మహాభారతం · అధ్యాయం 12.176
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.176.1
ईहमानः समारम्भान्यदि नासादयेद्धनम् ।
धनतृष्णाभिभूतश्च किं कुर्वन्सुखमाप्नुयात् ॥ १२.१७६.१ ॥
ధనం కోసం ప్రయత్నించినా అది లభించకపోతే, ధనతృష్ణతో అభిభూతుడైన వాడు ఏమి చేస్తే సుఖాన్ని పొందగలడు?
12.176.2
सर्वसाम्यमनायासः सत्यवाक्यं च भारत ।
निर्वेदश्चाविधित्सा च यस्य स्यात्स सखी नरः ॥ १२.१७६.२ ॥
ఓ భారతా, సర్వులపై సమభావం, అనాయాసం, సత్యవాక్కు, నిర్వేదం, కర్మకామన లేకపోవడం ఎవరికి ఉన్నాయో ఆ మనిషే అందరికీ మిత్రుడు.
12.176.3
एतान्येव पदान्याहुः पञ्च वृद्धाः प्रशान्तये ।
एष स्वर्गश्च धर्मश्च सुखं चानुत्तमं सताम् ॥ १२.१७६.३ ॥
వృద్ధులు శాంతి కోసం ఈ ఐదు పదాలనే చెప్పారు. ఇదే స్వర్గం, ఇదే ధర్మం, ఇదే సత్పురుషులకు అత్యుత్తమ సుఖం.
12.176.4
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
निर्वेदान्मङ्किना गीतं तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.१७६.४ ॥
ఇక్కడ కూడా ప్రజలు ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని చెబుతారు. నిర్వేదంతో మంకి పాడినదాన్ని, ఓ యుధిష్ఠిరా, విను.
12.176.5
ईहमानो धनं मङ्किर्भग्नेहश्च पुनः पुनः ।
केनचिद्धनलेशेन क्रीतवान्दम्यगोयुगम् ॥ १२.१७६.५ ॥
మంకి ధనం కోసం పదే పదే ప్రయత్నించాడు; అతని ప్రయత్నాలు పదే పదే విఫలమయ్యాయి. చివరికి కొద్దిపాటి ధనంతో మచ్చిక చేయదగిన ఎద్దుల జంటను కొన్నాడు.
12.176.6
सुसंबद्धौ तु तौ दम्यौ दमनायाभिनिःसृतौ ।
आसीनमुष्ट्रं मध्येन सहसैवाभ्यधावताम् ॥ १२.१७६.६ ॥
బాగా కట్టబడిన ఆ రెండు మచ్చిక ఎద్దులు మచ్చిక చేయడానికి బయలుదేరాయి. కానీ అవి కూర్చుని ఉన్న ఒంటెను మధ్యలో అకస్మాత్తుగా ఢీకొట్టాయి.
12.176.7
तयोः संप्राप्तयोरुष्ट्रः स्कन्धदेशममर्पणः ।
उत्थायोत्क्षिप्य तौ दम्यौ पससार महाजवः ॥ १२.१७६.७ ॥
వారిద్దరు దగ్గరకు రాగానే, ఆ ఒంటె అసహనంతో లేచి భుజభాగంపై ఆ ఇద్దరు ఎద్దులను పైకి విసిరి, మహావేగంతో పరుగెత్తింది.
12.176.8
ह्रियमाणौ तु तौ दम्यौ तेनोष्ट्रेण प्रमाथिना ।
प्रियमाणौ च संप्रेक्ष्य मङ्किस्तत्राब्रवीदिदम् ॥ १२.१७६.८ ॥
ఆ వినాశకర ఒంటె ఈడ్చుకుపోతున్న ఆ ఇద్దరు ఎద్దులు చనిపోతుండటాన్ని చూసి మంకి అక్కడ ఇలా అన్నాడు.
12.176.9
न जात्वविहितं शक्यं दक्षेणाषीहितुं धनम् ।
युक्तेन श्रद्धया सम्यगीहां समनुतिष्ठता ॥ १२.१७६.९ ॥
నైపుణ్యం కలవాడు కూడా విధించబడని ధనాన్ని ఎన్నడూ సంపాదించలేడు; శ్రద్ధతో, సంయమంతో సరిగా ప్రయత్నించేవారికీ అంతే.
12.176.10
पूर्वमर्यैर्विहीनस्य युक्तस्याप्युतिष्ठतः ।
इमं पश्यत संगत्या मम दैवमुपप्लवम् ॥ १२.१७६.१० ॥
మునుపే తనకు చెందవలసిన వాటినుండి వంచితుడై, సంయమంతో ప్రయత్నిస్తున్న నాకు కలిగిన ఈ దైవ విపత్తును పరిణామక్రమంలో చూడండి.
12.176.11
उद्यम्योद्यम्य मे दम्यौ विषमेणैव गच्छतः ।
उत्क्षिप्य काकतालीयमुन्माथेनेव जम्बुकः ॥ १२.१७६.११ ॥
నా ఆ ఇద్దరు ఎద్దులను మళ్లీ మళ్లీ ఎత్తి ఒడుదొడుకుల దారిలో తీసుకువెళ్తూ, కాకతాళీయంగా నక్క ఝాడించినట్లు వాటిని పైకి విసిరింది.
12.176.12
मणीवोष्ट्रस्य लम्वेते प्रियौ वत्सतरौ मम ।
शुद्वं हि दैवमेवेदं हठे नैवास्ति पौरुषम् ॥ १२.१७६.१२ ॥
ఒంటె మెడలో మణుల వలె నా ప్రియమైన ఇద్దరు లేత ఎద్దులు వేలాడుతున్నాయి; ఇది పూర్తిగా దైవమే, హఠంలో పౌరుషం లేదు.
12.176.13
यदि वाऽप्युपपद्येत पौरुषं नाम कर्हिचित् ।
अन्विष्यमाणं तदपि दैवमेवावतिष्ठते ॥ १२.१७६.१३ ॥
ఒకవేళ ఎప్పుడైనా మానవ ప్రయత్నం లభించినా, దానిని వెతికినప్పుడు కూడా అది దైవమే అయి నిలుస్తుంది.
12.176.14
तस्मान्निर्वेद एवेह गन्तव्यः सुखभीप्सता ।
सुखं स्वपिति निर्विण्णो निराशश्चार्थसाधने ॥ १२.१७६.१४ ॥
కాబట్టి సుఖాన్ని కోరేవాడు ఇక్కడ వైరాగ్యాన్నే పొందాలి; విరక్తుడు, కార్యసాధనలో ఆశ లేనివాడు సుఖంగా నిద్రిస్తాడు.
12.176.15
अहो सम्यक्शुकेनोक्तं सर्वतः परिमुच्यता ।
प्रतिष्ठता महारण्यं जनकस्य निवेशनात् ॥ १२.१७६.१५ ॥
అహో! శుకుడు చక్కగా చెప్పాడు; అన్నిటినుండి విముక్తుడు కావాలనుకునేవాడు జనకుని నివాసం నుండి మహారణ్యానికి వెళ్తాడు.
12.176.16
यः कामानाप्नुयात्सर्वान्यश्चैतान्केवलांस्त्यजेत् ।
प्रापणात्सर्वकामानां परित्यागो विशिष्यते ॥ १२.१७६.१६ ॥
అన్ని కోరికలను పొందేవాడు, ఈ కోరికలనే వదిలేసేవాడు ఉంటారు; అన్ని కోరికలను పొందడం కంటే వాటిని త్యజించడమే శ్రేష్ఠం.
12.176.17
नान्तं सर्वविधित्सानां गतपूर्वोऽस्ति कश्चन ।
शरीरे जीविते चैव तृष्णा मर्त्यस्य वर्धते ॥ १२.१७६.१७ ॥
అన్నిటినీ చేయాలనుకునేవారికి అంతం ఎవరూ ముందు పొందలేదు; శరీరంలో, జీవితంలో మనిషి తృష్ణ పెరుగుతుంది.
12.176.18
निवर्तस्य विधित्साभ्यः शाम्य निर्विद्य कामुक ।
असकृच्चासि निकृतो न च निर्विद्यसे मनः ॥ १२.१७६.१८ ॥
కర్మ చేయాలనే కోరిక నుండి వెనుకకు తిరుగు; శాంతించు, విరక్తుడవై, ఓ కామీ! నీవు పలుమార్లు బాధపడ్డావు, అయినా నీ మనసు విరక్తి చెందదు.
12.176.19
यदि नाहं विनाश्यस्ते यद्येवं रमसे मया ।
मा मां योजय लोभेन वृथाऽत्वं वित्तकामुक ॥ १२.१७६.१९ ॥
నీవు నా ద్వారా నాశనం చేయబడదగినవాడవు కాకపోయినా, నీవు నాలో ఈ విధంగా ఆనందించినా, లోభంతో నన్ను కలపకు; ధనకాముకుడా, నీవు వృథాగా ఇలా చేస్తున్నావు.
12.176.20
संचितं संचितं द्रव्यं नष्टं तव पुनः पुनः ।
कदा तां मोक्ष्यसे मूढ धनेहां धनकामुक ॥ १२.१७६.२० ॥
నీవు పదే పదే కూడబెట్టిన ధనం పదే పదే నశించింది; ఓ మూఢుడా, ధనకాముకుడా, ఆ ధనాశను నీవు ఎప్పుడు విడిచిపెడతావు?
12.176.21
अहो नु मम बालिश्यं योऽहं क्रीडनकस्तव ।
क्लेशैर्नानाविधैर्नित्यं संयोजयसि निर्घृणः।
किं नैवं जातु पुरुषः परेषां प्रेष्यतामियात् ॥ १२.१७६.२१ ॥
అయ్యో, నా ఈ బాలిశత్వం! నేను నీ ఆటబొమ్మనయ్యాను; నిర్దయుడా, నీవు నన్ను ఎల్లప్పుడూ రకరకాల క్లేశాలలో కలుపుతావు. ఇతరుల దాస్యంలోకి మనిషి ఎప్పుడూ ఇలా వెళ్లడా?
12.176.22
न पूर्वे नापरे जातु कामानामन्तमाप्नुवन् ।
त्यक्त्वा सर्वसमारम्भान्प्रतिबुद्धोऽस्मि जागृमि ॥ १२.१७६.२२ ॥
పూర్వులు గానీ, తరువాతి వారు గానీ ఎప్పుడూ కోరికల అంతాన్ని పొందలేదు. సర్వ ప్రయత్నాలను త్యజించి నేను మేల్కొన్నాను; నేను జాగృతుడనయ్యాను.
12.176.23
नूनं मे हृदयं कामं वज्रसारमयं दृढम् ।
यदनर्थशताविष्टं शतधा न विदीर्यते ॥ १२.१७६.२३ ॥
నిశ్చయంగా నా హృదయం, కోరికతో నిండినది, వజ్ర సారంతో చేయబడినది, దృఢమైనది; వందల అనర్థాలతో చుట్టుముట్టబడినా అది వంద ముక్కలుగా చీలిపోదు.
12.176.24
त्यजामि काम त्वां चैव यच्च किंचित्प्रियं तव ।
तवाहं प्रियमन्विच्छन्नात्मन्युपलभे सुखम् ॥ १२.१७६.२४ ॥
నేను కోరికను విడిచిపెడుతున్నాను, నిన్నూ విడిచిపెడుతున్నాను, నీకు ప్రియమైనది ఏదైనా దానినీ విడిచిపెడుతున్నాను. నీకు ప్రియమైనదాన్ని కోరినా, నా లోపలనే సుఖాన్ని పొందుతున్నాను.
12.176.25
काम जानामि ते मूलं संकल्पात्किल जायसे ।
न त्वां संकल्पयिष्यामि समूलो नभविष्यसि ॥ १२.१७६.२५ ॥
ఓ కామా, నీ మూలం సంకల్పమని నేను తెలుసుకున్నాను; సంకల్పం వల్లనే నీవు పుడతావు. నేను నిన్ను సంకల్పించను; అప్పుడు నీవు వేరుతో సహా నశిస్తావు.
12.176.26
ईहा धनस्य न सुखा लुब्ध्वा चिन्ता च भूयसी ।
लब्धनाशो यथा मृत्युर्लब्धं भवति वा न वा ॥ १२.१७६.२६ ॥
ధనం కోసం ప్రయత్నం సుఖకరం కాదు; లోభం వల్ల చింత అధికమవుతుంది. పొందినదాని నాశనం మృత్యువులాంటిది; పొందినా పొందకపోయినా.
12.176.27
परित्यागे न लभते ततो दुःखतरं नु किम् ।
न च तुष्यति लब्धेन भूय एव च मार्गति ॥ १२.१७६.२७ ॥
త్యజించినా పొందనివాడికి అంతకంటే పెద్ద దుఃఖం ఏముంటుంది? పొందిన దానితో తృప్తి చెందనివాడు మళ్లీ వెతుకుతూనే ఉంటాడు.
12.176.28
अनुतर्पुल एवार्थः स्वादु गाङ्गभिवोदकम् ।
मद्विलापनमेततु प्रतिबुद्धोऽस्मि संत्यज ॥ १२.१७६.२८ ॥
ధనం అసంతృప్తినిచ్చేది, అయినా గంగా జలంలా మధురంగా అనిపిస్తుంది. ఇది నా విలాపమే; నేను మేల్కొన్నాను, దీనిని త్యజించు.
12.176.29
य इमं मामकं देहं भूतग्रामः समाश्रितः ।
स यात्वितो यथाकामं वसतां वा यथासुखम् ॥ १२.१७६.२९ ॥
నా ఈ శరీరంలో ఆశ్రయం పొందిన భూతసమూహం, ఇష్టమైనట్లు ఇక్కడినుండి వెళ్లిపోవచ్చు; లేదా సుఖంగా ఉండే చోట నివసించవచ్చు.
12.176.30
न युष्मास्विह मे प्रीतिः कामलोभानुसारिषु ।
तस्मादुत्सृज्य वः सर्वान्सत्वमेवाश्रयाम्यहम् ॥ १२.१७६.३० ॥
కామలోభాలను అనుసరించే మీపై నాకు ఇక్కడ ప్రీతి లేదు. అందువల్ల మిమ్మల్ని అందరినీ విడిచి, నేను సత్త్వాన్నే ఆశ్రయిస్తాను.
12.176.31
सर्व भूतान्यहं देहे पश्यन्मनसि चात्मनः ।
योगे बुद्धिं श्रुते सत्वं मनो ब्रह्मणि धारयन् ॥ १२.१७६.३१ ॥
నేను అన్ని ప్రాణులను నా దేహంలో, మనసులో ఆత్మగా చూస్తున్నాను. యోగంలో బుద్ధిని, శాస్త్రజ్ఞానంలో సత్త్వాన్ని, మనసును బ్రహ్మంలో నిలుపుతున్నాను.
12.176.32
विहरिष्याम्यनासक्तः सुखी लोकान्निरामयः ।
यथा मां त्वं पुनर्नैवं दुःखेषु प्रणिधास्यसि ॥ १२.१७६.३२ ॥
ఆసక్తి లేకుండా, సుఖంగా, రోగరహితంగా లోకాలలో సంచరిస్తాను; అందువల్ల నువ్వు నన్ను మళ్లీ ఈ దుఃఖాలలో నిలపవు.
12.176.33
त्वया हि मे प्रणुन्नस्य गतिरन्या न विद्यते ।
तृष्णा शोकश्रमाणां हि त्वं काम प्रभवः सदा ॥ १२.१७६.३३ ॥
నీచేత ప్రేరితుడనైన నాకు వేరే మార్గం లేదు. తృష్ణ, శోకం, శ్రమలకు నువ్వే ఎల్లప్పుడూ మూలం, ఓ కామా.
12.176.34
धननाशेऽधिकं दुःखं मन्ये सर्वमहत्तरम् ।
ज्ञातयो ह्यवमन्यन्ते मित्राणि च धनाच्च्युतम् ॥ १२.१७६.३४ ॥
ధన నాశంలో ఎక్కువ దుఃఖం ఉందని నేను భావిస్తాను; అన్నిటికంటే గొప్పది. ధనం కోల్పోయినవాడిని బంధువులు, మిత్రులు కూడా అవమానిస్తారు.
12.176.35
अवज्ञानसहस्रैस्तु दोषाः कष्टतराऽधने ।
धने सुखकला या तु साऽपि दुःखैर्विधीयते ॥ १२.१७६.३५ ॥
దారిద్ర్యంలో వేలాది అవమానాల వల్ల దోషాలు మరింత కష్టతరం; ధనంలో ఉన్న సుఖపు చిన్న భాగం కూడా దుఃఖాలతోనే ఏర్పడుతుంది.
12.176.36
धनमस्येति पुरुषं पुरो निघ्नन्ति दस्यवः ।
क्लिश्यन्ति विविधैर्दण्डैर्नित्यमुद्वेजयन्ति च ॥ १२.१७६.३६ ॥
'ఇతనికి ధనం ఉంది' అని భావించి దొంగలు మనిషిని ముందు నుంచే కొట్టి పడేస్తారు. వివిధ శిక్షలతో అతన్ని బాధించి, నిత్యం భయపెడతారు.
12.176.37
धनलोलुपता दुःखमिति बुद्धं चिरान्मया ।
यद्यदालम्बसे कामं तत्तदेवानुरुध्यसे ॥ १२.१७६.३७ ॥
ధన లోలుపత దుఃఖమని నేను చాలాకాలానికి తెలుసుకున్నాను. ఏ కోరికను నువ్వు ఆశ్రయిస్తావో, దానికే నువ్వు బంధింపబడతావు.
12.176.38
अतत्त्वज्ञोऽसि बालश्च दुस्तोषोऽपूरणोऽनलः ।
नैव त्वं वेत्थ सुलभं नैव त्वं वेत्थ दुर्लभम् ॥ १२.१७६.३८ ॥
నువ్వు తత్త్వాన్ని తెలియనివాడివి, బాలుడివి; తృప్తిపరచడం కష్టమైనవాడివి, నింపలేని అగ్నివంటివాడివి. సులభమైనదీ నీకు తెలియదు, దుర్లభమైనదీ నీకు తెలియదు.
12.176.39
पाताल इव दुष्पूरो मां दुःखैर्योक्तुमिच्छसि ।
नाहमद्य समावेष्टुं शक्यः काम पुनस्त्वया ॥ १२.१७६.३९ ॥
పాతాళం వలె నింపడానికి కష్టమైనవాడా, నువ్వు నన్ను దుఃఖాలతో బంధించాలనుకుంటున్నావు. ఓ కామా, ఇప్పుడు నేను మళ్లీ నీ చేత చుట్టుముట్టబడేవాడిని కాను.
12.176.40
निर्वेदमहमासाद्य द्रव्यनाशाद्यदृच्छया ।
निवृत्तिं परमां प्राप्य नाद्य कामान्विचिन्तये ॥ १२.१७६.४० ॥
ధనం నష్టమవడంతో యాదృచ్ఛికంగా నేను వైరాగ్యాన్ని పొందాను; పరమ నివృత్తిని పొంది, ఇప్పుడు కోరికలను ఆలోచించను.
12.176.41
अतिक्लेशान्सहामीह नाहं बुद्ध्याम्यबुद्धिमान् ।
निकृतो धननाशेन शये सर्वाङ्गविज्वरः ॥ १२.१७६.४१ ॥
ఇక్కడ నేను అతిక్లేశాలను సహిస్తున్నాను; బుద్ధిహీనుడనై నేను గ్రహించలేదు. ధన నష్టంతో బాధపడినా, అన్ని అవయవాలలో జ్వరం లేకుండా పడుకున్నాను.
12.176.42
परित्यजामि काम त्वां हित्वा सर्वं मनोगतम् ।
न त्वं मया पुनः काम नस्योतेनेव रंस्यसे ॥ १२.१७६.४२ ॥
ఓ కామా, నేను నిన్ను విడిచిపెడుతున్నాను, మనసులో ఉన్నవన్నిటినీ విడిచిపెడుతున్నాను. ఓ కామా, ముక్కుతాడు వేసిన ఎద్దులా నువ్వు ఇకపై నా చేత మళ్లీ ఆనందించలేవు.
12.176.43
क्षमिष्ये क्षिपमाणानां न हिंसिष्ये विहिंसितः ।
द्वेष्यमुक्तः प्रियं वक्ष्याम्यनादृत्य तदप्रियम् ॥ १२.१७६.४३ ॥
నన్ను నిందించేవారిని నేను క్షమిస్తాను; బాధించబడినా నేను హింసించను. ద్వేషంతో మాట్లాడినా, ఆ అప్రియాన్ని పట్టించుకోక ప్రియమైనదే పలుకుతాను.
12.176.44
तृप्तः स्वस्थेन्द्रियो नित्यं यथालब्धेन वर्तयन् ।
न सकामं करिष्यामि त्वामहं शत्रुमात्मनः ॥ १२.१७६.४४ ॥
ఎల్లప్పుడూ తృప్తితో, శాంతించిన ఇంద్రియాలతో, లభించినదానితో జీవిస్తూ, నా స్వంత శత్రువైన నిన్ను కోరికలు తీరినవాడిగా చేయను.
12.176.45
निर्वेदं निर्वृतिं तृप्तिं शान्तिं सत्यं दमं क्षमाम् ।
सर्वभूतदयां चैव विद्धि मां शरणागतम् ॥ १२.१७६.४५ ॥
వైరాగ్యం, నిర్వృతి, తృప్తి, శాంతి, సత్యం, దమం, క్షమ, సర్వభూతదయ—ఇవే నేను శరణాగతుడనని తెలుసుకో.
12.176.46
तस्मात्कामश्च लोभश्च तृष्णा कार्पण्यमेव च ।
त्यजन्तु मां प्रतिष्ठन्तं सत्वस्थो ह्यस्मि सांप्रतम् ॥ १२.१७६.४६ ॥
అందువల్ల కామం, లోభం, తృష్ణ, కృపణత్వం కూడా స్థిరంగా నిలిచున్న నన్ను విడిచిపెట్టుగాక; ఎందుకంటే ఇప్పుడు నేను సత్త్వంలో నిలిచి ఉన్నాను.
12.176.47
प्रहाय कामं लोभं च क्रोधं पारुष्यमेव च ।
नाद्य लोभवशं प्राप्तो दुःखं प्राप्स्याम्यनात्मवान् ॥ १२.१७६.४७ ॥
కామం, లోభం, క్రోధం, కఠినత్వం వదిలి, నేడు నేను లోభానికి వశుడిని కాను; లేకపోతే ఆత్మనిగ్రహం లేనివాడినై దుఃఖమే పొందుతాను.
12.176.48
यद्यस्त्यजति कामानां तत्सुखस्याभिपूर्यते ।
कामस्य वशगो नित्यं दुःखमेव प्रपद्यते ॥ १२.१७६.४८ ॥
ఎవరైనా కోరికలను విడిచిపెడితే, అతనికి సుఖం పరిపూర్ణమవుతుంది; కానీ ఎల్లప్పుడూ కామానికి వశుడైనవాడు దుఃఖాన్నే పొందుతాడు.
12.176.49
कामानुबन्धं नुदते यत्किंचित्पुरुषो रजः ।
कामक्रोधोद्भवं दुःखमह्रीररतिरेव च ॥ १२.१७६.४९ ॥
కామబంధాన్ని మనిషి ఏదైతేనో దానిని నెట్టివేస్తాడు; కామక్రోధాల నుండి పుట్టే దుఃఖం, లజ్జ, అరతి కూడా అదే.
12.176.50
एष ब्रह्मप्रतिष्ठोऽहं ग्रीष्मे शीतमिव ह्रदम् ।
शाम्यामि परिनिर्वामि सुखमासे च केवलम् ॥ १२.१७६.५० ॥
నేను బ్రహ్మంలో స్థిరంగా ఉన్నాను; వేసవిలో చల్లని సరస్సులా నేను శాంతించి పూర్తిగా చల్లబడి కేవలం సుఖంలోనే కూర్చుంటాను.
12.176.51
यच्च कामसुखं लोके यच्च दिव्यं महत्सुखम् ।
तृष्णाक्षयसुखस्यैते नार्हतः षोडशीं कलाम् ॥ १२.१७६.५१ ॥
లోకంలో ఉన్న కామసుఖమూ, దివ్యమైన మహాసుఖమూ — ఇవి తృష్ణాక్షయ సుఖపు పదహారవ భాగానికి కూడా తగవు.
12.176.52
आत्मना सप्तमं कामं हत्वा शत्रुमिवोत्तमम् ।
प्राप्यावध्यं ब्रह्मपुरं राजेव च वसाम्यहम् ॥ १२.१७६.५२ ॥
ఆత్మ చేత ఏడవదైన కామమనే ఉత్తమ శత్రువును చంపి, నాశనం లేని బ్రహ్మపురాన్ని పొంది, రాజులా నేను నివసిస్తాను.
12.176.53
एतां बुद्धिं समास्थाय मङ्किर्निर्वेदमागतः ।
सर्वान्कामान्परित्यज्य प्राप्य ब्रह्म महत्सुखम् ॥ १२.१७६.५३ ॥
ఈ బుద్ధిని పూర్తిగా ఆశ్రయించి మంకి వైరాగ్యాన్ని పొందాడు; సర్వ కామాలను త్యజించి బ్రహ్మాన్ని, మహాసుఖాన్ని పొందాడు.
12.176.54
दम्यनाशकृते मङ्किरमृतत्वं किलागमत् ।
अच्छिनत्काममूलं स तेन प्राप परां गतिम् ॥ १२.१७६.५४ ॥
దమ్యనాశం కోసం మంకి నిజంగా అమరత్వాన్ని పొందాడు; అతడు కామమూలాన్ని నరికాడు, దానివల్ల పరమగతిని పొందాడు.
12.176.55
अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं मोक्षोपसंहितम् ।
गीतं विदेहराजेन जनकेन प्रशाम्यता ॥ १२.१७६.५५ ॥
ఇక్కడ కూడా మోక్షానికి సంబంధించిన ఈ శ్లోకాన్ని ప్రజలు ఉదహరిస్తారు; విదేహ రాజు జనకుడు ప్రశాంతంగా ఉన్నప్పుడు దీనిని గానం చేశాడు.
12.176.56
अनन्तमिव मे वित्तं यस्य मे नास्ति किंचन ।
मिथिलायां प्रदीप्तायां न मे दह्यति किंचन ॥ १२.१७६.५६ ॥
నా సంపద అనంతంలా ఉన్నా నాకు ఏదీ లేదు; మిథిల మండుతున్నా నాదేదీ కాలదు.
12.176.57
अत्रैवोदाहरन्तीमं बोध्यस्य पदसंचयम् ।
निर्वेदं प्रति विन्यस्तं तं निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.१७६.५७ ॥
ఇక్కడే ప్రజలు బోధ్యుని ఈ పదసమూహాన్ని ఉదహరిస్తారు; అది నిర్వేదం (వైరాగ్యం) గురించి చెప్పబడింది; యుధిష్ఠిరా, దానిని గ్రహించు.
12.176.58
बोध्यं शान्तमृषिं राजा नाहुषः पर्यपृच्छत ।
निर्वेदाच्छान्तिमापन्नं शास्त्रप्रज्ञानतर्पितम् ॥ १२.१७६.५८ ॥
నహుషుని కుమారుడైన రాజు, నిర్వేదం వల్ల శాంతిని పొంది శాస్త్రజ్ఞానంతో తృప్తి చెందిన శాంత ఋషి బోధ్యుని అడిగాడు.
12.176.59
उपदेशं महाप्राज्ञ शमस्योपदिशस्व मे ।
कां बुद्धिं समनुप्राप्य शान्तश्चरसि निर्वृतः ॥ १२.१७६.५९ ॥
మహాప్రాజ్ఞా, శమ ఉపదేశాన్ని నాకు బోధించు; ఏ బుద్ధిని పొంది నీవు శాంతంగా, తృప్తిగా సంచరిస్తున్నావు?
12.176.60
उपदेशेन वर्तामि नानुशास्मीह कंचन ।
लक्षणं तस्य वक्ष्येऽहं तत्स्वयं परिमृष्यताम् ॥ १२.१७६.६० ॥
నేను ఉపదేశంతో జీవిస్తాను; ఇక్కడ ఎవరికీ శాసనం చేయను; దాని లక్షణాన్ని చెబుతాను, నీవే దానిని పరిశీలించు.
12.176.61
पिङ्गला कुररः सर्पः सारङ्गान्वेषणं वने ।
इषुकारः कुमारी च षडेते गुरवो मम ॥ १२.१७६.६१ ॥
పింగళ, కురర పక్షి, పాము, అడవిలో జింకను వెతికేవాడు, బాణాలు చేసేవాడు, కన్యక — ఈ ఆరుగురు నాకు గురువులు.
12.176.62
आशा बलवती राजन्नैराश्यं परमं सुखम् ।
आशां निराशां कृत्वा तु सुखं स्वपिति पिङ्गला ॥ १२.१७६.६२ ॥
ఓ రాజా, ఆశ బలమైనది; నిరాశే పరమ సుఖం. ఆశను నిరాశగా మార్చుకొని పింగళ సుఖంగా నిద్రిస్తుంది.
12.176.63
सामिषं कुररं दृष्ट्वा वध्यमानं निरामिषैः ।
आमिषस्य परित्यागात्कुररः सुखमेधते ॥ १२.१७६.६३ ॥
మాంసంతో ఉన్న కురర పక్షి, మాంసం లేని పక్షులచే కొట్టబడటం చూసి, మాంసాన్ని విడిచిపెట్టడం వల్ల సుఖంగా వర్ధిల్లుతుంది.
12.176.64
गृहारम्भो हि दुःखाय न सुखाय कदाचन ।
सर्पः परकृतं वेश्म प्रविश्य सुखमेधते ॥ १२.१७६.६४ ॥
ఇల్లు కట్టడం మొదలుపెట్టడం దుఃఖానికే, సుఖానికి ఎప్పుడూ కాదు. పాము ఇతరులు కట్టిన ఇంట్లో ప్రవేశించి సుఖంగా వర్ధిల్లుతుంది.
12.176.65
सुखं जीवन्ति मुनयो भैक्ष्यवृत्तिं समाश्रिताः ।
अद्रोहणैव भूतानां सारङ्ग इव पक्षिणः ॥ १२.१७६.६५ ॥
భిక్షావృత్తిని ఆశ్రయించిన మునులు సుఖంగా జీవిస్తారు; జీవులకు ద్రోహం చేయకుండా, పక్షుల వలె.
12.176.66
अल्पेभ्यश्च महद्भ्यश्च शास्त्रेभ्यो मतिमान्नरः ।
सर्वतः सारमादद्यात्पुष्पेभ्य इव षट्पदः ॥ १२.१७६.६६ ॥
బుద్ధిమంతుడు చిన్న, పెద్ద అన్ని శాస్త్రాల నుండి సారాన్ని స్వీకరించాలి; తుమ్మెద పువ్వుల నుండి మకరందం స్వీకరించినట్లు.
12.176.67
इषुकारो नरः कश्चिदिपावासक्तमानसः ।
समीपेनापि गच्छन्तं राजानं नावबुद्धवान् ॥ १२.१७६.६७ ॥
ఒక బాణాలు చేసేవాడు తన బాణంపై మనసు నిలిపి ఉన్నాడు; దగ్గరగా వెళ్తున్న రాజును కూడా అతడు గమనించలేదు.
12.176.68
बहूनां कलहो नित्यं द्वयोः संकथनं ध्रुवम् ।
एकाकी विचरिष्यानि कुमारीशङ्खको यथा ॥ १२.१७६.६८ ॥
బహువుల మధ్య ఎప్పుడూ కలహం ఉంటుంది; ఇద్దరి మధ్య మాటలు తప్పవు. కన్యకు ఒంటరి శంఖ వలయంలా నేను ఒంటరిగా తిరుగుతాను.