ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.165
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.165.1
इत्युक्तवति भीष्मे तु तूष्णींभूते युधिष्ठिरः ।
पप्रच्छावसथं गत्वा भ्रातृन्विदुरपञ्चमान् ॥ १२.१६५.१ ॥
ଭୀଷ୍ମ ଏହିପରି କହି ନୀରବ ହେବାପରେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନିଜ ବାସସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ, ବିଦୁରଙ୍କୁ ପଞ୍ଚମ ରଖି ଭାଇମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
12.165.2
धर्मे चार्थे च कामे च लोकवृत्तिः समाहिता ।
तेषां गरीयान्कतमो मध्यमः को लघुश्च कः ॥ १२.१६५.२ ॥
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମରେ ଲୋକବ୍ୟବହାର ସମାହିତ। ଏଥିମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେଉଁଟି ମଧ୍ୟମ ଓ କେଉଁଟି ଲଘୁ?
12.165.3
कस्मिंश्चात्मा नियन्तव्यस्त्रिवर्गविजयाय वै ।
संपृष्टा नैष्ठिकं वाक्यं यथाबद्वक्तुमर्हथ ॥ १२.१६५.३ ॥
ତ୍ରିବର୍ଗ ବିଜୟ ପାଇଁ ଆତ୍ମାକୁ କେଉଁଥିରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ? ପଚରାଗଲେ ଆପଣମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ବାକ୍ୟ ଯଥାଯଥ କହନ୍ତୁ।
12.165.4
ततोऽर्थगतितत्त्वज्ञः प्रथमं प्रतिभानवान् ।
जगाद विदुरो वाक्यं धर्मशास्त्रमनुस्मरन् ॥ १२.१६५.४ ॥
ତେବେ ଅର୍ଥଗତିର ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ, ପ୍ରତିଭାବାନ ବିଦୁର ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ସ୍ମରଣ କରି ପ୍ରଥମେ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
12.165.5
बहुश्रुतं तपस्त्यागः श्रद्धा यज्ञक्रिया क्षमा ।
भावशुद्धिर्दया सत्यं संयमश्चात्मसंपदः ॥ १२.१६५.५ ॥
ବହୁଶ୍ରୁତତା, ତପ, ତ୍ୟାଗ, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟା, କ୍ଷମା, ଭାବଶୁଦ୍ଧି, ଦୟା, ସତ୍ୟ ଓ ସଂଯମ—ଏଗୁଡ଼ିକ ଆତ୍ମସମ୍ପଦ।
12.165.6
एतदेवाभिपद्यस्व मा ते भूच्चलितं मनः ।
एतन्मूलौ हि धर्मार्थावेतदेकपदं हितम् ॥ १२.१६५.६ ॥
ଏହାକୁ ହିଁ ଆଶ୍ରୟ କର, ତୁମ ମନ ଚଞ୍ଚଳ ନ ହେଉ। ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ମୂଳ ଏଥିରେ ହିଁ; ଏହା ହିଁ ହିତକର ଏକମାତ୍ର ପଥ।
12.165.7
धर्मेणैवर्षयस्तीर्णा धर्मे लोकाः प्रतिष्ठिताः ।
धर्मेण देवा दिवि च धर्मे चार्थः समाहितः ॥ १२.१६५.७ ॥
ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଋଷିମାନେ ପାର ହେଲେ; ଧର୍ମରେ ଲୋକସମୂହ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି; ଧର୍ମରେ ହିଁ ଅର୍ଥ ସୁସ୍ଥିର।
12.165.8
धर्मो राजन्गुणः श्रेष्ठो मध्यमो ह्यर्थ उच्यते ।
कामो यवीयानिति च प्रवदन्ति मनीषिणः ॥ १२.१६५.८ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଧର୍ମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ; ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏବଂ କାମକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କନିଷ୍ଠ କହନ୍ତି।
12.165.9
तस्माद्धर्मप्रधानेन भवितव्यं यतात्मना ।
तथा च सर्वभूतेषु वर्तितव्यं यतात्मना ॥ १२.१६५.९ ॥
ତେଣୁ ସଂଯତାତ୍ମା ବ୍ୟକ୍ତି ଧର୍ମକୁ ପ୍ରଧାନ କରି ରହିବା ଉଚିତ; ସେହିପରି ସଂଯତାତ୍ମା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।
12.165.10
समाप्तवचने तस्मिन्भीमकर्मा धनञ्जयः ।
ततोऽर्थगतितत्त्वज्ञो जगौ वाक्यं प्रचोदितः ॥ १२.१६५.१० ॥
ସେ କଥା ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ ଭୀମକର୍ମା ଧନଞ୍ଜୟ, ଅର୍ଥର ଗତିତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି, ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
12.165.11
कर्मभूमिरियं राजन्निह वार्ता प्रशस्यते ।
कृषिर्वाणिज्यगोरक्षं शिल्पानि विविधानि च ॥ १२.१६५.११ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଏହା କର୍ମଭୂମି; ଏଠାରେ ବାର୍ତ୍ତା (ଜୀବିକା) ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ — କୃଷି, ବାଣିଜ୍ୟ, ଗୋରକ୍ଷା ଓ ବିବିଧ ଶିଳ୍ପ।
12.165.12
अर्थ इत्येव सर्वेषां कर्मणामव्यतिक्रमः ।
निवृत्तेऽर्थे न वर्तेते धर्मकामाविति श्रुतिः ॥ १२.१६५.१२ ॥
ଅର୍ଥ ହିଁ ସମସ୍ତ କର୍ମର ଆଧାର; ଅର୍ଥ ନିବୃତ୍ତ ହେଲେ ଧର୍ମ ଓ କାମ ଚାଲେ ନାହିଁ — ଏହା ଶ୍ରୁତି।
12.165.13
विषहेतार्थवान्धर्ममाराधयितुमुत्तमम् ।
कामं च चरितुं शक्तो दुष्प्रापमकृतात्मभिः ॥ १२.१६५.१३ ॥
ଅର୍ଥବାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଉତ୍ତମ ଧର୍ମର ଆରାଧନା ଓ କାମର ସେବନ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହୁଏ; ଯେଉଁମାନେ ନିଜକୁ ସଂଯମ କରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଦୁର୍ଲଭ।
12.165.14
अर्थस्यावयवावेतौ धर्मकामाविति श्रुतिः ।
अर्थसिद्ध्या विनिर्वृत्तावृभावेतौ भविष्यतः ॥ १२.१६५.१४ ॥
ଧର୍ମ ଓ କାମ ଏ ଦୁଇଟି ଅର୍ଥର ଅଙ୍ଗ, ଏପରି ଶ୍ରୁତି କହେ; ଅର୍ଥସିଦ୍ଧିରେ ହିଁ ଏ ଦୁଇଟି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବେ।
12.165.15
तद्गतार्थं हि पुरुषं विशिष्टतरयोनयः ।
ब्रह्माणमिव भूतानि सततं पर्युपासते ॥ १२.१६५.१५ ॥
ଧନକୁ ହିଁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥିବା ସେହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଳର ଲୋକେ ସଦାସର୍ବଦା ସେବା କରନ୍ତି, ଯେପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି।
12.165.16
जटाजिनधरा दान्ताः पङ्कदिग्धा जितेन्द्रियाः ।
मुण्डा निस्तन्तवश्चापि वसन्त्यर्थार्थिनः पृथक् ॥ १२.१६५.१६ ॥
ଜଟା ଓ ମୃଗଚର୍ମ ଧାରଣ କରି, ଦାନ୍ତ, ପଙ୍କଲିପ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜିତ, ମୁଣ୍ଡିତ ମସ୍ତକ ଓ ବନ୍ଧନସୂତ୍ରହୀନ ହୋଇ ଅର୍ଥାର୍ଥୀମାନେ ପୃଥକ୍ ଭାବରେ ବାସ କରନ୍ତି।
12.165.17
काषायवसनाश्चान्ये श्मश्रुला हि सुसंयताः ।
विद्वांसश्चैव शान्ताश्च मुक्ताः सर्वपरिग्रहैः ॥ १२.१६५.१७ ॥
ଗେରୁଆ ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଦାଢ଼ିଧାରୀ, ସୁସଂଯତ, ବିଦ୍ୱାନ, ଶାନ୍ତ ଓ ସର୍ବପରିଗ୍ରହମୁକ୍ତ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
12.165.18
अर्थार्थिनः सन्ति नित्यं परितष्यन्ति कर्मभिः ।
अर्थार्थिनः सन्ति केचिदपरे स्वर्गकाङ्क्षिणः।
कुलप्रत्यागमाश्चैके स्वंस्वं धर्ममनुष्ठिताः ॥ १२.१६५.१८ ॥
ଅର୍ଥାର୍ଥୀମାନେ ସର୍ବଦା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; କେହି ଅର୍ଥାର୍ଥୀ, ଅନ୍ୟମାନେ ସ୍ୱର୍ଗାକାଂକ୍ଷୀ, ଆଉ କେହି କେହି କୁଳକୁ ଫେରିଆସନ୍ତି; ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ଧର୍ମ ପାଳନ କରନ୍ତି।
12.165.19
आस्तिका नास्तिकाश्चैव नियताः संयमे परे ।
अप्रज्ञानं तमोभूतं प्रज्ञानं तु प्रकाशिता ॥ १२.१६५.१९ ॥
ଆସ୍ତିକ ଓ ନାସ୍ତିକ, ସଂଯମରେ ଦୃଢ଼ ଶ୍ରେଷ୍ଠଜନ; ଅଜ୍ଞାନ ଅନ୍ଧକାର ହୁଏ, ଓ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
12.165.20
भृत्यान्भोगैर्द्विषो दण्डैर्यो योजयति सोऽर्थवान् ।
एतन्मतिमतांश्रेष्ठ मतं मम यथातथम्।
अनयोस्तु विबोध त्वं वचनं शक्रकण्वयोः ॥ १२.१६५.२० ॥
ଯେ ଭୃତ୍ୟଙ୍କୁ ଭୋଗରେ ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡରେ ନିଯୋଜିତ କରେ, ସେ ହିଁ ଧନବାନ। ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ମୋର ମତ, ଯଥାର୍ଥ; ଶକ୍ର ଓ କଣ୍ବଙ୍କ ଏହି ବଚନ ତୁମେ ବୁଝ।
12.165.21
तथा धर्मार्थकुशलौ माद्रीपुत्रावनन्तरम् ।
नकुलः सहदेवश्च वाक्यमूचतुरुत्तमम् ॥ १२.१६५.२१ ॥
ସେହିପରି ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ କୁଶଳୀ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର, ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ, ଏବଂ ପରେ ଉତ୍ତମ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
12.165.22
आसीनश्च शयानश्च विचरन्नपि वा स्थितः ।
अर्थयोगं दृढं कुर्याद्योगैरुच्चावचैरपि ॥ १२.१६५.२२ ॥
ବସିଥିଲେ, ଶୋଇଥିଲେ, ବୁଲିଲେ ବା ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ ଉପାୟରେ ଅର୍ଥ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଯତ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।
12.165.23
अस्मिंस्तु वै विनिर्वृत्ते दुर्लभे परमप्रिये ।
इह कामानवाप्नोति प्रत्यक्षं नात्र संशयः ॥ १२.१६५.२३ ॥
ଏହା ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଯାହା ଦୁର୍ଲଭ ଓ ପରମ ପ୍ରିୟ, ମଣିଷ ଏଠାରେ ହିଁ ନିଜ କାମନା ପାଏ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଏହା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ।
12.165.24
योऽर्थो धर्मेण संयुक्तो धर्मो यश्चार्थसंयुतः ।
मध्विवामृतसंसृष्टं तस्मादेतौ मताविह ॥ १२.१६५.२४ ॥
ଧର୍ମ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଅର୍ଥ ଓ ଅର୍ଥ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଧର୍ମ, ଅମୃତ ମିଶ୍ରିତ ମଧୁ ପରି; ତେଣୁ ଏଠାରେ ଏ ଦୁଇଟି ହିଁ ଉତ୍ତମ ବୋଲି ମାନାଯାଏ।
12.165.25
अनर्थस्य न कामोस्ति तथाऽर्थोऽधर्मिणः कुतः ।
तस्मादुद्विजले लोको धर्मार्थाभ्यां बहिष्कृतात् ॥ १२.१६५.२५ ॥
ଅନର୍ଥର କାମନା ନାହିଁ; ଅଧାର୍ମିକର ଅର୍ଥ କେଉଁଠୁ? ତେଣୁ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରୁ ବହିଷ୍କୃତ ଲୋକ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ରହେ।
12.165.26
तस्माद्धर्मप्रधानेन साध्योऽर्थः संयतात्मना ।
विश्वस्तेषु हि भूतेषु कल्पते सर्वमेव हि ॥ १२.१६५.२६ ॥
ତେଣୁ ଧର୍ମପ୍ରଧାନ ଓ ସଂଯତାତ୍ମା ବ୍ୟକ୍ତି ଅର୍ଥ ସାଧନ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରାଣୀମାନେ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଥିଲେ ସବୁ ସମ୍ଭବ ହୁଏ।
12.165.27
धर्मं समाचरेत्पूर्वं ततोऽर्थं धर्मसंयुतम् ।
ततः कामं चरेत्पश्चात्सिद्धार्थस्य हि तत्फलम् ॥ १२.१६५.२७ ॥
ପ୍ରଥମେ ଧର୍ମର ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ଅର୍ଥ, ପରେ କାମର ସେବନ; ସିଦ୍ଧାର୍ଥଙ୍କ ପାଇଁ ସେଇଟି ହିଁ ଫଳ।
12.165.28
विरेमतुस्तु तद्वाक्यमुक्त्वा तावश्विनोः सुतौ ।
भीमसेनस्ततो वाक्यमिदं वक्तुं प्रचक्रमे ॥ १२.१६५.२८ ॥
ସେହି ବାକ୍ୟ କହି ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ନୀରବ ହେଲେ; ତା'ପରେ ଭୀମସେନ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
12.165.29
नाकामः कामयत्यर्थं नाकामो धर्ममिच्छति ।
नाकामः कामयानोऽस्ति तस्मात्कामो विशिष्यते ॥ १२.१६५.२९ ॥
କାମହୀନ ଅର୍ଥ କାମନା କରେ ନାହିଁ; କାମହୀନ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ; କାମହୀନ କେହି କାମନାକାରୀ ନୁହେଁ; ତେଣୁ କାମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ।
12.165.30
कामेन युक्ता ऋषयस्तपस्येव समाहिताः ।
पलाशाः शाकमूलाशा वायुभक्षाः सुसंयताः ॥ १२.१६५.३० ॥
କାମଯୁକ୍ତ ଋଷିମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଯେପରି ସମାହିତ ରହନ୍ତି; ସେମାନେ ପତ୍ର, ଶାକମୂଳ ଖାଆନ୍ତି, ବାୟୁ ଭୋଜନ କରନ୍ତି ଓ ଅତି ସଂଯତ ରହନ୍ତି।
12.165.31
वेदोपवेदेष्वपरे युक्ताः स्वाध्यायपारगाः ।
श्राद्धे यज्ञक्रियायां च तथा दानप्रतिग्रहे ॥ १२.१६५.३१ ॥
ବେଦ ଓ ଉପବେଦରେ ଅନ୍ୟ କେହି କେହି ନିୟୁକ୍ତ ଥିଲେ; ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ, ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ, ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟାରେ, ଏବଂ ଦାନ ଓ ପ୍ରତିଗ୍ରହରେ ମଧ୍ୟ।
12.165.32
वणिजः कर्षका गोपाः कारवः शिल्पिनस्तथा ।
देशधर्मकृतश्चैव युक्ताः कामेन कर्मसु ॥ १२.१६५.३२ ॥
ବଣିକ, କୃଷକ, ଗୋପାଳ, କାରିଗର ଓ ଶିଳ୍ପୀ, ଏବଂ ଦେଶଧର୍ମ ପାଳନକାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ କାମନାରେ ନିଜ ନିଜ କର୍ମରେ ନିୟୁକ୍ତ ଥାଆନ୍ତି।
12.165.33
समुद्रं वा विशन्त्यन्ये नराः कामेन संयुताः ।
कामो हि विविधाकारः सर्वं कामेन संततम् ॥ १२.१६५.३३ ॥
ଅନ୍ୟ କେହି କେହି କାମନାରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସମୁଦ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। କାମ ବିବିଧ ରୂପର; ସବୁକିଛି କାମରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।
12.165.34
नास्ति नासीन्न भविता भूतं काममृते परम् ।
एतत्सारं महाराज धर्मार्थावत्र संश्रितौ ॥ १२.१६५.३४ ॥
କାମ ବିନା ପରମ କିଛି ନାହିଁ, ନଥିଲା, ହେବ ନାହିଁ; କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ହେ ମହାରାଜ, ଏହା ହିଁ ସାର; ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଏଥିରେ ଆଶ୍ରିତ।
12.165.35
नवनीतं यथा दध्नस्तथा कामोऽर्थधर्मतः ।
श्रेयस्तैलं न पिण्याको घृतं श्रेय उदश्वितः ॥ १२.१६५.३५ ॥
ଦହିରୁ ନବନୀତ ଯେପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେପରି ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଠାରୁ କାମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତେଲ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପିଣ୍ଡା ନୁହେଁ; ମଥିତ ଦୁଧର ଘୃତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
12.165.36
श्रेयः पुष्पफलं काष्ठात्कामो धर्मार्थयोर्वरः ।
पुष्पतो मध्विव परं कामात्संजायते सुखम्।
कामो धर्मार्थयोर्योनिः कामश्चाथ तदात्मकः ॥ १२.१६५.३६ ॥
କାଠରୁ ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ କାମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଫୁଲରୁ ମଧୁ ଯେପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେପରି କାମରୁ ପରମ ସୁଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। କାମ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ଉତ୍ସ; କାମ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ।
12.165.37
नाकामतो ब्राह्मणाः स्वन्नमर्था ।
न्नाकामतो ददति ब्राह्मणेभ्यः।
नाकामतो विविधा लोकचेष्टा ।
तस्मात्कामः प्राक् त्रिवर्गस्य दृष्टः ॥ १२.१६५.३७ ॥
କାମନା ବିନା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅନ୍ନ ଓ ଧନ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦାନ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ। କାମନା ବିନା ଜଗତର ବିବିଧ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ ତ୍ରିବର୍ଗରେ କାମ ହିଁ ପ୍ରଥମେ ଦେଖାଯାଏ।
12.165.38
सुचारुवेषाभिरलंकृताभि ।
र्मदोत्कटाभिः प्रियवादिनीभिः।
रमस्व योषिद्भिरुपेत्य कामं ।
कामो हि राजन्परमाभिरामः ॥ १२.१६५.३८ ॥
ସୁନ୍ଦର ବେଶରେ ସଜ୍ଜିତ, ମଦରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ଓ ପ୍ରିୟବାଦିନୀ ନାରୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରମଣ କର। ହେ ରାଜନ୍, କାମ ହିଁ ପରମ ମନୋହର।
12.165.39
बुद्धिर्ममैषा परिखास्थितस्य ।
माभूद्विचारस्तव धर्मपुत्र।
स्वात्संहितं सद्भिरफल्गुसार ।
मसस्तवाक्यं परमानृशंसम् ॥ १२.१६५.३९ ॥
ଏହା ମୋ ବୁଦ୍ଧି (ପରାମର୍ଶ), ଖାଇରେ (ସୁରକ୍ଷାରେ) ରହିଥିବା ତୁମ ପାଇଁ। ହେ ଧର୍ମପୁତ୍ର, ତୁମ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ନ ହେଉ। ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ, ସାରବାନ୍ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ କରୁଣାମୟ ତୁମ ବାକ୍ୟ…
12.165.40
वर्मार्थकामाः सममेव सेव्या ।
यो ह्येकभक्तः स नरो जघन्यः।
द्वयोस्तु सक्तं प्रवदन्ति मध्यमं ।
स उत्तमो योऽभिरतस्त्रिवर्गे ॥ १२.१६५.४० ॥
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ଏହି ତିନିଟିକୁ ସମାନଭାବେ ସେବା କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ କେବଳ ଗୋଟିଏରେ ଆସକ୍ତ, ସେ ଅଧମ; ଦୁଇରେ ଆସକ୍ତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟମ କୁହାଯାଏ; ଆଉ ଯିଏ ତ୍ରିବର୍ଗରେ ସମାନଭାବେ ରମେ, ସେ ଉତ୍ତମ।
12.165.41
प्राज्ञः सुहृच्चन्दनसारलिप्तो ।
विचित्रमाल्याभरणैरुपेतः।
ततो वचः संग्रहविस्तरेण ।
प्रोक्त्वाऽथ वीरान्विरराम भीमः ॥ १२.१६५.४१ ॥
ପ୍ରାଜ୍ଞ ଭୀମ, ସୁହୃଦ, ଚନ୍ଦନସାର ଲେପନ କରି, ବିଚିତ୍ର ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ବିସ୍ତାର ଓ ସଂକ୍ଷେପରେ ବାକ୍ୟ କହି ପରେ ବୀରମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କଥା ବନ୍ଦ କଲେ।
12.165.42
ततो मुहूर्तादथ धर्मराजो ।
वाक्यानि तेषामनुचिन्त्य सम्यक्।
उवाच वाचाऽवितथं स्मयन्वै ।
बहुश्रुतो धर्मभृतां वरिष्ठः ॥ १२.१६५.४२ ॥
ଟିକିଏ ସମୟ ପରେ, ସେମାନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ହସି ହସି, ଧର୍ମାତ୍ମାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବହୁଶ୍ରୁତ ଧର୍ମରାଜ ସତ୍ୟ ବାଣୀରେ କହିଲେ।
12.165.43
वाक्यं निबोधध्वमनन्यभावाः ॥ १२.१६५.४३ ॥
ଅନନ୍ୟ ଭାବରେ ମୋର ବାକ୍ୟ ଶୁଣ।
12.165.44
यो वै न पापे निरतो न पुण्ये ।
नार्थे न धर्मे मनुजो न कामे।
विमुक्तदोषः समफल्गुसारो ।
विमुच्यते दुःखसुखात्स सिद्धः ॥ १२.१६५.४४ ॥
ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ପାପ, ପୁଣ୍ୟ, ଅର୍ଥ, ଧର୍ମ କିମ୍ବା କାମରେ ଆସକ୍ତ ନୁହେଁ, ଦୋଷମୁକ୍ତ ଏବଂ ତୁଚ୍ଛ ଓ ସାରକୁ ସମାନ ଜାଣେ, ସେ ସୁଖଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ସିଦ୍ଧ।
12.165.45
भूतानि जातीमरणान्वितानि ।
जराविकारैश्च समन्वितानि।
भूयश्च तैस्तैरुपसेवितानि ।
मोक्षं प्रशंसन्ति न तं च विद्मः ॥ १२.१६५.४५ ॥
ଜନ୍ମ-ମରଣ ଓ ଜରାର ବିକାରଯୁକ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ, ସେଇ ସେଇ କର୍ମରେ ବାରମ୍ବାର ସେବିତ ହୋଇ, ମୋକ୍ଷର ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଆମେ ତାହା ଜାଣୁ ନାହିଁ।
12.165.46
स्नेहेन बद्धस्य न सन्ति तानि ।
चैवं स्वयंभूर्भगवानुवाच।
बोधाय निर्वाणपरा भवन्ति ।
तस्मान्न कुर्यात्प्रियमप्रियं च ॥ १२.१६५.४६ ॥
ସ୍ନେହରେ ବନ୍ଧା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସେଗୁଡ଼ିକ ନ ଥାଏ। ଏହିପରି ସ୍ୱୟମ୍ଭୁ ଭଗବାନ କହିଛନ୍ତି। ବୋଧ ପାଇଁ ନିର୍ବାଣପରାୟଣ ହୋଇଥିବା ଲୋକେ ସେହିପରି ହୁଅନ୍ତି। ଅତଏବ ପ୍ରିୟ କିମ୍ବା ଅପ୍ରିୟ କିଛି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.165.47
एतच्च मुख्यं न तु कामकारो ।
यथा नियुक्तोऽस्मि तथा करोमि।
भूतानि सर्वाणि विधिर्नियुङ्क्ते ।
विधिर्बलीयानिति वित्त सर्वे ॥ १२.१६५.४७ ॥
ଏହା ମୁଖ୍ୟ, ଇଚ୍ଛାର କର୍ମ ନୁହେଁ। ମୁଁ ନିଯୁକ୍ତ ଥିବା ପରି କରେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ବିଧି ନିଯୁକ୍ତ କରେ। ବିଧି ବଳବାନ, ଏହା ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଜାଣ।
12.165.48
न कर्मणाऽप्नोत्यनवाप्यमर्थं ।
यद्भावि तद्वै भवतीति विद्मः।
त्रिवर्गहीनोऽपि हि विन्दतेऽर्थं ।
तस्माददो लोकहिताय गुह्यम् ॥ १२.१६५.४८ ॥
କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ଅସମ୍ଭବ, ତାହା କେହି ପାଏ ନାହିଁ। ଯାହା ହେବାର ତାହା ହୁଏ, ଏହା ଆମେ ଜାଣୁ। ତ୍ରିବର୍ଗହୀନ ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଧନ ପାଏ। ତେଣୁ ଲୋକହିତ ପାଇଁ ଏହି ଗୁହ୍ୟ କଥା କୁହାଯାଇଛି।
12.165.49
तदग्र्यबुद्धेर्वचनं मनोनुगं ।
समस्तमाज्ञाय तथाहि हेतुमत्।
तदा प्रणेदुश्च जहर्षिरे च ते ।
कुरुप्रवीराय च चक्रिरेऽञ्जलिम् ॥ १२.१६५.४९ ॥
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ଙ୍କ ମନକୁ ଅନୁକୂଳ, କାରଣଯୁକ୍ତ ସେହି ବାକ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଝି ସେମାନେ ତେବେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; କୁରୁବୀରଙ୍କୁ ଅଞ୍ଜଳି ଦେଲେ।
12.165.50
सुचारुवर्णाक्षरशब्दभूषितां ।
मनोनुगां निर्गतवाक्यकण्टकाम्।
निशम्य तां पार्थिवभाषितां गिरं ।
पार्थस्य सर्वे प्रणता बभूवुः ॥ १२.१६५.५० ॥
ସୁନ୍ଦର ବର୍ଣ୍ଣ, ଅକ୍ଷର ଓ ଶବ୍ଦରେ ଭୂଷିତ, ମନର ଅନୁକୂଳ, କଣ୍ଟକହୀନ ସେହି ରାଜାଙ୍କ ବାଣୀ ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ପାର୍ଥଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରଣତ ହେଲେ।
12.165.51
तथैव राजा प्रशशंस् वीर्यवान् ।
पुनश्च पप्रच्छ सरिद्वरासुतम्।
धर्मार्थकामेषु विनिश्चयज्ञं ।
ततः परं धर्ममहीनचेतसम् ॥ १२.१६५.५१ ॥
ସେହିପରି ପରାକ୍ରମୀ ରାଜା ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ପୁଣି ନଦୀଶ୍ରେଷ୍ଠା (ଗଙ୍ଗା)ଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ, ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମର ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣିଥିବା, ଅଚଞ୍ଚଳ ମନ ଥିବା ସେହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୁଣି ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।