มหาภารตะ · อัธยายะ 12.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.17.1
असंतोषः प्रमादश्च मदो रागोऽप्रशान्तता ।
बलं मोहोऽभिमानश्चाप्युद्वेगश्चैव सर्वशः ॥ १२.१७.१ ॥
ความไม่พอใจ ความประมาท ความเมา ความยึดติด ความไม่สงบ กำลัง ความหลง ความถือตัว และความกระวนกระวาย เหล่านี้ย่อมครอบงำคนในทุกทาง
12.17.2
एभिः पाप्मभिराविष्टो राज्यं त्वमभिकाङ्क्षसे ।
निरामिषो विनिर्मुक्तः प्रशान्तः सुसुखी भव ॥ १२.१७.२ ॥
ท่านถูกสิ่งชั่วร้ายเหล่านี้ครอบงำ จึงปรารถนาราชอาณาจักร จงปลอดจากเหยื่อคือความสุขทางกาม หลุดพ้นทั้งหมด สงบ และมีความสุขอย่างยิ่งเถิด
12.17.3
य इमामखिलां भूमिं शिष्यादेको महीपतिः ।
तस्याप्युदरमेकं वै किमिदं त्वं प्रशंससि ॥ १२.१७.३ ॥
แม้เพียงพระราชาองค์เดียวที่ปกครองแผ่นดินทั้งผืนนี้ ก็ยังมีท้องเพียงใบเดียว ท่านจะชมเชยสิ่งนี้ไปทำไม
12.17.4
नाह्ना पूरयितुं शक्यां न मासैर्भरतर्षभ ।
अपूर्यां पूरयन्निच्छामायुषाऽपि न शक्नुयात् ॥ १२.१७.४ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภรตวงศ์ สิ่งนี้เติมให้เต็มในหนึ่งวันไม่ได้ และในหลายเดือนก็ไม่ได้ ผู้ที่ปรารถนาจะเติมสิ่งที่เติมไม่เต็ม แม้ใช้ชีวิตทั้งชีวิตก็ย่อมเติมไม่ได้
12.17.5
यथेद्धः प्रज्वलत्यग्निरसमिद्धः प्रशाम्यति ।
अल्पाहारतयाग्निं त्वं शमयौदर्यमुत्थितम् ॥ १२.१७.५ ॥
ดังไฟที่ก่อแล้วย่อมลุกโพลง และไฟที่ไม่ได้ก่อย่อมดับลง ท่านจงดับไฟแห่งความหิวของท้องที่เกิดขึ้นด้วยการกินน้อย
12.17.6
आत्मोदरकृतेऽप्राज्ञः करोति विशसं बहु ।
जयोदरं पृथिव्या ते श्रेयो निर्जितया जितम् ॥ १२.१७.६ ॥
เพราะท้อง คนไร้ปัญญาย่อมก่อการฆ่าฟันมากมาย ชัยชนะของท่านเหนือแผ่นดินก็เป็นชัยชนะเพื่อท้อง ความประเสริฐอยู่ที่แผ่นดินที่ถูกพิชิตโดยผู้ที่พิชิตตนเองได้แล้ว
12.17.7
मानुषान्कामभोगांस्त्वमैश्वर्यं च प्रशंससि ।
अभोगिनोऽबलाश्चैव यान्ति स्थानमनुत्तमम् ॥ १२.१७.७ ॥
ท่านชมเชยกามสุขของมนุษย์และอำนาจปกครอง แต่ผู้ที่ไม่เสพสุข และผู้อ่อนแอ ก็ย่อมไปสู่สถานที่อันสูงสุดเช่นกัน
12.17.8
योगः क्षेमश्च राष्ट्रस्य धर्माधर्मौ त्वयि स्थितौ ।
मुच्यस्व महतो भारात्त्यागमेवाभिसंश्रय ॥ १२.१७.८ ॥
ความมั่นคงและความปลอดภัยของราชอาณาจักร ธรรมและอธรรม ล้วนตั้งอยู่ที่ท่าน จงหลุดพ้นจากภาระอันยิ่งใหญ่นี้ และพึ่งพิงการสละเถิด
12.17.9
एकोदरकृते व्याघ्रः करोति विशसं बहु ।
तमन्येऽप्युपजीवन्ति मन्दवेगतरा मृगाः ॥ १२.१७.९ ॥
เพราะท้องเพียงใบเดียว เสือย่อมก่อการฆ่าฟันมากมาย และกวางที่เคลื่อนที่ช้ากว่าก็ยังอาศัยมันเลี้ยงชีพ
12.17.10
विषयान्प्रतिसंगृह्य संन्यासे कुरुते मतिम् ।
न च तुष्यन्ति राजानः पश्य बुद्ध्यन्तरं यथा ॥ १२.१७.१० ॥
เมื่อถอนตัวจากวิสัยทั้งหลาย ผู้หนึ่งย่อมตั้งใจสู่การสละ แต่บรรดาพระราชาย่อมไม่มีวันพอใจ จงดูความต่างแห่งปัญญาเถิด
12.17.11
पत्राहारैरश्मकुट्टैर्दन्तोलूखलिकैस्तथा ।
अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च तेरयं नरको जितः ॥ १२.१७.११ ॥
ผู้กินใบไม้ ผู้บดด้วยหิน ผู้ใช้ฟันเป็นครก และผู้กินน้ำกับลม เหล่านี้ได้พิชิตนรกนี้แล้ว
12.17.12
यस्त्विमां वसुधां कृत्स्नां प्रशासेदखिलां नृपः ।
तुल्याश्मकाञ्चनो यश्च स कृतार्थो न पार्थिवः ॥ १२.१७.१२ ॥
พระราชาผู้ปกครองแผ่นดินทั้งผืนนี้ทั้งหมด แต่เห็นหินกับทองเสมอกัน ผู้นั้นแหละคือผู้สำเร็จประโยชน์ ไม่ใช่เพียงเจ้าแห่งแผ่นดิน
12.17.13
संकल्पेषु निरारम्भो निराशीर्निर्ममो भव ।
अशोकं स्थानमातिष्ठ इह चामुत्र चाव्ययम् ॥ १२.१७.१३ ॥
จงไม่ลงมือทำตามความปรารถนา ไม่หวังผลตอบแทน และไม่ยึดว่าเป็นของตน จงดำรงอยู่ในสถานะที่ปราศจากโศก ไม่เสื่อมสลาย ทั้งในโลกนี้และโลกหน้าเถิด
12.17.14
निरामिषा न शोचन्ति शोचन्ति त्वामिषैषिणः ।
परित्यज्यामिषं सर्वं मृषावादात्प्रमोक्ष्यसे ॥ १२.१७.१४ ॥
ผู้ปลอดจากเหยื่อย่อมไม่เศร้าโศก ผู้ที่แสวงหาเหยื่อเช่นท่านต่างหากที่เศร้าโศก เมื่อละเหยื่อทั้งปวงแล้ว ท่านจะหลุดพ้นจากวาจาเท็จ
12.17.15
पन्थानौ पितृयानश्च देवयानश्च विश्रुतौ ।
ईजानाः पितृयानेन देवयानेन मोक्षिणः ॥ १२.१७.१५ ॥
มีสองเส้นทางที่เลื่องชื่อ คือเส้นทางของบรรพบุรุษและเส้นทางของเทวดา ผู้บูชายัญย่อมไปตามเส้นทางของบรรพบุรุษ ส่วนผู้แสวงหาความหลุดพ้นย่อมไปตามเส้นทางของเทวดา
12.17.16
तपसा ब्रह्मर्येण स्वाध्यायेन महर्षयः ।
विमुच्य देहांस्ते यान्ति मृत्योरविषयं गताः ॥ १२.१७.१६ ॥
ด้วยตบะ พรหมจรรย์ และการศึกษาพระเวท มหาฤๅษีทั้งหลายละทิ้งร่างกาย แล้วไปถึงภาวะที่เกินเงื้อมมือแห่งความตาย
12.17.17
आमिषं बन्धनं लोके कर्मेहोक्तं तथाऽऽमिषम् ।
ताभ्यां विमुक्तः पापाभ्यां पदमाप्नोति तत्परम् ॥ १२.१७.१७ ॥
ในโลก เหยื่อ (ความยึดติด) คือเครื่องผูกมัด และการกระทำในโลกนี้ก็ถูกกล่าวว่าเป็นเหยื่อเช่นกัน ผู้ที่หลุดพ้นจากบาปทั้งสองนั้นย่อมบรรลุฐานะอันสูงสุดนั้น
12.17.18
अपि गाथां पुरा गीतां जनकेन वदन्त्युत ।
निर्द्वन्द्वेन विमुक्तेन मोक्षं समनुपश्यता ॥ १२.१७.१८ ॥
ยังมีคาถาโบราณที่พระเจ้าชนกทรงขับร้องไว้ ซึ่งผู้คนยังท่องกันอยู่ เป็นถ้อยคำของผู้พ้นจากคู่ตรงข้าม ผู้เห็นความหลุดพ้นอย่างชัดแจ้ง
12.17.19
अनन्तं बत मे वित्तं यस्य मे नास्ति किंचन ।
मिथिलायां प्रदीप्तायां न मे किंचित्प्रदह्यते ॥ १२.१७.१९ ॥
ทรัพย์ของข้าพเจ้าช่างไร้ขอบเขตเสียจริง แต่ข้าพเจ้าไม่มีสิ่งใดเป็นของตนเลย เมื่อเมืองมิถิลาลุกไหม้ สิ่งใดของข้าพเจ้าก็ไม่ไหม้ไปด้วย
12.17.20
प्रज्ञाप्रासादमारुह्य न शोचेच्छोचतो जनान् ।
जगतीस्थोऽथवाऽद्रिस्थो मन्दबुद्धिर्नचेक्षते ॥ १२.१७.२० ॥
เมื่อขึ้นไปยังปราสาทแห่งปัญญาแล้ว ไม่ควรเศร้าโศกเมื่อเห็นผู้คนที่กำลังเศร้าโศก ผู้มีปัญญาทึบย่อมไม่เห็น ไม่ว่าจะยืนอยู่บนแผ่นดินหรือบนภูเขา
12.17.21
दृश्यं पश्यति यः पश्यन्स चक्षुष्मान्स बुद्धिमान् ।
अज्ञातानां च विज्ञानात्संबोधाद्रुद्धिरुच्यते ॥ १२.१७.२१ ॥
ผู้ที่เห็นสิ่งที่มองเห็นได้ขณะที่กำลังเห็นอยู่ ผู้นั้นมีดวงตาและมีปัญญา และการรู้สิ่งที่ยังไม่รู้ รวมทั้งการตื่นรู้อย่างสมบูรณ์ เรียกว่าความเข้าใจ
12.17.22
यस्तु मानं विजानाति बहुमानमियात्स वै ।
ब्रह्मभावप्रभूतानां वैद्यानां भावितात्मनाम् ॥ १२.१७.२२ ॥
ผู้ที่รู้จักเกียรติอย่างแท้จริง ย่อมได้รับเกียรติอันยิ่งใหญ่ ท่ามกลางผู้ที่เปี่ยมด้วยภาวะของพรหมัน บรรดาผู้รู้ และผู้ที่ขัดเกลาอาตมันของตนแล้ว
12.17.23
यदा भूतपृथग्भावमेकस्थमनुपश्यति ।
तत एव च विस्तारं ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.१७.२३ ॥
เมื่อบุคคลเห็นความแตกต่างของสรรพสัตว์ที่ตั้งอยู่ในหนึ่งเดียว ณ เวลานั้น การขยายตัวย่อมเกิดขึ้น และพรหมัน ก็บรรลุได้ ณ เวลานั้น
12.17.24
ते जनास्तां गतिं यान्ति नाविद्वांसोऽल्पचेतसः ।
नाबुद्धयो नातपसः सर्वं बुद्धौ प्रतिष्ठितम् ॥ १२.१७.२४ ॥
ผู้คนเหล่านั้นที่ไม่รู้ ใจแคบ ไร้ปัญญา และไม่บำเพ็ญตบะ ย่อมไม่บรรลุจุดหมายนั้น ทุกสิ่งตั้งอยู่บนปัญญา