มหาภารตะ · อัธยายะ 12.176
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.176.1
ईहमानः समारम्भान्यदि नासादयेद्धनम् ।
धनतृष्णाभिभूतश्च किं कुर्वन्सुखमाप्नुयात् ॥ १२.१७६.१ ॥
หากคนผู้พยายามลงมือกระทำการต่างๆ แล้วไม่ได้ทรัพย์มา และถูกความกระหายทรัพย์ครอบงำ เขาควรทำอย่างไรจึงจะได้รับความสุข
12.176.2
सर्वसाम्यमनायासः सत्यवाक्यं च भारत ।
निर्वेदश्चाविधित्सा च यस्य स्यात्स सखी नरः ॥ १२.१७६.२ ॥
โอ ภรตะ ผู้ใดมีความเสมอภาคต่อทุกสิ่ง ปราศจากความเหน็ดเหนื่อยในการดิ้นรน พูดแต่คำจริง มีความเบื่อหน่ายโลก และไม่มีความปรารถนาที่จะกระทำ ผู้นั้นคือมิตร
12.176.3
एतान्येव पदान्याहुः पञ्च वृद्धाः प्रशान्तये ।
एष स्वर्गश्च धर्मश्च सुखं चानुत्तमं सताम् ॥ १२.१७६.३ ॥
ผู้เฒ่าทั้งหลายกล่าวว่า ขั้นตอนทั้งห้านี้เองนำไปสู่ความสงบ นี่คือสวรรค์ นี่คือธรรม และนี่คือความสุขอันสูงสุดของผู้ดี
12.176.4
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
निर्वेदान्मङ्किना गीतं तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.१७६.४ ॥
แม้ในที่นี้ ผู้คนก็ยังกล่าวถึงตำนานโบราณนี้ ซึ่งมังกิขับร้องด้วยความเบื่อหน่ายโลก จงฟังเรื่องนั้นเถิด โอ ยุธิษฐิระ
12.176.5
ईहमानो धनं मङ्किर्भग्नेहश्च पुनः पुनः ।
केनचिद्धनलेशेन क्रीतवान्दम्यगोयुगम् ॥ १२.१७६.५ ॥
มังกิพยายามแสวงหาทรัพย์อยู่เสมอ แต่ความพยายามของเขาถูกขัดขวางซ้ำแล้วซ้ำเล่า ในที่สุด ด้วยทรัพย์เพียงเล็กน้อย เขาจึงซื้อวัวลากเกวียนที่ฝึกแล้วหนึ่งคู่
12.176.6
सुसंबद्धौ तु तौ दम्यौ दमनायाभिनिःसृतौ ।
आसीनमुष्ट्रं मध्येन सहसैवाभ्यधावताम् ॥ १२.१७६.६ ॥
วัวสองตัวที่ถูกผูกไว้อย่างดีนั้น ออกไปเพื่อให้ถูกฝึก แต่กลับพุ่งตรงผ่านกลางไปยังอูฐที่นั่งอยู่ทันที
12.176.7
तयोः संप्राप्तयोरुष्ट्रः स्कन्धदेशममर्पणः ।
उत्थायोत्क्षिप्य तौ दम्यौ पससार महाजवः ॥ १२.१७६.७ ॥
เมื่อทั้งสองเข้ามาใกล้ อูฐซึ่งไม่อดทน ลุกขึ้นและเหวี่ยงวัวทั้งสองตัวขึ้นจากบ่า แล้ววิ่งหนีไปด้วยความเร็วยิ่ง
12.176.8
ह्रियमाणौ तु तौ दम्यौ तेनोष्ट्रेण प्रमाथिना ।
प्रियमाणौ च संप्रेक्ष्य मङ्किस्तत्राब्रवीदिदम् ॥ १२.१७६.८ ॥
เมื่อเห็นวัวทั้งสองถูกอูฐตัวทำลายล้างนั้นลากไป และกำลังจะตาย มังกิจึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้ตรงนั้น
12.176.9
न जात्वविहितं शक्यं दक्षेणाषीहितुं धनम् ।
युक्तेन श्रद्धया सम्यगीहां समनुतिष्ठता ॥ १२.१७६.९ ॥
ไม่มีทางที่คนฉลาดจะได้ทรัพย์ที่ไม่ได้ถูกกำหนดไว้เลย แม้ผู้ที่พยายามอย่างถูกต้องด้วยศรัทธาและการควบคุมตนก็ตาม
12.176.10
पूर्वमर्यैर्विहीनस्य युक्तस्याप्युतिष्ठतः ।
इमं पश्यत संगत्या मम दैवमुपप्लवम् ॥ १२.१७६.१० ॥
จงดูเถิด ความวิบัติจากโชคชะตานี้ที่เกิดขึ้นกับข้าพเจ้า ผู้ซึ่งก่อนหน้านี้ถูกพรากสิ่งอันควรเป็นของตนไป และแม้ข้าพเจ้าจะพยายามด้วยการควบคุมตน มันก็คลี่คลายออกมาเป็นเหตุการณ์
12.176.11
उद्यम्योद्यम्य मे दम्यौ विषमेणैव गच्छतः ।
उत्क्षिप्य काकतालीयमुन्माथेनेव जम्बुकः ॥ १२.१७६.११ ॥
วัวลูกสองตัวของข้าพเจ้าถูกยกขึ้นแล้วยกขึ้นอีก และถูกพาไปตามทางขรุขระ มันเหวี่ยงวัวทั้งสองขึ้นเหมือนสุนัขจิ้งจอกที่กระโจนขึ้นไป ด้วยความบังเอิญเหมือนอีกาตกลงบนผลตาล
12.176.12
मणीवोष्ट्रस्य लम्वेते प्रियौ वत्सतरौ मम ।
शुद्वं हि दैवमेवेदं हठे नैवास्ति पौरुषम् ॥ १२.१७६.१२ ॥
ดุจอัญมณีที่ห้อยอยู่รอบคอของอูฐ วัวลูกที่รักทั้งสองของข้าพเจ้าก็แกว่งไปมา นี่คือโชคชะตาล้วนๆ และในความดื้อรั้นนั้นไม่มีความพยายามของบุรุษอยู่เลย
12.176.13
यदि वाऽप्युपपद्येत पौरुषं नाम कर्हिचित् ।
अन्विष्यमाणं तदपि दैवमेवावतिष्ठते ॥ १२.१७६.१३ ॥
แม้ความพยายามของมนุษย์จะบังเกิดขึ้นได้บ้างในบางคราว แต่เมื่อแสวงหาไปแล้ว มันก็ยังคงอยู่ในฐานะโชคชะตาเอง
12.176.14
तस्मान्निर्वेद एवेह गन्तव्यः सुखभीप्सता ।
सुखं स्वपिति निर्विण्णो निराशश्चार्थसाधने ॥ १२.१७६.१४ ॥
เพราะฉะนั้น ผู้ที่ปรารถนาความสุขในโลกนี้ควรบรรลุความเบื่อหน่ายโลก ผู้เบื่อหน่ายโลกและหมดหวังในการสำเร็จความประสงค์ ย่อมหลับสบาย
12.176.15
अहो सम्यक्शुकेनोक्तं सर्वतः परिमुच्यता ।
प्रतिष्ठता महारण्यं जनकस्य निवेशनात् ॥ १२.१७६.१५ ॥
อ้า ศุกะกล่าวไว้อย่างถูกต้องแล้ว ผู้ที่ปรารถนาจะหลุดพ้นทุกด้าน ควรจากเรือนของชนกไปสู่ป่าใหญ่
12.176.16
यः कामानाप्नुयात्सर्वान्यश्चैतान्केवलांस्त्यजेत् ।
प्रापणात्सर्वकामानां परित्यागो विशिष्यते ॥ १२.१७६.१६ ॥
ผู้ที่ได้รับกามทั้งปวง และผู้ที่สละกามเหล่านี้ทั้งหมดโดยเฉพาะ การสละกามทั้งปวงย่อมประเสริฐกว่าการได้รับกามทั้งปวง
12.176.17
नान्तं सर्वविधित्सानां गतपूर्वोऽस्ति कश्चन ।
शरीरे जीविते चैव तृष्णा मर्त्यस्य वर्धते ॥ १२.१७६.१७ ॥
ไม่เคยมีใครที่ผ่านมาก่อนพบจุดสิ้นสุดของความปรารถนาที่จะกระทำทั้งหลาย ในร่างกายและในชีวิต ความกระหายของมนุษย์ย่อมเพิ่มพูนขึ้น
12.176.18
निवर्तस्य विधित्साभ्यः शाम्य निर्विद्य कामुक ।
असकृच्चासि निकृतो न च निर्विद्यसे मनः ॥ १२.१७६.१८ ॥
จงหันกลับจากความปรารถนาที่จะกระทำ จงสงบลงและเบื่อหน่ายเถิด โอ ผู้รักกาม เจ้าถูกทำร้ายซ้ำแล้วซ้ำเล่า แต่จิตของเจ้าก็ยังไม่เบื่อหน่าย
12.176.19
यदि नाहं विनाश्यस्ते यद्येवं रमसे मया ।
मा मां योजय लोभेन वृथाऽत्वं वित्तकामुक ॥ १२.१७६.१९ ॥
หากข้าพเจ้าจะไม่ถูกเจ้าทำลาย และหากเจ้าเพลิดเพลินกับข้าพเจ้าเช่นนี้ อย่าได้ผูกข้าพเจ้าไว้กับความโลภเลย โอ ผู้รักทรัพย์ เจ้าทำเช่นนี้ไปโดยเปล่าประโยชน์
12.176.20
संचितं संचितं द्रव्यं नष्टं तव पुनः पुनः ।
कदा तां मोक्ष्यसे मूढ धनेहां धनकामुक ॥ १२.१७६.२० ॥
ทรัพย์ที่สะสมแล้วสะสมอีก ได้สูญหายไปจากเจ้าซ้ำแล้วซ้ำเล่า โอ ผู้หลงงมงาย ผู้รักทรัพย์ เมื่อใดเจ้าจะปล่อยความปรารถนาในทรัพย์นั้นไปเสียได้
12.176.21
अहो नु मम बालिश्यं योऽहं क्रीडनकस्तव ।
क्लेशैर्नानाविधैर्नित्यं संयोजयसि निर्घृणः।
किं नैवं जातु पुरुषः परेषां प्रेष्यतामियात् ॥ १२.१७६.२१ ॥
อโห ความเขลาของข้าพเจ้าช่างเหลือเกิน ที่ข้าพเจ้าได้กลายเป็นของเล่นของท่าน ท่านผู้ไร้ความเมตตา ท่านคอยผูกมัดข้าพเจ้าไว้กับความทุกข์นานาชนิดอยู่เสมอ ชายคนหนึ่งจะไม่ตกอยู่ใต้อำนาจของผู้อื่นในลักษณะนี้เลยหรือ
12.176.22
न पूर्वे नापरे जातु कामानामन्तमाप्नुवन् ।
त्यक्त्वा सर्वसमारम्भान्प्रतिबुद्धोऽस्मि जागृमि ॥ १२.१७६.२२ ॥
ทั้งผู้ที่มาก่อนและผู้ที่มาภายหลัง ต่างไม่เคยถึงที่สุดของกามเลย ข้าพเจ้าได้ละทิ้งการงานทั้งปวงแล้ว จึงตื่นขึ้นมา ข้าพเจ้าตื่นอยู่
12.176.23
नूनं मे हृदयं कामं वज्रसारमयं दृढम् ।
यदनर्थशताविष्टं शतधा न विदीर्यते ॥ १२.१७६.२३ ॥
หัวใจของข้าพเจ้าเต็มไปด้วยกาม คงแข็งแกร่งและทำด้วยสารแห่งสายฟ้าอย่างแน่นอน เพราะแม้ถูกความหายนะนับร้อยรุมเร้า ก็ยังไม่แตกออกเป็นร้อยชิ้น
12.176.24
त्यजामि काम त्वां चैव यच्च किंचित्प्रियं तव ।
तवाहं प्रियमन्विच्छन्नात्मन्युपलभे सुखम् ॥ १२.१७६.२४ ॥
ข้าพเจ้าละทิ้งกาม และละทิ้งท่านด้วย ตลอดทั้งสิ่งใดก็ตามที่เป็นที่รักของท่าน ข้าพเจ้าแสวงหาสิ่งที่เป็นที่รักของท่าน และพบความสุขอยู่ในตนเอง
12.176.25
काम जानामि ते मूलं संकल्पात्किल जायसे ।
न त्वां संकल्पयिष्यामि समूलो नभविष्यसि ॥ १२.१७६.२५ ॥
กามเอ๋ย ข้าพเจ้ารู้ว่ารากของท่านคือความปรารถนา ท่านเกิดจากความปรารถนาจริงๆ ข้าพเจ้าจะไม่ปรารถนาท่านอีก ท่านก็จะสูญหายไปพร้อมทั้งรากเหง้า
12.176.26
ईहा धनस्य न सुखा लुब्ध्वा चिन्ता च भूयसी ।
लब्धनाशो यथा मृत्युर्लब्धं भवति वा न वा ॥ १२.१७६.२६ ॥
การแสวงหาทรัพย์ไม่ให้ความสุข และความโลภนำมาซึ่งความกังวลอย่างยิ่ง การสูญเสียสิ่งที่ได้มาแล้วเป็นดั่งความตาย ไม่ว่าจะได้มาหรือไม่ได้มาก็ตาม
12.176.27
परित्यागे न लभते ततो दुःखतरं नु किम् ।
न च तुष्यति लब्धेन भूय एव च मार्गति ॥ १२.१७६.२७ ॥
ความทุกข์ใดจะยิ่งกว่าของผู้ที่ละทิ้งแล้ว แต่ก็ยังไม่ได้สิ่งที่ต้องการ และผู้ที่ไม่พอใจในสิ่งที่ตนมี ก็จะแสวงหาอีกครั้งแล้วครั้งเล่า
12.176.28
अनुतर्पुल एवार्थः स्वादु गाङ्गभिवोदकम् ।
मद्विलापनमेततु प्रतिबुद्धोऽस्मि संत्यज ॥ १२.१७६.२८ ॥
ทรัพย์ไม่เคยทำให้อิ่มพอ แต่รสชาติของมันหวานเหมือนน้ำแห่งแม่คงคา นี่เป็นเพียงคำคร่ำครวญของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าตื่นขึ้นแล้ว จงละทิ้งมันเสีย
12.176.29
य इमं मामकं देहं भूतग्रामः समाश्रितः ।
स यात्वितो यथाकामं वसतां वा यथासुखम् ॥ १२.१७६.२९ ॥
ขอให้หมู่ภูตที่อาศัยอยู่ในกายนี้ของข้าพเจ้า จงจากไปจากที่นี่ตามที่ตนปรารถนา หรือจะอยู่ในที่ใดก็ตามที่พบความสุข
12.176.30
न युष्मास्विह मे प्रीतिः कामलोभानुसारिषु ।
तस्मादुत्सृज्य वः सर्वान्सत्वमेवाश्रयाम्यहम् ॥ १२.१७६.३० ॥
ข้าพเจ้าไม่มีความรักใคร่ต่อพวกท่านที่ตามกามและความโลภ ฉะนั้น ข้าพเจ้าจะละทิ้งพวกท่านทั้งหมด และพึ่งพาสัตตวะเพียงอย่างเดียว
12.176.31
सर्व भूतान्यहं देहे पश्यन्मनसि चात्मनः ।
योगे बुद्धिं श्रुते सत्वं मनो ब्रह्मणि धारयन् ॥ १२.१७६.३१ ॥
ข้าพเจ้าเห็นภูตทั้งปวงในกายและในจิตใจของข้าพเจ้าว่าคือตน ตั้งปัญญาไว้ในโยคะ ตั้งความมั่นคงไว้ในสิ่งที่ได้ยินได้ฟัง และตั้งจิตไว้ในพรหมัน
12.176.32
विहरिष्याम्यनासक्तः सुखी लोकान्निरामयः ।
यथा मां त्वं पुनर्नैवं दुःखेषु प्रणिधास्यसि ॥ १२.१७६.३२ ॥
ข้าพเจ้าจะท่องไปในโลกทั้งหลายโดยไม่ยึดติด มีความสุข และปราศจากโรค เพื่อว่าท่านจะไม่นำข้าพเจ้ากลับเข้าสู่ความทุกข์เหล่านี้อีก
12.176.33
त्वया हि मे प्रणुन्नस्य गतिरन्या न विद्यते ।
तृष्णा शोकश्रमाणां हि त्वं काम प्रभवः सदा ॥ १२.१७६.३३ ॥
สำหรับข้าพเจ้าผู้ถูกท่านผลักดัน ไม่มีทางอื่นให้เดินไป แท้จริงแล้วท่าน กามเอ๋ย เป็นต้นกำเนิดของความกระหาย ความโศก และความเหน็ดเหนื่อยอยู่เสมอ
12.176.34
धननाशेऽधिकं दुःखं मन्ये सर्वमहत्तरम् ।
ज्ञातयो ह्यवमन्यन्ते मित्राणि च धनाच्च्युतम् ॥ १२.१७६.३४ ॥
เมื่อสูญเสียทรัพย์ ข้าพเจ้าเห็นว่าความทุกข์ยิ่งใหญ่กว่าสิ่งอื่นใด ญาติและมิตรย่อมดูแคลนผู้ที่ตกจากทรัพย์
12.176.35
अवज्ञानसहस्रैस्तु दोषाः कष्टतराऽधने ।
धने सुखकला या तु साऽपि दुःखैर्विधीयते ॥ १२.१७६.३५ ॥
ในความยากจน โทษทั้งหลายยิ่งทนได้ยาก ด้วยการดูหมิ่นนับพันครั้ง และแม้ความสุขเพียงเล็กน้อยที่พบในทรัพย์ ก็ต้องแลกมาด้วยความทุกข์
12.176.36
धनमस्येति पुरुषं पुरो निघ्नन्ति दस्यवः ।
क्लिश्यन्ति विविधैर्दण्डैर्नित्यमुद्वेजयन्ति च ॥ १२.१७६.३६ ॥
โจรทั้งหลายคิดว่า ‘ชายผู้นี้มีทรัพย์’ จึงโจมตีเขาจากด้านหน้า ทรมานเขาด้วยการลงโทษต่างๆ นานา และทำให้เขาหวาดกลัวอยู่เสมอ
12.176.37
धनलोलुपता दुःखमिति बुद्धं चिरान्मया ।
यद्यदालम्बसे कामं तत्तदेवानुरुध्यसे ॥ १२.१७६.३७ ॥
ว่าความโลภในทรัพย์คือความทุกข์ ข้าพเจ้าเพิ่งเข้าใจเมื่อผ่านไปนานแล้ว ความปรารถนาใดที่ท่านยึดถือ ท่านก็ถูกผูกมัดด้วยความปรารถนานั้นเอง
12.176.38
अतत्त्वज्ञोऽसि बालश्च दुस्तोषोऽपूरणोऽनलः ।
नैव त्वं वेत्थ सुलभं नैव त्वं वेत्थ दुर्लभम् ॥ १२.१७६.३८ ॥
ท่านไม่รู้ความจริง ท่านยังเป็นเด็ก ยากที่จะทำให้พอใจ ไม่อิ่มเต็ม เหมือนไฟ ท่านไม่รู้ว่าอะไรได้มาง่าย และก็ไม่รู้ว่าอะไรได้มายาก
12.176.39
पाताल इव दुष्पूरो मां दुःखैर्योक्तुमिच्छसि ।
नाहमद्य समावेष्टुं शक्यः काम पुनस्त्वया ॥ १२.१७६.३९ ॥
เหมือนดั่งบาดาลที่เติมให้เต็มได้ยาก ท่านปรารถนาจะผูกข้าพเจ้าไว้กับความทุกข์ กามเอ๋ย วันนี้ข้าพเจ้าไม่อาจถูกท่านล้อมไว้อีกต่อไปแล้ว
12.176.40
निर्वेदमहमासाद्य द्रव्यनाशाद्यदृच्छया ।
निवृत्तिं परमां प्राप्य नाद्य कामान्विचिन्तये ॥ १२.१७६.४० ॥
เพราะการสูญเสียทรัพย์ ข้าพเจ้าได้บรรลุความเบื่อหน่ายโดยบังเอิญ เมื่อได้เข้าถึงการหลุดพ้นอันสูงสุดแล้ว วันนี้ข้าพเจ้าจึงไม่คิดถึงกามอีกต่อไป
12.176.41
अतिक्लेशान्सहामीह नाहं बुद्ध्याम्यबुद्धिमान् ।
निकृतो धननाशेन शये सर्वाङ्गविज्वरः ॥ १२.१७६.४१ ॥
ข้ารับความทุกข์ใหญ่หลวงอยู่ที่นี่ ข้าไม่เข้าใจเพราะปัญญาของข้าน้อย ถูกทำร้ายด้วยการสูญเสียทรัพย์ ข้านอนอยู่โดยทั่วทั้งกายปราศจากความร้อนรุ่ม
12.176.42
परित्यजामि काम त्वां हित्वा सर्वं मनोगतम् ।
न त्वं मया पुनः काम नस्योतेनेव रंस्यसे ॥ १२.१७६.४२ ॥
ข้าขอละทิ้งเจ้า ความปรารถนาเอ๋ย ละทิ้งทุกสิ่งที่ดำรงอยู่ในใจ ความปรารถนาเอ๋ย เจ้าจะไม่ได้ยินดีในข้าอีกต่อไป เหมือนโคที่ถูกร้อยจมูกด้วยเชือก
12.176.43
क्षमिष्ये क्षिपमाणानां न हिंसिष्ये विहिंसितः ।
द्वेष्यमुक्तः प्रियं वक्ष्याम्यनादृत्य तदप्रियम् ॥ १२.१७६.४३ ॥
ผู้ที่ด่าว่าข้า ข้าจะให้อภัย แม้ถูกทำร้ายข้าก็จะไม่ทำร้ายตอบ แม้ถูกพูดด้วยความเกลียดชัง ข้าจะไม่ใส่ใจสิ่งที่ไม่น่าพอใจนั้น และจะพูดแต่สิ่งที่น่ายินดี
12.176.44
तृप्तः स्वस्थेन्द्रियो नित्यं यथालब्धेन वर्तयन् ।
न सकामं करिष्यामि त्वामहं शत्रुमात्मनः ॥ १२.१७६.४४ ॥
ข้าพอใจเสมอ มีอินทรีย์สงบ ดำรงชีวิตด้วยสิ่งที่ได้มา ข้าจะไม่ทำให้เจ้า ศัตรูของตัวข้าเอง ได้รับการสนองความปรารถนา
12.176.45
निर्वेदं निर्वृतिं तृप्तिं शान्तिं सत्यं दमं क्षमाम् ।
सर्वभूतदयां चैव विद्धि मां शरणागतम् ॥ १२.१७६.४५ ॥
ความเบื่อหน่ายในโลก ความดับเย็น ความอิ่มพอ ความสงบ ความจริง การข่มใจ ความอดทน และความเมตตาต่อสรรพสัตว์ จงรู้ว่าสิ่งเหล่านี้คือข้า ผู้มาพึ่งพิงแล้ว
12.176.46
तस्मात्कामश्च लोभश्च तृष्णा कार्पण्यमेव च ।
त्यजन्तु मां प्रतिष्ठन्तं सत्वस्थो ह्यस्मि सांप्रतम् ॥ १२.१७६.४६ ॥
เพราะเหตุนั้น ความปรารถนา ความโลภ ความทะยานอยาก และความตระหนี่ ที่ตั้งอยู่ในข้า จงละข้าไปเถิด เพราะบัดนี้ข้าตั้งมั่นอยู่ในความดี
12.176.47
प्रहाय कामं लोभं च क्रोधं पारुष्यमेव च ।
नाद्य लोभवशं प्राप्तो दुःखं प्राप्स्याम्यनात्मवान् ॥ १२.१७६.४७ ॥
เมื่อละความปรารถนา ความโลภ ความโกรธ และความกระด้างแล้ว วันนี้ข้าจะไม่ตกอยู่ใต้อำนาจของความโลภ มิฉะนั้น ข้าผู้ขาดการข่มตน จะได้รับแต่ความทุกข์
12.176.48
यद्यस्त्यजति कामानां तत्सुखस्याभिपूर्यते ।
कामस्य वशगो नित्यं दुःखमेव प्रपद्यते ॥ १२.१७६.४८ ॥
หากผู้ใดละความปรารถนาได้ ความสุขนั้นย่อมบริบูรณ์แก่เขา แต่ผู้ที่อยู่ใต้อำนาจของความปรารถนาเสมอ ย่อมได้รับแต่ความทุกข์
12.176.49
कामानुबन्धं नुदते यत्किंचित्पुरुषो रजः ।
कामक्रोधोद्भवं दुःखमह्रीररतिरेव च ॥ १२.१७६.४९ ॥
ธุลีใดก็ตามที่บุรุษขับไล่ออกไปในฐานะพันธนาการของความปรารถนา นั่นคือความทุกข์ที่เกิดจากความปรารถนาและความโกรธ พร้อมทั้งความละอายและความไม่ยินดี
12.176.50
एष ब्रह्मप्रतिष्ठोऽहं ग्रीष्मे शीतमिव ह्रदम् ।
शाम्यामि परिनिर्वामि सुखमासे च केवलम् ॥ १२.१७६.५० ॥
ข้าตั้งมั่นอยู่ในพรหมัน ดุจบึงเย็นในฤดูร้อน ข้าสงบลงและเย็นสนิทโดยสมบูรณ์ และข้านั่งอยู่ในความสุขล้วนๆ
12.176.51
यच्च कामसुखं लोके यच्च दिव्यं महत्सुखम् ।
तृष्णाक्षयसुखस्यैते नार्हतः षोडशीं कलाम् ॥ १२.१७६.५१ ॥
ความสุขจากกามที่มีอยู่ในโลก และความสุขอันยิ่งใหญ่ทิพย์ใดก็ตาม สิ่งเหล่านี้ไม่คู่ควรแม้แต่หนึ่งในสิบหกส่วนของความสุขแห่งการดับไปของตัณหา
12.176.52
आत्मना सप्तमं कामं हत्वा शत्रुमिवोत्तमम् ।
प्राप्यावध्यं ब्रह्मपुरं राजेव च वसाम्यहम् ॥ १२.१७६.५२ ॥
ข้าได้สังหารความปรารถนาลำดับที่เจ็ดด้วยตนเอง ดุจศัตรูผู้ยิ่งใหญ่ และได้ถึงนครพรหมที่ไม่อาจทำลายได้แล้ว ข้าจึงอยู่อย่างพระราชาผู้ครองนคร
12.176.53
एतां बुद्धिं समास्थाय मङ्किर्निर्वेदमागतः ।
सर्वान्कामान्परित्यज्य प्राप्य ब्रह्म महत्सुखम् ॥ १२.१७६.५३ ॥
มังกีผู้ยึดถือความเข้าใจนี้โดยสมบูรณ์ ได้บรรลุความเบื่อหน่ายในโลก เมื่อละความปรารถนาทั้งปวงแล้ว ก็ได้ถึงพรหมและความสุขอันยิ่งใหญ่
12.176.54
दम्यनाशकृते मङ्किरमृतत्वं किलागमत् ।
अच्छिनत्काममूलं स तेन प्राप परां गतिम् ॥ १२.१७६.५४ ॥
เพื่อการทำลายผู้ข่มใจ มังกีได้บรรลุอมตภาพแท้จริง เขาตัดรากแห่งความปรารถนา และด้วยเหตุนั้นจึงบรรลุจุดหมายสูงสุด
12.176.55
अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं मोक्षोपसंहितम् ।
गीतं विदेहराजेन जनकेन प्रशाम्यता ॥ १२.१७६.५५ ॥
แม้ที่นี่ผู้คนก็ขับร้องคำกลอนนี้ ซึ่งเกี่ยวกับการหลุดพ้น ที่พระเจ้าชนกแห่งวิเทหราชทรงขับร้องขณะทรงสงบอยู่
12.176.56
अनन्तमिव मे वित्तं यस्य मे नास्ति किंचन ।
मिथिलायां प्रदीप्तायां न मे दह्यति किंचन ॥ १२.१७६.५६ ॥
ทรัพย์ของข้าดูเหมือนไม่มีที่สิ้นสุด แต่ไม่มีสิ่งใดเป็นของข้าเลย เมื่อมิถิลาลุกไหม้ไฟ ไม่มีสิ่งใดของข้าถูกเผาไหม้
12.176.57
अत्रैवोदाहरन्तीमं बोध्यस्य पदसंचयम् ।
निर्वेदं प्रति विन्यस्तं तं निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.१७६.५७ ॥
แม้ที่นี่ผู้คนก็ขับร้องชุดคำกลอนของพระโพธยะนี้ ซึ่งวางไว้เกี่ยวกับความเบื่อหน่ายในโลก จงฟังให้เข้าใจเถิด ยุธิษฐิระ
12.176.58
बोध्यं शान्तमृषिं राजा नाहुषः पर्यपृच्छत ।
निर्वेदाच्छान्तिमापन्नं शास्त्रप्रज्ञानतर्पितम् ॥ १२.१७६.५८ ॥
พระราชาผู้เป็นโอรสของนหุษะ ได้ทรงซักถามฤๅษีโพธยะผู้สงบ ผู้บรรลุความสงบด้วยความเบื่อหน่ายในโลก และอิ่มเอมด้วยปัญญาแห่งคัมภีร์
12.176.59
उपदेशं महाप्राज्ञ शमस्योपदिशस्व मे ।
कां बुद्धिं समनुप्राप्य शान्तश्चरसि निर्वृतः ॥ १२.१७६.५९ ॥
ข้าแต่ผู้มีปัญญายิ่ง ขอทรงสั่งสอนข้าถึงวิธีแห่งความสงบ เมื่อได้บรรลุปัญญาใดแล้ว พระองค์จึงเคลื่อนไปอย่างสงบและเป็นสุข
12.176.60
उपदेशेन वर्तामि नानुशास्मीह कंचन ।
लक्षणं तस्य वक्ष्येऽहं तत्स्वयं परिमृष्यताम् ॥ १२.१७६.६० ॥
ข้าดำรงอยู่ด้วยคำสั่งสอน มิได้ตักเตือนผู้ใดในที่นี้ ข้าจะบอกลักษณะของมัน และขอให้ท่านพิจารณาด้วยตนเอง
12.176.61
पिङ्गला कुररः सर्पः सारङ्गान्वेषणं वने ।
इषुकारः कुमारी च षडेते गुरवो मम ॥ १२.१७६.६१ ॥
ปิงคลา นกคุรระ งู ผู้ค้นหากวางในป่า ช่างทำลูกศร และหญิงสาว หกสิ่งนี้เป็นครูของข้าพเจ้า
12.176.62
आशा बलवती राजन्नैराश्यं परमं सुखम् ।
आशां निराशां कृत्वा तु सुखं स्वपिति पिङ्गला ॥ १२.१७६.६२ ॥
ข้าแต่พระราชา ความหวังมีพลังยิ่งนัก ส่วนการปลอดจากความหวังคือความสุขสูงสุด ปิงคลาทำความหวังให้กลายเป็นความสิ้นหวัง แล้วหลับไปอย่างเป็นสุข
12.176.63
सामिषं कुररं दृष्ट्वा वध्यमानं निरामिषैः ।
आमिषस्य परित्यागात्कुररः सुखमेधते ॥ १२.१७६.६३ ॥
เมื่อเห็นนกคุรระที่มีเนื้ออยู่ถูกนกที่ไม่มีเนื้อโจมตี นกคุรระก็เจริญสุขได้ด้วยการละทิ้งเนื้อนั้น
12.176.64
गृहारम्भो हि दुःखाय न सुखाय कदाचन ।
सर्पः परकृतं वेश्म प्रविश्य सुखमेधते ॥ १२.१७६.६४ ॥
การเริ่มสร้างบ้านนั้นเป็นไปเพื่อความทุกข์แน่แท้ ไม่เคยเป็นไปเพื่อความสุข งูเข้าไปอยู่ในที่อยู่ที่คนอื่นสร้างไว้ แล้วก็เจริญสุข
12.176.65
सुखं जीवन्ति मुनयो भैक्ष्यवृत्तिं समाश्रिताः ।
अद्रोहणैव भूतानां सारङ्ग इव पक्षिणः ॥ १२.१७६.६५ ॥
เหล่ามุนีที่ยึดการขอทานเป็นวิถีชีวิตย่อมอยู่อย่างเป็นสุข ไม่ทำร้ายสรรพสัตว์ เหมือนนกสารังคะ
12.176.66
अल्पेभ्यश्च महद्भ्यश्च शास्त्रेभ्यो मतिमान्नरः ।
सर्वतः सारमादद्यात्पुष्पेभ्य इव षट्पदः ॥ १२.१७६.६६ ॥
ผู้มีปัญญาพึงรับเอาแก่นสารจากทุกแหล่ง ทั้งจากคัมภีร์เล็กและคัมภีร์ใหญ่ เหมือนผึ้งที่มีหกขาดูดน้ำหวานจากดอกไม้
12.176.67
इषुकारो नरः कश्चिदिपावासक्तमानसः ।
समीपेनापि गच्छन्तं राजानं नावबुद्धवान् ॥ १२.१७६.६७ ॥
ช่างทำลูกศรคนหนึ่งจิตจดจ่ออยู่กับลูกศรของตน จึงไม่ทันรู้ว่าพระราชาเสด็จผ่านมาใกล้ๆ
12.176.68
बहूनां कलहो नित्यं द्वयोः संकथनं ध्रुवम् ।
एकाकी विचरिष्यानि कुमारीशङ्खको यथा ॥ १२.१७६.६८ ॥
ในหมู่คนมากย่อมมีการทะเลาะกันเสมอ ระหว่างสองคนย่อมมีการพูดคุยกันแน่นอน ข้าพเจ้าจะท่องไปเพียงผู้เดียว เหมือนกำไลสังข์ของหญิงสาว