ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.172
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.172.1
विद्वान्संस्कारयामास पार्थिवो राजधर्मणः ।
गन्धैर्बहुभिरव्यग्रो दाहयामास पूजितम् ॥ १२.१७२.१ ॥
ਵਿਦਵਾਨ ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਾਜਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ; ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਸੁਗੰਧਾਂ ਸਹਿਤ ਉਸ ਪੂਜਿਤ ਦਾ ਦਾਹ ਕਰਵਾਇਆ।
12.172.2
तस्य देवस्य वचनादिन्द्रस्य बकराडिह ।
तेनैवामृतसिक्ताश्च पुनः संजीवितो बकः ॥ १२.१७२.२ ॥
ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਬਕਰਾੜ (ਬਗਲਾ) ਉਸੇ ਦੁਆਰਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾ ਕੇ ਮੁੜ ਜੀਵਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
12.172.3
राजधर्माऽपि तं प्राह सहस्राक्षमरिंदमम् ।
गौतमो ब्राह्मणः क्वाऽसौ मुच्यतां मत्प्रियः सखा ॥ १२.१७२.३ ॥
ਰਾਜਧਰਮਾ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਸਹਸ੍ਰਾਕਸ਼, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਉਹ ਗੌਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਮਿੱਤਰ ਛੱਡਿਆ ਜਾਵੇ।'
12.172.4
तस्य वाक्यं समाज्ञाय कौशिकः सुरसत्तमः ।
गौतमं ह्यभ्यनुज्ञाप्य प्रीतोऽथ गमनोत्सुकः ॥ १२.१७२.४ ॥
ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੌਸ਼ਿਕ (ਇੰਦਰ) ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋਏ।
12.172.5
प्रतीतः स गतः सौम्यो राजधर्मा स्वमालयम् ।
नृशंसो गौतमो मुक्तो मित्रध्रुक्पुरुषाधमः ॥ १२.१७२.५ ॥
ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਸੌਮ੍ਯ ਰਾਜਧਰਮਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਕਰੂਰ, ਮਿੱਤਰ-ਦ੍ਰੋਹੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਮ ਗੌਤਮ ਛੁੱਟ ਗਿਆ।
12.172.6
सभाण्डोपस्करो यातः स तदा शबरालयम् ।
तत्रासौ शबरी देहे प्रसूतो निरयोपमे ॥ १२.१७२.६ ॥
ਆਪਣੇ ਬਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਸਹਿਤ ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਵਾਸ ਵਿੱਚ ਗਿਆ; ਉੱਥੇ ਉਹ ਨਰਕ ਵਰਗੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਬਰੀ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ।
12.172.7
एष शापो महांस्तत्र मुक्तः सुरगणैस्तदा ॥ १२.१७२.७ ॥
ਉਹ ਮਹਾਨ ਸਰਾਪ ਉਦੋਂ ਦੇਵਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉੱਥੇ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
12.172.8
दग्धे राक्षसराजेन खगराजे प्रतापिना ।
चितायाः पार्श्वतो दोग्ध्री सुरभिर्जीवयच्च तम् ॥ १२.१७२.८ ॥
ਰਾਖਸ਼ਰਾਜ ਨੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਖਗਰਾਜ (ਗਰੁੜ) ਨੂੰ ਸਾੜਿਆ ਤਾਂ ਚਿਤਾ ਦੇ ਪਾਸਿਓਂ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੁਰਭੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
12.172.9
तस्या वक्राच्च्युतः फेनो दुग्धमात्रस्तदाऽनघ ।
समीरणाहृतो यातश्चितां तां राजधर्मणः ॥ १२.१७२.९ ॥
ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਉਸਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਦੁੱਧ ਦਾ ਝੱਗ, ਕੇਵਲ ਦੁੱਧ ਹੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਦੋਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਕੇ ਰਾਜਧਰਮਾ ਦੀ ਉਸ ਚਿਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ।
12.172.10
देवराजस्ततः प्राप्तो विरूपाक्षपुरं तदा ।
विरूपाक्षोऽपि तं शक्रमयाचत पुनः पुनः।
काश्यपश्य सुतो देव भ्राता मे जीवतामिति ॥ १२.१७२.१० ॥
ਉਦੋਂ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਵਿਰੂਪਾਕਸ਼ ਦੇ ਨਗਰ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਵਿਰੂਪਾਕਸ਼ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਸ਼ਕਰ ਅੱਗੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: 'ਹੇ ਦੇਵ, ਕਸ਼ਯਪ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਜੀਵਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।'
12.172.11
विरूपाक्षमुवाचेदमीश्वरः पाकशासनः ।
ब्रह्मणा व्याहृतो रोषाद्राजधर्मा कदाचन ॥ १२.१७२.११ ॥
ਈਸ਼ਵਰ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਵਿਰੂਪਾਕਸ਼ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਰਾਜਧਰਮਾ ਨੂੰ ਜੋ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ।
12.172.12
यस्मात्त्वं नागतो द्रष्टुं मम नित्यमिमां सभाम् ।
तस्माद्बको भवान्भावी धर्मशीलः परात्मवित् ॥ १२.१७२.१२ ॥
ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਇਸ ਸਭਾ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੇਖਣ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਬਕ (ਬਗਲਾ) ਹੋਵੇਂਗਾ—ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ।
12.172.13
आगमिष्यति ते वासं कदाचित्पापकर्मकृत् ।
शबरावासगो विप्रः कृतघ्नो वृषलीपतिः ॥ १२.१७२.१३ ॥
ਕਦੇ ਪਾਪ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਬਰਾਂ ਦੀ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਕ੍ਰਿਤਘਨ, ਸ਼ੂਦਰ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਪਤੀ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇਰੇ ਨਿਵਾਸ ਤੇ ਆਵੇਗਾ।
12.172.14
यदा निहन्ता मोक्षस्ते तदा भावीत्युवाच तम् ।
तस्मादेष गतो लोकं ब्रह्मणः परमेष्ठिनः ॥ १२.१७२.१४ ॥
'ਜਦੋਂ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਆਵੇਗਾ, ਤਦੋਂ ਤੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੇਗੀ' ਇਹ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
12.172.15
स चापि निरयं प्राप्तो दुष्कृतिः कुलपांसनः ॥ १२.१७२.१५ ॥
ਉਹ ਦੁਸ਼ਕਰਮੀ, ਕੁਲ ਨੂੰ ਕਲੰਕ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਵੀ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
12.172.16
एतच्छ्रुत्वा सभामध्ये तद्वाक्यं नारदेरितम् ।
मयाऽपि तव राजेन्द्र यथावदनुवर्णितम् ॥ १२.१७२.१६ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਾਰਦ ਦੁਆਰਾ ਕਹੇ ਗਏ ਉਸ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
12.172.17
ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चोरे भ्रष्टव्रते तथा ।
निष्कृतिर्विहिता राजन्कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः ॥ १२.१७२.१७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਾਲੇ, ਚੋਰ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਲਈ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ।
12.172.18
कुतः कृतघ्नस्य यशः कुतः स्थानं कुतः सुखम् ।
अश्रद्धेयः कृतघ्नो हि कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः ॥ १२.१७२.१८ ॥
ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਨੂੰ ਯਸ਼ ਕਿੱਥੋਂ, ਥਾਂ ਕਿੱਥੋਂ, ਸੁਖ ਕਿੱਥੋਂ? ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਭਰੋਸੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਲਈ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ।
12.172.19
मित्रद्रोहो न कर्तव्यः पुरुषेण विशेषतः ।
मित्रध्रुङ्गिरयं घोरं नरकं प्रतिपद्यते ॥ १२.१७२.१९ ॥
ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ, ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮਿੱਤਰ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.172.20
कृतज्ञमनसा भाव्यं मित्रभावेन चानघ ।
मित्रात्प्रभवते सर्वं मित्रं धन्यतरं स्मृतम् ॥ १२.१७२.२० ॥
ਹੇ ਨਿਰਮਲ, ਕ੍ਰਿਤਗਿਆ ਮਨ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਭਾਵ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਤਰ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਅਤਿ ਧੰਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
12.172.21
अर्थाद्वा मित्रलाभाद्वा मित्रलाभो विशिष्यते ।
सुलभा मित्रतोऽर्थास्तु मित्रेण यतितुं क्षमम् ॥ १२.१७२.२१ ॥
ਧਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰ ਲਾਭ ਨਾਲ, ਮਿੱਤਰ ਲਾਭ ਹੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਮਿੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਧਨ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਪਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਮਿੱਤਰ ਹੀ ਹੈ।
12.172.22
मित्रं चाभिमतं स्निग्धं फलं चापि सतां फलम् ।
सत्कारैः स्वजनोपेतः पूजयेत विचक्षणः ॥ १२.१७२.२२ ॥
ਮਿੱਤਰ ਪਿਆਰਾ ਅਤੇ ਸਨੇਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸੱਜਣਾਂ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਇਹੀ ਹੈ। ਸਿਆਣੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਵਜਨਾਂ ਸਮੇਤ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
12.172.23
परित्याज्यो बुधैः पापः कदर्यः कुलपांसनः ।
मित्रद्रोही कुलाङ्गारः पापकर्मा कुलाधमः ॥ १२.१७२.२३ ॥
ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਪੀ, ਕੰਜੂਸ, ਕੁਲ ਨੂੰ ਕਲੰਕ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਕੁਲ ਦੇ ਅੰਗਿਆਰ, ਪਾਪ-ਕਰਮੀ ਅਤੇ ਕੁਲ ਦੇ ਨੀਚ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.172.24
एषा सज्जनसांनिध्ये प्रज्ञा प्रोक्ता मयाऽनघ ।
मित्रदुहि कृतघ्ने च किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १२.१७२.२४ ॥
ਹੇ ਨਿਰਮਲ, ਸੱਜਣਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਗਿਆ ਮੈਂ ਕਹੀ ਹੈ। ਮਿੱਤਰ-ਦ੍ਰੋਹੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?
12.172.25
एतच्छ्रुत्वा ततो वाक्यं भीष्मेणोक्तं महात्मना ।
युधिष्ठिरः प्रीतमना बभूव जनमेजय ॥ १२.१७२.२५ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਕਹੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਜਨਮੇਜਯ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ।