महाभारत · अध्याय 12.169
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.169.1
गिरं तां मधुरां श्रुत्वा गौतमो विस्मितस्तदा ।
कौतूहलान्वितो राजन्राजधर्माणमैक्षत ॥ १२.१६९.१ ॥
ती मधुर वाणी ऐकून गौतम तेव्हा चकित झाला; हे राजन्, कुतूहलाने तो राजधर्माकडे पाहू लागला.
12.169.2
भोः काश्यपस्य पुत्रोऽहं माता दाक्षायणी मम ।
सती त्वं च गुणोपेतः स्वागतं ते द्विजोत्तम ॥ १२.१६९.२ ॥
हे महोदय, मी काश्यपाचा पुत्र आहे; माझी माता दाक्षायणी आहे. आपण गुणवान आहात; हे द्विजोत्तमा, आपले स्वागत आहे.
12.169.3
तस्मै दत्त्वा स सत्कारं विधिदृष्टेन कर्मणा ।
शालपुष्पमयीं दिव्यां बृसीं समुपकल्पयत् ॥ १२.१६९.३ ॥
विधीप्रमाणे त्याचा सत्कार करून त्याने शालपुष्पांचे दिव्य आसन तयार केले.
12.169.4
भगीरथरथाक्रान्तदेशान्गङ्गानिषेवितान् ।
ये चरन्ति महामीनास्तांश्च तस्यान्वकल्पयत् ॥ १२.१६९.४ ॥
भगीरथाच्या रथाने आक्रांत झालेल्या, गंगेने सेवलेल्या प्रदेशांत संचार करणारे मोठे मासे त्याने त्याच्यासाठी उपलब्ध केले.
12.169.5
वह्निं चापि सुसंदीप्तं मीनांश्चापि सुपीवरान् ।
स गौतमायातिथये न्यवेदयत काश्यपिः ॥ १२.१६९.५ ॥
चांगला पेटलेला अग्नी आणि अत्यंत धष्टपुष्ट मासे काश्यपपुत्राने अतिथी गौतमाला अर्पण केले.
12.169.6
भुक्तवन्तं च तं विप्रं प्रीतात्मानं महामनाः ।
श्रमापनयनार्थं स पक्षाभ्यामभ्यवीजयत् ॥ १२.१६९.६ ॥
भोजन करून प्रसन्न मनाच्या त्या ब्राह्मणाचा थकवा दूर करण्यासाठी उदारमनाने त्याने आपल्या पंखांनी त्याला वारा घातला.
12.169.7
तनो विश्रान्तमासीनं गोत्रवृत्तमपृच्छत ।
सोऽब्रवीद्गौतमोऽस्मीति ब्राह्मणोस्मीत्युदाहरत् ॥ १२.१६९.७ ॥
विश्रांती घेऊन बसलेल्या त्याला त्याचा गोत्र आणि आचार विचारला. तो म्हणाला, 'मी गौतम आहे' आणि 'मी ब्राह्मण आहे'.
12.169.8
तस्मै पर्णमयं दिव्यं दिव्यपुष्पाधिवासितम् ।
गन्धाढ्यं शयनं प्रादात्स शिश्ये तत्र वै सुखम् ॥ १२.१६९.८ ॥
त्याला पानांपासून बनवलेली, दिव्य फुलांनी सुवासित, सुगंधाने भरलेली दिव्य शय्या दिली. तो तेथे सुखाने झोपला.
12.169.9
अपोपविष्टं शयने गौतमं वाक्यवित्तमः ।
पप्रच्छ काश्यपिर्वाग्मी किमागमनमित्युत ॥ १२.१६९.९ ॥
शय्येवर बसलेल्या गौतमाला, वाक्चातुर्यात श्रेष्ठ असलेल्या वाग्मी काश्यपाने विचारले, 'तुमच्या येण्याचे कारण काय?'
12.169.10
ततोऽब्रवीद्गौतमस्तं दरिद्रोऽहं महामते ।
समुद्रगमनाकाङ्क्षी द्रव्यार्थमिति भारत ॥ १२.१६९.१० ॥
तेव्हा गौतम त्याला म्हणाला, 'हे महामते, मी दरिद्री आहे. हे भारता, धनासाठी समुद्रप्रवासाची इच्छा करतो.'
12.169.11
तं काश्यपोऽब्रवीत्प्रीत्या नोत्कण्ठां कर्तुमर्हसि ।
कृतकार्यो द्विजश्रेष्ठ सद्रव्यो यास्यसे गृहान् ॥ १२.१६९.११ ॥
काश्यपाने प्रेमाने त्याला म्हटले, 'हे द्विजश्रेष्ठा, उत्कंठित होऊ नकोस. कार्य सिद्ध करून धनासह तू घरी जाशील.'
12.169.12
चतुर्विधा ह्यर्थगतिर्बृहस्पतिमतं यथा ।
मित्रं विद्या हिरण्यं च बुद्धिश्चेति बुधेप्सिता ॥ १२.१६९.१२ ॥
बृहस्पतीच्या मतानुसार धनप्राप्तीचे चार मार्ग आहेत: मित्र, विद्या, सुवर्ण आणि बुद्धी — हेच बुद्धिमानांना इष्ट आहेत.
12.169.13
प्रादुर्भूतोऽस्मि ते मित्रं सुहृत्त्वं च महत्तरम् ।
सोऽहं तथा यतिष्यामि भविष्यसि यथार्थवान् ॥ १२.१६९.१३ ॥
मी तुझ्यासमोर प्रकट झालो आहे; मी तुझा मित्र आणि अत्यंत मोठा हितचिंतक आहे. मी तसाच प्रयत्न करीन, म्हणजे तू तुझ्या हेतूची पूर्तता करशील.
12.169.14
ततः प्रभातसमये सुखं पृष्ट्वाऽब्रवीदिदम् ।
गच्छ सौम्य पथाऽनेन कृतकृत्यो भविष्यसि ॥ १२.१६९.१४ ॥
मग प्रभातसमयी सुखाची विचारपूस करून तो म्हणाला: हे सौम्या, या मार्गाने जा; तू कृतकृत्य होशील.
12.169.15
इतस्त्रियोजनं गत्वा राक्षसाधिपतिर्महान् ।
विरूपाक्ष इति ख्यातः सखा मम महाबलः ॥ १२.१६९.१५ ॥
येथून तीन योजने गेल्यावर राक्षसांचा महान अधिपती, 'विरूपाक्ष' नावाने प्रसिद्ध, माझा महाबलवान मित्र आहे.
12.169.16
तं गच्छ द्विजमुख्य त्वं स मद्वाक्यप्रचोदितः ।
कामानभीप्सितांस्तुभ्यं दाता नास्त्यत्र संशयः ॥ १२.१६९.१६ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, तू त्याच्याकडे जा; तो माझ्या वचनाने प्रेरित होऊन तुला इच्छित कामना देईल, यात संशय नाही.
12.169.17
इत्युक्तः प्रययौ राजन्गौतमो विगतक्लमः ।
फलान्यमृतकल्पानि भक्षयानो यथेष्टतः ॥ १२.१६९.१७ ॥
असे सांगितल्यावर, हे राजा, श्रमरहित गौतम निघाला; अमृतासारखी फळे इच्छेनुसार खात.
12.169.18
चन्दनागुरुमुख्यानि पत्रत्वचवनानि च ।
तस्मिन्पथि महाराज सेवमानो द्रुतं ययौ ॥ १२.१६९.१८ ॥
त्या मार्गावर चंदन, अगरू इत्यादी श्रेष्ठ वृक्षांची आणि पान-सालीच्या वनांचा उपभोग घेत, हे महाराजा, तो वेगाने गेला.
12.169.19
ततो मनुव्रजं नाम नगरं शैलतोरणम् ।
शैलप्राकारवप्रं च शैलयन्त्रार्गलं तथा ॥ १२.१६९.१९ ॥
नंतर मनुव्रज नावाचे नगर आले; त्याची तोरणे पर्वतांची होती, त्याचे प्राकार आणि वप्र पर्वतांचे होते, आणि त्याच्या अर्गला व यंत्रेही पर्वतांचीच होती.
12.169.20
विदितश्चाभवत्तस्य राक्षसेन्द्रस्य धीमतः ।
प्रहितः सुहृदा राजन्प्रीयमाणः प्रियातिथिः ॥ १२.१६९.२० ॥
हे राजा, त्या बुद्धिमान राक्षसराजाला कळले की त्याच्या मित्राने एक प्रिय अतिथी पाठवला आहे, आणि त्यामुळे तो आनंदित झाला.
12.169.21
ततः स राक्षसेन्द्रः स्वान्प्रेष्यानाह युधिष्ठिर ।
गौतमो नगरद्वाराच्छीघ्रमानीयतामिति ॥ १२.१६९.२१ ॥
तेव्हा त्या राक्षसराजाने आपल्या सेवकांना सांगितले, हे युधिष्ठिरा: 'गौतमाला नगरद्वारातून लवकर घेऊन या.'
12.169.22
तस्मात्पुरवरात्तूर्णं पुरुषाः श्वेतवेष्टनाः ।
गौतमेत्यभिभाषन्तः पुरद्वारमुपागमन् ॥ १२.१६९.२२ ॥
त्या श्रेष्ठ नगरातून पांढरे फेटे बांधलेले पुरुष लवकर 'गौतमा' अशी हाक मारत नगरद्वारी आले.
12.169.23
ते तमूचुर्महाराज राजप्रेष्यास्तदा द्विजम् ।
त्वरस्व तूर्णमागच्छ राजा त्वां द्रष्टुमिच्छति ॥ १२.१६९.२३ ॥
हे महाराज, तेव्हा ते राजसेवक त्या ब्राह्मणाला म्हणाले: 'घाई करा, लवकर या; राजा तुम्हाला पाहू इच्छितो.'
12.169.24
राक्षसाधिपतिर्वीरो विरूपाक्ष इति श्रुतः ।
स त्वां त्वरति वै द्रष्टुं तत्क्षिप्रं संविधीयताम् ॥ १२.१६९.२४ ॥
राक्षसांचा वीर अधिपती विरूपाक्ष नावाने प्रसिद्ध आहे. तो तुम्हाला पाहण्यासाठी उत्सुक आहे; म्हणून लवकर तयारी करा.
12.169.25
ततः स प्राद्रवद्विप्रो विस्मयाद्विगतक्लमः ।
गौतमः परमर्द्धि तां पश्यन्परमविस्मितः ॥ १२.१६९.२५ ॥
तेव्हा तो ब्राह्मण आश्चर्याने थकवा विसरून धावला. त्या परम वैभवाकडे पाहून गौतम अत्यंत विस्मित झाला.
12.169.26
तैरेव सहितो राज्ञो वेश्म तूर्णमुपाद्रवत् ।
दर्शनं राक्षसेन्द्रस्य काङ्क्षमाणो द्विजस्तदा ॥ १२.१६९.२६ ॥
त्यांच्यासह तो द्विज राजाच्या वाड्याकडे त्वरेने धावला; त्या वेळी राक्षसराजाच्या दर्शनाची इच्छा धरून.