ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.176
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.176.1
ईहमानः समारम्भान्यदि नासादयेद्धनम् ।
धनतृष्णाभिभूतश्च किं कुर्वन्सुखमाप्नुयात् ॥ १२.१७६.१ ॥
ಧನಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿಯೂ ಅದನ್ನು ಪಡೆಯದಿದ್ದರೆ, ಧನತೃಷ್ಣೆಯಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು ಏನು ಮಾಡಿದರೆ ಸುಖ ಪಡೆಯಬಲ್ಲನು?
12.176.2
सर्वसाम्यमनायासः सत्यवाक्यं च भारत ।
निर्वेदश्चाविधित्सा च यस्य स्यात्स सखी नरः ॥ १२.१७६.२ ॥
ಭಾರತನೇ, ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಸಮಭಾವ, ಆಯಾಸವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ, ಸತ್ಯವಚನ, ವೈರಾಗ್ಯ, ಕಾರ್ಯಕಾಮನೆ ಇಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ ಯಾರಲ್ಲಿರುವುದೋ ಅವನೇ ಸಖನು.
12.176.3
एतान्येव पदान्याहुः पञ्च वृद्धाः प्रशान्तये ।
एष स्वर्गश्च धर्मश्च सुखं चानुत्तमं सताम् ॥ १२.१७६.३ ॥
ಹಿರಿಯರು ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಈ ಐದು ಪದಗಳನ್ನೇ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಇದೇ ಸ್ವರ್ಗ, ಇದೇ ಧರ್ಮ, ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಇದೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸುಖ.
12.176.4
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
निर्वेदान्मङ्किना गीतं तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.१७६.४ ॥
ಇಲ್ಲಿಯೂ ಜನರು ಈ ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಮಂಕಿ ಹಾಡಿದುದನ್ನು ಕೇಳು, ಯುಧಿಷ್ಠಿರ.
12.176.5
ईहमानो धनं मङ्किर्भग्नेहश्च पुनः पुनः ।
केनचिद्धनलेशेन क्रीतवान्दम्यगोयुगम् ॥ १२.१७६.५ ॥
ಮಂಕಿ ಧನಕ್ಕಾಗಿ ಪದೇ ಪದೇ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು; ಅವನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಪದೇ ಪದೇ ವಿಫಲವಾದವು. ಕೊನೆಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಧನದಿಂದ ಸಾಕಬಹುದಾದ ಎತ್ತುಗಳ ಜೋಡಿಯನ್ನು ಕೊಂಡನು.
12.176.6
सुसंबद्धौ तु तौ दम्यौ दमनायाभिनिःसृतौ ।
आसीनमुष्ट्रं मध्येन सहसैवाभ्यधावताम् ॥ १२.१७६.६ ॥
ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಎರಡು ಪಳಗಿದ ಎತ್ತುಗಳು ಪಳಗಿಸಲೆಂದು ಹೊರಟವು. ಆದರೆ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಒಂಟೆಯ ಮಧ್ಯದ ಮೇಲೆ ಅವು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಧಾವಿಸಿದವು.
12.176.7
तयोः संप्राप्तयोरुष्ट्रः स्कन्धदेशममर्पणः ।
उत्थायोत्क्षिप्य तौ दम्यौ पससार महाजवः ॥ १२.१७६.७ ॥
ಅವರಿಬ್ಬರು ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ, ಆ ಒಂಟೆ ಅಸಹನೆಯಿಂದ ಎದ್ದು ಭುಜಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆ ಇಬ್ಬರು ಎತ್ತುಗಳನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎಸೆದು ಮಹಾವೇಗದಿಂದ ಓಡಿತು.
12.176.8
ह्रियमाणौ तु तौ दम्यौ तेनोष्ट्रेण प्रमाथिना ।
प्रियमाणौ च संप्रेक्ष्य मङ्किस्तत्राब्रवीदिदम् ॥ १२.१७६.८ ॥
ಆ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಒಂಟೆಯಿಂದ ಎಳೆದೊಯ್ಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಎತ್ತುಗಳು ಸಾಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಮಂಕಿ ಅಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
12.176.9
न जात्वविहितं शक्यं दक्षेणाषीहितुं धनम् ।
युक्तेन श्रद्धया सम्यगीहां समनुतिष्ठता ॥ १२.१७६.९ ॥
ಕೌಶಲ್ಯವುಳ್ಳವನೂ ವಿಧಿಸಲ್ಪಡದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಎಂದೂ ಗಳಿಸಲಾರನು; ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಸಂಯಮದಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವವನಿಗೂ ಹಾಗೆಯೇ.
12.176.10
पूर्वमर्यैर्विहीनस्य युक्तस्याप्युतिष्ठतः ।
इमं पश्यत संगत्या मम दैवमुपप्लवम् ॥ १२.१७६.१० ॥
ಮೊದಲೇ ತನ್ನ ಹಕ್ಕಿನ ಪಾಲುಗಳಿಂದ ವಂಚಿತನಾದ, ಸಂಯಮದಿಂದ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಬಂದಿರುವ ಈ ದೈವ ವಿಪತ್ತನ್ನು ಘಟನೆಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿ.
12.176.11
उद्यम्योद्यम्य मे दम्यौ विषमेणैव गच्छतः ।
उत्क्षिप्य काकतालीयमुन्माथेनेव जम्बुकः ॥ १२.१७६.११ ॥
ನನ್ನ ಆ ಇಬ್ಬರು ಎತ್ತುಗಳನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ ಒರಟು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಾ, ಕಾಕತಾಳೀಯವಾಗಿ ನರಿ ಹಾರಿಸಿದಂತೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎಸೆಯಿತು.
12.176.12
मणीवोष्ट्रस्य लम्वेते प्रियौ वत्सतरौ मम ।
शुद्वं हि दैवमेवेदं हठे नैवास्ति पौरुषम् ॥ १२.१७६.१२ ॥
ಒಂಟೆಯ ಕೊರಳಲ್ಲಿ ರತ್ನಗಳಂತೆ ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಎರಡು ಎಳೆ ಎತ್ತುಗಳು ನೇತಾಡುತ್ತಿವೆ; ಇದು ಶುದ್ಧ ದೈವವೇ, ಹಠದಲ್ಲಿ ಪೌರುಷವಿಲ್ಲ.
12.176.13
यदि वाऽप्युपपद्येत पौरुषं नाम कर्हिचित् ।
अन्विष्यमाणं तदपि दैवमेवावतिष्ठते ॥ १२.१७६.१३ ॥
ಒಂದು ವೇಳೆ ಎಂದಾದರೂ ಮಾನವ ಪ್ರಯತ್ನ ದೊರೆತರೂ, ಅದನ್ನು ಹುಡುಕಿದಾಗಲೂ ಅದು ದೈವವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
12.176.14
तस्मान्निर्वेद एवेह गन्तव्यः सुखभीप्सता ।
सुखं स्वपिति निर्विण्णो निराशश्चार्थसाधने ॥ १२.१७६.१४ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಸುಖವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಇಲ್ಲಿ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನೇ ಪಡೆಯಬೇಕು; ವಿರಕ್ತನೂ, ಕಾರ್ಯಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಆಶೆಯಿಲ್ಲದವನೂ ಸುಖವಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.176.15
अहो सम्यक्शुकेनोक्तं सर्वतः परिमुच्यता ।
प्रतिष्ठता महारण्यं जनकस्य निवेशनात् ॥ १२.१७६.१५ ॥
ಅಹೋ! ಶುಕನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ; ಎಲ್ಲದರಿಂದಲೂ ಬಿಡುಗಡೆ ಬಯಸುವವನು ಜನಕನ ನಿವಾಸದಿಂದ ಮಹಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
12.176.16
यः कामानाप्नुयात्सर्वान्यश्चैतान्केवलांस्त्यजेत् ।
प्रापणात्सर्वकामानां परित्यागो विशिष्यते ॥ १२.१७६.१६ ॥
ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವವನು, ಇವುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ತ್ಯಜಿಸುವವನು ಇರುತ್ತಾರೆ; ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅವುಗಳ ತ್ಯಾಗವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ.
12.176.17
नान्तं सर्वविधित्सानां गतपूर्वोऽस्ति कश्चन ।
शरीरे जीविते चैव तृष्णा मर्त्यस्य वर्धते ॥ १२.१७६.१७ ॥
ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯುಳ್ಳವರಿಗೆ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಯಾರೂ ಈ ಮೊದಲು ಕಂಡಿಲ್ಲ; ದೇಹದಲ್ಲಿ, ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನ ತೃಷ್ಣೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.
12.176.18
निवर्तस्य विधित्साभ्यः शाम्य निर्विद्य कामुक ।
असकृच्चासि निकृतो न च निर्विद्यसे मनः ॥ १२.१७६.१८ ॥
ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುವ ಆಸೆಯಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗು; ಶಾಂತನಾಗು, ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿ, ಓ ಕಾಮಿಯೇ! ನೀನು ಹಲವು ಬಾರಿ ನೋವಿಗೀಡಾಗಿದ್ದರೂ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ವಿರಕ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
12.176.19
यदि नाहं विनाश्यस्ते यद्येवं रमसे मया ।
मा मां योजय लोभेन वृथाऽत्वं वित्तकामुक ॥ १२.१७६.१९ ॥
ನೀನು ನನ್ನಿಂದ ನಾಶವಾಗಬೇಕಾದವನಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ನೀನು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ರಮಿಸಿದರೂ, ಲೋಭದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಜೋಡಿಸಬೇಡ; ಧನಕಾಮುಕನೇ, ನೀನು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಹೀಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವೆ.
12.176.20
संचितं संचितं द्रव्यं नष्टं तव पुनः पुनः ।
कदा तां मोक्ष्यसे मूढ धनेहां धनकामुक ॥ १२.१७६.२० ॥
ನೀನು ಪದೇ ಪದೇ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಧನ ಪದೇ ಪದೇ ನಾಶವಾಯಿತು; ಓ ಮೂಢನೇ, ಧನಕಾಮುಕನೇ, ಆ ಧನದ ಆಸೆಯನ್ನು ನೀನು ಯಾವಾಗ ಬಿಡುವೆ?
12.176.21
अहो नु मम बालिश्यं योऽहं क्रीडनकस्तव ।
क्लेशैर्नानाविधैर्नित्यं संयोजयसि निर्घृणः।
किं नैवं जातु पुरुषः परेषां प्रेष्यतामियात् ॥ १२.१७६.२१ ॥
ಅಯ್ಯೋ, ನನ್ನ ಈ ಬಾಲಿಶತನ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಆಟದ ಗೊಂಬೆಯಾದೆನಲ್ಲಾ; ನಿರ್ದಯನೇ, ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ನಿತ್ಯವೂ ನಾನಾ ವಿಧದ ಕ್ಲೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸುತ್ತೀಯೆ. ಇತರರ ದಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ಮನುಷ್ಯನು ಹೀಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲವೇ?
12.176.22
न पूर्वे नापरे जातु कामानामन्तमाप्नुवन् ।
त्यक्त्वा सर्वसमारम्भान्प्रतिबुद्धोऽस्मि जागृमि ॥ १२.१७६.२२ ॥
ಹಿಂದಿನವರೂ ಮುಂದಿನವರೂ ಎಂದಿಗೂ ಕಾಮನೆಗಳ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನಾನು ಎಚ್ಚೆತ್ತಿದ್ದೇನೆ; ನಾನು ಜಾಗೃತನಾಗಿದ್ದೇನೆ.
12.176.23
नूनं मे हृदयं कामं वज्रसारमयं दृढम् ।
यदनर्थशताविष्टं शतधा न विदीर्यते ॥ १२.१७६.२३ ॥
ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನನ್ನ ಹೃದಯ, ಕಾಮನೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ವಜ್ರಸಾರದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು, ದೃಢವಾದದ್ದು; ನೂರು ಅನರ್ಥಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದರೂ ಅದು ನೂರು ತುಂಡಾಗಿ ಒಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.176.24
त्यजामि काम त्वां चैव यच्च किंचित्प्रियं तव ।
तवाहं प्रियमन्विच्छन्नात्मन्युपलभे सुखम् ॥ १२.१७६.२४ ॥
ನಾನು ಕಾಮನೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತೇನೆ, ನಿನ್ನನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತೇನೆ, ನಿನಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದದ್ದು ಯಾವುದೇ ಇದ್ದರೂ ಅದನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಿನಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದದ್ದನ್ನು ಬಯಸಿದರೂ, ನಾನು ನನ್ನೊಳಗೇ ಸುಖವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ.
12.176.25
काम जानामि ते मूलं संकल्पात्किल जायसे ।
न त्वां संकल्पयिष्यामि समूलो नभविष्यसि ॥ १२.१७६.२५ ॥
ಓ ಕಾಮವೇ, ನಿನ್ನ ಮೂಲ ಸಂಕಲ್ಪವೆಂದು ನಾನು ಬಲ್ಲೆ; ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದಲೇ ನೀನು ಹುಟ್ಟುತ್ತೀಯ. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಸಂಕಲ್ಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆಗ ನೀನು ಬೇರು ಸಹಿತ ನಾಶವಾಗುವೆ.
12.176.26
ईहा धनस्य न सुखा लुब्ध्वा चिन्ता च भूयसी ।
लब्धनाशो यथा मृत्युर्लब्धं भवति वा न वा ॥ १२.१७६.२६ ॥
ಧನಕ್ಕಾಗಿನ ಪ್ರಯತ್ನ ಸುಖಕರವಲ್ಲ; ಲೋಭದಿಂದ ಚಿಂತೆ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಪಡೆದದ್ದರ ನಾಶ ಮೃತ್ಯುವಿನಂತೆ; ಪಡೆದೂ ಇರಬಹುದು ಪಡೆಯದೂ ಇರಬಹುದು.
12.176.27
परित्यागे न लभते ततो दुःखतरं नु किम् ।
न च तुष्यति लब्धेन भूय एव च मार्गति ॥ १२.१७६.२७ ॥
ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿಯೂ ಪಡೆಯದವನಿಗೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ದುಃಖ ಯಾವುದು? ಪಡೆದದ್ದರಿಂದ ತೃಪ್ತನಾಗದವನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹುಡುಕುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಾನೆ.
12.176.28
अनुतर्पुल एवार्थः स्वादु गाङ्गभिवोदकम् ।
मद्विलापनमेततु प्रतिबुद्धोऽस्मि संत्यज ॥ १२.१७६.२८ ॥
ಧನ ತೃಪ್ತಿ ನೀಡದ್ದು, ಆದರೂ ಗಂಗೆಯ ನೀರಿನಂತೆ ಸಿಹಿಯಾಗಿ ತೋರುತ್ತದೆ. ಇದು ನನ್ನ ಪ್ರಲಾಪವೇ; ನಾನು ಎಚ್ಚರಗೊಂಡಿದ್ದೇನೆ, ಇದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸು.
12.176.29
य इमं मामकं देहं भूतग्रामः समाश्रितः ।
स यात्वितो यथाकामं वसतां वा यथासुखम् ॥ १२.१७६.२९ ॥
ನನ್ನ ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿರುವ ಭೂತಗಣವು ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟುಹೋಗಲಿ; ಅಥವಾ ಸುಖಕರವಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲಿ.
12.176.30
न युष्मास्विह मे प्रीतिः कामलोभानुसारिषु ।
तस्मादुत्सृज्य वः सर्वान्सत्वमेवाश्रयाम्यहम् ॥ १२.१७६.३० ॥
ಕಾಮ ಮತ್ತು ಲೋಭವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ನಿಮ್ಮ ಮೇಲೆ ನನಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವೆಲ್ಲರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾನು ಸತ್ತ್ವವನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ.
12.176.31
सर्व भूतान्यहं देहे पश्यन्मनसि चात्मनः ।
योगे बुद्धिं श्रुते सत्वं मनो ब्रह्मणि धारयन् ॥ १२.१७६.३१ ॥
ನಾನು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ನನ್ನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತೇನೆ. ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು, ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸತ್ತ್ವವನ್ನು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ.
12.176.32
विहरिष्याम्यनासक्तः सुखी लोकान्निरामयः ।
यथा मां त्वं पुनर्नैवं दुःखेषु प्रणिधास्यसि ॥ १२.१७६.३२ ॥
ಅನಾಸಕ್ತನಾಗಿ, ಸುಖಿಯಾಗಿ, ರೋಗರಹಿತನಾಗಿ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತೇನೆ; ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಈ ದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
12.176.33
त्वया हि मे प्रणुन्नस्य गतिरन्या न विद्यते ।
तृष्णा शोकश्रमाणां हि त्वं काम प्रभवः सदा ॥ १२.१७६.३३ ॥
ನಿನ್ನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ನನಗೆ ಬೇರೆ ದಾರಿಯಿಲ್ಲ. ತೃಷ್ಣೆ, ಶೋಕ, ಶ್ರಮಗಳ ಮೂಲ ನೀನೇ, ಓ ಕಾಮ.
12.176.34
धननाशेऽधिकं दुःखं मन्ये सर्वमहत्तरम् ।
ज्ञातयो ह्यवमन्यन्ते मित्राणि च धनाच्च्युतम् ॥ १२.१७६.३४ ॥
ಧನನಾಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ದುಃಖವಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ; ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದು. ಧನದಿಂದ ಚ್ಯುತನಾದವನನ್ನು ಬಂಧುಗಳು ಮತ್ತು ಮಿತ್ರರು ಕೂಡ ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.176.35
अवज्ञानसहस्रैस्तु दोषाः कष्टतराऽधने ।
धने सुखकला या तु साऽपि दुःखैर्विधीयते ॥ १२.१७६.३५ ॥
ಬಡತನದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಅವಮಾನಗಳಿಂದ ದೋಷಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಷ್ಟಕರ; ಧನದಲ್ಲಿರುವ ಸುಖದ ಸಣ್ಣ ಭಾಗವೂ ದುಃಖಗಳಿಂದಲೇ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ.
12.176.36
धनमस्येति पुरुषं पुरो निघ्नन्ति दस्यवः ।
क्लिश्यन्ति विविधैर्दण्डैर्नित्यमुद्वेजयन्ति च ॥ १२.१७६.३६ ॥
'ಇವನಲ್ಲಿ ಧನವಿದೆ' ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ದರೋಡೆಕೋರರು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಮುಂದಿನಿಂದಲೇ ಹೊಡೆದು ಬೀಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಲವು ದಂಡಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಿ ನಿತ್ಯವೂ ಉದ್ವೇಗಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.176.37
धनलोलुपता दुःखमिति बुद्धं चिरान्मया ।
यद्यदालम्बसे कामं तत्तदेवानुरुध्यसे ॥ १२.१७६.३७ ॥
ಧನಲೋಲುಪತೆಯೇ ದುಃಖ ಎಂದು ನಾನು ಬಹಳ ಕಾಲದ ನಂತರ ತಿಳಿದುಕೊಂಡೆ. ಯಾವ ಯಾವ ಕಾಮವನ್ನು ನೀನು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯೋ, ಅದಕ್ಕೇ ನೀನು ಬಂಧಿತನಾಗುತ್ತೀಯ.
12.176.38
अतत्त्वज्ञोऽसि बालश्च दुस्तोषोऽपूरणोऽनलः ।
नैव त्वं वेत्थ सुलभं नैव त्वं वेत्थ दुर्लभम् ॥ १२.१७६.३८ ॥
ನೀನು ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯದವನು, ಬಾಲಕನು; ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲು ಕಷ್ಟನು, ತುಂಬಲಾರದ ಬೆಂಕಿಯಂತಿರುವವನು. ಸುಲಭವಾದುದನ್ನೂ ನೀನು ತಿಳಿಯೆ, ದುರ್ಲಭವಾದುದನ್ನೂ ತಿಳಿಯೆ.
12.176.39
पाताल इव दुष्पूरो मां दुःखैर्योक्तुमिच्छसि ।
नाहमद्य समावेष्टुं शक्यः काम पुनस्त्वया ॥ १२.१७६.३९ ॥
ಪಾತಾಳದಂತೆ ತುಂಬಲು ಕಷ್ಟನಾದವನೇ, ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ದುಃಖಗಳಿಂದ ಬಂಧಿಸಲು ಬಯಸುವೆ. ಓ ಕಾಮವೇ, ಇಂದು ನಾನು ಮತ್ತೆ ನಿನ್ನಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಡುವವನಲ್ಲ.
12.176.40
निर्वेदमहमासाद्य द्रव्यनाशाद्यदृच्छया ।
निवृत्तिं परमां प्राप्य नाद्य कामान्विचिन्तये ॥ १२.१७६.४० ॥
ಧನನಾಶದಿಂದ ಯದೃಚ್ಛೆಯಿಂದ ನಾನು ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದೆನು; ಪರಮ ನಿವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಇಂದು ನಾನು ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
12.176.41
अतिक्लेशान्सहामीह नाहं बुद्ध्याम्यबुद्धिमान् ।
निकृतो धननाशेन शये सर्वाङ्गविज्वरः ॥ १२.१७६.४१ ॥
ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ಅತಿಯಾದ ಕ್ಲೇಶಗಳನ್ನು ಸಹಿಸುತ್ತೇನೆ; ಬುದ್ಧಿಹೀನನಾಗಿ ನಾನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಧನನಾಶದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದರೂ, ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ವರವಿಲ್ಲದೆ ಮಲಗಿದ್ದೇನೆ.
12.176.42
परित्यजामि काम त्वां हित्वा सर्वं मनोगतम् ।
न त्वं मया पुनः काम नस्योतेनेव रंस्यसे ॥ १२.१७६.४२ ॥
ಓ ಕಾಮವೇ, ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಡುತ್ತೇನೆ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಿಡುತ್ತೇನೆ. ಓ ಕಾಮವೇ, ಮೂಗುದಾರ ಹಾಕಿದ ಎತ್ತಿನಂತೆ ನೀನು ಇನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಸಂತೋಷ ಪಡೆಯಲಾರೆ.
12.176.43
क्षमिष्ये क्षिपमाणानां न हिंसिष्ये विहिंसितः ।
द्वेष्यमुक्तः प्रियं वक्ष्याम्यनादृत्य तदप्रियम् ॥ १२.१७६.४३ ॥
ನನ್ನನ್ನು ನಿಂದಿಸುವವರನ್ನು ನಾನು ಕ್ಷಮಿಸುವೆನು; ಪೀಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ ನಾನು ಹಿಂಸಿಸೆನು. ದ್ವೇಷದಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದರೂ, ಆ ಅಪ್ರಿಯವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಪ್ರಿಯವನ್ನೇ ಹೇಳುವೆನು.
12.176.44
तृप्तः स्वस्थेन्द्रियो नित्यं यथालब्धेन वर्तयन् ।
न सकामं करिष्यामि त्वामहं शत्रुमात्मनः ॥ १२.१७६.४४ ॥
ಯಾವಾಗಲೂ ತೃಪ್ತನಾಗಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಶಾಂತವಾಗಿರಿಸಿ, ದೊರೆತದ್ದರಲ್ಲೇ ಬದುಕುತ್ತಾ, ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ಶತ್ರುವಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ಕಾಮನೆ ಈಡೇರಿದವನನ್ನಾಗಿ ನಾನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
12.176.45
निर्वेदं निर्वृतिं तृप्तिं शान्तिं सत्यं दमं क्षमाम् ।
सर्वभूतदयां चैव विद्धि मां शरणागतम् ॥ १२.१७६.४५ ॥
ವೈರಾಗ್ಯ, ನಿರ್ವೃತಿ, ತೃಪ್ತಿ, ಶಾಂತಿ, ಸತ್ಯ, ದಮ, ಕ್ಷಮೆ, ಸರ್ವಭೂತದಯೆ—ಇವುಗಳನ್ನು ನಾನು ಶರಣಾಗತನಾದವನು ಎಂದು ತಿಳಿ.
12.176.46
तस्मात्कामश्च लोभश्च तृष्णा कार्पण्यमेव च ।
त्यजन्तु मां प्रतिष्ठन्तं सत्वस्थो ह्यस्मि सांप्रतम् ॥ १२.१७६.४६ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಮ, ಲೋಭ, ತೃಷ್ಣೆ, ಕೃಪಣತೆ ಕೂಡ ನೆಲೆಯಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಲಿ; ಏಕೆಂದರೆ ಈಗ ನಾನು ಸತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದೇನೆ.
12.176.47
प्रहाय कामं लोभं च क्रोधं पारुष्यमेव च ।
नाद्य लोभवशं प्राप्तो दुःखं प्राप्स्याम्यनात्मवान् ॥ १२.१७६.४७ ॥
ಕಾಮ, ಲೋಭ, ಕ್ರೋಧ, ಕಠೋರತೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಇಂದು ನಾನು ಲೋಭಕ್ಕೆ ವಶನಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹವಿಲ್ಲದವನಾಗಿ ದುಃಖವನ್ನೇ ಪಡೆಯುವೆನು.
12.176.48
यद्यस्त्यजति कामानां तत्सुखस्याभिपूर्यते ।
कामस्य वशगो नित्यं दुःखमेव प्रपद्यते ॥ १२.१७६.४८ ॥
ಒಬ್ಬನು ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರೆ ಅವನಿಗೆ ಸುಖವು ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಸದಾ ಕಾಮನೆಯ ವಶನಾದವನು ದುಃಖವನ್ನೇ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.
12.176.49
कामानुबन्धं नुदते यत्किंचित्पुरुषो रजः ।
कामक्रोधोद्भवं दुःखमह्रीररतिरेव च ॥ १२.१७६.४९ ॥
ಕಾಮಬಂಧನವನ್ನು ಮನುಷ್ಯನು ಯಾವುದನ್ನು ತಳ್ಳುತ್ತಾನೋ ಅದು; ಕಾಮಕ್ರೋಧದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ದುಃಖ, ನಾಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಅರತಿಯೂ ಅದೇ.
12.176.50
एष ब्रह्मप्रतिष्ठोऽहं ग्रीष्मे शीतमिव ह्रदम् ।
शाम्यामि परिनिर्वामि सुखमासे च केवलम् ॥ १२.१७६.५० ॥
ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದೇನೆ; ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತಣ್ಣನೆಯ ಸರೋವರದಂತೆ ನಾನು ಶಾಂತನಾಗಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಣಿದು ಕೇವಲ ಸುಖದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುತ್ತೇನೆ.
12.176.51
यच्च कामसुखं लोके यच्च दिव्यं महत्सुखम् ।
तृष्णाक्षयसुखस्यैते नार्हतः षोडशीं कलाम् ॥ १२.१७६.५१ ॥
ಲೋಕದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಮಸುಖವೂ, ದಿವ್ಯವಾದ ಮಹಾಸುಖವೂ — ಇವು ತೃಷ್ಣಾಕ್ಷಯ ಸುಖದ ಹದಿನಾರನೆಯ ಭಾಗಕ್ಕೂ ಸಮವಲ್ಲ.
12.176.52
आत्मना सप्तमं कामं हत्वा शत्रुमिवोत्तमम् ।
प्राप्यावध्यं ब्रह्मपुरं राजेव च वसाम्यहम् ॥ १२.१७६.५२ ॥
ಆತ್ಮದಿಂದ ಏಳನೆಯದಾದ ಕಾಮವೆಂಬ ಉತ್ತಮ ಶತ್ರುವನ್ನು ಕೊಂದು, ನಾಶವಾಗದ ಬ್ರಹ್ಮಪುರವನ್ನು ಪಡೆದು, ರಾಜನಂತೆ ನಾನು ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ.
12.176.53
एतां बुद्धिं समास्थाय मङ्किर्निर्वेदमागतः ।
सर्वान्कामान्परित्यज्य प्राप्य ब्रह्म महत्सुखम् ॥ १२.१७६.५३ ॥
ಈ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸಿ ಮಂಕಿ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದನು; ಸರ್ವ ಕಾಮಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನೂ ಮಹಾಸುಖವನ್ನೂ ಪಡೆದನು.
12.176.54
दम्यनाशकृते मङ्किरमृतत्वं किलागमत् ।
अच्छिनत्काममूलं स तेन प्राप परां गतिम् ॥ १२.१७६.५४ ॥
ದಮ್ಯನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಮಂಕಿ ನಿಜವಾಗಿ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದನು; ಅವನು ಕಾಮದ ಮೂಲವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು, ಅದರಿಂದ ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು.
12.176.55
अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं मोक्षोपसंहितम् ।
गीतं विदेहराजेन जनकेन प्रशाम्यता ॥ १२.१७६.५५ ॥
ಇಲ್ಲಿಯೂ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಜನರು ಉದಾಹರಿಸುತ್ತಾರೆ; ವಿದೇಹ ರಾಜ ಜನಕನು ಶಾಂತನಾಗಿದ್ದಾಗ ಇದನ್ನು ಹಾಡಿದನು.
12.176.56
अनन्तमिव मे वित्तं यस्य मे नास्ति किंचन ।
मिथिलायां प्रदीप्तायां न मे दह्यति किंचन ॥ १२.१७६.५६ ॥
ನನ್ನ ಸಂಪತ್ತು ಅನಂತದಂತಿದ್ದರೂ ನನಗೆ ಏನೂ ಇಲ್ಲ; ಮಿಥಿಲೆ ಉರಿದರೂ ನನ್ನದಾದ ಯಾವುದೂ ಉರಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.176.57
अत्रैवोदाहरन्तीमं बोध्यस्य पदसंचयम् ।
निर्वेदं प्रति विन्यस्तं तं निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.१७६.५७ ॥
ಇಲ್ಲಿಯೇ ಜನರು ಬೋಧ್ಯನ ಈ ಪದಸಮೂಹವನ್ನು ಉದಾಹರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅದು ನಿರ್ವೇದ (ವೈರಾಗ್ಯ) ಕುರಿತದ್ದು; ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ, ಅದನ್ನು ತಿಳಿ.
12.176.58
बोध्यं शान्तमृषिं राजा नाहुषः पर्यपृच्छत ।
निर्वेदाच्छान्तिमापन्नं शास्त्रप्रज्ञानतर्पितम् ॥ १२.१७६.५८ ॥
ನಹುಷನ ಮಗನಾದ ರಾಜನು, ನಿರ್ವೇದದಿಂದ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ತೃಪ್ತನಾದ ಶಾಂತ ಋಷಿ ಬೋಧ್ಯನನ್ನು ಕೇಳಿದನು.
12.176.59
उपदेशं महाप्राज्ञ शमस्योपदिशस्व मे ।
कां बुद्धिं समनुप्राप्य शान्तश्चरसि निर्वृतः ॥ १२.१७६.५९ ॥
ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೇ, ಶಮದ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನನಗೆ ಬೋಧಿಸು; ಯಾವ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ನೀನು ಶಾಂತನಾಗಿ, ತೃಪ್ತನಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರುವೆ?
12.176.60
उपदेशेन वर्तामि नानुशास्मीह कंचन ।
लक्षणं तस्य वक्ष्येऽहं तत्स्वयं परिमृष्यताम् ॥ १२.१७६.६० ॥
ನಾನು ಉಪದೇಶದಿಂದ ಬದುಕುತ್ತೇನೆ; ಇಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಶಾಸನ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಅದರ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ನೀನೇ ಅದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸು.
12.176.61
पिङ्गला कुररः सर्पः सारङ्गान्वेषणं वने ।
इषुकारः कुमारी च षडेते गुरवो मम ॥ १२.१७६.६१ ॥
ಪಿಂಗಳೆ, ಕುರರ ಪಕ್ಷಿ, ಹಾವು, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುವವನು, ಬಾಣ ಮಾಡುವವನು, ಕನ್ಯೆ — ಈ ಆರು ನನ್ನ ಗುರುಗಳು.
12.176.62
आशा बलवती राजन्नैराश्यं परमं सुखम् ।
आशां निराशां कृत्वा तु सुखं स्वपिति पिङ्गला ॥ १२.१७६.६२ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಆಶೆ ಬಲವಾದದ್ದು; ನಿರಾಶೆಯೇ ಪರಮ ಸುಖ. ಆಶೆಯನ್ನು ನಿರಾಶೆಯಾಗಿಸಿ ಪಿಂಗಳೆ ಸುಖವಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಾಳೆ.
12.176.63
सामिषं कुररं दृष्ट्वा वध्यमानं निरामिषैः ।
आमिषस्य परित्यागात्कुररः सुखमेधते ॥ १२.१७६.६३ ॥
ಮಾಂಸವಿದ್ದ ಕುರರ ಪಕ್ಷಿಯನ್ನು ಮಾಂಸವಿಲ್ಲದ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹಿಂಸಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಮಾಂಸವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಕುರರ ಸುಖದಿಂದ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.
12.176.64
गृहारम्भो हि दुःखाय न सुखाय कदाचन ।
सर्पः परकृतं वेश्म प्रविश्य सुखमेधते ॥ १२.१७६.६४ ॥
ಮನೆ ಕಟ್ಟಲು ಆರಂಭಿಸುವುದು ದುಃಖಕ್ಕಾಗಿ; ಎಂದೂ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ಹಾವು ಇತರರು ಕಟ್ಟಿದ ಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಸುಖವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.
12.176.65
सुखं जीवन्ति मुनयो भैक्ष्यवृत्तिं समाश्रिताः ।
अद्रोहणैव भूतानां सारङ्ग इव पक्षिणः ॥ १२.१७६.६५ ॥
ಭಿಕ್ಷಾವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ ಮುನಿಗಳು ಸುಖವಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ; ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ದ್ರೋಹ ಮಾಡದೆ, ಪಕ್ಷಿಗಳಂತೆ.
12.176.66
अल्पेभ्यश्च महद्भ्यश्च शास्त्रेभ्यो मतिमान्नरः ।
सर्वतः सारमादद्यात्पुष्पेभ्य इव षट्पदः ॥ १२.१७६.६६ ॥
ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಚಿಕ್ಕ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಎಲ್ಲಾ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಸಾರವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು; ದುಂಬಿ ಹೂಗಳಿಂದ ಮಕರಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ.
12.176.67
इषुकारो नरः कश्चिदिपावासक्तमानसः ।
समीपेनापि गच्छन्तं राजानं नावबुद्धवान् ॥ १२.१७६.६७ ॥
ಒಬ್ಬ ಬಾಣ ಮಾಡುವವನು ತನ್ನ ಬಾಣದ ಮೇಲೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೆಟ್ಟಿದ್ದನು; ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋದ ರಾಜನನ್ನೂ ಅವನು ಗಮನಿಸಲಿಲ್ಲ.
12.176.68
बहूनां कलहो नित्यं द्वयोः संकथनं ध्रुवम् ।
एकाकी विचरिष्यानि कुमारीशङ्खको यथा ॥ १२.१७६.६८ ॥
ಹಲವರ ನಡುವೆ ಸದಾ ಜಗಳವಿರುತ್ತದೆ; ಇಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಮಾತುಕತೆ ಖಂಡಿತ. ಕನ್ಯೆಯ ಶಂಖದ ಬಳೆಯಂತೆ ನಾನು ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವೆನು.