มหาภารตะ · อัธยายะ 12.177
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.177.1
केन वृत्तेन वृत्तज्ञ वीतशोकश्चरेन्महीम् ।
किंच कुर्वन्नरो लोके प्राप्नोति गतिमुत्तमाम् ॥ १२.१७७.१ ॥
ผู้รู้ความประพฤติเอ๋ย ด้วยความประพฤติเช่นใดคนจึงควรเที่ยวไปบนแผ่นดินโดยปราศจากความโศก และทำสิ่งใดในโลกนี้จึงจะบรรลุคติอันสูงสุด
12.177.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
प्रह्लादस्य च संवादं मुनेराजगरस्य च ॥ १२.१७७.२ ॥
ในเรื่องนี้ คนทั้งหลายยกเรื่องเก่าแก่นี้มากล่าวอ้าง คือบทสนทนาระหว่างปรหลาทะกับฤๅษีที่มีร่างเป็นงูหลาม
12.177.3
चरन्तं ब्राह्मणं कंचित्कल्यचित्तमनामयम् ।
पप्रच्छ राजा प्रह्लादो बुद्धिमान्प्राज्ञसत्तमः ॥ १२.१७७.३ ॥
พระเจ้าปรหลาทะผู้มีปัญญา ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ปราชญ์ ได้ทรงซักถามพราหมณ์ผู้หนึ่งซึ่งเที่ยวไปอยู่ ผู้มีจิตสงบและปราศจากโรคภัย
12.177.4
स्वस्थः शक्तो मृदुर्दान्तो निर्विधित्सोऽनसूयकः ।
सुवाग्बहुमतो लोके प्राज्ञश्चरसि बालवत् ॥ १२.१७७.४ ॥
ท่านมีตนสงบ มีกำลัง อ่อนโยน ข่มใจได้ ไม่มีความสงสัยและไม่ริษยา มีวาจางาม เป็นที่นับถือในโลก เป็นผู้มีปัญญาแต่กลับเที่ยวไปเหมือนเด็ก
12.177.5
नैव प्रार्थयसे लाभं नालाभेष्वनुशोचसि ।
नित्यतृप्त इव ब्रह्मन्न किंचिदिव मन्यसे ॥ १२.१७७.५ ॥
ท่านไม่แสวงหาลาภ ไม่โศกเศร้าเมื่อเสื่อมลาภ ดูเหมือนอิ่มเอิบอยู่เสมอ ข้าแต่พราหมณ์ ท่านดูเหมือนไม่ถือว่าสิ่งใดสำคัญ
12.177.6
स्रोतसा ह्रियमाणासु प्रजासु विमना इव ।
धर्मकामार्थकार्येषु कूटस्थ इव लक्ष्यसे ॥ १२.१७७.६ ॥
ขณะที่สรรพสัตว์ถูกกระแสพัดพาไป ท่านก็ดูไม่หวั่นไหวในใจ ในกิจของธรรม กาม และทรัพย์ ท่านดูมั่นคงไม่หวั่นไหว
12.177.7
नानुतिष्ठसि धर्मार्थौ न कामे चापि वर्तसे ।
इन्द्रियार्थाननादृत्य मुक्तश्चरसि साक्षिवत् ॥ १२.१७७.७ ॥
ท่านไม่ปฏิบัติตามธรรมหรือทรัพย์ และก็ไม่ข้องแวะกับกาม ท่านไม่สนใจวัตถุแห่งอินทรีย์ เที่ยวไปอย่างเป็นอิสระ เหมือนผู้เป็นพยาน
12.177.8
का नु प्रज्ञा श्रुतं वा किं वृत्तिर्वा का नु ते मुने ।
क्षिप्रमाचक्ष्व मे ब्रह्मञ्श्रेयो यदिह मन्यसे ॥ १२.१७७.८ ॥
ข้าแต่ฤๅษี ปัญญาของท่านคืออะไร ท่านได้เรียนรู้อะไรมา และความประพฤติของท่านคืออะไร ข้าแต่พราหมณ์ โปรดบอกข้าโดยเร็วว่า สิ่งใดที่ท่านเห็นว่าเป็นความดีในที่นี้
12.177.9
अनुयुक्तः स मेधावी लोकधर्मविधानवित् ।
उवाच श्लक्ष्णया वाचा प्रह्लादमनपार्थया ॥ १२.१७७.९ ॥
เมื่อถูกซักถามเช่นนั้น ผู้มีปัญญานั้น ผู้รู้วิธีการแห่งธรรมของโลก ก็กล่าวกับปรหลาทะด้วยถ้อยคำอ่อนหวานและมีความหมายลึกซึ้ง
12.177.10
पश्य प्रह्लाद भूतानामुत्पत्तिमनिमित्ततः ।
ह्रासं वृद्धिं विनाशं च न प्रहृष्ये न च व्यथे ॥ १२.१७७.१० ॥
ดูเถิด ปรหลาทะ การเกิดขึ้นของสรรพสัตว์เกิดขึ้นโดยไม่มีเหตุ เมื่อเห็นความเสื่อม ความเจริญ และความพินาศของสัตว์เหล่านั้น ข้าพเจ้าไม่ยินดีและไม่เศร้าโศก
12.177.11
स्वभावादेव संदृश्या वर्तमानाः प्रवृत्तयः ।
स्वभावनिरताः सर्वाः प्रतिपाद्या न केनचित् ॥ १२.१७७.११ ॥
การกระทำที่ปรากฏให้เห็นได้ย่อมเกิดขึ้นจากธรรมชาติเพียงอย่างเดียว การกระทำทั้งปวงล้วนยึดมั่นอยู่กับธรรมชาติของตน และไม่มีผู้ใดสามารถชี้นำได้
12.177.12
पश्य प्रह्लाद संयोगान्विप्रयोगपरायणान् ।
संचयांश्च विनाशान्तान्न क्वचिद्विदधे मनः ॥ १२.१७७.१२ ॥
ดูเถิด ปรหลาทะ การประสานกันสุดท้ายก็จบลงด้วยการพลัดพราก และการสะสมสุดท้ายก็จบลงด้วยความพินาศ ข้าพเจ้าจึงไม่ตั้งใจไว้กับสิ่งใดเลย
12.177.13
अन्तवन्ति च भूतानि गुणयुक्तानि पश्यतः ।
उत्पत्तिनिधनज्ञस्य किं पर्यायेणोपलक्षये। ॥ १२.१७७.१३ ॥
เมื่อเห็นว่าสรรพสัตว์ที่ประกอบด้วยคุณมีที่สิ้นสุด และรู้ถึงการเกิดและการดับ ไฉนข้าพเจ้าจะต้องรับรู้ความตายตามลำดับอีกเล่า
12.177.14
जलजानामपि ह्यन्तं पर्यायेणोपलक्षये ।
महतामपि कायानां सूक्ष्माणां च महोदधौ ॥ १२.१७७.१४ ॥
แม้แต่สัตว์น้ำในมหาสมุทรอันยิ่งใหญ่ ข้าพเจ้าก็รับรู้จุดจบของมันตามลำดับ รวมทั้งร่างกายอันใหญ่โตและอันละเอียดทั้งหลายด้วย
12.177.15
जङ्गमस्थावराणां च भूतानामसुराधिप ।
पार्थिवानामपि व्यक्तं मृत्युं पश्यामि सर्वशः ॥ १२.१७७.१५ ॥
ข้าแต่จอมอสูร ข้าพเจ้าเห็นความตายอย่างชัดเจนทุกหนทุกแห่ง ทั้งในสรรพสัตว์ที่เคลื่อนไหวและไม่เคลื่อนไหว และแม้ในสัตว์บนแผ่นดิน
12.177.16
अन्तरिक्षचराणां च दानवोत्तमपक्षिणाम् ।
उत्तिष्ठते यथाकालं मृत्युर्बलवतामपि ॥ १२.१७७.१६ ॥
ความตายย่อมมาถึงตามเวลาของมัน แม้แก่สัตว์ที่บินอยู่บนท้องฟ้า แก่นกอันประเสริฐของหมู่ทานพ และแม้แก่ผู้มีกำลังมากที่สุด
12.177.17
दिवि संचरमाणानि ह्रस्वानि च महान्ति च ।
ज्योतींष्यपि यथाकालं पतमानानि लक्षये ॥ १२.१७७.१७ ॥
แม้ดวงดาวที่โคจรอยู่บนท้องฟ้า ทั้งดวงเล็กและดวงใหญ่ ข้าพเจ้าก็เห็นว่าล้วนร่วงหล่นไปตามเวลาของมัน
12.177.18
इति भूतानि संपश्यन्ननुषक्तानि मृत्युना ।
सर्वं सामान्यतो विद्वान्कृतकृत्यः सुखं स्वपे ॥ १२.१७७.१८ ॥
เมื่อเห็นสรรพสัตว์ที่ถูกความตายผูกมัดเช่นนี้ และรู้ทุกสิ่งโดยทั่วไป ข้าพเจ้าผู้ได้ทำกิจที่ควรทำแล้ว ย่อมนอนอย่างเป็นสุข
12.177.19
सुमहान्तमपि ग्रासं ग्रसे लब्धं यदृच्छया ।
शये पुनरभुञ्जानो दिवसानि बहून्यपि ॥ १२.१७७.१९ ॥
อาหารคำใหญ่เท่าใดก็ตามที่ได้มาโดยบังเอิญ ข้าพเจ้าก็กลืนลงไป และข้าพเจ้าก็นอนนิ่งอยู่หลายวันโดยไม่กินอะไรอีก
12.177.20
आशयन्त्यपि मामन्नं पुनर्बहुगुणं बहु ।
पुनरल्पं पुनस्तोकं पुनर्नैवोपपद्यते ॥ १२.१७७.२० ॥
พวกเขาป้อนอาหารแก่ข้าพเจ้า ซึ่งมีคุณค่ามากมายและมีปริมาณมาก บางครั้งก็น้อย บางครั้งก็เพียงเล็กน้อย และบางครั้งก็ไม่ได้รับเลย
12.177.21
कणं कदाचित्खादामि पिण्याकमपि च ग्रसे ।
भक्षये शालिमांसानि भक्षांश्चोच्चावचान्पुनः ॥ १२.१७७.२१ ॥
บางครั้งข้าพเจ้ากินเมล็ดข้าวเปลือกที่เหลือ และยังกลืนกากน้ำมันด้วย บางครั้งข้าพเจ้ากินอาหารชั้นเลิศจากข้าวศาลิ และกินอาหารทั้งสูงและต่ำอีกด้วย
12.177.22
शये कदाचित्पर्यङ्के भूमावपि पुनः शये ।
प्रासादे चापि मे शय्या कदाचिदुपपद्यते ॥ १२.१७७.२२ ॥
บางครั้งข้าพเจ้านอนบนแท่นที่นอน และบางทีก็นอนบนพื้นดินเปล่า บางครั้งเตียงนอนก็ได้มาแม้ในปราสาท
12.177.23
धारयामि च चीराणि शाणक्षौमाजिनानि च ।
महार्हाणि च वासांसि धारयाम्यहमेकदा ॥ १२.१७७.२३ ॥
บางครั้งข้าพเจ้าสวมผ้าขาดรุ่งริ่ง ผ้าป่าน ผ้าไหม และหนังกวาง และบางคราวข้าพเจ้าสวมเครื่องนุ่งห่มอันมีค่ามาก
12.177.24
न सन्निपतितं धर्म्यमुपभोगं यदृच्छया ।
प्रत्याचक्षे न चाप्येनमनुरुध्ये सुदुर्लभम् ॥ १२.१७७.२४ ॥
ข้าพเจ้าไม่ปฏิเสธความสุขอันชอบธรรมที่มาถึงโดยบังเอิญ และไม่ไขว่คว้าสิ่งที่หายากยิ่ง
12.177.25
अचलमनिधनं शिवं विशोकं ।
शुचिमतुलं विदुषां मते प्रविष्टम्।
अनभिमतमसेवितं विमूढै ।
र्व्रतमिदमाजगरं शुचिश्चरामि ॥ १२.१७७.२५ ॥
ข้าพเจ้าปฏิบัติวัตรงูเหลือมนี้ด้วยใจบริสุทธิ์ วัตรที่ไม่หวั่นไหว ไม่มีที่สิ้นสุด เป็นมงคล ปราศจากความเศร้าโศก บริสุทธิ์ และไม่มีอะไรเทียบได้ ซึ่งบัณฑิตยึดถือ แต่คนหลงผิดไม่ชอบและไม่ปฏิบัติ
12.177.26
अचलितमतिरच्युतः स्वधर्मा ।
त्परिमितसंसरणः परावरज्ञः।
विगतभयकषायलोभमोहो ।
व्रतमिदमाजगरं शुचिश्चरामि ॥ १२.१७७.२६ ॥
ข้าพเจ้าปฏิบัติวัตรงูเหลือมนี้ด้วยใจบริสุทธิ์ ด้วยปัญญาที่ไม่หวั่นไหว มั่นคงในธรรมของตน เวียนว่ายอยู่ในขอบเขตจำกัด รู้ทั้งสูงและต่ำ ปราศจากความกลัว กิเลส ความโลภ และความหลง
12.177.27
अनियतफलभक्ष्यभोज्यपेयं ।
विधिपरिणामविभक्तदेशकालम्।
हृदयसुखमसेवितं कदर्यै ।
र्व्रतमिदमाजगरं सुचिश्चरामि ॥ १२.१७७.२७ ॥
ผลไม้ อาหาร ของกิน และเครื่องดื่มไม่มีกำหนดแน่นอน สถานที่และกาลเวลาถูกแบ่งไปตามการดำเนินของโชคชะตา เป็นที่ชื่นใจแห่งหัวใจ ซึ่งคนตระหนี่ไม่ปฏิบัติ ข้าพเจ้าปฏิบัติวัตรงูเหลือมนี้ด้วยใจบริสุทธิ์
12.177.28
इदमिदमिति तृष्णयाऽभिभूतं ।
जनमनवाप्तधनं विषीदमानम्।
निपुणमनुनिशाम्य तत्त्वबुद्ध्या ।
व्रतमिदमाजगरं शुचिश्चरामि ॥ १२.१७७.२८ ॥
คนที่ถูกตัณหาครอบงำ พูดว่า "นี่แหละ นั่นแหละ" ยังไม่ได้ทรัพย์ และจมอยู่ในความทุกข์ เมื่อพิจารณาเขาอย่างรอบคอบด้วยปัญญาที่เห็นความจริง ข้าพเจ้าก็ปฏิบัติวัตรงูเหลือมนี้ด้วยใจบริสุทธิ์
12.177.29
बहुविधमनुदृश्य चार्थहेतोः ।
कृपणमिहार्यमनार्यमाश्रयं तम्।
उपशमरुचिरात्मवान्प्रशान्तो ।
व्रतमिदमाजगरं शुचिश्चरामि ॥ १२.१७७.२९ ॥
เมื่อได้เห็นอย่างหลากหลายว่า เพื่อประโยชน์แห่งทรัพย์ คนยากจนและคนเลวทรามพึ่งพาผู้สูงศักดิ์ได้อย่างไร ข้าพเจ้าผู้ยินดีในความสงบ มีสติควบคุมตน และสงบเยือกเย็น จึงปฏิบัติวัตรงูเหลือมนี้ด้วยใจบริสุทธิ์
12.177.30
सुखमसुखमलाभमर्थलाभं ।
रतिमरतिं मरणं च जीवितं च।
विधिनियतमवेक्ष्य तत्त्वतोऽहं ।
व्रतमिदमाजगरं शुचिश्चरामि ॥ १२.१७७.३० ॥
ข้าพเจ้ารู้แจ้งตามความเป็นจริงว่า สุขและทุกข์ ได้และเสีย ลาภและความเสื่อมลาภ ความยินดีและความไม่ยินดี ความตายและชีวิต ถูกกำหนดไว้โดยโชคชะตา ข้าพเจ้าจึงรักษาวัตรงูเหลือมนี้ด้วยใจบริสุทธิ์
12.177.31
अपगतभयरागमोहदर्पो ।
धृतिमतिबुद्धिसमन्वितः प्रशान्तः।
उपगतफलभोगिनो निशाम्य ।
व्रतमिदमाजगरं शुचिश्चरामि ॥ १२.१७७.३१ ॥
ผู้ปราศจากความกลัว ความยึดติด ความหลง และความทะนงตน ประกอบด้วยความมั่นคง ปัญญา และสติปัญญา มีใจสงบ เมื่อพิจารณาเห็นผู้ที่ได้รับผลแห่งความเพลิดเพลิน ข้าพเจ้ารักษาวัตรงูเหลือมนี้ด้วยใจบริสุทธิ์
12.177.32
अनियतशयनासनः प्रकृत्या ।
दमनियमव्रतसत्यशौचयुक्तः।
अपगतफलसंचयः प्रहृष्टो ।
व्रतमिदमाजगरं शुचिश्चरामि ॥ १२.१७७.३२ ॥
ตามธรรมชาติข้าพเจ้าไม่มีที่นอนหรือที่นั่งที่แน่นอน ประกอบด้วยการข่มใจ ระเบียบวินัย วัตรปฏิบัติ ความสัตย์ และความบริสุทธิ์ ปราศจากการสะสมผล มีความยินดี ข้าพเจ้ารักษาวัตรงูเหลือมนี้ด้วยใจบริสุทธิ์
12.177.33
अपगतमसुखार्थमीहनार्थै ।
रुपगतबुद्धिरवेक्ष्य चात्मसंस्थम्।
तृपितमनियतं मनो नियन्तुं ।
व्रतमिदमाजगरं शुचिश्चरामि ॥ १२.१७७.३३ ॥
ข้าพเจ้าปราศจากการไขว่คว้าทรัพย์ที่นำความทุกข์มา ปัญญาของข้าพเจ้าตั้งมั่น เมื่อพิจารณาตนที่ดำรงอยู่ภายใน และแม้จะพอใจแล้ว ก็ยังต้องข่มใจที่ไม่สงบให้อยู่ในการควบคุม ข้าพเจ้าจึงรักษาวัตรงูเหลือมนี้ด้วยใจบริสุทธิ์
12.177.34
न हृदयमनुरुध्यते मनो वा ।
प्रियसुखदुर्लभतामनित्यतां च।
तदुभयमुपलक्षयन्निवाहं ।
व्रतमिदमाजगरं शुचिश्चरामि ॥ १२.१७७.३४ ॥
ใจและจิตไม่ยึดติดกับสิ่งที่เป็นที่รัก น่ายินดี ซึ่งหายากและไม่เที่ยง ข้าพเจ้าเห็นทั้งสองอย่างดุจว่าเห็นอยู่ จึงรักษาวัตรงูเหลือมนี้ด้วยใจบริสุทธิ์
12.177.35
बहु कथितमिदं हि बुद्धिमद्भिः ।
कविभिरपि प्रथयद्भिरात्मकीर्तिम्।
इदमिदमिति तत्रतत्र हन्त ।
स्वपरमतैर्गहनं प्रतर्कयद्भिः ॥ १२.१७७.३५ ॥
เรื่องนี้ บัณฑิตและกวีผู้ต้องการเผยแผ่เกียรติของตนได้กล่าวไว้มากมาย น่าเสียดาย ที่นี่และที่นั่นพวกเขาถกเถียงยืดยาว ว่า "นี่เป็นอย่างนี้ นั่นเป็นอย่างนั้น" โดยใช้หลักคำสอนของตนและของผู้อื่น
12.177.36
तदिदमनुनिशाम्य विप्रपातं ।
पृथगभिपन्नमिहाबुधैर्मनुष्यैः।
अनवसितमनन्तदोषपारं ।
नृपु विहरामि विनीतदोषतृष्णः ॥ १२.१७७.३६ ॥
เมื่อฟังและพิจารณาทั้งหมดนี้แล้ว ว่าการตกต่ำของพราหมณ์เกิดขึ้นที่นี่ในหมู่มนุษย์ผู้ไม่รู้แจ้ง ด้วยวิธีต่างๆ และโทษของมันไม่มีที่สิ้นสุดหรือขอบเขต ข้าพเจ้าจึงท่องเที่ยวไปในหมู่กษัตริย์ โดยที่โทษและตัณหาถูกระงับแล้ว
12.177.37
अजगरचरितं व्रतं महात्मा ।
य इह नरोऽनुचरेद्विनीतरागः।
अपगतभयलोभमोहमन्युः ।
स खलु सुखी विचरेदिमं विहारम् ॥ १२.१७७.३७ ॥
วัตรแห่งงูเหลือมของท่านผู้ยิ่งใหญ่ ผู้ใดในโลกนี้ที่ประพฤติตามด้วยราคะที่ถูกข่มไว้ ปราศจากความกลัว ความโลภ ความหลง และความโกรธ ผู้นั้นย่อมเป็นสุขอย่างแท้จริง และท่องเที่ยวไปในวิหารธรรมนี้