มหาภารตะ · อัธยายะ 12.174
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.174.1
अतिक्रामति कालेऽस्मिन्सर्वभूतक्षयावहे ।
किं श्रेयः प्रतिपद्येत तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१७४.१ ॥
เมื่อกาลนี้ซึ่งนำความพินาศมาสู่สรรพสัตว์กำลังผ่านไป คนควรบรรลุประโยชน์สูงสุดอันใด ท่านปู่โปรดบอกข้าพเจ้าด้วย
12.174.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
पितुः पुत्रेण संवादं तं निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.१७४.२ ॥
ในเรื่องนี้ ผู้รู้ยังได้เล่าเรื่องเก่าแก่นี้ คือบทสนทนาระหว่างบิดากับบุตร ยุธิษฐิระ จงฟังเรื่องนั้นเถิด
12.174.3
द्विजातेः कस्यचित्पार्थ स्वाध्यायनिरतस्य वै ।
बभूव पुत्रो मेधावी मेधावीनाम नामतः ॥ १२.१७४.३ ॥
ปารถะ มีพราหมณ์ผู้หนึ่งที่ขยันศึกษาพระเวท และมีบุตรชายผู้ฉลาดชื่อเมธาวิน
12.174.4
सोऽब्रवीत्पितरं पुत्रः स्वाध्यायकरणे रतम् ।
मोक्षधर्मार्थकुशलो लोकतन्त्रविचक्षणः ॥ १२.१७४.४ ॥
บุตรผู้นั้น ซึ่งชำนาญในโมกษะ ธรรม และประโยชน์ทางโลก และรอบรู้ในการจัดระเบียบโลก ได้กล่าวกับบิดาผู้กำลังตั้งใจศึกษาพระเวท
12.174.5
धीरः किंस्वित्तात कुर्यात्प्रजानन् ।
क्षिप्रं ह्यायुर्भ्रश्यते मानवानाम्।
पितस्तदाचक्ष्व यथार्थयोगं ।
ममानुपूर्व्या येन धर्मं चरेयम् ॥ १२.१७४.५ ॥
พ่อเอ๋ย ผู้มั่นคงที่รู้เช่นนี้ควรทำอย่างไร ชีวิตมนุษย์นั้นหมดไปอย่างรวดเร็ว ขอพ่อโปรดบอกข้าพเจ้าตามลำดับถึงวิธีที่แท้จริง เพื่อข้าพเจ้าจะได้ปฏิบัติธรรม
12.174.6
वेदानधीत्य ब्रह्मचर्येण पुत्र ।
पुत्रानिच्छेत्पावनार्थं पितृणाम्।
अग्नीनाधाय विधिवच्चेष्टयज्ञो ।
वनं प्रविश्याथ मुनिर्बुभूषेत् ॥ १२.१७४.६ ॥
ลูกเอ๋ย เมื่อศึกษาพระเวทจบด้วยการครองพรหมจรรย์แล้ว ควรปรารถนาบุตรเพื่อชำระบรรพบุรุษ เมื่อตั้งไฟและประกอบยัญพิธีตามวิธีแล้ว จึงเข้าไปในป่าและปรารถนาจะเป็นฤๅษี
12.174.7
एवमभ्याहते लोके समन्तात्परिवारिते ।
अमोघासु पतन्तीषु किं धीर इव भाषसे ॥ १२.१७४.७ ॥
เมื่อโลกถูกกระทบและล้อมรอบอยู่ทุกด้านเช่นนี้ และวันเวลาที่ไม่อาจกลับคืนกำลังล่วงไป เหตุใดลูกจึงพูดราวกับว่าตนมั่นคงและรอบรู้เช่นนั้น
12.174.8
कथमभ्याहतो लोकः केन वा परिवारितः ।
अमोघाः काः पतन्तीह किंनु भीषयसीव माम् ॥ १२.१७४.८ ॥
โลกถูกกระทบได้อย่างไร และถูกสิ่งใดล้อมไว้ วันเวลาที่ไม่อาจกลับคืนกำลังล่วงไปที่ใดบ้าง เหตุใดลูกจึงทำให้พ่อหวาดกลัวเช่นนี้
12.174.9
मृत्युनाभ्याहतो लोको जरया परिवारितः ।
अहोरात्राः पतन्त्येते ननु कस्मान्न बुध्यसे।
अमोघा रात्रयश्चापि नित्यमायान्ति यान्ति च ॥ १२.१७४.९ ॥
โลกถูกความตายกระทบและถูกความชราล้อมไว้ วันและคืนเหล่านี้กำลังล่วงไป ลูกเอ๋ยเหตุใดจึงไม่เข้าใจ คืนที่ไม่อาจกลับคืนก็มาแล้วไปอยู่เสมอ
12.174.10
यथाऽहमेतज्जानामि न मृत्युस्तिष्ठतीति ह ।
सोऽहं कथं प्रतीक्षिष्ये जालेनेवावृतश्चरन् ॥ १२.१७४.१० ॥
เพราะพ่อรู้ดีว่าความตายไม่รอคอยใคร พ่อจะรอคอยอยู่ได้อย่างไร เมื่อต้องเดินไปมาเหมือนถูกตาข่ายล้อมไว้
12.174.11
रात्र्यांरात्र्यां व्यतीतायामायुरल्पतरं यदा ।
तदैव बन्ध्यं दिवसमिति विन्द्याद्विचक्षणः ॥ १२.१७४.११ ॥
เมื่อคืนแล้วคืนเล่าผ่านไป และชีวิตเหลือน้อยลงทุกที ผู้รอบรู้พึงรู้ว่าวันนั้นว่างเปล่า
12.174.12
गाधोदके मत्स्य इव सुखं विन्देत कस्तदा ।
अनवाप्तेषु कामेषु मृत्युरभ्योति मानवम् ॥ १२.१७४.१२ ॥
เหมือนปลาในน้ำตื้น ใครจะพบความสุขได้เล่า เมื่อความปรารถนายังไม่สำเร็จ ความตายก็เข้ามาหามนุษย์
12.174.13
पुष्पाणीव विचिन्वन्तमन्यत्र गतमानसम् ।
वृकीवोरणमासाद्य मृत्युरादाय गच्छति ॥ १२.१७४.१३ ॥
ความตายพรากมนุษย์ผู้กำลังเก็บดอกไม้ซึ่งจิตใจอยู่ที่อื่น เหมือนหมาป่าตัวเมียที่เข้าหาแกะตัวผู้แล้วคาบพาไป
12.174.14
अद्यैव कुरु यच्छ्रेयो मा त्वां कालोऽत्यगादयम् ।
अकृतेष्वेव कार्येषु मृत्युर्वै संप्रकर्षति ॥ १२.१७४.१४ ॥
จงทำสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่ตนในวันนี้เถิด อย่าให้กาลเวลาล่วงเลยเจ้าไป ความตายฉุดกระชากมนุษย์ไปขณะที่งานของเขายังทำไม่เสร็จ
12.174.15
श्वः कार्यमद्य कुर्वीत पूर्वाह्णे चापराह्णिकम् ।
नहि प्रतीक्षते मृत्युः कृतमस्य न वा कृतम् ॥ १२.१७४.१५ ॥
งานของวันพรุ่งนี้ควรทำในวันนี้ และงานของยามบ่ายควรทำในยามเช้า เพราะความตายไม่รอดูว่างานของเขาเสร็จหรือยัง
12.174.16
को हि जानाति कस्याद्य मृत्युकालो भविष्यति ।
युवैव धर्मशीलः स्यादनित्यं खलु जीवितम्।
कृते धर्मे भवेत्कीर्तिरिह प्रेत्य च वै सुखम् ॥ १२.१७४.१६ ॥
ใครเล่าจะรู้ว่าวันนี้กาลตายจะมาถึงใคร เพราะฉะนั้นควรมีศีลธรรมตั้งแต่ยังหนุ่ม เพราะชีวิตไม่เที่ยงแท้แน่นอน เมื่อทำธรรมแล้ว ย่อมมีเกียรติยศในโลกนี้ และความสุขในโลกหน้า
12.174.17
मोहेन हि समाविष्टः पुत्रदारार्थमुद्यतः ।
कृत्वा कार्यमकार्यं वा पुष्टिमेषां प्रयच्छति ॥ १२.१७४.१७ ॥
เพราะถูกความหลงครอบงำ และมุ่งมั่นเพื่อบุตรและภรรยา มนุษย์จะทำสิ่งที่ควรทำหรือไม่ควรทำก็ตาม และให้อาหารบำรุงแก่คนเหล่านั้น
12.174.18
तं पुत्रपशुसंपन्नं व्यासक्तमनसं नरम् ।
सुप्तं व्याघ्रो मृगमिव मृत्युरादाय गच्छति ॥ १२.१७४.१८ ॥
ความตายพรากคนผู้นั้นไป ผู้อุดมด้วยบุตรและสัตว์เลี้ยง มีใจหมกมุ่นอยู่กับสิ่งเหล่านั้น เหมือนเสือที่คาบกวางซึ่งกำลังหลับไป
12.174.19
संचिन्वानकमेवैनं कामानामवितृप्तकम् ।
व्याघ्रः पशुमिवादाय मृत्युरादाय गच्छति ॥ १२.१७४.१९ ॥
ผู้สะสมความปรารถนาที่ไม่มีวันอิ่มนี้ ย่อมถูกความตายคาบพาไป เหมือนเสือคาบสัตว์ตัวหนึ่งไปฉะนั้น
12.174.20
इदं कृतमिदं कार्यमिदमन्यत्कृताकृतम् ।
एवमीहासुखासक्तं कृतान्तः कुरुते वशे ॥ १२.१७४.२० ॥
'สิ่งนี้ทำแล้ว สิ่งนี้ต้องทำ สิ่งนี้เป็นอีกอย่างหนึ่ง' เมื่อผูกพันอยู่กับการดิ้นรนและความทุกข์เช่นนี้ กฤตานตะ ผู้ทำให้สิ้นสุด ย่อมนำมนุษย์มาอยู่ใต้อำนาจของตน
12.174.21
कृतानां फलमप्राप्तं कर्मणां कर्मसंज्ञितम् ।
क्षेत्रापणगृहासक्तं मृत्युरादाय गच्छति ॥ १२.१७४.२१ ॥
ผลของกรรมที่ทำแล้วซึ่งยังไม่ได้รับ อันมีชื่อว่ากรรม ความตายย่อมคว้าเอาไปและพาไป ทั้งคนที่ยึดติดอยู่กับไร่นา ตลาด และเรือน
12.174.22
दुर्बलं बलवन्तं च शूरं भीरुं जडं कविम् ।
अप्राप्तं सर्वकामार्थान्मृत्युरादाय गच्छति ॥ १२.१७४.२२ ॥
ทั้งคนอ่อนแอและคนแข็งแรง ทั้งคนกล้าหาญและคนขลาด ทั้งคนโง่และคนฉลาด คนที่ยังไม่ได้สิ่งปรารถนาและประโยชน์ทั้งปวง ความตายย่อมคว้าเอาไปและพาไป
12.174.23
नृत्युर्जरा च व्याधिश्च दुःखं चानेककारणम् ।
अनुषक्तं यदा देहे किं स्वस्थ इव तिष्ठसि ॥ १२.१७४.२३ ॥
ความตาย ความแก่ โรค และความทุกข์ที่มีเหตุมากมาย เมื่อผูกพันอยู่กับกาย ไฉนท่านจึงยืนอยู่ราวกับว่าสบายดีเล่า
12.174.24
जातमेवान्तकोऽन्ताय जरा चान्वेति देहिनम् ।
अनुषक्ता द्वयेनैते भावाः स्थावरजङ्गमाः ॥ १२.१७४.२४ ॥
เมื่อเกิดมา ผู้ทำลายคือความตายย่อมมาหาจุดจบ และความแก่ก็ติดตามผู้มีกาย สิ่งทั้งหลายทั้งที่อยู่กับที่และเคลื่อนที่ได้ ล้วนผูกพันอยู่กับสองสิ่งนี้
12.174.25
अत्योर्वा मुखमेतद्वै या ग्रामे वसतो रतिः ।
वानामेष वै गोष्ठो यदरण्यमिति श्रुतिः ॥ १२.१७४.२५ ॥
ความยินดีของผู้อาศัยอยู่ในหมู่บ้าน แท้จริงคือปากของบ่วงนี้ ป่าคือคอกสัตว์ของสัตว์ป่า ดังที่คัมภีร์กล่าวไว้
12.174.26
तेबन्धनी रज्जुरेषा या ग्रामे वसतो रवि ।
छेत्त्वेता सुकृतो यान्ति नैनां छिन्दन्ति दुष्कृतः ॥ १२.१७४.२६ ॥
นี่คือเชือกที่ผูกมัด คือความยึดติดของผู้อาศัยอยู่ในหมู่บ้าน ผู้มีบุญย่อมตัดมันแล้วจากไป ส่วนผู้ทำชั่วไม่อาจตัดมันได้
12.174.27
हिंसयति यो जन्तून्मनोवाक्कायहेतुभिः ।
जीवितार्थापनयनैः प्राणिभिर्न स हिंस्यते ॥ १२.१७४.२७ ॥
ผู้ที่เบียดเบียนสัตว์ทั้งหลายด้วยเหตุแห่งใจ วาจา และกาย จะไม่ถูกสัตว์เหล่านั้นเบียดเบียนซึ่งพรากชีวิตและทรัพย์สิน
12.174.28
न मृत्युसेनामायान्तीं जातु कश्चित्प्रबाधते ।
ऋते सत्यमसत्त्याज्यं सत्ये ह्यमृतमाश्रितम् ॥ १२.१७४.२८ ॥
เมื่อกองทัพแห่งความตายมาถึง ไม่มีสิ่งใดเลยที่ต้านทานได้ นอกจากความจริง ความไม่จริงควรละทิ้ง เพราะอมตภาพตั้งอยู่ในความจริง
12.174.29
तस्मात्सत्यव्रताचारः सत्ययोगपरायणः ।
सत्यागमः सदा दान्तः सत्येनैवान्तकं जयेत् ॥ १२.१७४.२९ ॥
ดังนั้น ผู้ที่ความประพฤติเป็นวัตรแห่งความจริง อุทิศตนต่อการฝึกฝนในความจริง มีการศึกษาคือความจริง และข่มใจอยู่เสมอ ควรชนะความตายด้วยความจริงเท่านั้น
12.174.30
अमृतं चैव मृत्युश्च द्वयं देहे प्रतिष्ठितम् ।
मृत्युरापद्यते मोहात्सत्येनापद्यतेऽमृतम् ॥ १२.१७४.३० ॥
อมตภาพและความตายทั้งสองดำรงอยู่ในกาย เพราะความหลง ผู้หนึ่งย่อมบรรลุความตาย และเพราะความจริง ผู้หนึ่งย่อมบรรลุอมตภาพ
12.174.31
सोऽहं ह्यहिंस्रः सत्यार्थी कामक्रोधबहिष्कृतः ।
समदुःखसुखः क्षेमी मृत्युंहास्याम्यमर्त्यवत् ॥ १२.१७४.३१ ॥
ข้าพเจ้านี้ไม่เบียดเบียน แสวงหาความจริง ปราศจากกามและความโกรธ เสมอกันในทุกข์และสุข แสวงหาความปลอดภัย เหมือนผู้ไม่ตาย ข้าพเจ้าจะละทิ้งความตาย
12.174.32
शान्तियज्ञरतो दान्तो ब्रह्मयज्ञे स्थितो मुनिः ।
वाङ्भनः कर्मयज्ञश्च भविष्याम्युदगायने ॥ १२.१७४.३२ ॥
ยินดีในยัญแห่งความสงบ ข่มใจได้ ตั้งมั่นในยัญแห่งพรหมัน เป็นฤๅษี ข้าพเจ้าจะทำยัญด้วยวาจา ใจ และการกระทำ และจะเป็นผู้อยู่ในเส้นทางอุตตรายนของพระอาทิตย์
12.174.33
पशुयज्ञैः कथं हिंस्रैर्मादृशो चष्टुमर्हति ।
अन्तवद्भिरिव प्राज्ञः क्षेत्रयज्ञैः पिशाचवत् ॥ १२.१७४.३३ ॥
ผู้เช่นข้าพเจ้าจะสมควรสรรเสริญได้อย่างไร ด้วยยัญสัตว์ที่เบียดเบียน ผู้มีปัญญาย่อมห่างไกลจากยัญในไร่นาที่ไม่จีรังดุจห่างไกลจากปีศาจ
12.174.34
यस्य वाङ्भनसी स्यातां सम्यक्प्रणिहिते सदा ।
तपस्त्यागश्च सत्यं च स वै सर्वमवाप्नुयात् ॥ १२.१७४.३४ ॥
ผู้ที่วาจาและใจตั้งมั่นดีอยู่เสมอ มีตบะ การสละ และความจริง ผู้นั้นย่อมได้รับทุกสิ่งแน่แท้
12.174.35
नास्ति विद्यासमं चक्षुर्नास्ति सत्यसमं तपः ।
नास्ति रागसमंदुःखं नास्ति त्यागसमं सुखम् ॥ १२.१७४.३५ ॥
ไม่มีดวงตาใดเสมอด้วยความรู้ ไม่มีตบะใดเสมอด้วยความจริง ไม่มีทุกข์ใดเสมอด้วยราคะ ไม่มีสุขใดเสมอด้วยการสละ
12.174.36
आत्मन्येवात्मना जात आत्मनिष्ठोऽप्रजोपि वा ।
आत्मन्येव भविष्यामि न मां तारयति प्रजा ॥ १२.१७४.३६ ॥
เกิดจากตนด้วยตนเอง ตั้งมั่นในตน แม้ไม่มีบุตร ข้าพเจ้าจะดำรงอยู่แต่ในตนเท่านั้น บุตรหลานจะไม่นำข้าพเจ้าข้ามพ้นไปได้
12.174.37
नैतादृशं ब्राह्मणस्यास्ति वित्तं ।
यथैकता समता सत्यता च।
शीलं स्थितिर्दण्डनिधानमार्जवं ।
ततस्ततश्चोपरभः क्रियाभ्यः ॥ १२.१७४.३७ ॥
พราหมณ์ไม่มีทรัพย์สมบัติเช่นนี้ คือความเป็นหนึ่ง ความเสมอภาค ความจริง ความประพฤติดี ความมั่นคง การวางอาวุธ ความซื่อตรง และจากนั้นก็การหยุดกระทำการทั้งหลาย
12.174.38
किं ते धनैर्बान्धवैर्वापि किं ते ।
किं ते दारैर्ब्राह्मण यो मरिष्यसि।
आत्मानमन्विच्छ गुहां प्रविष्टं ।
पितामहास्ते क्व गताः पिता च ॥ १२.१७४.३८ ॥
ทรัพย์สิน ญาติพี่น้อง หรือแม้แต่ภริยา จะมีประโยชน์อะไรแก่ท่าน พราหมณ์เอ๋ย ท่านกำลังจะตาย จงแสวงหาตนที่เข้าไปอยู่ในถ้ำ บรรพบุรุษและบิดาของท่านไปอยู่ที่ไหนเล่า
12.174.39
पुत्रस्यैतद्वचः श्रुत्वा यथाऽकार्षीत्पिता नृप ।
तथा त्वमपि वर्तस्व सत्यधर्मपरायणः ॥ १२.१७४.३९ ॥
ข้าแต่พระราชา เมื่อบิดาได้ฟังถ้อยคำของบุตรแล้วได้กระทำอย่างไร ท่านก็จงประพฤติเช่นนั้นเถิด โดยอุทิศตนต่อความจริงและธรรม