महाभारत · अध्याय 12.172
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.172.1
विद्वान्संस्कारयामास पार्थिवो राजधर्मणः ।
गन्धैर्बहुभिरव्यग्रो दाहयामास पूजितम् ॥ १२.१७२.१ ॥
विद्वान राजाने राजधर्मानुसार संस्कार करविले; शांत मनाने अनेक सुगंधांसह त्या पूजित देहाचे दहन करविले.
12.172.2
तस्य देवस्य वचनादिन्द्रस्य बकराडिह ।
तेनैवामृतसिक्ताश्च पुनः संजीवितो बकः ॥ १२.१७२.२ ॥
त्या देव इंद्राच्या वचनाने येथे बकराड (बगळा) त्याच्याच द्वारे अमृताने सिंचित होऊन पुन्हा जिवंत झाला.
12.172.3
राजधर्माऽपि तं प्राह सहस्राक्षमरिंदमम् ।
गौतमो ब्राह्मणः क्वाऽसौ मुच्यतां मत्प्रियः सखा ॥ १२.१७२.३ ॥
राजधर्मानेही त्या सहस्राक्ष, शत्रुदमन इंद्राला म्हटले: 'तो गौतम ब्राह्मण कुठे आहे? माझा प्रिय मित्र मुक्त केला जावो.'
12.172.4
तस्य वाक्यं समाज्ञाय कौशिकः सुरसत्तमः ।
गौतमं ह्यभ्यनुज्ञाप्य प्रीतोऽथ गमनोत्सुकः ॥ १२.१७२.४ ॥
त्याचे वचन नीट जाणून, देवश्रेष्ठ कौशिक (इंद्र) गौतमाच्या मुक्ततेची अनुमती देऊन प्रसन्न होऊन निघण्यास उत्सुक झाला.
12.172.5
प्रतीतः स गतः सौम्यो राजधर्मा स्वमालयम् ।
नृशंसो गौतमो मुक्तो मित्रध्रुक्पुरुषाधमः ॥ १२.१७२.५ ॥
प्रसन्न आणि सौम्य राजधर्मा आपल्या घरी गेला; क्रूर, मित्रद्रोही, मनुष्यांतील अधम गौतम मुक्त झाला.
12.172.6
सभाण्डोपस्करो यातः स तदा शबरालयम् ।
तत्रासौ शबरी देहे प्रसूतो निरयोपमे ॥ १२.१७२.६ ॥
आपली भांडी व सामान घेऊन तो तेव्हा शबरांच्या वस्तीत गेला; तेथे नरकासमान देहात शबरी स्त्री म्हणून जन्मला.
12.172.7
एष शापो महांस्तत्र मुक्तः सुरगणैस्तदा ॥ १२.१७२.७ ॥
तो महान शाप तेव्हा देवगणांनी तेथे मुक्त केला.
12.172.8
दग्धे राक्षसराजेन खगराजे प्रतापिना ।
चितायाः पार्श्वतो दोग्ध्री सुरभिर्जीवयच्च तम् ॥ १२.१७२.८ ॥
राक्षसराजाने प्रतापी खगराज (गरुड) जाळल्यावर, चितेच्या बाजूने दूध देणाऱ्या सुरभीने त्याला जिवंत केले.
12.172.9
तस्या वक्राच्च्युतः फेनो दुग्धमात्रस्तदाऽनघ ।
समीरणाहृतो यातश्चितां तां राजधर्मणः ॥ १२.१७२.९ ॥
हे निष्पाप, तिच्या मुखातून गळलेला दुधाचा फेस, केवळ दूधच होऊन, तेव्हा वाऱ्याने वाहून राजधर्म्याच्या त्या चितेकडे गेला.
12.172.10
देवराजस्ततः प्राप्तो विरूपाक्षपुरं तदा ।
विरूपाक्षोऽपि तं शक्रमयाचत पुनः पुनः।
काश्यपश्य सुतो देव भ्राता मे जीवतामिति ॥ १२.१७२.१० ॥
तेव्हा देवराज इंद्र विरूपाक्षाच्या नगरात आला. विरूपाक्षानेही त्या शक्राची वारंवार याचना केली: 'हे देवा, कश्यपाचा पुत्र, माझा भाऊ जिवंत होवो.'
12.172.11
विरूपाक्षमुवाचेदमीश्वरः पाकशासनः ।
ब्रह्मणा व्याहृतो रोषाद्राजधर्मा कदाचन ॥ १२.१७२.११ ॥
ईश्वर पाकशासन (इंद्र) विरूपाक्षाला असे म्हणाला. ब्रह्मदेवाने एकदा रागाने राजधर्म्याशी जे बोलले होते, त्याच प्रसंगात.
12.172.12
यस्मात्त्वं नागतो द्रष्टुं मम नित्यमिमां सभाम् ।
तस्माद्बको भवान्भावी धर्मशीलः परात्मवित् ॥ १२.१७२.१२ ॥
तू माझी ही सभा नेहमी पाहण्यासाठी आला नाहीस, म्हणून तू बक (बगळा) होशील—धर्मशील आणि परमात्म्याला जाणणारा.
12.172.13
आगमिष्यति ते वासं कदाचित्पापकर्मकृत् ।
शबरावासगो विप्रः कृतघ्नो वृषलीपतिः ॥ १२.१७२.१३ ॥
एखादे वेळी पापकर्म करणारा, शबरांच्या वस्तीत राहणारा, कृतघ्न, शूद्र स्त्रीचा पती असा एक ब्राह्मण तुझ्या निवासस्थानी येईल.
12.172.14
यदा निहन्ता मोक्षस्ते तदा भावीत्युवाच तम् ।
तस्मादेष गतो लोकं ब्रह्मणः परमेष्ठिनः ॥ १२.१७२.१४ ॥
'तुला मारणारा येईल तेव्हा तुला मोक्ष मिळेल' असे त्याला सांगितले; म्हणून तो परमेष्ठी ब्रह्मदेवाच्या लोकी गेला.
12.172.15
स चापि निरयं प्राप्तो दुष्कृतिः कुलपांसनः ॥ १२.१७२.१५ ॥
तो दुष्कृती, कुलाला कलंक लावणारा, तोही नरकाला प्राप्त झाला.
12.172.16
एतच्छ्रुत्वा सभामध्ये तद्वाक्यं नारदेरितम् ।
मयाऽपि तव राजेन्द्र यथावदनुवर्णितम् ॥ १२.१७२.१६ ॥
हे राजेंद्रा, सभेमध्ये नारदाने सांगितलेले ते वचन ऐकून मीही तुला यथावत वर्णन केले आहे.
12.172.17
ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चोरे भ्रष्टव्रते तथा ।
निष्कृतिर्विहिता राजन्कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः ॥ १२.१७२.१७ ॥
हे राजन्, ब्रह्महत्या करणारा, सुरापान करणारा, चोर आणि व्रतभ्रष्ट यांच्यासाठी प्रायश्चित्त सांगितले आहे; पण कृतघ्नासाठी प्रायश्चित्त नाही.
12.172.18
कुतः कृतघ्नस्य यशः कुतः स्थानं कुतः सुखम् ।
अश्रद्धेयः कृतघ्नो हि कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः ॥ १२.१७२.१८ ॥
कृतघ्नाला यश कुठे, स्थान कुठे, सुख कुठे? कृतघ्न अविश्वसनीय आहे; कृतघ्नासाठी प्रायश्चित्त नाही.
12.172.19
मित्रद्रोहो न कर्तव्यः पुरुषेण विशेषतः ।
मित्रध्रुङ्गिरयं घोरं नरकं प्रतिपद्यते ॥ १२.१७२.१९ ॥
माणसाने, विशेषतः, मित्रद्रोह करू नये. मित्राचा घात करणारा तो घोर नरक प्राप्त करतो.
12.172.20
कृतज्ञमनसा भाव्यं मित्रभावेन चानघ ।
मित्रात्प्रभवते सर्वं मित्रं धन्यतरं स्मृतम् ॥ १२.१७२.२० ॥
हे निष्पाप, कृतज्ञ मनाने आणि मित्रभावाने असावे. मित्रापासूनच सर्व काही प्रकट होते; मित्र अत्यंत धन्य मानला जातो.
12.172.21
अर्थाद्वा मित्रलाभाद्वा मित्रलाभो विशिष्यते ।
सुलभा मित्रतोऽर्थास्तु मित्रेण यतितुं क्षमम् ॥ १२.१७२.२१ ॥
धनाने किंवा मित्रलाभाने, मित्रलाभच श्रेष्ठ आहे. मित्रामुळे धन सहज मिळते; ते मिळवण्याचा प्रयत्न करण्यास मित्रच समर्थ असतो.
12.172.22
मित्रं चाभिमतं स्निग्धं फलं चापि सतां फलम् ।
सत्कारैः स्वजनोपेतः पूजयेत विचक्षणः ॥ १२.१७२.२२ ॥
मित्र प्रिय आणि स्नेहाळ असतो; सज्जनांचे फळही तोच असतो. विचारी माणसाने स्वजनांसह सत्काराने त्याची पूजा करावी.
12.172.23
परित्याज्यो बुधैः पापः कदर्यः कुलपांसनः ।
मित्रद्रोही कुलाङ्गारः पापकर्मा कुलाधमः ॥ १२.१७२.२३ ॥
शहाण्या माणसांनी पापी, कृपण, कुलाला कलंक लावणारा, मित्रद्रोही, कुलाचा अंगार, पापकर्मी आणि कुलातील अधम यांचा त्याग करावा.
12.172.24
एषा सज्जनसांनिध्ये प्रज्ञा प्रोक्ता मयाऽनघ ।
मित्रदुहि कृतघ्ने च किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १२.१७२.२४ ॥
हे निष्पाप, सज्जनांच्या सान्निध्यात ही प्रज्ञा मी सांगितली. मित्रद्रोही आणि कृतघ्नाविषयी आणखी काय ऐकण्याची तुझी इच्छा आहे?
12.172.25
एतच्छ्रुत्वा ततो वाक्यं भीष्मेणोक्तं महात्मना ।
युधिष्ठिरः प्रीतमना बभूव जनमेजय ॥ १२.१७२.२५ ॥
महात्मा भीष्मांनी सांगितलेले हे वचन ऐकून, हे जनमेजया, युधिष्ठिर प्रसन्न मनाचे झाले.