മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.165
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.165.1
इत्युक्तवति भीष्मे तु तूष्णींभूते युधिष्ठिरः ।
पप्रच्छावसथं गत्वा भ्रातृन्विदुरपञ्चमान् ॥ १२.१६५.१ ॥
ഭീഷ്മർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മൗനമായപ്പോൾ, യുധിഷ്ഠിരൻ തന്റെ വാസസ്ഥലത്ത് ചെന്ന്, വിദുരനെ അഞ്ചാമനായി ചേർത്ത് സഹോദരന്മാരോട് ചോദിച്ചു.
12.165.2
धर्मे चार्थे च कामे च लोकवृत्तिः समाहिता ।
तेषां गरीयान्कतमो मध्यमः को लघुश्च कः ॥ १२.१६५.२ ॥
ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്നിവയിൽ ലോകവൃത്തി ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഇവയിൽ ഏതാണ് ശ്രേഷ്ഠം, ഏതാണ് മധ്യമം, ഏതാണ് ലഘു?
12.165.3
कस्मिंश्चात्मा नियन्तव्यस्त्रिवर्गविजयाय वै ।
संपृष्टा नैष्ठिकं वाक्यं यथाबद्वक्तुमर्हथ ॥ १२.१६५.३ ॥
ത്രിവർഗ വിജയത്തിനായി ആത്മാവിനെ എന്തിൽ നിയന്ത്രിക്കണം? ചോദിക്കപ്പെട്ടവരായ നിങ്ങൾ ഉറച്ച വാക്ക് യഥാവിധി പറയണം.
12.165.4
ततोऽर्थगतितत्त्वज्ञः प्रथमं प्रतिभानवान् ।
जगाद विदुरो वाक्यं धर्मशास्त्रमनुस्मरन् ॥ १२.१६५.४ ॥
അപ്പോൾ അർത്ഥഗതിയുടെ തത്ത്വം അറിയുന്നവനും പ്രതിഭയുള്ളവനുമായ വിദുരൻ ധർമ്മശാസ്ത്രം ഓർമ്മിച്ചുകൊണ്ട് ആദ്യം വാക്ക് പറഞ്ഞു.
12.165.5
बहुश्रुतं तपस्त्यागः श्रद्धा यज्ञक्रिया क्षमा ।
भावशुद्धिर्दया सत्यं संयमश्चात्मसंपदः ॥ १२.१६५.५ ॥
വിപുലജ്ഞാനം, തപസ്സ്, ത്യാഗം, ശ്രദ്ധ, യജ്ഞക്രിയ, ക്ഷമ, ഭാവശുദ്ധി, ദയ, സത്യം, സംയമം—ഇവയാണ് ആത്മസമ്പത്തുകൾ.
12.165.6
एतदेवाभिपद्यस्व मा ते भूच्चलितं मनः ।
एतन्मूलौ हि धर्मार्थावेतदेकपदं हितम् ॥ १२.१६५.६ ॥
ഇതിനെ തന്നെ ആശ്രയിക്കുക, നിന്റെ മനസ്സ് ചലിക്കാതിരിക്കട്ടെ. ധർമ്മവും അർത്ഥവും ഇവയിൽ തന്നെ വേരൂന്നിയവയാണ്; ഇതുതന്നെ ഹിതകരമായ ഏകമാർഗ്ഗം.
12.165.7
धर्मेणैवर्षयस्तीर्णा धर्मे लोकाः प्रतिष्ठिताः ।
धर्मेण देवा दिवि च धर्मे चार्थः समाहितः ॥ १२.१६५.७ ॥
ധർമ്മത്താൽ തന്നെ ഋഷിമാർ കടന്നുപോയി; ധർമ്മത്തിൽ ലോകങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ധർമ്മത്താൽ ദേവന്മാർ സ്വർഗ്ഗത്തിലുണ്ട്; ധർമ്മത്തിൽ തന്നെ അർത്ഥം ഉറച്ചിരിക്കുന്നു.
12.165.8
धर्मो राजन्गुणः श्रेष्ठो मध्यमो ह्यर्थ उच्यते ।
कामो यवीयानिति च प्रवदन्ति मनीषिणः ॥ १२.१६५.८ ॥
രാജാവേ, ധർമ്മം ശ്രേഷ്ഠമായ ഗുണമാണ്; അർത്ഥം മധ്യമമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കാമമോ ഇളയതെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
12.165.9
तस्माद्धर्मप्रधानेन भवितव्यं यतात्मना ।
तथा च सर्वभूतेषु वर्तितव्यं यतात्मना ॥ १२.१६५.९ ॥
അതിനാൽ ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവൻ ധർമ്മത്തെ പ്രധാനമാക്കി ജീവിക്കണം; അതുപോലെ സകല ജീവജാലങ്ങളോടും ആത്മനിയന്ത്രണത്തോടെ പെരുമാറണം.
12.165.10
समाप्तवचने तस्मिन्भीमकर्मा धनञ्जयः ।
ततोऽर्थगतितत्त्वज्ञो जगौ वाक्यं प्रचोदितः ॥ १२.१६५.१० ॥
ആ വാക്ക് അവസാനിച്ചപ്പോൾ, ഭയങ്കരകർമ്മിയായ ധനഞ്ജയൻ, അർത്ഥത്തിന്റെ ഗതിതത്ത്വം അറിയുന്നവനായി, പ്രേരിതനായി ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
12.165.11
कर्मभूमिरियं राजन्निह वार्ता प्रशस्यते ।
कृषिर्वाणिज्यगोरक्षं शिल्पानि विविधानि च ॥ १२.१६५.११ ॥
രാജാവേ, ഇതാണ് കർമ്മഭൂമി; ഇവിടെ വാർത്ത (ഉപജീവനം) പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു — കൃഷി, വാണിജ്യം, ഗോരക്ഷ, വിവിധ ശില്പങ്ങൾ.
12.165.12
अर्थ इत्येव सर्वेषां कर्मणामव्यतिक्रमः ।
निवृत्तेऽर्थे न वर्तेते धर्मकामाविति श्रुतिः ॥ १२.१६५.१२ ॥
അർത്ഥമാണ് സകല കർമ്മങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനം; അർത്ഥം നിലച്ചാൽ ധർമ്മവും കാമവും നടക്കില്ല — എന്നാണ് ശ്രുതി.
12.165.13
विषहेतार्थवान्धर्ममाराधयितुमुत्तमम् ।
कामं च चरितुं शक्तो दुष्प्रापमकृतात्मभिः ॥ १२.१६५.१३ ॥
അർത്ഥമുള്ളവൻ ഉത്തമധർമ്മത്തെ ആരാധിക്കാനും കാമം അനുഭവിക്കാനും ശക്തനാകുന്നു; ആത്മനിയന്ത്രണമില്ലാത്തവർക്ക് ഇത് ദുഷ്പ്രാപ്യമാണ്.
12.165.14
अर्थस्यावयवावेतौ धर्मकामाविति श्रुतिः ।
अर्थसिद्ध्या विनिर्वृत्तावृभावेतौ भविष्यतः ॥ १२.१६५.१४ ॥
ധർമ്മവും കാമവും അർത്ഥത്തിന്റെ രണ്ട് അംഗങ്ങളാണെന്ന് ശ്രുതി പറയുന്നു; അർത്ഥസിദ്ധിയാൽ ഇവ രണ്ടും പൂർണ്ണമാകും.
12.165.15
तद्गतार्थं हि पुरुषं विशिष्टतरयोनयः ।
ब्रह्माणमिव भूतानि सततं पर्युपासते ॥ १२.१६५.१५ ॥
ധനം ലക്ഷ്യമാക്കിയ ആ പുരുഷനെ, ബ്രഹ്മാവിനെ ഭൂതങ്ങൾ എന്നപോലെ, അത്യന്തം ശ്രേഷ്ഠ കുലത്തിൽ ജനിച്ചവർ എപ്പോഴും സേവിക്കുന്നു.
12.165.16
जटाजिनधरा दान्ताः पङ्कदिग्धा जितेन्द्रियाः ।
मुण्डा निस्तन्तवश्चापि वसन्त्यर्थार्थिनः पृथक् ॥ १२.१६५.१६ ॥
ജടയും മാൻതോലും ധരിച്ച്, ദാന്തരായി, ചേറുപുരണ്ട്, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ച്, മൊട്ടത്തലയരായി, ബന്ധസൂത്രം മുറിഞ്ഞവരായി, അർത്ഥം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ വേറിട്ട് വസിക്കുന്നു.
12.165.17
काषायवसनाश्चान्ये श्मश्रुला हि सुसंयताः ।
विद्वांसश्चैव शान्ताश्च मुक्ताः सर्वपरिग्रहैः ॥ १२.१६५.१७ ॥
കാഷായവസ്ത്രം ധരിച്ചവരും താടിയുള്ളവരും നന്നായി നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ടവരും പണ്ഡിതരും ശാന്തരും എല്ലാ പരിഗ്രഹങ്ങളിൽനിന്നും മുക്തരുമായ മറ്റുള്ളവരും ഉണ്ട്.
12.165.18
अर्थार्थिनः सन्ति नित्यं परितष्यन्ति कर्मभिः ।
अर्थार्थिनः सन्ति केचिदपरे स्वर्गकाङ्क्षिणः।
कुलप्रत्यागमाश्चैके स्वंस्वं धर्ममनुष्ठिताः ॥ १२.१६५.१८ ॥
അർത്ഥാർത്ഥികൾ എപ്പോഴും കർമ്മങ്ങളാൽ സംതൃപ്തരാകുന്നു; ചിലർ അർത്ഥാർത്ഥികളാണ്, മറ്റുചിലർ സ്വർഗ്ഗാഭിലാഷികളാണ്, ചിലർ കുലത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നവരാണ്; എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ സ്വധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.
12.165.19
आस्तिका नास्तिकाश्चैव नियताः संयमे परे ।
अप्रज्ञानं तमोभूतं प्रज्ञानं तु प्रकाशिता ॥ १२.१६५.१९ ॥
ആസ്തികരും നാസ്തികരും, സംയമത്തിൽ നിയതരായ ശ്രേഷ്ഠർ; അജ്ഞാനം ഇരുളായി മാറുന്നു, ജ്ഞാനം പ്രകാശിക്കുന്നു.
12.165.20
भृत्यान्भोगैर्द्विषो दण्डैर्यो योजयति सोऽर्थवान् ।
एतन्मतिमतांश्रेष्ठ मतं मम यथातथम्।
अनयोस्तु विबोध त्वं वचनं शक्रकण्वयोः ॥ १२.१६५.२० ॥
ഭൃത്യരെ ഭോഗങ്ങളാലും ശത്രുക്കളെ ദണ്ഡങ്ങളാലും നിയോഗിക്കുന്നവനാണ് ധനവാൻ. ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഇതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം, യഥാർത്ഥം; ശക്രന്റെയും കണ്വന്റെയും ഈ വാക്കുകൾ നീ മനസ്സിലാക്കുക.
12.165.21
तथा धर्मार्थकुशलौ माद्रीपुत्रावनन्तरम् ।
नकुलः सहदेवश्च वाक्यमूचतुरुत्तमम् ॥ १२.१६५.२१ ॥
അതുപോലെ ധർമ്മത്തിലും അർത്ഥത്തിലും സമർത്ഥരായ മാദ്രിയുടെ പുത്രന്മാരായ നകുലനും സഹദേവനും പിന്നീട് ഉത്തമമായ വാക്യങ്ങൾ പറഞ്ഞു.
12.165.22
आसीनश्च शयानश्च विचरन्नपि वा स्थितः ।
अर्थयोगं दृढं कुर्याद्योगैरुच्चावचैरपि ॥ १२.१६५.२२ ॥
ഇരിക്കുമ്പോഴും കിടക്കുമ്പോഴും സഞ്ചരിക്കുമ്പോഴും നിൽക്കുമ്പോഴും, ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ മാർഗ്ഗങ്ങളാൽ സമ്പത്ത് നേടാൻ ഉറച്ച് പരിശ്രമിക്കണം.
12.165.23
अस्मिंस्तु वै विनिर्वृत्ते दुर्लभे परमप्रिये ।
इह कामानवाप्नोति प्रत्यक्षं नात्र संशयः ॥ १२.१६५.२३ ॥
ഇത് ലഭിക്കുമ്പോൾ, ദുർല്ലഭവും അത്യന്തം പ്രിയവുമായ ഇതിനാൽ, മനുഷ്യൻ ഇവിടെത്തന്നെ തന്റെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നേടുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല, ഇത് പ്രത്യക്ഷമാണ്.
12.165.24
योऽर्थो धर्मेण संयुक्तो धर्मो यश्चार्थसंयुतः ।
मध्विवामृतसंसृष्टं तस्मादेतौ मताविह ॥ १२.१६५.२४ ॥
ധർമ്മത്തോടു ചേർന്ന അർത്ഥവും, അർത്ഥത്തോടു ചേർന്ന ധർമ്മവും അമൃതം കലർന്ന തേൻ പോലെയാണ്; അതിനാൽ ഇവിടെ ഈ രണ്ടും ഉത്തമമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
12.165.25
अनर्थस्य न कामोस्ति तथाऽर्थोऽधर्मिणः कुतः ।
तस्मादुद्विजले लोको धर्मार्थाभ्यां बहिष्कृतात् ॥ १२.१६५.२५ ॥
അനർത്ഥത്തിന് കാമമില്ല; അധർമ്മിക്ക് അർത്ഥം എവിടെനിന്ന്? അതിനാൽ ധർമ്മാർത്ഥങ്ങളിൽ നിന്ന് പുറന്തള്ളപ്പെട്ട ലോകം ഉദ്വിഗ്നമാകുന്നു.
12.165.26
तस्माद्धर्मप्रधानेन साध्योऽर्थः संयतात्मना ।
विश्वस्तेषु हि भूतेषु कल्पते सर्वमेव हि ॥ १२.१६५.२६ ॥
അതിനാൽ ധർമ്മപ്രധാനനും സംയതാത്മാവുമായവൻ അർത്ഥം നേടണം; ജീവികൾ വിശ്വസ്തരായിരിക്കുമ്പോൾ എല്ലാം സാധ്യമാകുന്നു.
12.165.27
धर्मं समाचरेत्पूर्वं ततोऽर्थं धर्मसंयुतम् ।
ततः कामं चरेत्पश्चात्सिद्धार्थस्य हि तत्फलम् ॥ १२.१६५.२७ ॥
ആദ്യം ധർമ്മം ആചരിക്കണം, പിന്നെ ധർമ്മസംയുക്തമായ അർത്ഥം, പിന്നീട് കാമം അനുഷ്ഠിക്കണം; സിദ്ധാർത്ഥന് അതാണ് ഫലം.
12.165.28
विरेमतुस्तु तद्वाक्यमुक्त्वा तावश्विनोः सुतौ ।
भीमसेनस्ततो वाक्यमिदं वक्तुं प्रचक्रमे ॥ १२.१६५.२८ ॥
ആ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞശേഷം അശ്വിനീദേവന്മാരുടെ ആ രണ്ടു പുത്രന്മാരും നിശ്ശബ്ദരായി; പിന്നെ ഭീമസേനൻ ഈ വാക്കുകൾ പറയാൻ തുടങ്ങി.
12.165.29
नाकामः कामयत्यर्थं नाकामो धर्ममिच्छति ।
नाकामः कामयानोऽस्ति तस्मात्कामो विशिष्यते ॥ १२.१६५.२९ ॥
കാമമില്ലാത്തവൻ അർത്ഥം ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; കാമമില്ലാത്തവൻ ധർമ്മവും ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; കാമമില്ലാത്തവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനായിരിക്കുന്നില്ല; അതിനാൽ കാമം ശ്രേഷ്ഠമാകുന്നു.
12.165.30
कामेन युक्ता ऋषयस्तपस्येव समाहिताः ।
पलाशाः शाकमूलाशा वायुभक्षाः सुसंयताः ॥ १२.१६५.३० ॥
കാമത്തോടുകൂടിയ ഋഷിമാർ തപസ്സിൽ സമാഹിതരായിരിക്കുന്നതുപോലെ; ഇലകളും കിഴങ്ങുകളും തിന്ന്, വായു ഭക്ഷിച്ച്, നന്നായി സംയമം പാലിക്കുന്നവരാണവർ.
12.165.31
वेदोपवेदेष्वपरे युक्ताः स्वाध्यायपारगाः ।
श्राद्धे यज्ञक्रियायां च तथा दानप्रतिग्रहे ॥ १२.१६५.३१ ॥
വേദങ്ങളിലും ഉപവേദങ്ങളിലും മറ്റുചിലർ മുഴുകിയിരുന്നു; സ്വാധ്യായത്തിൽ പാരംഗതരായി, ശ്രാദ്ധത്തിലും യജ്ഞക്രിയയിലും, ദാനം സ്വീകരിക്കുന്നതിലും നൽകുന്നതിലും.
12.165.32
वणिजः कर्षका गोपाः कारवः शिल्पिनस्तथा ।
देशधर्मकृतश्चैव युक्ताः कामेन कर्मसु ॥ १२.१६५.३२ ॥
വ്യാപാരികളും കൃഷിക്കാരും ഇടയന്മാരും കരകൗശലക്കാരും ശില്പികളും, ദേശധർമം പാലിക്കുന്നവരും കാമത്താൽ തങ്ങളുടെ കർമങ്ങളിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്നു.
12.165.33
समुद्रं वा विशन्त्यन्ये नराः कामेन संयुताः ।
कामो हि विविधाकारः सर्वं कामेन संततम् ॥ १२.१६५.३३ ॥
മറ്റുചിലർ കാമത്താൽ പ്രേരിതരായി സമുദ്രത്തിലും പ്രവേശിക്കുന്നു. കാമം പല രൂപങ്ങളുള്ളതാണ്; സർവവും കാമത്താൽ വ്യാപ്തമാണ്.
12.165.34
नास्ति नासीन्न भविता भूतं काममृते परम् ।
एतत्सारं महाराज धर्मार्थावत्र संश्रितौ ॥ १२.१६५.३४ ॥
കാമമില്ലാതെ പരമമായ ഒന്നും ഇല്ല, ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, ഉണ്ടാകാനും പോകുന്നില്ല; ഒരു ജീവിയും ഇല്ല. മഹാരാജാവേ, ഇതാണ് സാരം; ധർമവും അർഥവും ഇതിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.
12.165.35
नवनीतं यथा दध्नस्तथा कामोऽर्थधर्मतः ।
श्रेयस्तैलं न पिण्याको घृतं श्रेय उदश्वितः ॥ १२.१६५.३५ ॥
തൈരിൽനിന്നുള്ള വെണ്ണ പോലെ, ധർമാർഥങ്ങളെക്കാൾ കാമം ശ്രേഷ്ഠമാണ്. എണ്ണയാണ് ശ്രേഷ്ഠം, പിണ്ണാക്കല്ല; കാച്ചിയ പാലിൽനിന്നുള്ള നെയ്യ് ശ്രേഷ്ഠം.
12.165.36
श्रेयः पुष्पफलं काष्ठात्कामो धर्मार्थयोर्वरः ।
पुष्पतो मध्विव परं कामात्संजायते सुखम्।
कामो धर्मार्थयोर्योनिः कामश्चाथ तदात्मकः ॥ १२.१६५.३६ ॥
മരത്തെക്കാൾ പൂവും ഫലവും ശ്രേഷ്ഠം; ധർമാർഥങ്ങളിൽ കാമം ശ്രേഷ്ഠം. പൂവിൽനിന്നുള്ള തേൻ പോലെ, കാമത്തിൽനിന്നാണ് പരമസുഖം ഉണ്ടാകുന്നത്. കാമം ധർമാർഥങ്ങളുടെ ഉറവിടം; കാമവും അവയുടെ സ്വരൂപം തന്നെ.
12.165.37
नाकामतो ब्राह्मणाः स्वन्नमर्था ।
न्नाकामतो ददति ब्राह्मणेभ्यः।
नाकामतो विविधा लोकचेष्टा ।
तस्मात्कामः प्राक् त्रिवर्गस्य दृष्टः ॥ १२.१६५.३७ ॥
ആഗ്രഹമില്ലാതെ ബ്രാഹ്മണർ അന്നവും ധനവും നേടുന്നില്ല; ബ്രാഹ്മണർക്ക് ദാനം ചെയ്യുന്നുമില്ല. ആഗ്രഹമില്ലാതെ ലോകത്തിലെ വിവിധ പ്രവൃത്തികളും നടക്കുന്നില്ല. അതിനാൽ ത്രിവർഗത്തിൽ കാമമാണ് ആദ്യം കാണപ്പെടുന്നത്.
12.165.38
सुचारुवेषाभिरलंकृताभि ।
र्मदोत्कटाभिः प्रियवादिनीभिः।
रमस्व योषिद्भिरुपेत्य कामं ।
कामो हि राजन्परमाभिरामः ॥ १२.१६५.३८ ॥
മനോഹരമായ വേഷങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചവരും ലഹരിയാൽ ഉന്മത്തരും പ്രിയം പറയുന്നവരുമായ സ്ത്രീകളുടെ അടുത്തുചെന്ന് ഇഷ്ടപ്രകാരം ആനന്ദിക്കുക. രാജാവേ, കാമം തന്നെയാണ് ഏറ്റവും മനോഹരം.
12.165.39
बुद्धिर्ममैषा परिखास्थितस्य ।
माभूद्विचारस्तव धर्मपुत्र।
स्वात्संहितं सद्भिरफल्गुसार ।
मसस्तवाक्यं परमानृशंसम् ॥ १२.१६५.३९ ॥
ഇതാണ് എന്റെ ബുദ്ധി (ഉപദേശം); കിടങ്ങിനുള്ളിൽ (സംരക്ഷണത്തിൽ) നിൽക്കുന്ന നിനക്കുള്ളത്. ധർമപുത്രാ, നിനക്ക് സംശയം ഉണ്ടാകരുത്. സജ്ജനങ്ങൾ രചിച്ച, സാരസമ്പന്നമായ, അത്യന്തം കാരുണ്യമുള്ള നിന്റെ വാക്ക്…
12.165.40
वर्मार्थकामाः सममेव सेव्या ।
यो ह्येकभक्तः स नरो जघन्यः।
द्वयोस्तु सक्तं प्रवदन्ति मध्यमं ।
स उत्तमो योऽभिरतस्त्रिवर्गे ॥ १२.१६५.४० ॥
ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം ഇവ മൂന്നും സമമായി സേവിക്കണം. ഒന്നിൽ മാത്രം ഭക്തിയുള്ളവൻ അധമനാണ്; രണ്ടിൽ ആസക്തനായവനെ മധ്യമനെന്ന് പറയുന്നു; ത്രിവർഗത്തിൽ രമിക്കുന്നവനാണ് ഉത്തമൻ.
12.165.41
प्राज्ञः सुहृच्चन्दनसारलिप्तो ।
विचित्रमाल्याभरणैरुपेतः।
ततो वचः संग्रहविस्तरेण ।
प्रोक्त्वाऽथ वीरान्विरराम भीमः ॥ १२.१६५.४१ ॥
ബുദ്ധിമാനായ ഭീമൻ, സുഹൃത്ത്, ചന്ദനസാരം പൂശിയവനായി, വിചിത്രമായ മാലകളും ആഭരണങ്ങളും അണിഞ്ഞവനായി, വിസ്തരിച്ചും സംക്ഷേപിച്ചും വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ ശേഷം വീരന്മാരോട് സംസാരം നിർത്തി.
12.165.42
ततो मुहूर्तादथ धर्मराजो ।
वाक्यानि तेषामनुचिन्त्य सम्यक्।
उवाच वाचाऽवितथं स्मयन्वै ।
बहुश्रुतो धर्मभृतां वरिष्ठः ॥ १२.१६५.४२ ॥
കുറച്ചു നേരത്തിനു ശേഷം, അവരുടെ വാക്കുകൾ നന്നായി ചിന്തിച്ച്, പുഞ്ചിരിയോടെ, ധർമ്മാത്മാക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനും ബഹുശ്രുതനുമായ ധർമ്മരാജൻ സത്യവചനം പറഞ്ഞു.
12.165.43
वाक्यं निबोधध्वमनन्यभावाः ॥ १२.१६५.४३ ॥
അനന്യഭാവത്തോടെ എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കുക.
12.165.44
यो वै न पापे निरतो न पुण्ये ।
नार्थे न धर्मे मनुजो न कामे।
विमुक्तदोषः समफल्गुसारो ।
विमुच्यते दुःखसुखात्स सिद्धः ॥ १२.१६५.४४ ॥
പാപത്തിലും പുണ്യത്തിലും, അർത്ഥത്തിലും ധർമ്മത്തിലും കാമത്തിലും മുഴുകാത്ത, ദോഷമുക്തനും നിസ്സാരവും സാരവും സമമായി കാണുന്നവനുമായ മനുഷ്യൻ സുഖദുഃഖങ്ങളിൽ നിന്ന് മുക്തനായ സിദ്ധനാണ്.
12.165.45
भूतानि जातीमरणान्वितानि ।
जराविकारैश्च समन्वितानि।
भूयश्च तैस्तैरुपसेवितानि ।
मोक्षं प्रशंसन्ति न तं च विद्मः ॥ १२.१६५.४५ ॥
ജനനമരണങ്ങളോടും വാർദ്ധക്യവികാരങ്ങളോടും കൂടിയ ജീവികൾ, അവയാൽത്തന്നെ വീണ്ടും വീണ്ടും സേവിക്കപ്പെട്ട്, മോക്ഷത്തെ പ്രശംസിക്കുന്നു; എന്നാൽ അതിനെ നാം അറിയുന്നില്ല.
12.165.46
स्नेहेन बद्धस्य न सन्ति तानि ।
चैवं स्वयंभूर्भगवानुवाच।
बोधाय निर्वाणपरा भवन्ति ।
तस्मान्न कुर्यात्प्रियमप्रियं च ॥ १२.१६५.४६ ॥
സ്നേഹബദ്ധന് അവ ഉണ്ടാകില്ല. ഇപ്രകാരം സ്വയംഭൂവായ ഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു. ബോധത്തിനായി നിർവാണപരരായവർ അങ്ങനെയാകുന്നു. അതിനാൽ പ്രിയവും അപ്രിയവും ചെയ്യരുത്.
12.165.47
एतच्च मुख्यं न तु कामकारो ।
यथा नियुक्तोऽस्मि तथा करोमि।
भूतानि सर्वाणि विधिर्नियुङ्क्ते ।
विधिर्बलीयानिति वित्त सर्वे ॥ १२.१६५.४७ ॥
ഇതാണ് മുഖ്യം, ഇച്ഛയുടെ പ്രവൃത്തിയല്ല. നിയോഗിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ ഞാൻ ചെയ്യുന്നു. എല്ലാ ജീവികളെയും വിധി നിയോഗിക്കുന്നു. വിധി ബലവാനാണെന്ന് നിങ്ങളെല്ലാവരും അറിയുക.
12.165.48
न कर्मणाऽप्नोत्यनवाप्यमर्थं ।
यद्भावि तद्वै भवतीति विद्मः।
त्रिवर्गहीनोऽपि हि विन्दतेऽर्थं ।
तस्माददो लोकहिताय गुह्यम् ॥ १२.१६५.४८ ॥
കർമ്മത്താൽ നേടാൻ കഴിയാത്തത് ആരും നേടുന്നില്ല. സംഭവിക്കേണ്ടത് സംഭവിക്കുമെന്ന് ഞങ്ങൾ അറിയുന്നു. ത്രിവർഗ്ഗമില്ലാത്തവനും ധനം നേടുന്നു. അതിനാൽ ലോകഹിതത്തിനായി ഈ രഹസ്യം പറയപ്പെട്ടു.
12.165.49
तदग्र्यबुद्धेर्वचनं मनोनुगं ।
समस्तमाज्ञाय तथाहि हेतुमत्।
तदा प्रणेदुश्च जहर्षिरे च ते ।
कुरुप्रवीराय च चक्रिरेऽञ्जलिम् ॥ १२.१६५.४९ ॥
ഉത്തമബുദ്ധിയുള്ളവന്റെ മനസ്സിന് ഇണങ്ങുന്ന, കാരണയുക്തമായ ആ വാക്ക് മുഴുവനായി മനസ്സിലാക്കി അവർ അപ്പോൾ പ്രശംസിച്ച് സന്തോഷിച്ചു; കുരുവീരന് അഞ്ജലി അർപ്പിച്ചു.
12.165.50
सुचारुवर्णाक्षरशब्दभूषितां ।
मनोनुगां निर्गतवाक्यकण्टकाम्।
निशम्य तां पार्थिवभाषितां गिरं ।
पार्थस्य सर्वे प्रणता बभूवुः ॥ १२.१६५.५० ॥
മനോഹര വർണ്ണങ്ങളും അക്ഷരങ്ങളും ശബ്ദങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച, മനസ്സിന് ഇണങ്ങുന്ന, മുള്ളുപോലുള്ള വാക്കുകളില്ലാത്ത ആ രാജാവിന്റെ വാക്ക് കേട്ട് എല്ലാവരും പാർത്ഥന് മുന്നിൽ വണങ്ങി.
12.165.51
तथैव राजा प्रशशंस् वीर्यवान् ।
पुनश्च पप्रच्छ सरिद्वरासुतम्।
धर्मार्थकामेषु विनिश्चयज्ञं ।
ततः परं धर्ममहीनचेतसम् ॥ १२.१६५.५१ ॥
അതുപോലെ വീര്യവാനായ രാജാവ് പ്രശംസിച്ചു; പിന്നെയും നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയുടെ (ഗംഗയുടെ) പുത്രനോട് ധർമ്മ-അർത്ഥ-കാമങ്ങളുടെ നിശ്ചയം അറിയുന്നവനോട്, ഉറച്ച മനസ്സുള്ളവനോട്, ധർമ്മത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു.