ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.172
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.172.1
विद्वान्संस्कारयामास पार्थिवो राजधर्मणः ।
गन्धैर्बहुभिरव्यग्रो दाहयामास पूजितम् ॥ १२.१७२.१ ॥
ବିଦ୍ୱାନ ରାଜା ରାଜଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ସଂସ୍କାର କରାଇଲେ; ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ବହୁ ସୁଗନ୍ଧ ସହିତ ସେହି ପୂଜିତଙ୍କୁ ଦାହ କରାଇଲେ।
12.172.2
तस्य देवस्य वचनादिन्द्रस्य बकराडिह ।
तेनैवामृतसिक्ताश्च पुनः संजीवितो बकः ॥ १२.१७२.२ ॥
ସେହି ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଚନରେ ଏଠାରେ ବକରାଡ (ବଗ) ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅମୃତରେ ସିକ୍ତ ହୋଇ ପୁନର୍ବାର ଜୀବିତ ହେଲା।
12.172.3
राजधर्माऽपि तं प्राह सहस्राक्षमरिंदमम् ।
गौतमो ब्राह्मणः क्वाऽसौ मुच्यतां मत्प्रियः सखा ॥ १२.१७२.३ ॥
ରାଜଧର୍ମା ମଧ୍ୟ ସେହି ସହସ୍ରାକ୍ଷ, ଶତ୍ରୁଦମନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ସେହି ଗୌତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁଆଡ଼େ? ମୋ ପ୍ରିୟ ସଖା ମୁକ୍ତ ହେଉ।'
12.172.4
तस्य वाक्यं समाज्ञाय कौशिकः सुरसत्तमः ।
गौतमं ह्यभ्यनुज्ञाप्य प्रीतोऽथ गमनोत्सुकः ॥ १२.१७२.४ ॥
ତାଙ୍କ ବଚନ ଭଲ ଭାବେ ବୁଝି, ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌଶିକ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଗୌତମଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଇ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଯିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ।
12.172.5
प्रतीतः स गतः सौम्यो राजधर्मा स्वमालयम् ।
नृशंसो गौतमो मुक्तो मित्रध्रुक्पुरुषाधमः ॥ १२.१७२.५ ॥
ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ସୌମ୍ୟ ରାଜଧର୍ମା ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ; ନିର୍ଦ୍ଦୟ, ସଖାଦ୍ରୋହୀ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧମ ଗୌତମ ମୁକ୍ତ ହେଲା।
12.172.6
सभाण्डोपस्करो यातः स तदा शबरालयम् ।
तत्रासौ शबरी देहे प्रसूतो निरयोपमे ॥ १२.१७२.६ ॥
ନିଜ ପାତ୍ର ଓ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ସେ ସେତେବେଳେ ଶବରଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନକୁ ଗଲା; ସେଠାରେ ନରକ ସଦୃଶ ଦେହରେ ଶବରୀ ସ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲା।
12.172.7
एष शापो महांस्तत्र मुक्तः सुरगणैस्तदा ॥ १२.१७२.७ ॥
ସେହି ମହାନ ଶାପ ସେତେବେଳେ ଦେବଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଠାରେ ମୁକ୍ତ ହେଲା।
12.172.8
दग्धे राक्षसराजेन खगराजे प्रतापिना ।
चितायाः पार्श्वतो दोग्ध्री सुरभिर्जीवयच्च तम् ॥ १२.१७२.८ ॥
ରାକ୍ଷସରାଜ ପ୍ରତାପୀ ଖଗରାଜ (ଗରୁଡ)ଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କଲାବେଳେ, ଚିତାର ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଦୁଗ୍ଧଦାୟିନୀ ସୁରଭି ତାଙ୍କୁ ଜୀବିତ କଲେ।
12.172.9
तस्या वक्राच्च्युतः फेनो दुग्धमात्रस्तदाऽनघ ।
समीरणाहृतो यातश्चितां तां राजधर्मणः ॥ १२.१७२.९ ॥
ହେ ଅନଘ, ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଝରିଥିବା ଦୁଗ୍ଧଫେଣ, କେବଳ ଦୁଗ୍ଧମାତ୍ର ହୋଇ, ସେତେବେଳେ ପବନ ଦ୍ୱାରା ବୋହି ରାଜଧର୍ମାଙ୍କ ସେହି ଚିତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଲା।
12.172.10
देवराजस्ततः प्राप्तो विरूपाक्षपुरं तदा ।
विरूपाक्षोऽपि तं शक्रमयाचत पुनः पुनः।
काश्यपश्य सुतो देव भ्राता मे जीवतामिति ॥ १२.१७२.१० ॥
ସେତେବେଳେ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କ ନଗରରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ବିରୂପାକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ସେହି ଶକ୍ରଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ: 'ହେ ଦେବ, କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମୋ ଭାଇ ଜୀବିତ ହେଉ।'
12.172.11
विरूपाक्षमुवाचेदमीश्वरः पाकशासनः ।
ब्रह्मणा व्याहृतो रोषाद्राजधर्मा कदाचन ॥ १२.१७२.११ ॥
ଈଶ୍ୱର ପାକଶାସନ (ଇନ୍ଦ୍ର) ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଥରେ କ୍ରୋଧରେ ରାଜଧର୍ମାଙ୍କୁ ଯାହା କହିଥିଲେ, ସେହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ।
12.172.12
यस्मात्त्वं नागतो द्रष्टुं मम नित्यमिमां सभाम् ।
तस्माद्बको भवान्भावी धर्मशीलः परात्मवित् ॥ १२.१७२.१२ ॥
ତୁମେ ମୋ ଏହି ସଭାକୁ ସର୍ବଦା ଦେଖିବାକୁ ଆସିନାହଁ, ତେଣୁ ତୁମେ ବକ (ବଗ) ହେବ—ଧର୍ମଶୀଳ ଓ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଜାଣିବା ଲୋକ ହୋଇ।
12.172.13
आगमिष्यति ते वासं कदाचित्पापकर्मकृत् ।
शबरावासगो विप्रः कृतघ्नो वृषलीपतिः ॥ १२.१७२.१३ ॥
କେବେ ପାପକର୍ମ କରୁଥିବା, ଶବରମାନଙ୍କ ବସତିରେ ରହୁଥିବା, କୃତଘ୍ନ, ଶୂଦ୍ରା ନାରୀର ସ୍ୱାମୀ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁମ ବାସସ୍ଥାନକୁ ଆସିବ।
12.172.14
यदा निहन्ता मोक्षस्ते तदा भावीत्युवाच तम् ।
तस्मादेष गतो लोकं ब्रह्मणः परमेष्ठिनः ॥ १२.१७२.१४ ॥
'ଯେତେବେଳେ ତୁମକୁ ବଧ କରିବାକୁ ଆସିବ, ସେତେବେଳେ ତୁମର ମୁକ୍ତି ହେବ' ଏହା ସେ ତାକୁ କହିଲେ; ତେଣୁ ସେ ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଗଲା।
12.172.15
स चापि निरयं प्राप्तो दुष्कृतिः कुलपांसनः ॥ १२.१७२.१५ ॥
ସେ ଦୁଷ୍କର୍ମୀ, କୁଳର କଳଙ୍କ ମଧ୍ୟ ନରକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।
12.172.16
एतच्छ्रुत्वा सभामध्ये तद्वाक्यं नारदेरितम् ।
मयाऽपि तव राजेन्द्र यथावदनुवर्णितम् ॥ १२.१७२.१६ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସଭା ମଧ୍ୟରେ ନାରଦଙ୍କ କହିଥିବା ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଯଥାବତ୍ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି।
12.172.17
ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चोरे भ्रष्टव्रते तथा ।
निष्कृतिर्विहिता राजन्कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः ॥ १२.१७२.१७ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାକାରୀ, ସୁରାପାୟୀ, ଚୋର ଓ ବ୍ରତଭ୍ରଷ୍ଟ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବିହିତ; କିନ୍ତୁ କୃତଘ୍ନ ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ।
12.172.18
कुतः कृतघ्नस्य यशः कुतः स्थानं कुतः सुखम् ।
अश्रद्धेयः कृतघ्नो हि कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः ॥ १२.१७२.१८ ॥
କୃତଘ୍ନର ଯଶ କୋଉଠାରୁ, ସ୍ଥାନ କୋଉଠାରୁ, ସୁଖ କୋଉଠାରୁ? କୃତଘ୍ନ ଅବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ; କୃତଘ୍ନ ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ।
12.172.19
मित्रद्रोहो न कर्तव्यः पुरुषेण विशेषतः ।
मित्रध्रुङ्गिरयं घोरं नरकं प्रतिपद्यते ॥ १२.१७२.१९ ॥
ମନୁଷ୍ୟ, ବିଶେଷ ଭାବରେ, ମିତ୍ରଦ୍ରୋହ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମିତ୍ରର ଅନିଷ୍ଟକାରୀ ସେହି ଘୋର ନରକ ପାଏ।
12.172.20
कृतज्ञमनसा भाव्यं मित्रभावेन चानघ ।
मित्रात्प्रभवते सर्वं मित्रं धन्यतरं स्मृतम् ॥ १२.१७२.२० ॥
ହେ ନିଷ୍ପାପ, କୃତଜ୍ଞ ମନ ଓ ମିତ୍ରଭାବ ସହିତ ରହିବା ଉଚିତ। ମିତ୍ରରୁ ହିଁ ସବୁକିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ମିତ୍ରଙ୍କୁ ଅତି ଧନ୍ୟ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
12.172.21
अर्थाद्वा मित्रलाभाद्वा मित्रलाभो विशिष्यते ।
सुलभा मित्रतोऽर्थास्तु मित्रेण यतितुं क्षमम् ॥ १२.१७२.२१ ॥
ଧନ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ମିତ୍ରଲାଭ ଦ୍ୱାରା, ମିତ୍ରଲାଭ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମିତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧନ ସହଜରେ ମିଳେ; ତାହା ପାଇବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବାକୁ ମିତ୍ର ହିଁ ସମର୍ଥ।
12.172.22
मित्रं चाभिमतं स्निग्धं फलं चापि सतां फलम् ।
सत्कारैः स्वजनोपेतः पूजयेत विचक्षणः ॥ १२.१७२.२२ ॥
ମିତ୍ର ପ୍ରିୟ ଓ ସ୍ନେହଶୀଳ; ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଫଳ ମଧ୍ୟ ସେହି। ବିଚକ୍ଷଣ ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ୱଜନଙ୍କ ସହ ସତ୍କାରରେ ତାହାର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
12.172.23
परित्याज्यो बुधैः पापः कदर्यः कुलपांसनः ।
मित्रद्रोही कुलाङ्गारः पापकर्मा कुलाधमः ॥ १२.१७२.२३ ॥
ବିଚକ୍ଷଣମାନେ ପାପୀ, କୃପଣ, କୁଳ କଳଙ୍କୀ, ମିତ୍ରଦ୍ରୋହୀ, କୁଳାଙ୍ଗାର, ପାପକର୍ମୀ ଓ କୁଳାଧମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
12.172.24
एषा सज्जनसांनिध्ये प्रज्ञा प्रोक्ता मयाऽनघ ।
मित्रदुहि कृतघ्ने च किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १२.१७२.२४ ॥
ହେ ନିଷ୍ପାପ, ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଏହି ପ୍ରଜ୍ଞା ମୁଁ କହିଲି। ମିତ୍ରଦ୍ରୋହୀ ଓ କୃତଘ୍ନ ବିଷୟରେ ଆଉ କ'ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?
12.172.25
एतच्छ्रुत्वा ततो वाक्यं भीष्मेणोक्तं महात्मना ।
युधिष्ठिरः प्रीतमना बभूव जनमेजय ॥ १२.१७२.२५ ॥
ମହାତ୍ମା ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ହେ ଜନମେଜୟ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପ୍ରସନ୍ନମନା ହେଲେ।