મહાભારત · અધ્યાય 12.172
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.172.1
विद्वान्संस्कारयामास पार्थिवो राजधर्मणः ।
गन्धैर्बहुभिरव्यग्रो दाहयामास पूजितम् ॥ १२.१७२.१ ॥
વિદ્વાન રાજાએ રાજધર્મ પ્રમાણે સંસ્કાર કરાવ્યા; શાંત ચિત્તે અનેક સુગંધો સાથે તે પૂજિતનું દહન કરાવ્યું.
12.172.2
तस्य देवस्य वचनादिन्द्रस्य बकराडिह ।
तेनैवामृतसिक्ताश्च पुनः संजीवितो बकः ॥ १२.१७२.२ ॥
તે દેવ ઇન્દ્રના વચનથી અહીં બકરાડ (બગલો) તેમના દ્વારા જ અમૃતથી સિંચાઈને ફરી જીવિત થયો.
12.172.3
राजधर्माऽपि तं प्राह सहस्राक्षमरिंदमम् ।
गौतमो ब्राह्मणः क्वाऽसौ मुच्यतां मत्प्रियः सखा ॥ १२.१७२.३ ॥
રાજધર્મે પણ તે સહસ્રાક્ષ, શત્રુદમન ઇન્દ્રને કહ્યું: 'તે ગૌતમ બ્રાહ્મણ ક્યાં છે? મારો પ્રિય મિત્ર મુક્ત કરાય.'
12.172.4
तस्य वाक्यं समाज्ञाय कौशिकः सुरसत्तमः ।
गौतमं ह्यभ्यनुज्ञाप्य प्रीतोऽथ गमनोत्सुकः ॥ १२.१७२.४ ॥
તેમનું વચન બરાબર સમજીને, દેવશ્રેષ્ઠ કૌશિક (ઇન્દ્ર) ગૌતમને મુક્ત કરવાની અનુમતિ આપીને પ્રસન્ન થઈ જવા ઉત્સુક થયા.
12.172.5
प्रतीतः स गतः सौम्यो राजधर्मा स्वमालयम् ।
नृशंसो गौतमो मुक्तो मित्रध्रुक्पुरुषाधमः ॥ १२.१७२.५ ॥
પ્રસન્ન અને સૌમ્ય રાજધર્મા પોતાના ઘરે ગયા; ક્રૂર, મિત્રદ્રોહી, મનુષ્યોમાં અધમ ગૌતમ મુક્ત થયો.
12.172.6
सभाण्डोपस्करो यातः स तदा शबरालयम् ।
तत्रासौ शबरी देहे प्रसूतो निरयोपमे ॥ १२.१७२.६ ॥
પોતાના વાસણો અને સામાન સાથે તે ત્યારે શબરોના નિવાસમાં ગયો; ત્યાં નરક સમાન દેહમાં શબરી સ્ત્રી તરીકે જન્મ્યો.
12.172.7
एष शापो महांस्तत्र मुक्तः सुरगणैस्तदा ॥ १२.१७२.७ ॥
તે મહાન શાપ ત્યારે દેવગણો દ્વારા ત્યાં મુક્ત કરાયો.
12.172.8
दग्धे राक्षसराजेन खगराजे प्रतापिना ।
चितायाः पार्श्वतो दोग्ध्री सुरभिर्जीवयच्च तम् ॥ १२.१७२.८ ॥
રાક્ષસરાજે પ્રતાપી ખગરાજ (ગરુડ)ને બાળ્યા ત્યારે, ચિતાની બાજુમાંથી દૂધ આપતી સુરભિએ તેને જીવિત કર્યો.
12.172.9
तस्या वक्राच्च्युतः फेनो दुग्धमात्रस्तदाऽनघ ।
समीरणाहृतो यातश्चितां तां राजधर्मणः ॥ १२.१७२.९ ॥
હે નિષ્પાપ, તેના મુખમાંથી પડેલો દૂધનો ફીણ, કેવળ દૂધ જ બનીને, ત્યારે પવન દ્વારા લઈ જવાયો અને રાજધર્માની તે ચિતા સુધી પહોંચ્યો.
12.172.10
देवराजस्ततः प्राप्तो विरूपाक्षपुरं तदा ।
विरूपाक्षोऽपि तं शक्रमयाचत पुनः पुनः।
काश्यपश्य सुतो देव भ्राता मे जीवतामिति ॥ १२.१७२.१० ॥
ત્યારે દેવરાજ ઇન્દ્ર વિરૂપાક્ષના નગરમાં પહોંચ્યા. વિરૂપાક્ષે પણ તે શક્રને વારંવાર યાચના કરી: 'હે દેવ, કશ્યપનો પુત્ર, મારો ભાઈ જીવિત થાઓ.'
12.172.11
विरूपाक्षमुवाचेदमीश्वरः पाकशासनः ।
ब्रह्मणा व्याहृतो रोषाद्राजधर्मा कदाचन ॥ १२.१७२.११ ॥
ઈશ્વર પાકશાસન (ઇન્દ્ર) વિરૂપાક્ષને આમ બોલ્યા. બ્રહ્માએ એક વખત ક્રોધથી રાજધર્માને જે કહ્યું હતું, તે જ પ્રસંગમાં.
12.172.12
यस्मात्त्वं नागतो द्रष्टुं मम नित्यमिमां सभाम् ।
तस्माद्बको भवान्भावी धर्मशीलः परात्मवित् ॥ १२.१७२.१२ ॥
તું મારી આ સભા નિત્ય જોવા ન આવ્યો, તેથી તું બક (બગલો) થઈશ—ધર્મશીલ અને પરમાત્માને જાણનાર.
12.172.13
आगमिष्यति ते वासं कदाचित्पापकर्मकृत् ।
शबरावासगो विप्रः कृतघ्नो वृषलीपतिः ॥ १२.१७२.१३ ॥
કોઈ દિવસ પાપકર્મ કરનાર, શબરોની વસ્તીમાં રહેનાર, કૃતઘ્ન, શૂદ્રા સ્ત્રીનો પતિ એવો બ્રાહ્મણ તારા નિવાસે આવશે.
12.172.14
यदा निहन्ता मोक्षस्ते तदा भावीत्युवाच तम् ।
तस्मादेष गतो लोकं ब्रह्मणः परमेष्ठिनः ॥ १२.१७२.१४ ॥
'જ્યારે તને મારનાર આવશે ત્યારે તને મોક્ષ થશે' એમ તેને કહ્યું; તેથી તે પરમેષ્ઠી બ્રહ્માના લોકમાં ગયો.
12.172.15
स चापि निरयं प्राप्तो दुष्कृतिः कुलपांसनः ॥ १२.१७२.१५ ॥
તે દુષ્કર્મી, કુળને કલંક લગાડનારો પણ નરકે પહોંચ્યો.
12.172.16
एतच्छ्रुत्वा सभामध्ये तद्वाक्यं नारदेरितम् ।
मयाऽपि तव राजेन्द्र यथावदनुवर्णितम् ॥ १२.१७२.१६ ॥
હે રાજેન્દ્ર, સભાની મધ્યમાં નારદે કહેલું તે વચન સાંભળીને મેં પણ તને યથાવત્ વર્ણવ્યું છે.
12.172.17
ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चोरे भ्रष्टव्रते तथा ।
निष्कृतिर्विहिता राजन्कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः ॥ १२.१७२.१७ ॥
હે રાજન, બ્રહ્મહત્યા કરનાર, સુરાપાન કરનાર, ચોર અને વ્રતભ્રષ્ટ માટે પ્રાયશ્ચિત્ત વિહિત છે; પણ કૃતઘ્ન માટે કોઈ પ્રાયશ્ચિત્ત નથી.
12.172.18
कुतः कृतघ्नस्य यशः कुतः स्थानं कुतः सुखम् ।
अश्रद्धेयः कृतघ्नो हि कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः ॥ १२.१७२.१८ ॥
કૃતઘ્નને યશ ક્યાંથી, સ્થાન ક્યાંથી, સુખ ક્યાંથી? કૃતઘ્ન અવિશ્વસનીય છે; કૃતઘ્ન માટે કોઈ પ્રાયશ્ચિત્ત નથી.
12.172.19
मित्रद्रोहो न कर्तव्यः पुरुषेण विशेषतः ।
मित्रध्रुङ्गिरयं घोरं नरकं प्रतिपद्यते ॥ १२.१७२.१९ ॥
માણસે, ખાસ કરીને, મિત્રદ્રોહ ન કરવો. મિત્રને હાનિ પહોંચાડનાર તે ઘોર નરક પામે છે.
12.172.20
कृतज्ञमनसा भाव्यं मित्रभावेन चानघ ।
मित्रात्प्रभवते सर्वं मित्रं धन्यतरं स्मृतम् ॥ १२.१७२.२० ॥
હે નિષ્પાપ, કૃતજ્ઞ મન અને મિત્રભાવ સાથે રહેવું જોઈએ. મિત્રથી જ સર્વ કંઈ ઉત્પન્ન થાય છે; મિત્રને અતિ ધન્ય કહેવાયો છે.
12.172.21
अर्थाद्वा मित्रलाभाद्वा मित्रलाभो विशिष्यते ।
सुलभा मित्रतोऽर्थास्तु मित्रेण यतितुं क्षमम् ॥ १२.१७२.२१ ॥
ધનથી કે મિત્રલાભથી, મિત્રલાભ જ શ્રેષ્ઠ છે. મિત્રથી ધન સહેલાઈથી મળે છે; તે મેળવવા પ્રયત્ન કરવા મિત્ર જ સમર્થ છે.
12.172.22
मित्रं चाभिमतं स्निग्धं फलं चापि सतां फलम् ।
सत्कारैः स्वजनोपेतः पूजयेत विचक्षणः ॥ १२.१७२.२२ ॥
મિત્ર પ્રિય અને સ્નેહાળ છે; સજ્જનોનું ફળ પણ તે જ છે. બુદ્ધિમાન માણસે સ્વજનો સાથે સત્કારથી તેની પૂજા કરવી.
12.172.23
परित्याज्यो बुधैः पापः कदर्यः कुलपांसनः ।
मित्रद्रोही कुलाङ्गारः पापकर्मा कुलाधमः ॥ १२.१७२.२३ ॥
બુદ્ધિમાનોએ પાપી, કૃપણ, કુળને કલંક લગાડનાર, મિત્રદ્રોહી, કુળનો અંગાર, પાપકર્મી અને કુળમાં અધમનો ત્યાગ કરવો.
12.172.24
एषा सज्जनसांनिध्ये प्रज्ञा प्रोक्ता मयाऽनघ ।
मित्रदुहि कृतघ्ने च किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १२.१७२.२४ ॥
હે નિષ્પાપ, સજ્જનોના સાન્નિધ્યમાં આ પ્રજ્ઞા મેં કહી છે. મિત્રદ્રોહી અને કૃતઘ્ન વિશે હવે વધુ શું સાંભળવા ઇચ્છે છે?
12.172.25
एतच्छ्रुत्वा ततो वाक्यं भीष्मेणोक्तं महात्मना ।
युधिष्ठिरः प्रीतमना बभूव जनमेजय ॥ १२.१७२.२५ ॥
મહાત્મા ભીષ્મે કહેલું આ વચન સાંભળીને, હે જનમેજય, યુધિષ્ઠિર પ્રસન્ન મનવાળા થયા.