ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.17.1
असंतोषः प्रमादश्च मदो रागोऽप्रशान्तता ।
बलं मोहोऽभिमानश्चाप्युद्वेगश्चैव सर्वशः ॥ १२.१७.१ ॥
ਅਸੰਤੋਖ, ਪ੍ਰਮਾਦ, ਮਦ, ਰਾਗ, ਅਸ਼ਾਂਤੀ, ਬਲ, ਮੋਹ, ਅਭਿਮਾਨ ਅਤੇ ਉਦਵੇਗ — ਇਹ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ (ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਘੇਰਦੇ ਹਨ)।
12.17.2
एभिः पाप्मभिराविष्टो राज्यं त्वमभिकाङ्क्षसे ।
निरामिषो विनिर्मुक्तः प्रशान्तः सुसुखी भव ॥ १२.१७.२ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਤੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਵਿਸ਼ੇ-ਭੋਗ ਦੇ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੁੱਟ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸੁਖੀ ਹੋ।
12.17.3
य इमामखिलां भूमिं शिष्यादेको महीपतिः ।
तस्याप्युदरमेकं वै किमिदं त्वं प्रशंससि ॥ १२.१७.३ ॥
ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਇਕੱਲਾ ਰਾਜਾ ਰਾਜ ਕਰੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਸਦਾ ਢਿੱਡ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਤੂੰ ਇਸਦੀ ਕਿਉਂ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
12.17.4
नाह्ना पूरयितुं शक्यां न मासैर्भरतर्षभ ।
अपूर्यां पूरयन्निच्छामायुषाऽपि न शक्नुयात् ॥ १२.१७.४ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼ਰੇਸ਼ਠ, (ਇਹ ਇੱਛਾ) ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਭਰੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਭਰਦੀ ਨਹੀਂ ਉਸਨੂੰ ਭਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਮਰ ਭਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਭਰ ਸਕਦਾ।
12.17.5
यथेद्धः प्रज्वलत्यग्निरसमिद्धः प्रशाम्यति ।
अल्पाहारतयाग्निं त्वं शमयौदर्यमुत्थितम् ॥ १२.१७.५ ॥
ਜਿਵੇਂ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਭੜਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਬਾਲਣ ਦੀ ਅੱਗ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਆਹਾਰ ਲੈ ਕੇ ਤੂੰ ਉੱਠੀ ਹੋਈ ਢਿੱਡ ਦੀ ਅੱਗ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ।
12.17.6
आत्मोदरकृतेऽप्राज्ञः करोति विशसं बहु ।
जयोदरं पृथिव्या ते श्रेयो निर्जितया जितम् ॥ १२.१७.६ ॥
ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਢਿੱਡ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੇਰੀ ਜਿੱਤ ਢਿੱਡ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੈ — ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤੀ ਧਰਤੀ ਹੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਿੱਤ ਹੈ।
12.17.7
मानुषान्कामभोगांस्त्वमैश्वर्यं च प्रशंससि ।
अभोगिनोऽबलाश्चैव यान्ति स्थानमनुत्तमम् ॥ १२.१७.७ ॥
ਤੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਕਾਮ-ਭੋਗਾਂ ਅਤੇ ਐਸ਼ਵਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਪਰ ਭੋਗ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵੀ ਸਰਵੋਤਮ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
12.17.8
योगः क्षेमश्च राष्ट्रस्य धर्माधर्मौ त्वयि स्थितौ ।
मुच्यस्व महतो भारात्त्यागमेवाभिसंश्रय ॥ १२.१७.८ ॥
ਰਾਜ ਦਾ ਯੋਗ-ਖੇਮ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਅਧਰਮ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਹਨ; ਇਸ ਮਹਾਨ ਭਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਤਿਆਗ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ।
12.17.9
एकोदरकृते व्याघ्रः करोति विशसं बहु ।
तमन्येऽप्युपजीवन्ति मन्दवेगतरा मृगाः ॥ १२.१७.९ ॥
ਇੱਕ ਢਿੱਡ ਲਈ ਸ਼ੇਰ ਬਹੁਤ ਹਿੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸੇ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਹੌਲੀ ਚਾਲ ਵਾਲੇ ਹਿਰਨ ਵੀ ਜੀਂਦੇ ਹਨ।
12.17.10
विषयान्प्रतिसंगृह्य संन्यासे कुरुते मतिम् ।
न च तुष्यन्ति राजानः पश्य बुद्ध्यन्तरं यथा ॥ १२.१७.१० ॥
ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਕੇ ਕੋਈ ਸੰਨਿਆਸ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਰਾਜੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਵੇਖ।
12.17.11
पत्राहारैरश्मकुट्टैर्दन्तोलूखलिकैस्तथा ।
अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च तेरयं नरको जितः ॥ १२.१७.११ ॥
ਪੱਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਪੀਹਣ ਵਾਲੇ, ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਖਲਬੱਟਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਹ ਨਰਕ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ।
12.17.12
यस्त्विमां वसुधां कृत्स्नां प्रशासेदखिलां नृपः ।
तुल्याश्मकाञ्चनो यश्च स कृतार्थो न पार्थिवः ॥ १२.१७.१२ ॥
ਜੋ ਰਾਜਾ ਇਸ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰੇ, ਪਰ ਪੱਥਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਵੇਖੇ, ਉਹੀ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਨਹੀਂ।
12.17.13
संकल्पेषु निरारम्भो निराशीर्निर्ममो भव ।
अशोकं स्थानमातिष्ठ इह चामुत्र चाव्ययम् ॥ १२.१७.१३ ॥
ਸੰਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰੰਭਹੀਣ, ਆਸਹੀਣ ਅਤੇ ਮਮਤਾਹੀਣ ਹੋ ਜਾ। ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਕਰਹਿਤ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿ।
12.17.14
निरामिषा न शोचन्ति शोचन्ति त्वामिषैषिणः ।
परित्यज्यामिषं सर्वं मृषावादात्प्रमोक्ष्यसे ॥ १२.१७.१४ ॥
ਨਿਰਾਮਿਸ਼ (ਵਿਸ਼ੇ-ਲਾਲਚ ਰਹਿਤ) ਲੋਕ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਸ਼ੋਕ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਆਮਿਸ਼-ਇੱਛੁਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਆਮਿਸ਼ (ਵਿਸ਼ੇ-ਲਾਲਚ) ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਮ੍ਰਿਸ਼ਾਵਾਦ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।
12.17.15
पन्थानौ पितृयानश्च देवयानश्च विश्रुतौ ।
ईजानाः पितृयानेन देवयानेन मोक्षिणः ॥ १२.१७.१५ ॥
ਪਿਤ੍ਰਯਾਨ ਅਤੇ ਦੇਵਯਾਨ ਦੋ ਮਾਰਗ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਯੱਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਿਤ੍ਰਯਾਨ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਮੋਖ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਯਾਨ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.17.16
तपसा ब्रह्मर्येण स्वाध्यायेन महर्षयः ।
विमुच्य देहांस्ते यान्ति मृत्योरविषयं गताः ॥ १२.१७.१६ ॥
ਤਪ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਅਤੇ ਸਵਾਧਿਆਇ ਰਾਹੀਂ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਮੌਤ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.17.17
आमिषं बन्धनं लोके कर्मेहोक्तं तथाऽऽमिषम् ।
ताभ्यां विमुक्तः पापाभ्यां पदमाप्नोति तत्परम् ॥ १२.१७.१७ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਮਿਸ਼ (ਵਿਸ਼ੇ-ਆਸਕਤੀ) ਬੰਧਨ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕਰਮ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਮਿਸ਼ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.17.18
अपि गाथां पुरा गीतां जनकेन वदन्त्युत ।
निर्द्वन्द्वेन विमुक्तेन मोक्षं समनुपश्यता ॥ १२.१७.१८ ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਜਨਕ ਦੁਆਰਾ ਗਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਗਾਥਾ ਵੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਦਵੰਦਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਮੋਖ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਹ ਗਾਈ ਸੀ।
12.17.19
अनन्तं बत मे वित्तं यस्य मे नास्ति किंचन ।
मिथिलायां प्रदीप्तायां न मे किंचित्प्रदह्यते ॥ १२.१७.१९ ॥
ਮੇਰਾ ਧਨ ਅਨੰਤ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਿਥਿਲਾ ਸੜ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਮੇਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੜਦਾ।
12.17.20
प्रज्ञाप्रासादमारुह्य न शोचेच्छोचतो जनान् ।
जगतीस्थोऽथवाऽद्रिस्थो मन्दबुद्धिर्नचेक्षते ॥ १२.१७.२० ॥
ਪ੍ਰਗਿਆ ਦੇ ਮਹਲ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸੋਗ ਕਰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ, ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
12.17.21
दृश्यं पश्यति यः पश्यन्स चक्षुष्मान्स बुद्धिमान् ।
अज्ञातानां च विज्ञानात्संबोधाद्रुद्धिरुच्यते ॥ १२.१७.२१ ॥
ਜੋ ਦਿਸਦੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੈ। ਅਣਜਾਣ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਅਤੇ ਸਮਿਆਕ ਬੋਧ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
12.17.22
यस्तु मानं विजानाति बहुमानमियात्स वै ।
ब्रह्मभावप्रभूतानां वैद्यानां भावितात्मनाम् ॥ १२.१७.२२ ॥
ਜੋ ਮਾਣ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵੱਡਾ ਮਾਣ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ — ਬ੍ਰਹਮਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸੰਸਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ।
12.17.23
यदा भूतपृथग्भावमेकस्थमनुपश्यति ।
तत एव च विस्तारं ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.१७.२३ ॥
ਜਦੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇਪਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਵਿਸਤਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਤਦ ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.17.24
ते जनास्तां गतिं यान्ति नाविद्वांसोऽल्पचेतसः ।
नाबुद्धयो नातपसः सर्वं बुद्धौ प्रतिष्ठितम् ॥ १२.१७.२४ ॥
ਉਹ ਲੋਕ ਉਸ ਗਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ — ਜੋ ਅਵਿਦਵਾਨ, ਥੋੜੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਬੁੱਧੀਹੀਣ ਅਤੇ ਤਪ-ਰਹਿਤ ਹਨ। ਸਭ ਕੁਝ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।