ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.165
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.165.1
इत्युक्तवति भीष्मे तु तूष्णींभूते युधिष्ठिरः ।
पप्रच्छावसथं गत्वा भ्रातृन्विदुरपञ्चमान् ॥ १२.१६५.१ ॥
ಭೀಷ್ಮರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮೌನವಾದಾಗ, ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ತನ್ನ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ವಿದುರನನ್ನು ಐದನೆಯವನನ್ನಾಗಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಸಹೋದರರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು.
12.165.2
धर्मे चार्थे च कामे च लोकवृत्तिः समाहिता ।
तेषां गरीयान्कतमो मध्यमः को लघुश्च कः ॥ १२.१६५.२ ॥
ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಕಾಮದಲ್ಲಿ ಲೋಕ ವ್ಯವಹಾರವು ಅಡಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಯಾವುದು ಮಧ್ಯಮ, ಯಾವುದು ಕನಿಷ್ಠ?
12.165.3
कस्मिंश्चात्मा नियन्तव्यस्त्रिवर्गविजयाय वै ।
संपृष्टा नैष्ठिकं वाक्यं यथाबद्वक्तुमर्हथ ॥ १२.१६५.३ ॥
ತ್ರಿವರ್ಗ ವಿಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಆತ್ಮವನ್ನು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು? ಕೇಳಲ್ಪಟ್ಟವರಾಗಿ ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಮಾತನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕು.
12.165.4
ततोऽर्थगतितत्त्वज्ञः प्रथमं प्रतिभानवान् ।
जगाद विदुरो वाक्यं धर्मशास्त्रमनुस्मरन् ॥ १२.१६५.४ ॥
ಆಗ ಅರ್ಥಗತಿಯ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದ, ಪ್ರತಿಭಾವಂತನಾದ ವಿದುರನು ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಮೊದಲು ಮಾತನಾಡಿದನು.
12.165.5
बहुश्रुतं तपस्त्यागः श्रद्धा यज्ञक्रिया क्षमा ।
भावशुद्धिर्दया सत्यं संयमश्चात्मसंपदः ॥ १२.१६५.५ ॥
ಬಹುಶ್ರುತತೆ, ತಪಸ್ಸು, ತ್ಯಾಗ, ಶ್ರದ್ಧೆ, ಯಜ್ಞಕ್ರಿಯೆ, ಕ್ಷಮೆ, ಭಾವಶುದ್ಧಿ, ದಯೆ, ಸತ್ಯ, ಸಂಯಮ—ಇವೇ ಆತ್ಮಸಂಪತ್ತುಗಳು.
12.165.6
एतदेवाभिपद्यस्व मा ते भूच्चलितं मनः ।
एतन्मूलौ हि धर्मार्थावेतदेकपदं हितम् ॥ १२.१६५.६ ॥
ಇದನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸು, ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಚಂಚಲವಾಗದಿರಲಿ. ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಗಳ ಮೂಲ ಇವುಗಳಲ್ಲೇ ಇದೆ; ಇದೇ ಹಿತಕರವಾದ ಏಕೈಕ ದಾರಿ.
12.165.7
धर्मेणैवर्षयस्तीर्णा धर्मे लोकाः प्रतिष्ठिताः ।
धर्मेण देवा दिवि च धर्मे चार्थः समाहितः ॥ १२.१६५.७ ॥
ಧರ್ಮದಿಂದಲೇ ಋಷಿಗಳು ದಾಟಿದರು; ಧರ್ಮದಲ್ಲಿಯೇ ಲೋಕಗಳು ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಧರ್ಮದಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ; ಧರ್ಮದಲ್ಲಿಯೇ ಅರ್ಥವು ನೆಲೆಸಿದೆ.
12.165.8
धर्मो राजन्गुणः श्रेष्ठो मध्यमो ह्यर्थ उच्यते ।
कामो यवीयानिति च प्रवदन्ति मनीषिणः ॥ १२.१६५.८ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಧರ್ಮವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುಣ; ಅರ್ಥವು ಮಧ್ಯಮವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕಾಮವು ಕಿರಿಯದು (ಕನಿಷ್ಠವು) ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
12.165.9
तस्माद्धर्मप्रधानेन भवितव्यं यतात्मना ।
तथा च सर्वभूतेषु वर्तितव्यं यतात्मना ॥ १२.१६५.९ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಯತಾತ್ಮನು ಧರ್ಮವನ್ನೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಹೊಂದಿರಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಯತಾತ್ಮನು ಸರ್ವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕಡೆಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
12.165.10
समाप्तवचने तस्मिन्भीमकर्मा धनञ्जयः ।
ततोऽर्थगतितत्त्वज्ञो जगौ वाक्यं प्रचोदितः ॥ १२.१६५.१० ॥
ಆ ಮಾತು ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಭೀಮಕರ್ಮನಾದ ಧನಂಜಯನು, ಅರ್ಥದ ಗತಿಯ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದವನಾಗಿ, ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
12.165.11
कर्मभूमिरियं राजन्निह वार्ता प्रशस्यते ।
कृषिर्वाणिज्यगोरक्षं शिल्पानि विविधानि च ॥ १२.१६५.११ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಇದು ಕರ್ಮಭೂಮಿ; ಇಲ್ಲಿ ವಾರ್ತೆ (ಜೀವನೋಪಾಯ) ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ — ಕೃಷಿ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಗೋರಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಕರಕುಶಲಗಳು.
12.165.12
अर्थ इत्येव सर्वेषां कर्मणामव्यतिक्रमः ।
निवृत्तेऽर्थे न वर्तेते धर्मकामाविति श्रुतिः ॥ १२.१६५.१२ ॥
ಅರ್ಥವೇ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳ ಆಧಾರ; ಅರ್ಥ ನಿಂತುಹೋದರೆ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಕಾಮ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ — ಎಂಬುದು ಶ್ರುತಿ.
12.165.13
विषहेतार्थवान्धर्ममाराधयितुमुत्तमम् ।
कामं च चरितुं शक्तो दुष्प्रापमकृतात्मभिः ॥ १२.१६५.१३ ॥
ಅರ್ಥವಂತನು ಉತ್ತಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಾಮವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಶಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಆತ್ಮವನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸದವರಿಗೆ ಇದು ದುರ್ಲಭ.
12.165.14
अर्थस्यावयवावेतौ धर्मकामाविति श्रुतिः ।
अर्थसिद्ध्या विनिर्वृत्तावृभावेतौ भविष्यतः ॥ १२.१६५.१४ ॥
ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಕಾಮ ಇವೆರಡೂ ಅರ್ಥದ ಅಂಗಗಳು ಎಂದು ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ; ಅರ್ಥಸಿದ್ಧಿಯಿಂದಲೇ ಇವೆರಡೂ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
12.165.15
तद्गतार्थं हि पुरुषं विशिष्टतरयोनयः ।
ब्रह्माणमिव भूतानि सततं पर्युपासते ॥ १२.१६५.१५ ॥
ಅರ್ಥವನ್ನೇ ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಆ ಪುರುಷನನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕುಲದವರು ಸದಾ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಉಪಾಸಿಸುವಂತೆ ಉಪಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.165.16
जटाजिनधरा दान्ताः पङ्कदिग्धा जितेन्द्रियाः ।
मुण्डा निस्तन्तवश्चापि वसन्त्यर्थार्थिनः पृथक् ॥ १२.१६५.१६ ॥
ಜಟೆ ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆ ಚರ್ಮ ಧರಿಸಿದ, ದಮಗೊಂಡ, ಕೆಸರು ಲೇಪಿತ, ಇಂದ್ರಿಯಜಿತರಾದ, ಬೋಳು ತಲೆಯ, ಬಂಧನದ ದಾರ ಕಳಚಿದ ಅರ್ಥಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.165.17
काषायवसनाश्चान्ये श्मश्रुला हि सुसंयताः ।
विद्वांसश्चैव शान्ताश्च मुक्ताः सर्वपरिग्रहैः ॥ १२.१६५.१७ ॥
ಕಾಷಾಯ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ ಇತರರು, ಗಡ್ಡವುಳ್ಳವರು, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಂಯಮಿಗಳು, ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಶಾಂತರು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಪರಿಗ್ರಹಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರು.
12.165.18
अर्थार्थिनः सन्ति नित्यं परितष्यन्ति कर्मभिः ।
अर्थार्थिनः सन्ति केचिदपरे स्वर्गकाङ्क्षिणः।
कुलप्रत्यागमाश्चैके स्वंस्वं धर्ममनुष्ठिताः ॥ १२.१६५.१८ ॥
ಅರ್ಥವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಸದಾ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಕೆಲವರು ಅರ್ಥಾರ್ಥಿಗಳು, ಇತರರು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಆಕಾಂಕ್ಷಿಸುವವರು, ಕೆಲವರು ಕುಲಕ್ಕೆ ಮರಳುವವರು; ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.165.19
आस्तिका नास्तिकाश्चैव नियताः संयमे परे ।
अप्रज्ञानं तमोभूतं प्रज्ञानं तु प्रकाशिता ॥ १२.१६५.१९ ॥
ಆಸ್ತಿಕರು ಮತ್ತು ನಾಸ್ತಿಕರು, ಸಂಯಮದಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತರಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠರು; ಅಜ್ಞಾನ ಕತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ, ಜ್ಞಾನ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
12.165.20
भृत्यान्भोगैर्द्विषो दण्डैर्यो योजयति सोऽर्थवान् ।
एतन्मतिमतांश्रेष्ठ मतं मम यथातथम्।
अनयोस्तु विबोध त्वं वचनं शक्रकण्वयोः ॥ १२.१६५.२० ॥
ಸೇವಕರನ್ನು ಭೋಗಗಳಿಂದ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ದಂಡಗಳಿಂದ ನಿಯೋಜಿಸುವವನೇ ಐಶ್ವರ್ಯವಂತ. ಬುದ್ಧಿವಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಇದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ, ಯಥಾರ್ಥವಾದುದು; ಶಕ್ರ ಮತ್ತು ಕಣ್ವರ ಈ ವಚನಗಳನ್ನು ನೀನು ತಿಳಿ.
12.165.21
तथा धर्मार्थकुशलौ माद्रीपुत्रावनन्तरम् ।
नकुलः सहदेवश्च वाक्यमूचतुरुत्तमम् ॥ १२.१६५.२१ ॥
ಹಾಗೆಯೇ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕುಶಲರಾದ ಮಾದ್ರಿಯ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು, ನಕುಲ ಮತ್ತು ಸಹದೇವ, ಅನಂತರ ಉತ್ತಮ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿದರು.
12.165.22
आसीनश्च शयानश्च विचरन्नपि वा स्थितः ।
अर्थयोगं दृढं कुर्याद्योगैरुच्चावचैरपि ॥ १२.१६५.२२ ॥
ಕುಳಿತಾಗಲೂ, ಮಲಗಿದಾಗಲೂ, ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೂ, ನಿಂತಾಗಲೂ, ಉನ್ನತ-ಕನಿಷ್ಠ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಅರ್ಥ ಸಾಧನೆಗೆ ದೃಢವಾಗಿ ಯತ್ನಿಸಬೇಕು.
12.165.23
अस्मिंस्तु वै विनिर्वृत्ते दुर्लभे परमप्रिये ।
इह कामानवाप्नोति प्रत्यक्षं नात्र संशयः ॥ १२.१६५.२३ ॥
ಇದು ಪ್ರಾಪ್ತವಾದಾಗ, ದುರ್ಲಭವೂ ಪರಮ ಪ್ರಿಯವೂ ಆದ ಇದರಿಂದ, ಮನುಷ್ಯನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ತನ್ನ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ, ಇದು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ.
12.165.24
योऽर्थो धर्मेण संयुक्तो धर्मो यश्चार्थसंयुतः ।
मध्विवामृतसंसृष्टं तस्मादेतौ मताविह ॥ १२.१६५.२४ ॥
ಧರ್ಮದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅರ್ಥವೂ, ಅರ್ಥದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಧರ್ಮವೂ ಅಮೃತದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತ ಜೇನಿನಂತೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಭಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
12.165.25
अनर्थस्य न कामोस्ति तथाऽर्थोऽधर्मिणः कुतः ।
तस्मादुद्विजले लोको धर्मार्थाभ्यां बहिष्कृतात् ॥ १२.१६५.२५ ॥
ಅನರ್ಥಕ್ಕೆ ಕಾಮವಿಲ್ಲ; ಅಧರ್ಮಿಗೆ ಅರ್ಥ ಎಲ್ಲಿಂದ? ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕೃತವಾದ ಲೋಕ ಉದ್ವಿಗ್ನವಾಗಿದೆ.
12.165.26
तस्माद्धर्मप्रधानेन साध्योऽर्थः संयतात्मना ।
विश्वस्तेषु हि भूतेषु कल्पते सर्वमेव हि ॥ १२.१६५.२६ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮಪ್ರಧಾನನೂ ಸಂಯತಾತ್ಮನೂ ಆದವನು ಅರ್ಥವನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕು; ಜೀವಿಗಳು ವಿಶ್ವಾಸದಿಂದಿದ್ದಾಗ ಎಲ್ಲವೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
12.165.27
धर्मं समाचरेत्पूर्वं ततोऽर्थं धर्मसंयुतम् ।
ततः कामं चरेत्पश्चात्सिद्धार्थस्य हि तत्फलम् ॥ १२.१६५.२७ ॥
ಮೊದಲು ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು, ನಂತರ ಧರ್ಮಯುಕ್ತ ಅರ್ಥವನ್ನು, ಆಮೇಲೆ ಕಾಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು; ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನಿಗೆ ಅದೇ ಫಲ.
12.165.28
विरेमतुस्तु तद्वाक्यमुक्त्वा तावश्विनोः सुतौ ।
भीमसेनस्ततो वाक्यमिदं वक्तुं प्रचक्रमे ॥ १२.१६५.२८ ॥
ಆ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿ ಅಶ್ವಿನೀ ದೇವತೆಗಳ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರೂ ಸುಮ್ಮನಾದರು; ನಂತರ ಭೀಮಸೇನನು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.
12.165.29
नाकामः कामयत्यर्थं नाकामो धर्ममिच्छति ।
नाकामः कामयानोऽस्ति तस्मात्कामो विशिष्यते ॥ १२.१६५.२९ ॥
ಕಾಮವಿಲ್ಲದವನು ಅರ್ಥವನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ; ಕಾಮವಿಲ್ಲದವನು ಧರ್ಮವನ್ನೂ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ; ಕಾಮವಿಲ್ಲದವನು ಬಯಸುವವನಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಮವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ.
12.165.30
कामेन युक्ता ऋषयस्तपस्येव समाहिताः ।
पलाशाः शाकमूलाशा वायुभक्षाः सुसंयताः ॥ १२.१६५.३० ॥
ಕಾಮದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಋಷಿಗಳು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಮಾಹಿತರಾಗಿರುವಂತೆ ಇರುತ್ತಾರೆ; ಎಲೆಗಳನ್ನು, ತರಕಾರಿ ಬೇರುಗಳನ್ನು ತಿಂದು, ಗಾಳಿಯನ್ನೇ ಆಹಾರವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಅತ್ಯಂತ ಸಂಯಮಿಗಳಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
12.165.31
वेदोपवेदेष्वपरे युक्ताः स्वाध्यायपारगाः ।
श्राद्धे यज्ञक्रियायां च तथा दानप्रतिग्रहे ॥ १२.१६५.३१ ॥
ವೇದ ಮತ್ತು ಉಪವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಇತರರು ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು; ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತರಾಗಿ, ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಯಜ್ಞಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, ದಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಕೂಡ.
12.165.32
वणिजः कर्षका गोपाः कारवः शिल्पिनस्तथा ।
देशधर्मकृतश्चैव युक्ताः कामेन कर्मसु ॥ १२.१६५.३२ ॥
ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಕೃಷಿಕರು, ಗೋಪಾಲಕರು, ಕಾರುಗಾರರು, ಶಿಲ್ಪಿಗಳು, ಹಾಗೂ ದೇಶಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುವವರೂ ಕಾಮದಿಂದ ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
12.165.33
समुद्रं वा विशन्त्यन्ये नराः कामेन संयुताः ।
कामो हि विविधाकारः सर्वं कामेन संततम् ॥ १२.१६५.३३ ॥
ಇತರರು ಕಾಮದಿಂದ ಕೂಡಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನೂ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾಮವು ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳುಳ್ಳದ್ದು; ಎಲ್ಲವೂ ಕಾಮದಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ.
12.165.34
नास्ति नासीन्न भविता भूतं काममृते परम् ।
एतत्सारं महाराज धर्मार्थावत्र संश्रितौ ॥ १२.१६५.३४ ॥
ಕಾಮವಿಲ್ಲದೆ ಪರಮವಾದುದು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ, ಇರಲಿಲ್ಲ, ಇರುವುದೂ ಇಲ್ಲ; ಯಾವ ಪ್ರಾಣಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಮಹಾರಾಜ, ಇದೇ ಸಾರ; ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥ ಇದರಲ್ಲಿಯೇ ಆಶ್ರಿತವಾಗಿವೆ.
12.165.35
नवनीतं यथा दध्नस्तथा कामोऽर्थधर्मतः ।
श्रेयस्तैलं न पिण्याको घृतं श्रेय उदश्वितः ॥ १२.१६५.३५ ॥
ಮೊಸರಿನಿಂದ ಬೆಣ್ಣೆ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದಂತೆ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಕ್ಕಿಂತ ಕಾಮ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಎಣ್ಣೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಹಿಂಡಿ ಅಲ್ಲ; ಕಾಯಿಸಿದ ಹಾಲಿನ ತುಪ್ಪ ಶ್ರೇಷ್ಠ.
12.165.36
श्रेयः पुष्पफलं काष्ठात्कामो धर्मार्थयोर्वरः ।
पुष्पतो मध्विव परं कामात्संजायते सुखम्।
कामो धर्मार्थयोर्योनिः कामश्चाथ तदात्मकः ॥ १२.१६५.३६ ॥
ಮರಕ್ಕಿಂತ ಹೂವು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣು ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಮ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಹೂವಿನಿಂದ ಜೇನು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದಂತೆ, ಕಾಮದಿಂದಲೇ ಪರಮ ಸುಖ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಮವು ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಗಳ ಮೂಲ; ಕಾಮವೂ ಅವುಗಳ ಸ್ವರೂಪವೇ.
12.165.37
नाकामतो ब्राह्मणाः स्वन्नमर्था ।
न्नाकामतो ददति ब्राह्मणेभ्यः।
नाकामतो विविधा लोकचेष्टा ।
तस्मात्कामः प्राक् त्रिवर्गस्य दृष्टः ॥ १२.१६५.३७ ॥
ಆಸೆಯಿಲ್ಲದೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅನ್ನವನ್ನು ಮತ್ತು ಧನವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನವನ್ನೂ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆಸೆಯಿಲ್ಲದೆ ಲೋಕದ ವಿವಿಧ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೂ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ತ್ರಿವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕಾಮವೇ ಮೊದಲು ಕಾಣಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
12.165.38
सुचारुवेषाभिरलंकृताभि ।
र्मदोत्कटाभिः प्रियवादिनीभिः।
रमस्व योषिद्भिरुपेत्य कामं ।
कामो हि राजन्परमाभिरामः ॥ १२.१६५.३८ ॥
ಸುಂದರ ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತರಾದ, ಮದದಿಂದ ಉನ್ಮತ್ತರಾದ, ಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ರಮಿಸು. ಓ ರಾಜನೇ, ಕಾಮವೇ ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರವಾದುದು.
12.165.39
बुद्धिर्ममैषा परिखास्थितस्य ।
माभूद्विचारस्तव धर्मपुत्र।
स्वात्संहितं सद्भिरफल्गुसार ।
मसस्तवाक्यं परमानृशंसम् ॥ १२.१६५.३९ ॥
ಇದು ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿ (ಸಲಹೆ); ಕಂದಕದೊಳಗೆ (ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ) ನಿಂತಿರುವ ನಿನಗಾಗಿ. ಧರ್ಮಪುತ್ರನೇ, ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹ ಬೇಡ. ಸಜ್ಜನರಿಂದ ರಚಿತವಾದ, ಸಾರವತ್ತಾದ, ಅತ್ಯಂತ ಕರುಣಾಮಯವಾದ ನಿನ್ನ ಮಾತು…
12.165.40
वर्मार्थकामाः सममेव सेव्या ।
यो ह्येकभक्तः स नरो जघन्यः।
द्वयोस्तु सक्तं प्रवदन्ति मध्यमं ।
स उत्तमो योऽभिरतस्त्रिवर्गे ॥ १२.१६५.४० ॥
ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಮೂರನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಸೇವಿಸಬೇಕು. ಒಂದಕ್ಕೇ ಭಕ್ತನಾದವನು ಕನಿಷ್ಠ; ಎರಡರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾದವನನ್ನು ಮಧ್ಯಮನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ತ್ರಿವರ್ಗದಲ್ಲಿ ರಮಿಸುವವನೇ ಉತ್ತಮ.
12.165.41
प्राज्ञः सुहृच्चन्दनसारलिप्तो ।
विचित्रमाल्याभरणैरुपेतः।
ततो वचः संग्रहविस्तरेण ।
प्रोक्त्वाऽथ वीरान्विरराम भीमः ॥ १२.१६५.४१ ॥
ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಭೀಮನು, ಸ್ನೇಹಿತನು, ಚಂದನದ ಸಾರವನ್ನು ಲೇಪಿಸಿಕೊಂಡು, ವಿಚಿತ್ರ ಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾಗಿ, ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ಆ ಬಳಿಕ ವೀರರ ಕಡೆಗೆ ಮಾತು ನಿಲ್ಲಿಸಿದನು.
12.165.42
ततो मुहूर्तादथ धर्मराजो ।
वाक्यानि तेषामनुचिन्त्य सम्यक्।
उवाच वाचाऽवितथं स्मयन्वै ।
बहुश्रुतो धर्मभृतां वरिष्ठः ॥ १२.१६५.४२ ॥
ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನ ನಂತರ, ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸಿ, ನಗುತ್ತಾ, ಧರ್ಮಾತ್ಮರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಬಹುಶ್ರುತ ಧರ್ಮರಾಜನು ಸತ್ಯವಚನವನ್ನು ನುಡಿದನು.
12.165.43
वाक्यं निबोधध्वमनन्यभावाः ॥ १२.१६५.४३ ॥
ಅನನ್ಯ ಭಾವದಿಂದ ನನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
12.165.44
यो वै न पापे निरतो न पुण्ये ।
नार्थे न धर्मे मनुजो न कामे।
विमुक्तदोषः समफल्गुसारो ।
विमुच्यते दुःखसुखात्स सिद्धः ॥ १२.१६५.४४ ॥
ಪಾಪ, ಪುಣ್ಯ, ಅರ್ಥ, ಧರ್ಮ, ಕಾಮ — ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗದ, ದೋಷರಹಿತನಾದ, ಅಲ್ಪ ಮತ್ತು ಸಾರವನ್ನು ಸಮವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಮನುಷ್ಯನು ಸುಖದುಃಖಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿದ ಸಿದ್ಧನು.
12.165.45
भूतानि जातीमरणान्वितानि ।
जराविकारैश्च समन्वितानि।
भूयश्च तैस्तैरुपसेवितानि ।
मोक्षं प्रशंसन्ति न तं च विद्मः ॥ १२.१६५.४५ ॥
ಜನನ-ಮರಣ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದ ವಿಕಾರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜೀವಿಗಳು, ಆಯಾ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಪುನಃ ಪುನಃ ಸೇವಿತರಾಗಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಅದನ್ನು ನಾವು ತಿಳಿಯೆವು.
12.165.46
स्नेहेन बद्धस्य न सन्ति तानि ।
चैवं स्वयंभूर्भगवानुवाच।
बोधाय निर्वाणपरा भवन्ति ।
तस्मान्न कुर्यात्प्रियमप्रियं च ॥ १२.१६५.४६ ॥
ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಬಂಧಿತನಿಗೆ ಅವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಸ್ವಯಂಭೂ ಭಗವಂತ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ವಾಣ ಪರರಾದವರು ಹಾಗೆಯೇ ಆಗುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಿಯವನ್ನೂ ಅಪ್ರಿಯವನ್ನೂ ಮಾಡಬಾರದು.
12.165.47
एतच्च मुख्यं न तु कामकारो ।
यथा नियुक्तोऽस्मि तथा करोमि।
भूतानि सर्वाणि विधिर्नियुङ्क्ते ।
विधिर्बलीयानिति वित्त सर्वे ॥ १२.१६५.४७ ॥
ಇದು ಮುಖ್ಯವಾದುದು, ಇಚ್ಛೆಯ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ. ನಾನು ನಿಯೋಜಿತನಾದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ವಿಧಿಯೇ ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಧಿಯೇ ಬಲಶಾಲಿ ಎಂದು ನೀವೆಲ್ಲರೂ ತಿಳಿಯಿರಿ.
12.165.48
न कर्मणाऽप्नोत्यनवाप्यमर्थं ।
यद्भावि तद्वै भवतीति विद्मः।
त्रिवर्गहीनोऽपि हि विन्दतेऽर्थं ।
तस्माददो लोकहिताय गुह्यम् ॥ १२.१६५.४८ ॥
ಕರ್ಮದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗದ್ದನ್ನು ಯಾರೂ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆಗಬೇಕಾದದ್ದು ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾವು ಬಲ್ಲೆವು. ತ್ರಿವರ್ಗವಿಲ್ಲದವನೂ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಲೋಕಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಈ ರಹಸ್ಯ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
12.165.49
तदग्र्यबुद्धेर्वचनं मनोनुगं ।
समस्तमाज्ञाय तथाहि हेतुमत्।
तदा प्रणेदुश्च जहर्षिरे च ते ।
कुरुप्रवीराय च चक्रिरेऽञ्जलिम् ॥ १२.१६५.४९ ॥
ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹಿತವಾದ, ಕಾರಣಯುಕ್ತ ಆ ಮಾತನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಿತು ಅವರು ಆಗ ಹೊಗಳಿ ಹರ್ಷಿತರಾದರು; ಕುರುವೀರನಿಗೆ ಅಂಜಲಿ ಮಾಡಿದರು.
12.165.50
सुचारुवर्णाक्षरशब्दभूषितां ।
मनोनुगां निर्गतवाक्यकण्टकाम्।
निशम्य तां पार्थिवभाषितां गिरं ।
पार्थस्य सर्वे प्रणता बभूवुः ॥ १२.१६५.५० ॥
ಸುಂದರ ವರ್ಣ, ಅಕ್ಷರ, ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹಿತವಾದ, ಮುಳ್ಳಿನಂತಹ ಮಾತುಗಳಿಲ್ಲದ ಆ ರಾಜನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಎಲ್ಲರೂ ಪಾರ್ಥನ ಮುಂದೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು.
12.165.51
तथैव राजा प्रशशंस् वीर्यवान् ।
पुनश्च पप्रच्छ सरिद्वरासुतम्।
धर्मार्थकामेषु विनिश्चयज्ञं ।
ततः परं धर्ममहीनचेतसम् ॥ १२.१६५.५१ ॥
ಹಾಗೆಯೇ ಪರಾಕ್ರಮಿ ರಾಜ ಹೊಗಳಿದನು; ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳ (ಗಂಗೆಯ) ಮಗನನ್ನು, ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥ-ಕಾಮಗಳ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಬಲ್ಲವನನ್ನು, ಅಚಲ ಮನಸ್ಸಿನವನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದನು.