ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.176
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.176.1
ईहमानः समारम्भान्यदि नासादयेद्धनम् ।
धनतृष्णाभिभूतश्च किं कुर्वन्सुखमाप्नुयात् ॥ १२.१७६.१ ॥
ਧਨ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਧਨ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੀ ਕਰੇ ਕਿ ਸੁਖ ਪਾਵੇ?
12.176.2
सर्वसाम्यमनायासः सत्यवाक्यं च भारत ।
निर्वेदश्चाविधित्सा च यस्य स्यात्स सखी नरः ॥ १२.१७६.२ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਭਾਵ, ਬੇ-ਮਿਹਨਤੀ ਸੁਭਾਅ, ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ, ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਮਨੁੱਖ ਮਿੱਤਰ ਹੈ।
12.176.3
एतान्येव पदान्याहुः पञ्च वृद्धाः प्रशान्तये ।
एष स्वर्गश्च धर्मश्च सुखं चानुत्तमं सताम् ॥ १२.१७६.३ ॥
ਬਜ਼ੁਰਗ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਪੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਸਵਰਗ ਹੈ, ਇਹੀ ਧਰਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੱਜਣਾਂ ਦਾ ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੁਖ ਹੈ।
12.176.4
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
निर्वेदान्मङ्किना गीतं तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.१७६.४ ॥
ਏਥੇ ਵੀ ਲੋਕ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵੈਰਾਗ ਕਾਰਨ ਮੰਕਿ ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਉਹ ਸੁਣੋ।
12.176.5
ईहमानो धनं मङ्किर्भग्नेहश्च पुनः पुनः ।
केनचिद्धनलेशेन क्रीतवान्दम्यगोयुगम् ॥ १२.१७६.५ ॥
ਮੰਕਿ ਧਨ ਲਈ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਉਸਦੇ ਯਤਨ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਅਸਫਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਆਖ਼ਰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਧਨ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਸਿਖਾਏ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜੋੜੀ ਖਰੀਦੀ।
12.176.6
सुसंबद्धौ तु तौ दम्यौ दमनायाभिनिःसृतौ ।
आसीनमुष्ट्रं मध्येन सहसैवाभ्यधावताम् ॥ १२.१७६.६ ॥
ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸਿਖਾਏ ਹੋਏ ਬਲਦ ਕਾਬੂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਨਿਕਲੇ ਸਨ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਊਠ ਉੱਤੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਅਚਾਨਕ ਧਾਵਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ।
12.176.7
तयोः संप्राप्तयोरुष्ट्रः स्कन्धदेशममर्पणः ।
उत्थायोत्क्षिप्य तौ दम्यौ पससार महाजवः ॥ १२.१७६.७ ॥
ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਊਠ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਹੋ ਕੇ ਉੱਠਿਆ, ਮੋਢੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਉਛਾਲ ਕੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭੱਜ ਗਿਆ।
12.176.8
ह्रियमाणौ तु तौ दम्यौ तेनोष्ट्रेण प्रमाथिना ।
प्रियमाणौ च संप्रेक्ष्य मङ्किस्तत्राब्रवीदिदम् ॥ १२.१७६.८ ॥
ਉਸ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਊਠ ਦੁਆਰਾ ਘਸੀਟੇ ਜਾ ਰਹੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਮਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਮੰਕਿ ਨੇ ਉੱਥੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
12.176.9
न जात्वविहितं शक्यं दक्षेणाषीहितुं धनम् ।
युक्तेन श्रद्धया सम्यगीहां समनुतिष्ठता ॥ १२.१७६.९ ॥
ਚਤੁਰ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲਿਖਿਆ ਧਨ ਕਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਹੈ।
12.176.10
पूर्वमर्यैर्विहीनस्य युक्तस्याप्युतिष्ठतः ।
इमं पश्यत संगत्या मम दैवमुपप्लवम् ॥ १२.१७६.१० ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਅਤੇ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਈ ਇਹ ਦੈਵੀ ਬਿਪਤਾ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੇਖੋ।
12.176.11
उद्यम्योद्यम्य मे दम्यौ विषमेणैव गच्छतः ।
उत्क्षिप्य काकतालीयमुन्माथेनेव जम्बुकः ॥ १२.१७६.११ ॥
ਮੇਰੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਊਬੜ-ਖਾਬੜ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਲੈ ਜਾਂਦਿਆਂ, ਕਾਕਤਾਲੀਯ ਵਾਂਗ ਅਚਾਨਕ, ਜਿਵੇਂ ਗਿੱਦੜ ਝਟਕਾ ਦੇਵੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਉਛਾਲਿਆ।
12.176.12
मणीवोष्ट्रस्य लम्वेते प्रियौ वत्सतरौ मम ।
शुद्वं हि दैवमेवेदं हठे नैवास्ति पौरुषम् ॥ १२.१७६.१२ ॥
ਊਠ ਦੀ ਗਰਦਨ ਵਿੱਚ ਮਣਕਿਆਂ ਵਾਂਗ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਬਲਦ ਲਟਕ ਰਹੇ ਹਨ; ਇਹ ਤਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਦੈਵ ਹੀ ਹੈ, ਹਠ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪੁਰਖਾਰਥ ਨਹੀਂ।
12.176.13
यदि वाऽप्युपपद्येत पौरुषं नाम कर्हिचित् ।
अन्विष्यमाणं तदपि दैवमेवावतिष्ठते ॥ १२.१७६.१३ ॥
ਜੇ ਕਦੇ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਖੋਜਣ ਉੱਤੇ ਉਹ ਦੈਵ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
12.176.14
तस्मान्निर्वेद एवेह गन्तव्यः सुखभीप्सता ।
सुखं स्वपिति निर्विण्णो निराशश्चार्थसाधने ॥ १२.१७६.१४ ॥
ਇਸ ਲਈ ਸੁਖ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੈਰਾਗ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਵਿਰਕਤ ਅਤੇ ਕਾਰਜ-ਸਿੱਧੀ ਦੀ ਆਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸੌਂਦਾ ਹੈ।
12.176.15
अहो सम्यक्शुकेनोक्तं सर्वतः परिमुच्यता ।
प्रतिष्ठता महारण्यं जनकस्य निवेशनात् ॥ १२.१७६.१५ ॥
ਅਹੋ! ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਠੀਕ ਕਿਹਾ ਹੈ; ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਨਕ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਤੋਂ ਮਹਾਂਵਣ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.176.16
यः कामानाप्नुयात्सर्वान्यश्चैतान्केवलांस्त्यजेत् ।
प्रापणात्सर्वकामानां परित्यागो विशिष्यते ॥ १२.१७६.१६ ॥
ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੇਵਲ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ; ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।
12.176.17
नान्तं सर्वविधित्सानां गतपूर्वोऽस्ति कश्चन ।
शरीरे जीविते चैव तृष्णा मर्त्यस्य वर्धते ॥ १२.१७६.१७ ॥
ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ; ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਮਰਨਹਾਰ ਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਧਦੀ ਹੈ।
12.176.18
निवर्तस्य विधित्साभ्यः शाम्य निर्विद्य कामुक ।
असकृच्चासि निकृतो न च निर्विद्यसे मनः ॥ १२.१७६.१८ ॥
ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਮੁੜ ਆ; ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ, ਵੈਰਾਗ ਪਾ ਕੇ, ਹੇ ਕਾਮੀ! ਤੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੇਰਾ ਮਨ ਵਿਰਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.176.19
यदि नाहं विनाश्यस्ते यद्येवं रमसे मया ।
मा मां योजय लोभेन वृथाऽत्वं वित्तकामुक ॥ १२.१७६.१९ ॥
ਜੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਮਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਲੋਭ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਜੋੜ; ਹੇ ਧਨ ਦੇ ਕਾਮੀ, ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
12.176.20
संचितं संचितं द्रव्यं नष्टं तव पुनः पुनः ।
कदा तां मोक्ष्यसे मूढ धनेहां धनकामुक ॥ १२.१७६.२० ॥
ਤੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜੋ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ; ਹੇ ਮੂਰਖ, ਧਨ ਦੇ ਕਾਮੀ, ਉਸ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਤੂੰ ਕਦੋਂ ਛੱਡੇਂਗਾ?
12.176.21
अहो नु मम बालिश्यं योऽहं क्रीडनकस्तव ।
क्लेशैर्नानाविधैर्नित्यं संयोजयसि निर्घृणः।
किं नैवं जातु पुरुषः परेषां प्रेष्यतामियात् ॥ १२.१७६.२१ ॥
ਹਾਇ, ਮੇਰੀ ਇਹ ਬਾਲਕਤਾ! ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਖਿਡੌਣਾ ਬਣ ਗਿਆ; ਹੇ ਨਿਰਦਈ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਅਨੇਕ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦਾ ਹੈਂ। ਕੀ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਦੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ?
12.176.22
न पूर्वे नापरे जातु कामानामन्तमाप्नुवन् ।
त्यक्त्वा सर्वसमारम्भान्प्रतिबुद्धोऽस्मि जागृमि ॥ १२.१७६.२२ ॥
ਪਹਿਲੇ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੇ। ਸਾਰੇ ਯਤਨ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮੈਂ ਜਾਗ ਪਿਆ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਜਾਗਦਾ ਹਾਂ।
12.176.23
नूनं मे हृदयं कामं वज्रसारमयं दृढम् ।
यदनर्थशताविष्टं शतधा न विदीर्यते ॥ १२.१७६.२३ ॥
ਯਕੀਨਨ ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ, ਜੋ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਸਾਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਹੈ; ਸੈਂਕੜੇ ਅਨਰਥਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਉਹ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਟਦਾ।
12.176.24
त्यजामि काम त्वां चैव यच्च किंचित्प्रियं तव ।
तवाहं प्रियमन्विच्छन्नात्मन्युपलभे सुखम् ॥ १२.१७६.२४ ॥
ਮੈਂ ਕਾਮਨਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗਦਾ ਹਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗਦਾ ਹਾਂ। ਤੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
12.176.25
काम जानामि ते मूलं संकल्पात्किल जायसे ।
न त्वां संकल्पयिष्यामि समूलो नभविष्यसि ॥ १२.१७६.२५ ॥
ਹੇ ਕਾਮ, ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੇਰੀ ਜੜ੍ਹ ਸੰਕਲਪ ਹੈ; ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਹੀ ਤੂੰ ਜਨਮਦਾ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੰਕਲਪ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਜੜ੍ਹ ਸਮੇਤ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।
12.176.26
ईहा धनस्य न सुखा लुब्ध्वा चिन्ता च भूयसी ।
लब्धनाशो यथा मृत्युर्लब्धं भवति वा न वा ॥ १२.१७६.२६ ॥
ਧਨ ਲਈ ਯਤਨ ਸੁਖਦਾਈ ਨਹੀਂ; ਲੋਭ ਨਾਲ ਚਿੰਤਾ ਬਹੁਤ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਪਤ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਨਾ ਮਿਲੇ।
12.176.27
परित्यागे न लभते ततो दुःखतरं नु किम् ।
न च तुष्यति लब्धेन भूय एव च मार्गति ॥ १२.१७६.२७ ॥
ਤਿਆਗ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਕੀ? ਜੋ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਭਾਲਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
12.176.28
अनुतर्पुल एवार्थः स्वादु गाङ्गभिवोदकम् ।
मद्विलापनमेततु प्रतिबुद्धोऽस्मि संत्यज ॥ १२.१७६.२८ ॥
ਧਨ ਅਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਵਿਲਾਪ ਹੈ; ਮੈਂ ਜਾਗ ਪਿਆ ਹਾਂ, ਇਸਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇ।
12.176.29
य इमं मामकं देहं भूतग्रामः समाश्रितः ।
स यात्वितो यथाकामं वसतां वा यथासुखम् ॥ १२.१७६.२९ ॥
ਮੇਰੇ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਬੈਠਾ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੋਂ ਚਲਾ ਜਾਵੇ; ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਸੁਖ ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ ਵੱਸੇ।
12.176.30
न युष्मास्विह मे प्रीतिः कामलोभानुसारिषु ।
तस्मादुत्सृज्य वः सर्वान्सत्वमेवाश्रयाम्यहम् ॥ १२.१७६.३० ॥
ਕਾਮ ਅਤੇ ਲੋਭ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮੇਰਾ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਸੱਤਵ ਦਾ ਹੀ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।
12.176.31
सर्व भूतान्यहं देहे पश्यन्मनसि चात्मनः ।
योगे बुद्धिं श्रुते सत्वं मनो ब्रह्मणि धारयन् ॥ १२.१७६.३१ ॥
ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵ, ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ।
12.176.32
विहरिष्याम्यनासक्तः सुखी लोकान्निरामयः ।
यथा मां त्वं पुनर्नैवं दुःखेषु प्रणिधास्यसि ॥ १२.१७६.३२ ॥
ਅਨਾਸਕਤ, ਸੁਖੀ ਅਤੇ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਾਂਗਾ; ਤਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲਾਵੇਂ।
12.176.33
त्वया हि मे प्रणुन्नस्य गतिरन्या न विद्यते ।
तृष्णा शोकश्रमाणां हि त्वं काम प्रभवः सदा ॥ १२.१७६.३३ ॥
ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਗਤੀ ਨਹੀਂ। ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਕਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਸਦਾ ਸੋਤ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਕਾਮ।
12.176.34
धननाशेऽधिकं दुःखं मन्ये सर्वमहत्तरम् ।
ज्ञातयो ह्यवमन्यन्ते मित्राणि च धनाच्च्युतम् ॥ १२.१७६.३४ ॥
ਧਨ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ। ਧਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਵੀ ਤੁੱਛ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
12.176.35
अवज्ञानसहस्रैस्तु दोषाः कष्टतराऽधने ।
धने सुखकला या तु साऽपि दुःखैर्विधीयते ॥ १२.१७६.३५ ॥
ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਪਮਾਨਾਂ ਕਾਰਨ ਦੋਸ਼ ਹੋਰ ਵੀ ਕਸ਼ਟਦਾਇਕ ਹਨ; ਅਤੇ ਧਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੁਖ ਦੀ ਕਣੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।
12.176.36
धनमस्येति पुरुषं पुरो निघ्नन्ति दस्यवः ।
क्लिश्यन्ति विविधैर्दण्डैर्नित्यमुद्वेजयन्ति च ॥ १२.१७६.३६ ॥
'ਇਸ ਕੋਲ ਧਨ ਹੈ' ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਡਾਕੂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅੱਗੋਂ ਹੀ ਮਾਰ ਸੁੱਟਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਕਸ਼ਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਡਰਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
12.176.37
धनलोलुपता दुःखमिति बुद्धं चिरान्मया ।
यद्यदालम्बसे कामं तत्तदेवानुरुध्यसे ॥ १२.१७६.३७ ॥
ਧਨ ਦਾ ਲੋਭ ਹੀ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਸਮਝਿਆ। ਜਿਸ ਜਿਸ ਕਾਮਨਾ ਨੂੰ ਤੂੰ ਫੜਦਾ ਹੈਂ, ਉਸੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਬੱਝਦਾ ਹੈਂ।
12.176.38
अतत्त्वज्ञोऽसि बालश्च दुस्तोषोऽपूरणोऽनलः ।
नैव त्वं वेत्थ सुलभं नैव त्वं वेत्थ दुर्लभम् ॥ १२.१७६.३८ ॥
ਤੂੰ ਤੱਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਤੂੰ ਬਾਲਕ ਹੈਂ; ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਭਰਨ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਸੁਲਭ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਦੁਰਲਭ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
12.176.39
पाताल इव दुष्पूरो मां दुःखैर्योक्तुमिच्छसि ।
नाहमद्य समावेष्टुं शक्यः काम पुनस्त्वया ॥ १२.१७६.३९ ॥
ਪਾਤਾਲ ਵਾਂਗ ਭਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈਂ ਤੂੰ, ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਕਾਮ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਫੇਰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਘਿਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
12.176.40
निर्वेदमहमासाद्य द्रव्यनाशाद्यदृच्छया ।
निवृत्तिं परमां प्राप्य नाद्य कामान्विचिन्तये ॥ १२.१७६.४० ॥
ਧਨ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਮੈਂ ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਾਲ ਵੈਰਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਪਰਮ ਨਿਵ੍ਰਿਤੀ ਪਾ ਕੇ ਅੱਜ ਮੈਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦਾ।
12.176.41
अतिक्लेशान्सहामीह नाहं बुद्ध्याम्यबुद्धिमान् ।
निकृतो धननाशेन शये सर्वाङ्गविज्वरः ॥ १२.१७६.४१ ॥
ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਬੁੱਧੀਹੀਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਨਹੀਂ। ਧਨ ਨਾਸ਼ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਪ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਲੇਟਿਆ ਹਾਂ।
12.176.42
परित्यजामि काम त्वां हित्वा सर्वं मनोगतम् ।
न त्वं मया पुनः काम नस्योतेनेव रंस्यसे ॥ १२.१७६.४२ ॥
ਹੇ ਕਾਮ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਹਾਂ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ ਸਭ ਛੱਡ ਕੇ। ਹੇ ਕਾਮ, ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਰੱਸੀ ਪਏ ਬਲਦ ਵਾਂਗ ਤੂੰ ਫੇਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
12.176.43
क्षमिष्ये क्षिपमाणानां न हिंसिष्ये विहिंसितः ।
द्वेष्यमुक्तः प्रियं वक्ष्याम्यनादृत्य तदप्रियम् ॥ १२.१७६.४३ ॥
ਜੋ ਮੇਰੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰਾਂਗਾ; ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਏ ਜਾਣ 'ਤੇ ਵੀ ਮੈਂ ਹਿੰਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ। ਨਫ਼ਰਤ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਅਪ੍ਰਿਯ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰਿਯ ਹੀ ਬੋਲਾਂਗਾ।
12.176.44
तृप्तः स्वस्थेन्द्रियो नित्यं यथालब्धेन वर्तयन् ।
न सकामं करिष्यामि त्वामहं शत्रुमात्मनः ॥ १२.१७६.४४ ॥
ਸਦਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਮਿਲੇ ਉਸੇ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵੈਰੀ ਤੈਨੂੰ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਏ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਵਾਂਗਾ।
12.176.45
निर्वेदं निर्वृतिं तृप्तिं शान्तिं सत्यं दमं क्षमाम् ।
सर्वभूतदयां चैव विद्धि मां शरणागतम् ॥ १२.१७६.४५ ॥
ਵੈਰਾਗ, ਨਿਰਵ੍ਰਿਤੀ, ਤ੍ਰਿਪਤੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੱਚ, ਦਮ, ਖਿਮਾ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਇਆ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕਿ ਮੈਂ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।
12.176.46
तस्मात्कामश्च लोभश्च तृष्णा कार्पण्यमेव च ।
त्यजन्तु मां प्रतिष्ठन्तं सत्वस्थो ह्यस्मि सांप्रतम् ॥ १२.१७६.४६ ॥
ਇਸ ਲਈ ਕਾਮ, ਲੋਭ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਕੰਜੂਸੀ ਵੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਖੜ੍ਹੇ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣ; ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਤ੍ਵ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਾਂ।
12.176.47
प्रहाय कामं लोभं च क्रोधं पारुष्यमेव च ।
नाद्य लोभवशं प्राप्तो दुःखं प्राप्स्याम्यनात्मवान् ॥ १२.१७६.४७ ॥
ਕਾਮ, ਲੋਭ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਕਠੋਰਤਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਲੋਭ ਦੇ ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਪਵਾਂਗਾ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਦੁੱਖ ਹੀ ਪਾਵਾਂਗਾ।
12.176.48
यद्यस्त्यजति कामानां तत्सुखस्याभिपूर्यते ।
कामस्य वशगो नित्यं दुःखमेव प्रपद्यते ॥ १२.१७६.४८ ॥
ਜੇ ਕੋਈ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਸੁੱਖ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਸਦਾ ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਵੱਸ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
12.176.49
कामानुबन्धं नुदते यत्किंचित्पुरुषो रजः ।
कामक्रोधोद्भवं दुःखमह्रीररतिरेव च ॥ १२.१७६.४९ ॥
ਕਾਮ-ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਵੀ ਕੁਝ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਮ-ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਦੁੱਖ, ਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਅਰਤੀ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ।
12.176.50
एष ब्रह्मप्रतिष्ठोऽहं ग्रीष्मे शीतमिव ह्रदम् ।
शाम्यामि परिनिर्वामि सुखमासे च केवलम् ॥ १२.१७६.५० ॥
ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਾਂ; ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਠੰਢੀ ਝੀਲ ਵਾਂਗ ਮੈਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੰਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦਾ ਹਾਂ।
12.176.51
यच्च कामसुखं लोके यच्च दिव्यं महत्सुखम् ।
तृष्णाक्षयसुखस्यैते नार्हतः षोडशीं कलाम् ॥ १२.१७६.५१ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਾਮ-ਸੁਖ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਮਹਾਨ ਸੁਖ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ-ਕ੍ਸ਼ਯ ਦੇ ਸੁਖ ਦੀ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਕਲਾ ਦੇ ਵੀ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
12.176.52
आत्मना सप्तमं कामं हत्वा शत्रुमिवोत्तमम् ।
प्राप्यावध्यं ब्रह्मपुरं राजेव च वसाम्यहम् ॥ १२.१७६.५२ ॥
ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਸੱਤਵੇਂ ਕਾਮ-ਰੂਪੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਅਵੱਧ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰ ਪਾ ਕੇ ਮੈਂ ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ।
12.176.53
एतां बुद्धिं समास्थाय मङ्किर्निर्वेदमागतः ।
सर्वान्कामान्परित्यज्य प्राप्य ब्रह्म महत्सुखम् ॥ १२.१७६.५३ ॥
ਇਸ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਣਾ ਕੇ ਮੰਕਿ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਤਿਆਗ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸੁਖ ਪਾਇਆ।
12.176.54
दम्यनाशकृते मङ्किरमृतत्वं किलागमत् ।
अच्छिनत्काममूलं स तेन प्राप परां गतिम् ॥ १२.१७६.५४ ॥
ਦਮ੍ਯ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਮੰਕਿ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਕਾਮ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੱਟੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਪਰਮ ਗਤੀ ਪਾਈ।
12.176.55
अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं मोक्षोपसंहितम् ।
गीतं विदेहराजेन जनकेन प्रशाम्यता ॥ १२.१७६.५५ ॥
ਇਥੇ ਵੀ ਮੋਕਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਲੋਕ ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਏ ਵਿਦੇਹ ਰਾਜੇ ਜਨਕ ਨੇ ਇਹ ਗਾਇਆ ਸੀ।
12.176.56
अनन्तमिव मे वित्तं यस्य मे नास्ति किंचन ।
मिथिलायां प्रदीप्तायां न मे दह्यति किंचन ॥ १२.१७६.५६ ॥
ਮੇਰਾ ਧਨ ਜਿਵੇਂ ਅਨੰਤ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਮਿਥਿਲਾ ਸੜਦੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਮੇਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੜਦਾ।
12.176.57
अत्रैवोदाहरन्तीमं बोध्यस्य पदसंचयम् ।
निर्वेदं प्रति विन्यस्तं तं निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.१७६.५७ ॥
ਇਥੇ ਹੀ ਲੋਕ ਬੋਧਯ ਦੇ ਇਸ ਪਦ-ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਨਿਰਵੇਦ (ਵੈਰਾਗ) ਬਾਰੇ ਹੈ; ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਇਸਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈ।
12.176.58
बोध्यं शान्तमृषिं राजा नाहुषः पर्यपृच्छत ।
निर्वेदाच्छान्तिमापन्नं शास्त्रप्रज्ञानतर्पितम् ॥ १२.१७६.५८ ॥
ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਿਸ਼ੀ ਬੋਧਯ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਜੋ ਵੈਰਾਗ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਸਨ।
12.176.59
उपदेशं महाप्राज्ञ शमस्योपदिशस्व मे ।
कां बुद्धिं समनुप्राप्य शान्तश्चरसि निर्वृतः ॥ १२.१७६.५९ ॥
ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਓ; ਕਿਹੜੀ ਬੁੱਧੀ ਪਾ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਵਿਚਰਦੇ ਹੋ?
12.176.60
उपदेशेन वर्तामि नानुशास्मीह कंचन ।
लक्षणं तस्य वक्ष्येऽहं तत्स्वयं परिमृष्यताम् ॥ १२.१७६.६० ॥
ਮੈਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਜੀਂਦਾ ਹਾਂ; ਇਥੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ; ਉਸ ਦਾ ਲੱਛਣ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰੋ।
12.176.61
पिङ्गला कुररः सर्पः सारङ्गान्वेषणं वने ।
इषुकारः कुमारी च षडेते गुरवो मम ॥ १२.१७६.६१ ॥
ਪਿੰਗਲਾ, ਕੁਰਰ ਪੰਛੀ, ਸੱਪ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਿਰਨ ਲੱਭਣ ਵਾਲਾ, ਤੀਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕੁਆਰੀ — ਇਹ ਛੇ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਹਨ।
12.176.62
आशा बलवती राजन्नैराश्यं परमं सुखम् ।
आशां निराशां कृत्वा तु सुखं स्वपिति पिङ्गला ॥ १२.१७६.६२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਸ ਬਲਵਾਨ ਹੈ; ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਹੀ ਪਰਮ ਸੁੱਖ ਹੈ। ਆਸ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਬਣਾ ਕੇ ਪਿੰਗਲਾ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਸੌਂਦੀ ਹੈ।
12.176.63
सामिषं कुररं दृष्ट्वा वध्यमानं निरामिषैः ।
आमिषस्य परित्यागात्कुररः सुखमेधते ॥ १२.१७६.६३ ॥
ਮਾਸ ਵਾਲੇ ਕੁਰਰ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਮਾਸ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਾਸ ਤਿਆਗਣ ਨਾਲ ਕੁਰਰ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ।
12.176.64
गृहारम्भो हि दुःखाय न सुखाय कदाचन ।
सर्पः परकृतं वेश्म प्रविश्य सुखमेधते ॥ १२.१७६.६४ ॥
ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਆਰੰਭ ਦੁੱਖ ਲਈ ਹੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਸੁੱਖ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਸੱਪ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਬਣਾਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੜ ਕੇ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ।
12.176.65
सुखं जीवन्ति मुनयो भैक्ष्यवृत्तिं समाश्रिताः ।
अद्रोहणैव भूतानां सारङ्ग इव पक्षिणः ॥ १२.१७६.६५ ॥
ਭਿੱਖਿਆ-ਵ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ; ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ।
12.176.66
अल्पेभ्यश्च महद्भ्यश्च शास्त्रेभ्यो मतिमान्नरः ।
सर्वतः सारमादद्यात्पुष्पेभ्य इव षट्पदः ॥ १२.१७६.६६ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਭੌਰਾ ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਰਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
12.176.67
इषुकारो नरः कश्चिदिपावासक्तमानसः ।
समीपेनापि गच्छन्तं राजानं नावबुद्धवान् ॥ १२.१७६.६७ ॥
ਇੱਕ ਤੀਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਤੀਰ ਉੱਤੇ ਮਨ ਟਿਕਾਈ ਬੈਠਾ ਸੀ; ਨੇੜਿਓਂ ਲੰਘਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸਨੇ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਿਆ।
12.176.68
बहूनां कलहो नित्यं द्वयोः संकथनं ध्रुवम् ।
एकाकी विचरिष्यानि कुमारीशङ्खको यथा ॥ १२.१७६.६८ ॥
ਬਹੁਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਝਗੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੋ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਸ਼ੰਖ-ਕੰਗਣ ਵਾਂਗ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਵਿਚਰਾਂਗਾ।