสรรเสริญโมกษะ แต่เราทั้งหลายไม่รู้จักโมกษะนั้น
12.165.46
स्नेहेन बद्धस्य न सन्ति तानि ।
चैवं स्वयंभूर्भगवानुवाच।
बोधाय निर्वाणपरा भवन्ति ।
तस्मान्न कुर्यात्प्रियमप्रियं च ॥ १२.१६५.४६ ॥
สิ่งเหล่านั้นไม่มีอยู่สำหรับผู้ที่ถูกผูกด้วยความยึดติด พระภควานผู้เกิดขึ้นเองตรัสไว้ดังนี้ ผู้ที่มุ่งสู่นิพพานเพื่อความตื่นรู้ย่อมเป็นเช่นนั้น เพราะฉะนั้นไม่ควรทำสิ่งที่น่ารักหรือไม่น่ารัก
12.165.47
एतच्च मुख्यं न तु कामकारो ।
यथा नियुक्तोऽस्मि तथा करोमि।
भूतानि सर्वाणि विधिर्नियुङ्क्ते ।
विधिर्बलीयानिति वित्त सर्वे ॥ १२.१६५.४७ ॥
สิ่งนี้เป็นสิ่งสำคัญที่สุด มิใช่การกระทำตามความปรารถนา เราทำตามที่ถูกกำหนดไว้ วิธีการ (โชคชะตา) กำหนดสรรพสัตว์ทั้งปวง พวกท่านทั้งหมดจงรู้ว่าวิธีการนั้นยิ่งใหญ่
12.165.48
न कर्मणाऽप्नोत्यनवाप्यमर्थं ।
यद्भावि तद्वै भवतीति विद्मः।
त्रिवर्गहीनोऽपि हि विन्दतेऽर्थं ।
तस्माददो लोकहिताय गुह्यम् ॥ १२.१६५.४८ ॥
ไม่มีผู้ใดได้สิ่งที่ไม่พึงได้ด้วยการกระทำ สิ่งที่จะเป็นย่อมเป็นไป นั่นเราทั้งหลายรู้ แม้ผู้ที่ขาดไตรวรรค์ก็ยังได้ทรัพย์ เพราะฉะนั้น ความลับนี้จึงกล่าวไว้เพื่อประโยชน์สุขแก่โลก
12.165.49
तदग्र्यबुद्धेर्वचनं मनोनुगं ।
समस्तमाज्ञाय तथाहि हेतुमत्।
तदा प्रणेदुश्च जहर्षिरे च ते ।
कुरुप्रवीराय च चक्रिरेऽञ्जलिम् ॥ १२.१६५.४९ ॥
ครั้นเข้าใจถ้อยคำของผู้มีปัญญาอันประเสริฐนั้นโดยครบถ้วน ซึ่งสอดคล้องกับใจและมีเหตุผล เหล่านั้นจึงสรรเสริญและปีติยินดี และถวายอัญชลีแด่วีรบุรุษแห่งเผ่ากุรุ
12.165.50
सुचारुवर्णाक्षरशब्दभूषितां ।
मनोनुगां निर्गतवाक्यकण्टकाम्।
निशम्य तां पार्थिवभाषितां गिरं ।
पार्थस्य सर्वे प्रणता बभूवुः ॥ १२.१६५.५० ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำที่พระราชาตรัส ประดับด้วยเสียง อักษร และคำอันงดงาม สอดคล้องกับใจ และปราศจากหนามคือถ้อยคำ เหล่าทั้งหมดก็น้อมกายลงต่อหน้าปารถะ
12.165.51
तथैव राजा प्रशशंस् वीर्यवान् ।
पुनश्च पप्रच्छ सरिद्वरासुतम्।
धर्मार्थकामेषु विनिश्चयज्ञं ।
ततः परं धर्ममहीनचेतसम् ॥ १२.१६५.५१ ॥
พระราชาผู้ทรงพลังก็ทรงสรรเสริญเช่นนั้น และทรงทูลถามอีกครั้งแก่พระโอรสของแม่น้ำอันประเสริฐ ผู้ทรงรู้การตัดสินในธรรม อรรถ และกาม ผู้มีจิตไม่หวั่นไหว ให้ทรงอธิบายธรรมต่อไป