ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.176
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.176.1
ईहमानः समारम्भान्यदि नासादयेद्धनम् ।
धनतृष्णाभिभूतश्च किं कुर्वन्सुखमाप्नुयात् ॥ १२.१७६.१ ॥
ଧନ ପାଇବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରି ମଧ୍ୟ ଯଦି କେହି ଧନ ନ ପାଏ, ଧନତୃଷ୍ଣାରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ସେ କଣ କଲେ ସୁଖ ପାଇବ?
12.176.2
सर्वसाम्यमनायासः सत्यवाक्यं च भारत ।
निर्वेदश्चाविधित्सा च यस्य स्यात्स सखी नरः ॥ १२.१७६.२ ॥
ହେ ଭରତ, ଯାହାଠାରେ ସର୍ବଭୂତେ ସମଭାବ, ଅନାୟାସ, ସତ୍ୟବାକ୍ୟ, ବୈରାଗ୍ୟ ଓ କର୍ମେ ଇଚ୍ଛାହୀନତା ଥାଏ, ସେହି ମନୁଷ୍ୟ ହିଁ ସଖା।
12.176.3
एतान्येव पदान्याहुः पञ्च वृद्धाः प्रशान्तये ।
एष स्वर्गश्च धर्मश्च सुखं चानुत्तमं सताम् ॥ १२.१७६.३ ॥
ବୃଦ୍ଧମାନେ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ପଦକୁ ହିଁ କହନ୍ତି। ଏହା ହିଁ ସ୍ୱର୍ଗ, ଏହା ହିଁ ଧର୍ମ, ଏବଂ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କର ଏହା ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖ।
12.176.4
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
निर्वेदान्मङ्किना गीतं तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.१७६.४ ॥
ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ କହନ୍ତି, ଯାହା ବୈରାଗ୍ୟରୁ ମଙ୍କି ଗାଇଥିଲେ। ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତାହା ଶୁଣ।
12.176.5
ईहमानो धनं मङ्किर्भग्नेहश्च पुनः पुनः ।
केनचिद्धनलेशेन क्रीतवान्दम्यगोयुगम् ॥ १२.१७६.५ ॥
ମଙ୍କି ଧନ ପାଇଁ ବାରମ୍ବାର ଚେଷ୍ଟା କଲା; ତାହାର ଚେଷ୍ଟା ବାରମ୍ବାର ବିଫଳ ହେଲା। ଶେଷରେ ଅଳ୍ପ ଧନରେ ସେ ଶିକ୍ଷିତ ହୋଇପାରୁଥିବା ଗୋରୁଯୋଡ଼ିଏ କିଣିଲା।
12.176.6
सुसंबद्धौ तु तौ दम्यौ दमनायाभिनिःसृतौ ।
आसीनमुष्ट्रं मध्येन सहसैवाभ्यधावताम् ॥ १२.१७६.६ ॥
ଭଲ ଭାବେ ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିବା ସେହି ଦୁଇଟି ଶିକ୍ଷିତ ଗୋରୁ ଶିକ୍ଷିତ ହେବା ପାଇଁ ବାହାରିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ବସିଥିବା ଓଟ ଉପରେ ମଝିରୁ ହଠାତ୍ ଧାଇଁଲେ।
12.176.7
तयोः संप्राप्तयोरुष्ट्रः स्कन्धदेशममर्पणः ।
उत्थायोत्क्षिप्य तौ दम्यौ पससार महाजवः ॥ १२.१७६.७ ॥
ସେମାନେ ନିକଟକୁ ଆସିବା ମାତ୍ରେ ସେହି ଓଟ ଅସହିଷ୍ଣୁ ହୋଇ ଉଠି ସ୍କନ୍ଧଦେଶରେ ସେହି ଦୁଇ ବଳଦଙ୍କୁ ଉପରକୁ ଫିଙ୍ଗି ମହାବେଗରେ ପଳାଇଲା।
12.176.8
ह्रियमाणौ तु तौ दम्यौ तेनोष्ट्रेण प्रमाथिना ।
प्रियमाणौ च संप्रेक्ष्य मङ्किस्तत्राब्रवीदिदम् ॥ १२.१७६.८ ॥
ସେହି ବିନାଶକାରୀ ଓଟ ଦ୍ୱାରା ଟାଣି ନିଆଯାଉଥିବା ସେହି ଦୁଇ ବଳଦଙ୍କୁ ମରୁଥିବା ଦେଖି ମଙ୍କି ସେଠାରେ ଏହା କହିଲେ।
12.176.9
न जात्वविहितं शक्यं दक्षेणाषीहितुं धनम् ।
युक्तेन श्रद्धया सम्यगीहां समनुतिष्ठता ॥ १२.१७६.९ ॥
ଦକ୍ଷ ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ବିଧାନରେ ନଥିବା ଧନ କେବେ ହେଲେ ପାଇପାରେ ନାହିଁ; ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ସଂଯମରେ ଭଲ ଭାବେ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେପରି।
12.176.10
पूर्वमर्यैर्विहीनस्य युक्तस्याप्युतिष्ठतः ।
इमं पश्यत संगत्या मम दैवमुपप्लवम् ॥ १२.१७६.१० ॥
ପୂର୍ବରୁ ନିଜ ଅଂଶରୁ ବଞ୍ଚିତ ଏବଂ ସଂଯମରେ ଉଦ୍ୟମ କରୁଥିବା ମୋ ଉପରେ ଆସିଥିବା ଏହି ଦୈବ ବିପଦକୁ ଘଟଣାର କ୍ରମରେ ଦେଖ।
12.176.11
उद्यम्योद्यम्य मे दम्यौ विषमेणैव गच्छतः ।
उत्क्षिप्य काकतालीयमुन्माथेनेव जम्बुकः ॥ १२.१७६.११ ॥
ମୋ ସେହି ଦୁଇ ବଳଦଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ଉଠାଇ ବିଷମ ପଥରେ ନେଉଥିବା ବେଳେ, କାକତାଳୀୟ ନ୍ୟାୟରେ ଶିଆଳ ଝଟକା ଦେଲା ପରି ସେମାନଙ୍କୁ ଉପରକୁ ଫିଙ୍ଗିଲା।
12.176.12
मणीवोष्ट्रस्य लम्वेते प्रियौ वत्सतरौ मम ।
शुद्वं हि दैवमेवेदं हठे नैवास्ति पौरुषम् ॥ १२.१७६.१२ ॥
ଓଟର ଗଳାରେ ମଣି ପରି ମୋ ପ୍ରିୟ ଦୁଇ ଛୋଟ ବଳଦ ଝୁଲୁଛନ୍ତି; ଏହା ଶୁଦ୍ଧ ଦୈବ ହିଁ, ହଠରେ ପୌରୁଷ ନାହିଁ।
12.176.13
यदि वाऽप्युपपद्येत पौरुषं नाम कर्हिचित् ।
अन्विष्यमाणं तदपि दैवमेवावतिष्ठते ॥ १२.१७६.१३ ॥
ଯଦି କେବେ ପୌରୁଷ ମଧ୍ୟ ଲବ୍ଧ ହୁଏ, ତଥାପି ଅନୁସନ୍ଧାନ କଲେ ତାହା ଦୈବ ହିଁ ରହେ।
12.176.14
तस्मान्निर्वेद एवेह गन्तव्यः सुखभीप्सता ।
सुखं स्वपिति निर्विण्णो निराशश्चार्थसाधने ॥ १२.१७६.१४ ॥
ତେଣୁ ସୁଖ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏଠାରେ ବୈରାଗ୍ୟ ହିଁ ଲାଭ କରିବା ଉଚିତ; ବିରକ୍ତ ଓ କାର୍ଯ୍ୟସାଧନରେ ଆଶାହୀନ ବ୍ୟକ୍ତି ସୁଖରେ ଶୋଇଥାଏ।
12.176.15
अहो सम्यक्शुकेनोक्तं सर्वतः परिमुच्यता ।
प्रतिष्ठता महारण्यं जनकस्य निवेशनात् ॥ १२.१७६.१५ ॥
ଅହୋ! ଶୁକ ଠିକ୍ କହିଛନ୍ତି; ଯେ ସର୍ବତୋଭାବେ ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ ଚାହେଁ, ସେ ଜନକଙ୍କ ନିବାସରୁ ମହାଅରଣ୍ୟ ଆଡ଼କୁ ଯାଏ।
12.176.16
यः कामानाप्नुयात्सर्वान्यश्चैतान्केवलांस्त्यजेत् ।
प्रापणात्सर्वकामानां परित्यागो विशिष्यते ॥ १२.१७६.१६ ॥
ଯେ ସମସ୍ତ କାମନା ଲାଭ କରେ, ଏବଂ ଯେ କେବଳ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ; ସମସ୍ତ କାମନା ଲାଭ କରିବା ଅପେକ୍ଷା ସେମାନଙ୍କ ତ୍ୟାଗ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
12.176.17
नान्तं सर्वविधित्सानां गतपूर्वोऽस्ति कश्चन ।
शरीरे जीविते चैव तृष्णा मर्त्यस्य वर्धते ॥ १२.१७६.१७ ॥
ସବୁ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକମାନଙ୍କର ଅନ୍ତ କେହି ପୂର୍ବରୁ ପାଇନାହାନ୍ତି; ଶରୀର ଓ ଜୀବନରେ ମର୍ତ୍ୟର ତୃଷ୍ଣା ବଢ଼େ।
12.176.18
निवर्तस्य विधित्साभ्यः शाम्य निर्विद्य कामुक ।
असकृच्चासि निकृतो न च निर्विद्यसे मनः ॥ १२.१७६.१८ ॥
କର୍ମ କରିବାର ଇଚ୍ଛାରୁ ଫେରିଯା ଆ; ଶାନ୍ତ ହୁଅ, ବୈରାଗ୍ୟ ଲାଭ କରି, ହେ କାମୀ! ତୁମେ ବାରମ୍ବାର ଆହତ ହୋଇଛ, ତଥାପି ତୁମ ମନ ବିରକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.176.19
यदि नाहं विनाश्यस्ते यद्येवं रमसे मया ।
मा मां योजय लोभेन वृथाऽत्वं वित्तकामुक ॥ १२.१७६.१९ ॥
ଯଦି ମୁଁ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ବିନଷ୍ଟ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଯଦି ତୁମେ ମୋ ଭିତରେ ଏହିପରି ରମଣ କର, ତେବେ ଲୋଭରେ ମୋତେ ଯୋଡ ନାହିଁ; ହେ ଧନକାମୀ, ତୁମେ ବୃଥାରେ ଏପରି କରୁଛ।
12.176.20
संचितं संचितं द्रव्यं नष्टं तव पुनः पुनः ।
कदा तां मोक्ष्यसे मूढ धनेहां धनकामुक ॥ १२.१७६.२० ॥
ତୁମେ ବାରମ୍ବାର ସଞ୍ଚିତ କରିଥିବା ଧନ ବାରମ୍ବାର ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି; ହେ ମୂଢ଼, ଧନକାମୀ, ସେହି ଧନର ଇଚ୍ଛା ତୁମେ କେବେ ଛାଡିବ?
12.176.21
अहो नु मम बालिश्यं योऽहं क्रीडनकस्तव ।
क्लेशैर्नानाविधैर्नित्यं संयोजयसि निर्घृणः।
किं नैवं जातु पुरुषः परेषां प्रेष्यतामियात् ॥ १२.१७६.२१ ॥
ଅହୋ, ମୋର ଏହି ବାଳିଶତା! ମୁଁ ତୁମର ଖେଳନା ହେଲି; ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୟ, ତୁମେ ମୋତେ ସର୍ବଦା ନାନା ପ୍ରକାର କ୍ଳେଶରେ ଯୋଡ଼ୁଛ। ମଣିଷ କ'ଣ କେବେ ଏପରି ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦାସତ୍ୱକୁ ଯାଏ ନାହିଁ?
12.176.22
न पूर्वे नापरे जातु कामानामन्तमाप्नुवन् ।
त्यक्त्वा सर्वसमारम्भान्प्रतिबुद्धोऽस्मि जागृमि ॥ १२.१७६.२२ ॥
ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ କିମ୍ବା ପରବର୍ତ୍ତୀ କେହି କେବେ କାମନାର ଅନ୍ତ ପାଇନାହାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମ ତ୍ୟାଗ କରି ମୁଁ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଛି; ମୁଁ ଜାଗ୍ରତ ଅଛି।
12.176.23
नूनं मे हृदयं कामं वज्रसारमयं दृढम् ।
यदनर्थशताविष्टं शतधा न विदीर्यते ॥ १२.१७६.२३ ॥
ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ହୃଦୟ, ଯାହା କାମନାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ବଜ୍ରସାରରେ ନିର୍ମିତ ଓ ଦୃଢ଼; ଶହ ଅନର୍ଥରେ ଘେରା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଶହେ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଫାଟେ ନାହିଁ।
12.176.24
त्यजामि काम त्वां चैव यच्च किंचित्प्रियं तव ।
तवाहं प्रियमन्विच्छन्नात्मन्युपलभे सुखम् ॥ १२.१७६.२४ ॥
ମୁଁ କାମନାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରେ, ଏବଂ ତୁମର ଯାହା କିଛି ପ୍ରିୟ ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରେ। ତୁମର ପ୍ରିୟ ଇଚ୍ଛା କଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ମୋ ଭିତରେ ସୁଖ ପାଏ।
12.176.25
काम जानामि ते मूलं संकल्पात्किल जायसे ।
न त्वां संकल्पयिष्यामि समूलो नभविष्यसि ॥ १२.१७६.२५ ॥
ହେ କାମ, ତୁମର ମୂଳ ସଙ୍କଳ୍ପ ବୋଲି ମୁଁ ଜାଣେ; ସଙ୍କଳ୍ପରୁ ତୁମେ ଜନ୍ମ ନିଅ। ମୁଁ ତୁମକୁ ସଙ୍କଳ୍ପ କରିବି ନାହିଁ, ତେବେ ତୁମେ ମୂଳ ସହିତ ନଷ୍ଟ ହେବ।
12.176.26
ईहा धनस्य न सुखा लुब्ध्वा चिन्ता च भूयसी ।
लब्धनाशो यथा मृत्युर्लब्धं भवति वा न वा ॥ १२.१७६.२६ ॥
ଧନ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା ସୁଖକର ନୁହେଁ; ଲୋଭରୁ ଚିନ୍ତା ଅଧିକ ବଢ଼େ। ଲବ୍ଧ ବସ୍ତୁର ନାଶ ମୃତ୍ୟୁ ପରି; ମିଳୁ କି ନମିଳୁ।
12.176.27
परित्यागे न लभते ततो दुःखतरं नु किम् ।
न च तुष्यति लब्धेन भूय एव च मार्गति ॥ १२.१७६.२७ ॥
ତ୍ୟାଗ କରି ମଧ୍ୟ ଯେ ପାଏ ନାହିଁ, ତାଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ କ'ଣ? ଯେ ପ୍ରାପ୍ତରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେ ପୁଣି ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗେ।
12.176.28
अनुतर्पुल एवार्थः स्वादु गाङ्गभिवोदकम् ।
मद्विलापनमेततु प्रतिबुद्धोऽस्मि संत्यज ॥ १२.१७६.२८ ॥
ଧନ ଅତୃପ୍ତି ଦିଏ, ତଥାପି ଗଙ୍ଗାଜଳ ପରି ମଧୁର ଲାଗେ। ଏହା ମୋର ବିଳାପ; ମୁଁ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଛି, ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କର।
12.176.29
य इमं मामकं देहं भूतग्रामः समाश्रितः ।
स यात्वितो यथाकामं वसतां वा यथासुखम् ॥ १२.१७६.२९ ॥
ମୋ ଏହି ଦେହରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ଭୂତଗଣ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଏଠାରୁ ଚାଲିଯାଉ; କିମ୍ବା ସୁଖକର ସ୍ଥାନରେ ବାସ କରୁ।
12.176.30
न युष्मास्विह मे प्रीतिः कामलोभानुसारिषु ।
तस्मादुत्सृज्य वः सर्वान्सत्वमेवाश्रयाम्यहम् ॥ १२.१७६.३० ॥
କାମ ଓ ଲୋଭର ଅନୁସରଣକାରୀ ତୁମ ପ୍ରତି ମୋର ଏଠାରେ ପ୍ରୀତି ନାହିଁ। ତେଣୁ ତୁମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ କେବଳ ସତ୍ତ୍ୱର ଆଶ୍ରୟ ନେଉଛି।
12.176.31
सर्व भूतान्यहं देहे पश्यन्मनसि चात्मनः ।
योगे बुद्धिं श्रुते सत्वं मनो ब्रह्मणि धारयन् ॥ १२.१७६.३१ ॥
ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ମୋ ଦେହ ଓ ମନରେ ଆତ୍ମାରୂପେ ଦେଖେ। ଯୋଗରେ ବୁଦ୍ଧି, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନରେ ସତ୍ତ୍ୱ, ଏବଂ ମନକୁ ବ୍ରହ୍ମରେ ଧାରଣ କରେ।
12.176.32
विहरिष्याम्यनासक्तः सुखी लोकान्निरामयः ।
यथा मां त्वं पुनर्नैवं दुःखेषु प्रणिधास्यसि ॥ १२.१७६.३२ ॥
ଅନାସକ୍ତ, ସୁଖୀ ଓ ରୋଗରହିତ ହୋଇ ମୁଁ ଲୋକମାନଙ୍କରେ ବିହାର କରିବି; ତେଣୁ ତୁମେ ମୋତେ ପୁଣି ଏ ଦୁଃଖରେ ନିୟୋଜିତ କରିବ ନାହିଁ।
12.176.33
त्वया हि मे प्रणुन्नस्य गतिरन्या न विद्यते ।
तृष्णा शोकश्रमाणां हि त्वं काम प्रभवः सदा ॥ १२.१७६.३३ ॥
ତୁମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ମୋର ଅନ୍ୟ ଗତି ନାହିଁ। ତୃଷ୍ଣା, ଶୋକ ଓ ଶ୍ରମର ଉତ୍ସ ସର୍ବଦା ତୁମେ, ହେ କାମ।
12.176.34
धननाशेऽधिकं दुःखं मन्ये सर्वमहत्तरम् ।
ज्ञातयो ह्यवमन्यन्ते मित्राणि च धनाच्च्युतम् ॥ १२.१७६.३४ ॥
ଧନନାଶରେ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ମୁଁ ମନେ କରେ, ସବୁଠାରୁ ବଡ଼। ଧନରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଲୋକକୁ ଜ୍ଞାତି ଓ ମିତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଅପମାନ କରନ୍ତି।
12.176.35
अवज्ञानसहस्रैस्तु दोषाः कष्टतराऽधने ।
धने सुखकला या तु साऽपि दुःखैर्विधीयते ॥ १२.१७६.३५ ॥
ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ହଜାର ଅବଜ୍ଞାରେ ଦୋଷ ଅଧିକ କଷ୍ଟଦାୟକ; ଧନରେ ଥିବା ସୁଖର ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ହିଁ ବିହିତ।
12.176.36
धनमस्येति पुरुषं पुरो निघ्नन्ति दस्यवः ।
क्लिश्यन्ति विविधैर्दण्डैर्नित्यमुद्वेजयन्ति च ॥ १२.१७६.३६ ॥
'ଏହାର ଧନ ଅଛି' ବୋଲି ଭାବି ଡକାୟତମାନେ ମଣିଷକୁ ଆଗରୁ ହିଁ ପ୍ରହାର କରି ପକାନ୍ତି। ନାନା ଦଣ୍ଡରେ ତାକୁ କଷ୍ଟ ଦିଅନ୍ତି ଓ ସର୍ବଦା ଉଦ୍ବିଗ୍ନ କରନ୍ତି।
12.176.37
धनलोलुपता दुःखमिति बुद्धं चिरान्मया ।
यद्यदालम्बसे कामं तत्तदेवानुरुध्यसे ॥ १२.१७६.३७ ॥
ଧନଲୋଭ ଦୁଃଖ ବୋଲି ମୁଁ ବହୁ ସମୟ ପରେ ବୁଝିଛି। ଯେଉଁ ଯେଉଁ କାମନାକୁ ତୁମେ ଧରିଥାଅ, ସେଥିରେ ହିଁ ତୁମେ ବନ୍ଧା ପଡ଼ୁଛ।
12.176.38
अतत्त्वज्ञोऽसि बालश्च दुस्तोषोऽपूरणोऽनलः ।
नैव त्वं वेत्थ सुलभं नैव त्वं वेत्थ दुर्लभम् ॥ १२.१७६.३८ ॥
ତୁମେ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣ ନାହିଁ, ତୁମେ ବାଳକ; କଷ୍ଟରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉଥିବା, ନ ପୂରୁଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି। ସୁଲଭ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଜାଣ ନାହିଁ, ଦୁର୍ଲଭ ମଧ୍ୟ ଜାଣ ନାହିଁ।
12.176.39
पाताल इव दुष्पूरो मां दुःखैर्योक्तुमिच्छसि ।
नाहमद्य समावेष्टुं शक्यः काम पुनस्त्वया ॥ १२.१७६.३९ ॥
ପାତାଳ ପରି ପୂରଣ କରିବା କଷ୍ଟକର ତୁମେ, ମୋତେ ଦୁଃଖରେ ବାନ୍ଧିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ। ହେ କାମ, ଆଜି ମୁଁ ପୁଣି ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଘେରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
12.176.40
निर्वेदमहमासाद्य द्रव्यनाशाद्यदृच्छया ।
निवृत्तिं परमां प्राप्य नाद्य कामान्विचिन्तये ॥ १२.१७६.४० ॥
ଧନ ନାଶରୁ ଦୈବାତ୍ ମୁଁ ବୈରାଗ୍ୟ ପାଇଲି; ପରମ ନିବୃତ୍ତି ପାଇ ଆଜି ମୁଁ କାମନା ଚିନ୍ତା କରେ ନାହିଁ।
12.176.41
अतिक्लेशान्सहामीह नाहं बुद्ध्याम्यबुद्धिमान् ।
निकृतो धननाशेन शये सर्वाङ्गविज्वरः ॥ १२.१७६.४१ ॥
ଏଠାରେ ମୁଁ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ଲେଶ ସହେ; ବୁଦ୍ଧିହୀନ ହୋଇ ମୁଁ ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ। ଧନନାଶରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଜ୍ୱରବିହୀନ ହୋଇ ଶୋଉଛି।
12.176.42
परित्यजामि काम त्वां हित्वा सर्वं मनोगतम् ।
न त्वं मया पुनः काम नस्योतेनेव रंस्यसे ॥ १२.१७६.४२ ॥
ହେ କାମ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ୁଛି, ମନରେ ଥିବା ସବୁକିଛି ଛାଡ଼ି। ହେ କାମ, ନାକରେ ଦଉଡ଼ି ଲାଗିଥିବା ବଳଦ ପରି ତୁମେ ଆଉ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦ ପାଇବ ନାହିଁ।
12.176.43
क्षमिष्ये क्षिपमाणानां न हिंसिष्ये विहिंसितः ।
द्वेष्यमुक्तः प्रियं वक्ष्याम्यनादृत्य तदप्रियम् ॥ १२.१७६.४३ ॥
ଯେଉଁମାନେ ମୋତେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ କ୍ଷମା କରିବି; ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ହିଂସା କରିବି ନାହିଁ। ଘୃଣାରେ କଥିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଅପ୍ରିୟକୁ ଅଣଦେଖା କରି ମୁଁ ପ୍ରିୟ କଥା କହିବି।
12.176.44
तृप्तः स्वस्थेन्द्रियो नित्यं यथालब्धेन वर्तयन् ।
न सकामं करिष्यामि त्वामहं शत्रुमात्मनः ॥ १२.१७६.४४ ॥
ସର୍ବଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଶାନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ହୋଇ, ଯାହା ମିଳେ ତାହାରେ ଜୀବନ ଚଳାଇ, ମୁଁ ମୋର ନିଜ ଶତ୍ରୁ ତୁମକୁ କାମନା ପୂରଣ ହୋଇଥିବା ଲୋକ କରିବି ନାହିଁ।
12.176.45
निर्वेदं निर्वृतिं तृप्तिं शान्तिं सत्यं दमं क्षमाम् ।
सर्वभूतदयां चैव विद्धि मां शरणागतम् ॥ १२.१७६.४५ ॥
ବୈରାଗ୍ୟ, ନିର୍ବୃତି, ତୃପ୍ତି, ଶାନ୍ତି, ସତ୍ୟ, ଦମ, କ୍ଷମା ଏବଂ ସର୍ବଭୂତ ପ୍ରତି ଦୟା—ଏସବୁକୁ ଜାଣ ଯେ ମୁଁ ଶରଣାଗତ।
12.176.46
तस्मात्कामश्च लोभश्च तृष्णा कार्पण्यमेव च ।
त्यजन्तु मां प्रतिष्ठन्तं सत्वस्थो ह्यस्मि सांप्रतम् ॥ १२.१७६.४६ ॥
ତେଣୁ କାମ, ଲୋଭ, ତୃଷ୍ଣା ଓ କୃପଣତା ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଥିବା ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତୁ; କାରଣ ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ସତ୍ତ୍ୱରେ ସ୍ଥିତ।
12.176.47
प्रहाय कामं लोभं च क्रोधं पारुष्यमेव च ।
नाद्य लोभवशं प्राप्तो दुःखं प्राप्स्याम्यनात्मवान् ॥ १२.१७६.४७ ॥
କାମ, ଲୋଭ, କ୍ରୋଧ ଓ କଠୋରତା ତ୍ୟାଗ କରି, ଆଜି ମୁଁ ଲୋଭର ବଶୀଭୂତ ହେବି ନାହିଁ; ନଚେତ୍ ଆତ୍ମସଂଯମହୀନ ହୋଇ ମୁଁ ଦୁଃଖ ହିଁ ପାଇବି।
12.176.48
यद्यस्त्यजति कामानां तत्सुखस्याभिपूर्यते ।
कामस्य वशगो नित्यं दुःखमेव प्रपद्यते ॥ १२.१७६.४८ ॥
ଯଦି କେହି କାମନା ତ୍ୟାଗ କରେ, ତେବେ ତା'ର ସୁଖ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ସର୍ବଦା କାମର ବଶୀଭୂତ, ସେ ଦୁଃଖ ହିଁ ପାଏ।
12.176.49
कामानुबन्धं नुदते यत्किंचित्पुरुषो रजः ।
कामक्रोधोद्भवं दुःखमह्रीररतिरेव च ॥ १२.१७६.४९ ॥
କାମବନ୍ଧନକୁ ମଣିଷ ଯାହା କିଛି ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରେ; କାମକ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଃଖ, ଲଜ୍ଜା ଓ ଅରତି ମଧ୍ୟ ତାହା।
12.176.50
एष ब्रह्मप्रतिष्ठोऽहं ग्रीष्मे शीतमिव ह्रदम् ।
शाम्यामि परिनिर्वामि सुखमासे च केवलम् ॥ १२.१७६.५० ॥
ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଶୀତଳ ହ୍ରଦ ପରି ମୁଁ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୀତଳ ହୁଏ, ଓ କେବଳ ସୁଖରେ ବସେ।
12.176.51
यच्च कामसुखं लोके यच्च दिव्यं महत्सुखम् ।
तृष्णाक्षयसुखस्यैते नार्हतः षोडशीं कलाम् ॥ १२.१७६.५१ ॥
ଜଗତରେ ଯେଉଁ କାମସୁଖ ଅଛି ଓ ଯେଉଁ ଦିବ୍ୟ ମହାସୁଖ ଅଛି — ଏ ଦୁଇଟି ତୃଷ୍ଣାକ୍ଷୟ ସୁଖର ଷୋଳତମ ଅଂଶ ସହ ସମାନ ନୁହେଁ।
12.176.52
आत्मना सप्तमं कामं हत्वा शत्रुमिवोत्तमम् ।
प्राप्यावध्यं ब्रह्मपुरं राजेव च वसाम्यहम् ॥ १२.१७६.५२ ॥
ଆତ୍ମାଦ୍ୱାରା ସପ୍ତମ କାମରୂପୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶତ୍ରୁକୁ ବଧ କରି, ଅବଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମପୁର ପାଇ ରାଜା ପରି ମୁଁ ବାସ କରେ।
12.176.53
एतां बुद्धिं समास्थाय मङ्किर्निर्वेदमागतः ।
सर्वान्कामान्परित्यज्य प्राप्य ब्रह्म महत्सुखम् ॥ १२.१७६.५३ ॥
ଏହି ବୁଦ୍ଧିକୁ ଭଲ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରି ମଙ୍କି ବୈରାଗ୍ୟ ପାଇଲେ; ସମସ୍ତ କାମନା ତ୍ୟାଗ କରି ବ୍ରହ୍ମ ଓ ମହାସୁଖ ପାଇଲେ।
12.176.54
दम्यनाशकृते मङ्किरमृतत्वं किलागमत् ।
अच्छिनत्काममूलं स तेन प्राप परां गतिम् ॥ १२.१७६.५४ ॥
ଦମ୍ୟନାଶ ପାଇଁ ମଙ୍କି ପ୍ରକୃତରେ ଅମରତ୍ୱ ପାଇଲେ; ସେ କାମର ମୂଳ କାଟିଲେ, ଓ ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ପରମ ଗତି ପାଇଲେ।
12.176.55
अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं मोक्षोपसंहितम् ।
गीतं विदेहराजेन जनकेन प्रशाम्यता ॥ १२.१७६.५५ ॥
ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଏହି ଶ୍ଳୋକକୁ ଲୋକେ ଉଦ୍ଧୃତ କରନ୍ତି; ଶାନ୍ତ ଥିବା ସମୟରେ ବିଦେହ ରାଜା ଜନକ ଏହାକୁ ଗାଇଥିଲେ।
12.176.56
अनन्तमिव मे वित्तं यस्य मे नास्ति किंचन ।
मिथिलायां प्रदीप्तायां न मे दह्यति किंचन ॥ १२.१७६.५६ ॥
ମୋ ସମ୍ପତ୍ତି ଯେମିତି ଅନନ୍ତ, ତଥାପି ମୋର କିଛି ନାହିଁ; ମିଥିଳା ଜଳିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋର କିଛି ଜଳେ ନାହିଁ।
12.176.57
अत्रैवोदाहरन्तीमं बोध्यस्य पदसंचयम् ।
निर्वेदं प्रति विन्यस्तं तं निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.१७६.५७ ॥
ଏଠାରେ ହିଁ ଲୋକେ ବୋଧ୍ୟଙ୍କର ଏହି ପଦସମୂହକୁ ଉଦ୍ଧୃତ କରନ୍ତି; ତାହା ନିର୍ବେଦ (ବୈରାଗ୍ୟ) ବିଷୟକ; ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତାହା ବୁଝ।
12.176.58
बोध्यं शान्तमृषिं राजा नाहुषः पर्यपृच्छत ।
निर्वेदाच्छान्तिमापन्नं शास्त्रप्रज्ञानतर्पितम् ॥ १२.१७६.५८ ॥
ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜା, ନିର୍ବେଦରୁ ଶାନ୍ତି ପାଇଥିବା ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନରେ ତୃପ୍ତ ଶାନ୍ତ ଋଷି ବୋଧ୍ୟଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
12.176.59
उपदेशं महाप्राज्ञ शमस्योपदिशस्व मे ।
कां बुद्धिं समनुप्राप्य शान्तश्चरसि निर्वृतः ॥ १२.१७६.५९ ॥
ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ମୋତେ ଶମର ଉପଦେଶ ଦିଅ; କେଉଁ ବୁଦ୍ଧି ପାଇ ତୁମେ ଶାନ୍ତ ଓ ତୃପ୍ତ ହୋଇ ବିଚରଣ କରୁଛ?
12.176.60
उपदेशेन वर्तामि नानुशास्मीह कंचन ।
लक्षणं तस्य वक्ष्येऽहं तत्स्वयं परिमृष्यताम् ॥ १२.१७६.६० ॥
ମୁଁ ଉପଦେଶରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରେ; ଏଠାରେ କାହାକୁ ଅନୁଶାସନ କରେ ନାହିଁ; ତାହାର ଲକ୍ଷଣ ମୁଁ କହିବି, ତୁମେ ନିଜେ ତାହା ବିଚାର କର।
12.176.61
पिङ्गला कुररः सर्पः सारङ्गान्वेषणं वने ।
इषुकारः कुमारी च षडेते गुरवो मम ॥ १२.१७६.६१ ॥
ପିଙ୍ଗଳା, କୁରର ପକ୍ଷୀ, ସାପ, ବନରେ ହରିଣ ଖୋଜୁଥିବା ଲୋକ, ବାଣ ତିଆରକାରୀ ଏବଂ କୁମାରୀ — ଏହି ଛଅ ମୋର ଗୁରୁ।
12.176.62
आशा बलवती राजन्नैराश्यं परमं सुखम् ।
आशां निराशां कृत्वा तु सुखं स्वपिति पिङ्गला ॥ १२.१७६.६२ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଆଶା ବଳବତୀ; ନିରାଶା ହିଁ ପରମ ସୁଖ। ଆଶାକୁ ନିରାଶା କରି ପିଙ୍ଗଳା ସୁଖରେ ଶୋଏ।
12.176.63
सामिषं कुररं दृष्ट्वा वध्यमानं निरामिषैः ।
आमिषस्य परित्यागात्कुररः सुखमेधते ॥ १२.१७६.६३ ॥
ମାଂସଥିବା କୁରର ପକ୍ଷୀକୁ ମାଂସହୀନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାର ଦେଖି, ମାଂସ ତ୍ୟାଗ କରିବାରୁ କୁରର ସୁଖରେ ବଢେ।
12.176.64
गृहारम्भो हि दुःखाय न सुखाय कदाचन ।
सर्पः परकृतं वेश्म प्रविश्य सुखमेधते ॥ १२.१७६.६४ ॥
ଘର ତିଆରି ଆରମ୍ଭ ଦୁଃଖ ପାଇଁ, କେବେ ସୁଖ ପାଇଁ ନୁହେଁ। ସାପ ଅନ୍ୟଙ୍କ ତିଆରି ଘରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସୁଖରେ ବଢେ।
12.176.65
सुखं जीवन्ति मुनयो भैक्ष्यवृत्तिं समाश्रिताः ।
अद्रोहणैव भूतानां सारङ्ग इव पक्षिणः ॥ १२.१७६.६५ ॥
ଭିକ୍ଷାବୃତ୍ତି ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ମୁନିମାନେ ସୁଖରେ ବାଞ୍ଚନ୍ତି; ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦ୍ରୋହ ନ କରି, ପକ୍ଷୀ ପରି।
12.176.66
अल्पेभ्यश्च महद्भ्यश्च शास्त्रेभ्यो मतिमान्नरः ।
सर्वतः सारमादद्यात्पुष्पेभ्य इव षट्पदः ॥ १२.१७६.६६ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନୁଷ୍ୟ ଛୋଟ ଓ ବଡ଼ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରୁ ସାର ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ଭ୍ରମର ଫୁଲରୁ ମଧୁ ନିଏ।
12.176.67
इषुकारो नरः कश्चिदिपावासक्तमानसः ।
समीपेनापि गच्छन्तं राजानं नावबुद्धवान् ॥ १२.१७६.६७ ॥
ଜଣେ ବାଣ ନିର୍ମାତା ନିଜ ବାଣ ଉପରେ ମନ ଲଗାଇ ବସିଥିଲା; ପାଖ ଦେଇ ଯାଉଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲା ନାହିଁ।
12.176.68
बहूनां कलहो नित्यं द्वयोः संकथनं ध्रुवम् ।
एकाकी विचरिष्यानि कुमारीशङ्खको यथा ॥ १२.१७६.६८ ॥
ବହୁଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଦା କଳହ ହୁଏ, ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା ନିଶ୍ଚିତ। କୁମାରୀର ଶଙ୍ଖ-ବଳୟ ପରି ମୁଁ ଏକାକୀ ବିଚରଣ କରିବି।