മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.177
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.177.1
केन वृत्तेन वृत्तज्ञ वीतशोकश्चरेन्महीम् ।
किंच कुर्वन्नरो लोके प्राप्नोति गतिमुत्तमाम् ॥ १२.१७७.१ ॥
ആചാരം അറിയുന്നവനേ, ഏത് നടപ്പുകൊണ്ട് ശോകരഹിതനായി മനുഷ്യൻ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കണം? ലോകത്തിൽ എന്ത് ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ ഉത്തമഗതി പ്രാപിക്കും?
12.177.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
प्रह्लादस्य च संवादं मुनेराजगरस्य च ॥ १२.१७७.२ ॥
ഈ വിഷയത്തിലും ആളുകൾ ഈ പുരാതന ഇതിഹാസം പറയാറുണ്ട്—പ്രഹ്ലാദനും അജഗര രൂപത്തിലുള്ള മുനിയും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണം.
12.177.3
चरन्तं ब्राह्मणं कंचित्कल्यचित्तमनामयम् ।
पप्रच्छ राजा प्रह्लादो बुद्धिमान्प्राज्ञसत्तमः ॥ १२.१७७.३ ॥
ശാന്തചിത്തനും രോഗരഹിതനുമായി സഞ്ചരിക്കുന്ന ഒരു ബ്രാഹ്മണനോട് ബുദ്ധിമാനും ജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായ രാജാവ് പ്രഹ്ലാദൻ ചോദിച്ചു.
12.177.4
स्वस्थः शक्तो मृदुर्दान्तो निर्विधित्सोऽनसूयकः ।
सुवाग्बहुमतो लोके प्राज्ञश्चरसि बालवत् ॥ १२.१७७.४ ॥
നീ സ്വസ്ഥചിത്തനും ശക്തനും മൃദുവും ദാന്തനും സംശയരഹിതനും അസൂയയില്ലാത്തവനുമാണ്; മധുരവാക്കും ലോകത്തിൽ ആദരണീയനുമാണ്. ജ്ഞാനിയായിരിക്കെ നീ കുട്ടിയെപ്പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
12.177.5
नैव प्रार्थयसे लाभं नालाभेष्वनुशोचसि ।
नित्यतृप्त इव ब्रह्मन्न किंचिदिव मन्यसे ॥ १२.१७७.५ ॥
നീ ലാഭം ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, നഷ്ടങ്ങളിൽ ദുഃഖിക്കുന്നുമില്ല. ബ്രാഹ്മണനേ, നീ എപ്പോഴും തൃപ്തനെന്നപോലെയാണ്; ഒന്നിനെയും വലുതായി കരുതുന്നുമില്ല.
12.177.6
स्रोतसा ह्रियमाणासु प्रजासु विमना इव ।
धर्मकामार्थकार्येषु कूटस्थ इव लक्ष्यसे ॥ १२.१७७.६ ॥
പ്രജകൾ പ്രവാഹത്തിൽ ഒലിച്ചുപോകുമ്പോൾ നീ മനസ്സ് കലങ്ങിയവനെപ്പോലെയല്ല; ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം എന്നീ കാര്യങ്ങളിൽ നീ ഇളകാത്ത സ്ഥിരനായി കാണപ്പെടുന്നു.
12.177.7
नानुतिष्ठसि धर्मार्थौ न कामे चापि वर्तसे ।
इन्द्रियार्थाननादृत्य मुक्तश्चरसि साक्षिवत् ॥ १२.१७७.७ ॥
നീ ധർമ്മത്തെയും അർത്ഥത്തെയും അനുഷ്ഠിക്കുന്നില്ല; കാമത്തിലും നീ ഏർപ്പെടുന്നില്ല. ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളെ അവഗണിച്ച്, സാക്ഷിയെപ്പോലെ മുക്തനായി നീ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
12.177.8
का नु प्रज्ञा श्रुतं वा किं वृत्तिर्वा का नु ते मुने ।
क्षिप्रमाचक्ष्व मे ब्रह्मञ्श्रेयो यदिह मन्यसे ॥ १२.१७७.८ ॥
ഹേ മുനേ, നിന്റെ പ്രജ്ഞ എന്താണ്? നീ എന്ത് ശ്രവിച്ചിട്ടുണ്ട്? നിന്റെ വൃത്തി എന്താണ്? ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ഇവിടെ നീ ശ്രേയസ്സായി കരുതുന്നത് വേഗം എന്നോട് പറയൂ.
12.177.9
अनुयुक्तः स मेधावी लोकधर्मविधानवित् ।
उवाच श्लक्ष्णया वाचा प्रह्लादमनपार्थया ॥ १२.१७७.९ ॥
ഇങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ട ആ മേധാവി, ലോകധർമ്മവിധാനം അറിയുന്നവൻ, പ്രഹ്ലാദനോട് മൃദുവും അർത്ഥപൂർണ്ണവുമായ വാക്കുകളാൽ പറഞ്ഞു.
12.177.10
पश्य प्रह्लाद भूतानामुत्पत्तिमनिमित्ततः ।
ह्रासं वृद्धिं विनाशं च न प्रहृष्ये न च व्यथे ॥ १२.१७७.१० ॥
പ്രഹ്ലാദാ, കാണുക: ജീവികളുടെ ഉത്പത്തി കാരണമില്ലാതെയാണ് സംഭവിക്കുന്നത്. അവയുടെ ക്ഷയം, വളർച്ച, നാശം എന്നിവ കണ്ട് ഞാൻ സന്തോഷിക്കുന്നില്ല, ദുഃഖിക്കുന്നുമില്ല.
12.177.11
स्वभावादेव संदृश्या वर्तमानाः प्रवृत्तयः ।
स्वभावनिरताः सर्वाः प्रतिपाद्या न केनचित् ॥ १२.१७७.११ ॥
സ്വഭാവത്താൽ തന്നെ വർത്തിക്കുന്ന പ്രവൃത്തികൾ കാണപ്പെടുന്നു. അവയെല്ലാം സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ നിരതമാണ്; ആരാലും അവയെ നിശ്ചയിക്കാനാവില്ല.
12.177.12
पश्य प्रह्लाद संयोगान्विप्रयोगपरायणान् ।
संचयांश्च विनाशान्तान्न क्वचिद्विदधे मनः ॥ १२.१७७.१२ ॥
പ്രഹ്ലാദാ, കാണുക: സംയോഗങ്ങൾ വിയോഗത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നു; സഞ്ചയങ്ങൾ നാശത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഞാൻ മനസ്സ് ഒരിടത്തും ഉറപ്പിക്കുന്നില്ല.
12.177.13
अन्तवन्ति च भूतानि गुणयुक्तानि पश्यतः ।
उत्पत्तिनिधनज्ञस्य किं पर्यायेणोपलक्षये। ॥ १२.१७७.१३ ॥
ഗുണങ്ങളോടുകൂടിയ ജീവികൾ അന്തമുള്ളവയാണെന്ന് കാണുന്നവനും ഉത്പത്തിനാശങ്ങൾ അറിയുന്നവനുമായ എനിക്ക് ക്രമേണ (മരണത്തെ) എന്തിന് നിരീക്ഷിക്കണം?
12.177.14
जलजानामपि ह्यन्तं पर्यायेणोपलक्षये ।
महतामपि कायानां सूक्ष्माणां च महोदधौ ॥ १२.१७७.१४ ॥
മഹാസമുദ്രത്തിലെ ജലജീവികളുടെയും വലുതും സൂക്ഷ്മവുമായ ശരീരങ്ങളുടെയും അന്തം ഞാൻ ക്രമേണ നിരീക്ഷിക്കുന്നു.
12.177.15
जङ्गमस्थावराणां च भूतानामसुराधिप ।
पार्थिवानामपि व्यक्तं मृत्युं पश्यामि सर्वशः ॥ १२.१७७.१५ ॥
അസുരാധിപനേ! ചലിക്കുന്നവയ്ക്കും ചലിക്കാത്തവയ്ക്കും ഭൂമിയിലെ ജീവികൾക്കും മരണം എല്ലായിടത്തും വ്യക്തമായി ഞാൻ കാണുന്നു.
12.177.16
अन्तरिक्षचराणां च दानवोत्तमपक्षिणाम् ।
उत्तिष्ठते यथाकालं मृत्युर्बलवतामपि ॥ १२.१७७.१६ ॥
ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നവർക്കും ശ്രേഷ്ഠ ദാനവപക്ഷികൾക്കും ബലവാന്മാർക്കും യഥാസമയം മരണം ഉദിക്കുന്നു.
12.177.17
दिवि संचरमाणानि ह्रस्वानि च महान्ति च ।
ज्योतींष्यपि यथाकालं पतमानानि लक्षये ॥ १२.१७७.१७ ॥
ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്ന ചെറുതും വലുതുമായ ജ്യോതിസ്സുകളും യഥാസമയം വീഴുന്നത് ഞാൻ കാണുന്നു.
12.177.18
इति भूतानि संपश्यन्ननुषक्तानि मृत्युना ।
सर्वं सामान्यतो विद्वान्कृतकृत्यः सुखं स्वपे ॥ १२.१७७.१८ ॥
ഇങ്ങനെ മരണത്താൽ ബന്ധിതമായ ജീവികളെ കണ്ടുകൊണ്ട്, എല്ലാം പൊതുവായി അറിയുന്ന ഞാൻ കൃതകൃത്യനായി സുഖമായി ഉറങ്ങുന്നു.
12.177.19
सुमहान्तमपि ग्रासं ग्रसे लब्धं यदृच्छया ।
शये पुनरभुञ्जानो दिवसानि बहून्यपि ॥ १२.१७७.१९ ॥
യാദൃച്ഛികമായി ലഭിക്കുന്ന വലിയ ഉരുളയും ഞാൻ കഴിക്കുന്നു; പിന്നീട് പല ദിവസം കഴിക്കാതെ കിടക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
12.177.20
आशयन्त्यपि मामन्नं पुनर्बहुगुणं बहु ।
पुनरल्पं पुनस्तोकं पुनर्नैवोपपद्यते ॥ १२.१७७.२० ॥
ചിലപ്പോൾ അവർ എനിക്ക് ഏറെ ഗുണമുള്ള സമൃദ്ധമായ അന്നം നൽകുന്നു; വീണ്ടും അല്പം, വീണ്ടും അതിലും കുറവ്; വീണ്ടും അത് കിട്ടുകതന്നെയില്ല.
12.177.21
कणं कदाचित्खादामि पिण्याकमपि च ग्रसे ।
भक्षये शालिमांसानि भक्षांश्चोच्चावचान्पुनः ॥ १२.१७७.२१ ॥
ചിലപ്പോൾ ഞാൻ തവിട്ടുകണങ്ങൾ തിന്നുന്നു; ചിലപ്പോൾ പിണ്യാക്കും വിഴുങ്ങുന്നു; ചിലപ്പോൾ ശാലി അരിയുടെ നല്ല വിഭവങ്ങൾ കഴിക്കുന്നു; വീണ്ടും ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ പല ആഹാരങ്ങളും കഴിക്കുന്നു.
12.177.22
शये कदाचित्पर्यङ्के भूमावपि पुनः शये ।
प्रासादे चापि मे शय्या कदाचिदुपपद्यते ॥ १२.१७७.२२ ॥
ചിലപ്പോൾ ഞാൻ കട്ടിലിൽ കിടക്കുന്നു; വീണ്ടും നിലത്തും കിടക്കുന്നു; ചിലപ്പോൾ കൊട്ടാരത്തിലും എനിക്ക് കിടക്ക ലഭിക്കുന്നു.
12.177.23
धारयामि च चीराणि शाणक्षौमाजिनानि च ।
महार्हाणि च वासांसि धारयाम्यहमेकदा ॥ १२.१७७.२३ ॥
ഞാൻ ചിലപ്പോൾ കീറിയ വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിക്കുന്നു; ചിലപ്പോൾ ചണം, പട്ട്, മാനിൻതോൽ എന്നിവയും ധരിക്കുന്നു; ഒരിക്കൽ വിലയേറിയ വസ്ത്രങ്ങളും ധരിക്കുന്നു.
12.177.24
न सन्निपतितं धर्म्यमुपभोगं यदृच्छया ।
प्रत्याचक्षे न चाप्येनमनुरुध्ये सुदुर्लभम् ॥ १२.१७७.२४ ॥
യാദൃച്ഛികമായി മുന്നിലെത്തുന്ന ധർമ്മ്യമായ ഭോഗത്തെ ഞാൻ നിഷേധിക്കുന്നില്ല; അത്യന്തം ദുർലഭമായതിനെ പിന്തുടരുകയുമില്ല.
12.177.25
अचलमनिधनं शिवं विशोकं ।
शुचिमतुलं विदुषां मते प्रविष्टम्।
अनभिमतमसेवितं विमूढै ।
र्व्रतमिदमाजगरं शुचिश्चरामि ॥ १२.१७७.२५ ॥
അചലം, അനിധനം, ശിവം, ശോകരഹിതം, പവിത്രം, അതുല്യം; വിദ്വാന്മാരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ പ്രവേശിച്ചതും മൂഢന്മാർക്ക് അനിഷ്ടവും അസേവിതവുമായ ഈ അജഗരവ്രതം ഞാൻ പവിത്രനായി അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.
12.177.26
अचलितमतिरच्युतः स्वधर्मा ।
त्परिमितसंसरणः परावरज्ञः।
विगतभयकषायलोभमोहो ।
व्रतमिदमाजगरं शुचिश्चरामि ॥ १२.१७७.२६ ॥
ഇളകാത്ത മനസ്സോടെ, അച്യുതനായി, സ്വധർമ്മത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, പരിമിതമായ സഞ്ചാരത്തോടെ, പരാവരങ്ങളെ അറിഞ്ഞവനായി, ഭയം, കഷായം, ലോഭം, മോഹം എന്നിവ വിട്ട് — ഈ അജഗരവ്രതം ഞാൻ പവിത്രനായി അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.
12.177.27
अनियतफलभक्ष्यभोज्यपेयं ।
विधिपरिणामविभक्तदेशकालम्।
हृदयसुखमसेवितं कदर्यै ।
र्व्रतमिदमाजगरं सुचिश्चरामि ॥ १२.१७७.२७ ॥
ഫലവും ഭക്ഷ്യവും ഭോജ്യവും പേയവും നിശ്ചിതമല്ലാത്തതും, വിധിയുടെ പരിണാമത്താൽ ദേശകാലങ്ങൾ വിഭജിക്കപ്പെട്ടതും, ഹൃദയത്തിന് സുഖമായതും, കൃപണന്മാർ അസേവിച്ചതുമായ ഈ അജഗരവ്രതം ഞാൻ പവിത്രനായി അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.
12.177.28
इदमिदमिति तृष्णयाऽभिभूतं ।
जनमनवाप्तधनं विषीदमानम्।
निपुणमनुनिशाम्य तत्त्वबुद्ध्या ।
व्रतमिदमाजगरं शुचिश्चरामि ॥ १२.१७७.२८ ॥
"ഇത്, ഇത്" എന്ന് തൃഷ്ണയാൽ അഭിഭൂതനായി, ധനം ലഭിക്കാതെ വിഷാദത്തിൽ മുങ്ങിയ മനുഷ്യനെ — സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിച്ച്, തത്ത്വബുദ്ധിയോടെ — ഈ അജഗരവ്രതം ഞാൻ പവിത്രനായി അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.
12.177.29
बहुविधमनुदृश्य चार्थहेतोः ।
कृपणमिहार्यमनार्यमाश्रयं तम्।
उपशमरुचिरात्मवान्प्रशान्तो ।
व्रतमिदमाजगरं शुचिश्चरामि ॥ १२.१७७.२९ ॥
ധനത്തിനായി പലവിധത്തിൽ നോക്കി, ഇവിടെ കൃപണനെയും, അനാര്യനെയും, ആര്യന്റെ ആശ്രയത്തെയും — ശാന്തിയിൽ അഭിരുചിയുള്ളവനായി, ആത്മവാനായി, പ്രശാന്തനായി — ഈ അജഗരവ്രതം ഞാൻ പവിത്രനായി അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.
12.177.30
सुखमसुखमलाभमर्थलाभं ।
रतिमरतिं मरणं च जीवितं च।
विधिनियतमवेक्ष्य तत्त्वतोऽहं ।
व्रतमिदमाजगरं शुचिश्चरामि ॥ १२.१७७.३० ॥
സുഖവും ദുഃഖവും, ലാഭവും നഷ്ടവും, ഇഷ്ടവും അനിഷ്ടവും, മരണവും ജീവിതവും വിധിനിയതമെന്ന് തത്ത്വത്തിൽ അറിഞ്ഞ്, ശുദ്ധിയോടെ ഈ അജഗര വ്രതം ഞാൻ അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.
12.177.31
अपगतभयरागमोहदर्पो ।
धृतिमतिबुद्धिसमन्वितः प्रशान्तः।
उपगतफलभोगिनो निशाम्य ।
व्रतमिदमाजगरं शुचिश्चरामि ॥ १२.१७७.३१ ॥
ഭയം, രാഗം, മോഹം, ദർപ്പം ഇവ നീങ്ങിയവനായി, ധൃതി, മതി, ബുദ്ധി എന്നിവയോടു കൂടി പ്രശാന്തനായി, ഭോഗഫലം നേടിയവരെ കണ്ട്, ശുദ്ധിയോടെ ഈ അജഗര വ്രതം ഞാൻ അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.
12.177.32
अनियतशयनासनः प्रकृत्या ।
दमनियमव्रतसत्यशौचयुक्तः।
अपगतफलसंचयः प्रहृष्टो ।
व्रतमिदमाजगरं शुचिश्चरामि ॥ १२.१७७.३२ ॥
സ്വഭാവത്താൽ നിശ്ചിതമല്ലാത്ത ശയനാസനങ്ങളുള്ളവനായി, ദമം, നിയമം, വ്രതം, സത്യം, ശൗചം എന്നിവയോടു കൂടി, ഫലസഞ്ചയം വിട്ട് സന്തുഷ്ടനായി, ശുദ്ധിയോടെ ഈ അജഗര വ്രതം ഞാൻ അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.
12.177.33
अपगतमसुखार्थमीहनार्थै ।
रुपगतबुद्धिरवेक्ष्य चात्मसंस्थम्।
तृपितमनियतं मनो नियन्तुं ।
व्रतमिदमाजगरं शुचिश्चरामि ॥ १२.१७७.३३ ॥
ദുഃഖകരമായ അർത്ഥപ്രയത്നങ്ങൾ വിട്ട്, ബുദ്ധി സ്ഥിരപ്പെട്ട്, ആത്മാവിൽ സ്ഥിതനായതിനെ കണ്ട്, തൃപ്തനായിട്ടും നിയതമല്ലാത്ത മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കാൻ, ശുദ്ധിയോടെ ഈ അജഗര വ്രതം ഞാൻ അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.
12.177.34
न हृदयमनुरुध्यते मनो वा ।
प्रियसुखदुर्लभतामनित्यतां च।
तदुभयमुपलक्षयन्निवाहं ।
व्रतमिदमाजगरं शुचिश्चरामि ॥ १२.१७७.३४ ॥
ഹൃദയമോ മനസ്സോ ഇഷ്ടസുഖത്തിന്റെ ദുർലഭതയിലേക്കും അനിത്യതയിലേക്കും ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നില്ല; ആ രണ്ടിനെയും തിരിച്ചറിയുന്നതുപോലെ, ശുദ്ധിയോടെ ഈ അജഗര വ്രതം ഞാൻ അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.
12.177.35
बहु कथितमिदं हि बुद्धिमद्भिः ।
कविभिरपि प्रथयद्भिरात्मकीर्तिम्।
इदमिदमिति तत्रतत्र हन्त ।
स्वपरमतैर्गहनं प्रतर्कयद्भिः ॥ १२.१७७.३५ ॥
ബുദ്ധിമാന്മാരും കവികളും തങ്ങളുടെ കീർത്തി പരത്താൻ ഇതിനെക്കുറിച്ച് ഏറെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. അയ്യോ, അവിടവിടെ ‘ഇത് ഇങ്ങനെ, ഇത് ഇങ്ങനെ’ എന്നു പറഞ്ഞ് സ്വന്തം മതങ്ങളാലും മറ്റുള്ളവരുടെ മതങ്ങളാലും ആഴത്തിൽ തർക്കിക്കുന്നു.
12.177.36
तदिदमनुनिशाम्य विप्रपातं ।
पृथगभिपन्नमिहाबुधैर्मनुष्यैः।
अनवसितमनन्तदोषपारं ।
नृपु विहरामि विनीतदोषतृष्णः ॥ १२.१७७.३६ ॥
അറിവില്ലാത്ത മനുഷ്യരിൽ ബ്രാഹ്മണന്റെ വീഴ്ച ഇവിടെ വേറിട്ട വിധങ്ങളിൽ സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നും, അതിന്റെ ദോഷങ്ങൾക്ക് അവസാനമോ അതിരോ ഇല്ലെന്നും ഇതെല്ലാം കേട്ട് ആലോചിച്ച്, ദോഷവും ദാഹവും അടക്കിയവനായി ഞാൻ രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയിൽ വിഹരിക്കുന്നു.
12.177.37
अजगरचरितं व्रतं महात्मा ।
य इह नरोऽनुचरेद्विनीतरागः।
अपगतभयलोभमोहमन्युः ।
स खलु सुखी विचरेदिमं विहारम् ॥ १२.१७७.३७ ॥
മഹാത്മാവിന്റെ അജഗര ആചാരമെന്ന വ്രതം, രാഗം ശമിച്ചവനും ഭയം, ലോഭം, മോഹം, ക്രോധം എന്നിവയിൽ നിന്ന് മുക്തനുമായ ഏതു മനുഷ്യൻ ഇവിടെ അനുഷ്ഠിക്കുന്നുവോ, അവൻ തീർച്ചയായും സുഖിയായി ഈ വിഹാരത്തിൽ സഞ്ചരിക്കും.