Mahābhārata · Adhyāya 12.174
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.174.1
अतिक्रामति कालेऽस्मिन्सर्वभूतक्षयावहे ।
किं श्रेयः प्रतिपद्येत तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१७४.१ ॥
Mientras este tiempo, que trae la destrucción de todos los seres, avanza, ¿qué bien supremo debe alcanzar el hombre? Dímelo, abuelo.
12.174.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
पितुः पुत्रेण संवादं तं निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.१७४.२ ॥
Sobre este asunto también recitan esta antigua historia, el diálogo entre un padre y su hijo. Escúchala, Yudhiṣṭhira.
12.174.3
द्विजातेः कस्यचित्पार्थ स्वाध्यायनिरतस्य वै ।
बभूव पुत्रो मेधावी मेधावीनाम नामतः ॥ १२.१७४.३ ॥
Pārtha, a un cierto dvija, dedicado al estudio de los Vedas, le nació un hijo inteligente llamado Medhāvī.
12.174.4
सोऽब्रवीत्पितरं पुत्रः स्वाध्यायकरणे रतम् ।
मोक्षधर्मार्थकुशलो लोकतन्त्रविचक्षणः ॥ १२.१७४.४ ॥
Aquel hijo, versado en la liberación, el dharma y los fines mundanos, experto en el orden del mundo, habló a su padre, que estaba absorto en el estudio védico.
12.174.5
धीरः किंस्वित्तात कुर्यात्प्रजानन् ।
क्षिप्रं ह्यायुर्भ्रश्यते मानवानाम्।
पितस्तदाचक्ष्व यथार्थयोगं ।
ममानुपूर्व्या येन धर्मं चरेयम् ॥ १२.१७४.५ ॥
Querido padre, ¿qué debe hacer un hombre firme sabiendo esto? La vida humana se escapa pronto. Padre, dime en orden el medio verdadero para que pueda practicar el dharma.
12.174.6
वेदानधीत्य ब्रह्मचर्येण पुत्र ।
पुत्रानिच्छेत्पावनार्थं पितृणाम्।
अग्नीनाधाय विधिवच्चेष्टयज्ञो ।
वनं प्रविश्याथ मुनिर्बुभूषेत् ॥ १२.१७४.६ ॥
Habiendo estudiado los Vedas con castidad de estudiante, uno debe desear hijos para la purificación de los antepasados. Tras establecer los fuegos según el rito y realizar sacrificios, debe entrar en el bosque y aspirar a ser sabio.
12.174.7
एवमभ्याहते लोके समन्तात्परिवारिते ।
अमोघासु पतन्तीषु किं धीर इव भाषसे ॥ १२.१७४.७ ॥
Así, mientras el mundo está golpeado y rodeado por todas partes, y caen los días infalibles, ¿por qué hablas como un sabio sereno?
12.174.8
कथमभ्याहतो लोकः केन वा परिवारितः ।
अमोघाः काः पतन्तीह किंनु भीषयसीव माम् ॥ १२.१७४.८ ॥
¿Cómo está golpeado el mundo y por qué está cercado? ¿Qué días infalibles caen aquí? ¿Por qué me asustas?
12.174.9
मृत्युनाभ्याहतो लोको जरया परिवारितः ।
अहोरात्राः पतन्त्येते ननु कस्मान्न बुध्यसे।
अमोघा रात्रयश्चापि नित्यमायान्ति यान्ति च ॥ १२.१७४.९ ॥
El mundo está golpeado por la muerte y cercado por la vejez. Estos días y noches caen: ¿por qué no lo comprendes? Las noches infalibles también siempre vienen y van.
12.174.10
यथाऽहमेतज्जानामि न मृत्युस्तिष्ठतीति ह ।
सोऽहं कथं प्रतीक्षिष्ये जालेनेवावृतश्चरन् ॥ १२.१७४.१० ॥
Así como sé que la muerte no se detiene, ¿cómo voy a esperar, andando como quien está atrapado en una red?
12.174.11
रात्र्यांरात्र्यां व्यतीतायामायुरल्पतरं यदा ।
तदैव बन्ध्यं दिवसमिति विन्द्याद्विचक्षणः ॥ १२.१७४.११ ॥
Cuando cada noche ha pasado y la vida se ha vuelto aún más corta, entonces el sabio debe saber que ese día es estéril.
12.174.12
गाधोदके मत्स्य इव सुखं विन्देत कस्तदा ।
अनवाप्तेषु कामेषु मृत्युरभ्योति मानवम् ॥ १२.१७४.१२ ॥
Como un pez en agua poco profunda, ¿quién podría entonces encontrar la dicha? Mientras los deseos quedan sin cumplir, la muerte se acerca al hombre.
12.174.13
पुष्पाणीव विचिन्वन्तमन्यत्र गतमानसम् ।
वृकीवोरणमासाद्य मृत्युरादाय गच्छति ॥ १२.१७४.१३ ॥
Como la muerte se lleva al hombre que recoge flores con la mente en otra parte, como una loba que llega a un carnero y se lo lleva.
12.174.14
अद्यैव कुरु यच्छ्रेयो मा त्वां कालोऽत्यगादयम् ।
अकृतेष्वेव कार्येषु मृत्युर्वै संप्रकर्षति ॥ १२.१७४.१४ ॥
Haz hoy lo que es bueno, no sea que el tiempo te pase. La muerte arrastra al hombre cuando sus tareas aún no están hechas.
12.174.15
श्वः कार्यमद्य कुर्वीत पूर्वाह्णे चापराह्णिकम् ।
नहि प्रतीक्षते मृत्युः कृतमस्य न वा कृतम् ॥ १२.१७४.१५ ॥
Que haga hoy el trabajo de mañana y en la mañana el de la tarde. La muerte no espera a ver si su trabajo está hecho o no.
12.174.16
को हि जानाति कस्याद्य मृत्युकालो भविष्यति ।
युवैव धर्मशीलः स्यादनित्यं खलु जीवितम्।
कृते धर्मे भवेत्कीर्तिरिह प्रेत्य च वै सुखम् ॥ १२.१७४.१६ ॥
¿Quién sabe de quién será hoy el tiempo de la muerte? Por eso, sé virtuoso mientras eres joven, pues la vida es ciertamente transitoria. Cuando se practica el dharma, hay fama aquí y felicidad después.
12.174.17
मोहेन हि समाविष्टः पुत्रदारार्थमुद्यतः ।
कृत्वा कार्यमकार्यं वा पुष्टिमेषां प्रयच्छति ॥ १२.१७४.१७ ॥
Poseído por la ilusión y empeñado en hijos y esposa, el hombre hace lo que debe o lo que no debe, y los sustenta.
12.174.18
तं पुत्रपशुसंपन्नं व्यासक्तमनसं नरम् ।
सुप्तं व्याघ्रो मृगमिव मृत्युरादाय गच्छति ॥ १२.१७४.१८ ॥
La muerte se lleva a aquel hombre, rico en hijos y ganado, con la mente absorta, como el tigre se lleva al ciervo dormido.
12.174.19
संचिन्वानकमेवैनं कामानामवितृप्तकम् ।
व्याघ्रः पशुमिवादाय मृत्युरादाय गच्छति ॥ १२.१७४.१९ ॥
Acumulando deseos, jamás saciado, este hombre es arrebatado por la muerte, como un tigre se lleva a una presa.
12.174.20
इदं कृतमिदं कार्यमिदमन्यत्कृताकृतम् ।
एवमीहासुखासक्तं कृतान्तः कुरुते वशे ॥ १२.१७४.२० ॥
«Esto está hecho, esto debe hacerse, esto es otra cosa», así, apegado al afán y al sufrimiento, Kṛtānta lo tiene bajo su dominio.
12.174.21
कृतानां फलमप्राप्तं कर्मणां कर्मसंज्ञितम् ।
क्षेत्रापणगृहासक्तं मृत्युरादाय गच्छति ॥ १२.१७४.२१ ॥
El fruto de las acciones hechas, aún no obtenido, llamado por el nombre de acción: la muerte arrebata y se lleva al hombre apegado a campos, mercados y casas.
12.174.22
दुर्बलं बलवन्तं च शूरं भीरुं जडं कविम् ।
अप्राप्तं सर्वकामार्थान्मृत्युरादाय गच्छति ॥ १२.१७४.२२ ॥
Al débil y al fuerte, al valiente y al temeroso, al necio y al sabio, a quienes no han alcanzado todos los objetos deseados, la muerte los arrebata y se los lleva.
12.174.23
नृत्युर्जरा च व्याधिश्च दुःखं चानेककारणम् ।
अनुषक्तं यदा देहे किं स्वस्थ इव तिष्ठसि ॥ १२.१७४.२३ ॥
La muerte, la vejez, la enfermedad y el sufrimiento de muchas causas: cuando estas cosas están adheridas al cuerpo, ¿por qué permaneces como si estuvieras sano?
12.174.24
जातमेवान्तकोऽन्ताय जरा चान्वेति देहिनम् ।
अनुषक्ता द्वयेनैते भावाः स्थावरजङ्गमाः ॥ १२.१७४.२४ ॥
Al nacer, la muerte, que pone fin, viene para el fin, y la vejez sigue al ser encarnado; atados a estos dos están todos los seres, inmóviles y móviles.
12.174.25
अत्योर्वा मुखमेतद्वै या ग्रामे वसतो रतिः ।
वानामेष वै गोष्ठो यदरण्यमिति श्रुतिः ॥ १२.१७४.२५ ॥
El deleite de quien habita en la aldea es, en verdad, la boca de esto; el bosque es el redil de las bestias del bosque, así dice la śruti.
12.174.26
तेबन्धनी रज्जुरेषा या ग्रामे वसतो रवि ।
छेत्त्वेता सुकृतो यान्ति नैनां छिन्दन्ति दुष्कृतः ॥ १२.१७४.२६ ॥
Esta es la cuerda de atadura del apego de quien habita en la aldea; los virtuosos van después de cortarla, pero los malvados no la cortan.
12.174.27
हिंसयति यो जन्तून्मनोवाक्कायहेतुभिः ।
जीवितार्थापनयनैः प्राणिभिर्न स हिंस्यते ॥ १२.१७४.२७ ॥
Quien daña a los seres vivos por causas de mente, palabra y cuerpo no es dañado por esos seres que le quitan la vida y los bienes.
12.174.28
न मृत्युसेनामायान्तीं जातु कश्चित्प्रबाधते ।
ऋते सत्यमसत्त्याज्यं सत्ये ह्यमृतमाश्रितम् ॥ १२.१७४.२८ ॥
Cuando se acerca el ejército de la muerte, nada la repele jamás excepto la verdad; lo falso debe abandonarse, pues la inmortalidad reposa en la verdad.
12.174.29
तस्मात्सत्यव्रताचारः सत्ययोगपरायणः ।
सत्यागमः सदा दान्तः सत्येनैवान्तकं जयेत् ॥ १२.१७४.२९ ॥
Por tanto, quien tiene la verdad como voto de conducta, está devoto a la disciplina de la verdad, cuyo saber es la verdad y es siempre dueño de sí, venza a la muerte solo por la verdad.
12.174.30
अमृतं चैव मृत्युश्च द्वयं देहे प्रतिष्ठितम् ।
मृत्युरापद्यते मोहात्सत्येनापद्यतेऽमृतम् ॥ १२.१७४.३० ॥
La inmortalidad y la muerte están ambas establecidas en el cuerpo; por el engaño se alcanza la muerte, y por la verdad se alcanza la inmortalidad.
12.174.31
सोऽहं ह्यहिंस्रः सत्यार्थी कामक्रोधबहिष्कृतः ।
समदुःखसुखः क्षेमी मृत्युंहास्याम्यमर्त्यवत् ॥ १२.१७४.३१ ॥
Soy no violento, busco la verdad, estoy libre de deseo e ira, igual ante el dolor y el placer, deseoso de bienestar; como un inmortal, abandonaré la muerte.
12.174.32
शान्तियज्ञरतो दान्तो ब्रह्मयज्ञे स्थितो मुनिः ।
वाङ्भनः कर्मयज्ञश्च भविष्याम्युदगायने ॥ १२.१७४.३२ ॥
Deleitándome en el sacrificio de la paz, dueño de mí mismo, sabio establecido en el sacrificio de Brahman, ofreciendo el sacrificio de la palabra, la mente y la acción, llegaré a ser en el curso norte del sol.
12.174.33
पशुयज्ञैः कथं हिंस्रैर्मादृशो चष्टुमर्हति ।
अन्तवद्भिरिव प्राज्ञः क्षेत्रयज्ञैः पिशाचवत् ॥ १२.१७४.३३ ॥
¿Cómo podría alguien como yo ser digno de alabanza por los sacrificios violentos de animales? El sabio se aleja de los sacrificios de campo perecederos como de un demonio.
12.174.34
यस्य वाङ्भनसी स्यातां सम्यक्प्रणिहिते सदा ।
तपस्त्यागश्च सत्यं च स वै सर्वमवाप्नुयात् ॥ १२.१७४.३४ ॥
Aquel cuyas palabra y mente siempre están bien dirigidas, que posee austeridad, renuncia y verdad, en verdad obtiene todo.
12.174.35
नास्ति विद्यासमं चक्षुर्नास्ति सत्यसमं तपः ।
नास्ति रागसमंदुःखं नास्ति त्यागसमं सुखम् ॥ १२.१७४.३५ ॥
No hay ojo igual al conocimiento, ni austeridad igual a la verdad; no hay sufrimiento igual al apego, ni felicidad igual a la renuncia.
12.174.36
आत्मन्येवात्मना जात आत्मनिष्ठोऽप्रजोपि वा ।
आत्मन्येव भविष्यामि न मां तारयति प्रजा ॥ १२.१७४.३६ ॥
Nacido del yo, en el yo, establecido en el yo, aunque sin descendencia, sólo permaneceré en el yo; la descendencia no me llevará a la otra orilla.
12.174.37
नैतादृशं ब्राह्मणस्यास्ति वित्तं ।
यथैकता समता सत्यता च।
शीलं स्थितिर्दण्डनिधानमार्जवं ।
ततस्ततश्चोपरभः क्रियाभ्यः ॥ १२.१७४.३७ ॥
Un brahmán no tiene riqueza igual a esta: unidad, ecuanimidad, veracidad, buena conducta, firmeza, dejar el bastón, rectitud, y luego el cese de las acciones.
12.174.38
किं ते धनैर्बान्धवैर्वापि किं ते ।
किं ते दारैर्ब्राह्मण यो मरिष्यसि।
आत्मानमन्विच्छ गुहां प्रविष्टं ।
पितामहास्ते क्व गताः पिता च ॥ १२.१७४.३८ ॥
¿De qué te sirven la riqueza, los parientes, ni siquiera las esposas? Oh brahmán, vas a morir. Busca el yo que ha entrado en la caverna. ¿Adónde se fueron tus antepasados, y tu padre?
12.174.39
पुत्रस्यैतद्वचः श्रुत्वा यथाऽकार्षीत्पिता नृप ।
तथा त्वमपि वर्तस्व सत्यधर्मपरायणः ॥ १२.१७४.३९ ॥
Oh rey, así como el padre actuó al oír estas palabras de su hijo, así también tú debes conducirte, entregado a la verdad y al dharma.